വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 2267 4663003 4645885 2026-08-30T01:15:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663003 wikitext text/x-wiki {{featured}} {{prettyurl|Delhi}} {{Infobox settlement |name = ഡെൽഹി |official_name = ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ തലസ്ഥാനപ്രദേശം |native_name = दिल्ली ਦਿੱਲੀ <br /> {{nq|دِلّی/دہلی}} <br> |other_name = ദില്ലി, ഡേലി |settlement_type = മെട്രോപ്പോളിസ് |image_skyline = Delhi Montage New 2020.jpg |image_caption = മുകളിൽനിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ: [[Lotus Temple|ലോട്ടസ് ക്ഷേത്രം]], [[Humayun's Tomb|ഹ്യുമയൂനിന്റെ കുടീരം]], [[Connaught Place, New Delhi|കൊണാട്ട് പ്ലേസ്]],[[Akshardham (Delhi)|അക്ഷർധാം ക്ഷേത്രം]], [[India Gate|ഇന്ത്യാഗേറ്റ്]]. |image_flag = |image_seal = |pushpin_map = India |mapsize = 250px |map_caption = ഇന്ത്യയിൽ ഡെൽഹിയുടെ സ്ഥാനം |coordinates_region = US-DC |subdivision_type = [[List of sovereign states|രാജ്യം]] |subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[Regions of India|പ്രദേശം]] | subdivision_name1 = [[North India|വടക്കേ ഇന്ത്യ]] |leader_party = |leader_title = [[Governors and Lieutenant-Governors of states of India|ലഫ്. ഗവർണർ]] |leader_name =VINAY KUMAR SAXESENA |leader_title1 = {{nowrap|[[List of Chief Ministers of Delhi|മുഖ്യമന്ത്രി]]}} |leader_name1 = [SUNITHA KEJRIWAL ]] |leader_title2 = [[Legislative Assembly of Delhi|നിയമസഭ]] |leader_name2 = [[Unicameral|ഏകസഭ]] (70 സീറ്റുകൾ) | leader_title3 = [[16th Lok Sabha|ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | leader_name3 = [[List of Lok Sabha constituencies in Delhi|7 എണ്ണം]] | leader_title4 = [[High Courts of India|ഹൈക്കോടതി]] | leader_name4 = [[Delhi High Court|ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി]] |established_title1 = കുടിയേറ്റം |established_date1 = ബി.സി. 6ആം നൂറ്റാണ്ട് |established_title2 = ഇൻകോർപ്പറേറ്റഡ് |established_date2 = 1857 |established_title3 = തലസ്ഥാന രൂപീകരണം |established_date3 = 1911 |established_title4 = സ്ഥാപിതം |established_date4 = 1 ഫെബ്രു 1992 |named_for = |area_magnitude = 1 E8 |area_metro_km2 = 46208 |area_total_km2 = 1484.0 |area_total_sq_mi = 573.0 |area_water_sq_mi = 6.9 |population_as_of = 2011 |population_footnotes = <ref name="Census India 2011">{{cite web|title=Cities with population of 1 Lakh and Above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=30 January 2014}}</ref> |population_total = 11007835 |population_rank = [[List of most populous cities in India|2ആം]] |population_urban = 16314838 ([[List of million-plus urban agglomerations in India|2ആം]]) |population_metro = 21753486 |population_density_km2 = auto |population_rank = [[List of most populous cities in India|2ആം]] |population_metro_footnotes = <ref name="census_2011">{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |title= Urban agglomerations/cities having population 1 million and above|year=2011|work= Provisional population totals, census of India 2011|format=PDF|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=26 January 2012}}</ref> |population_demonym = ഡെൽഹിയൈറ്റ്, ഡെൽവി, ഡെല്ലിവാല |population_density_sq_mi = 29259.12 |blank1_name = Ethnicity |blank1_info = [[Indian people|ഇന്ത്യൻ]] |blank2_name = ഔദ്യോഗികഭാഷകൾ |blank2_info = [[Hindi|ഹിന്ദി]], [[Punjabi language|പഞ്ചാബി]], [[Urdu|ഉർദു]] |blank3_name = |blank3_info = |timezone = [[Indian Standard Time|ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് സമയം]] |utc_offset = +5.30 |postal_code_type = [[Postal Index Number|പിൻകോഡുകൾ]] |postal_code = [http://pincodes.info/in/Delhi/New-Delhi/New-Delhi/ 110001]-110098, 1100xx |area_code = [[Telephone numbers in India|+91 11]] |latd = 28 |latm = 36 |lats = 36 |latNS = N |longd = 77 |longm = 13 |longs = 48 |longEW = E |coordinates_display = Y |elevation_ft = 0–409 |elevation_m = 0–125 |website = [http://delhi.gov.in/ Delhi.gov.in] }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായ [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] ഉൾപ്പെടുന്ന കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം ആണ് '''ഡൽഹി''' അഥവാ '''ദില്ലി''' അഥവാ '''ദെഹ്‌ലി'''. 1.7 കോടി ജനസംഖ്യയുള്ള ഡെൽഹി, ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ മെട്രോ നഗരങ്ങളിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ്.‌<ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Projected_Population/Projected_population.aspx#2008 Census of India - Projected Population<!-- Bot generated title -->]</ref> ഇതിന്റെ ഔദ്യോഗികനാമം ദേശീയ തലസ്ഥാനപ്രദേശം (National Capital Territory) എന്നാണ്‌‍. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ പ്രത്യേക പദവിയാണ്‌ ഡെൽ‍ഹി‍ക്കുള്ളത്‌. [[ന്യൂ ഡെൽഹി]], ഡെൽഹി, [[ഡെൽഹി കന്റോൺ‌മെന്റ്]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു നഗരപ്രദേശങ്ങളും, കുറച്ചു ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളും ചേരുന്നതാണ്‌ ഡൽഹി സംസ്ഥാനം. ഡെൽഹിയെക്കൂടാതെ സമീപ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ഉത്തർ പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[നോയ്ഡ]], [[ഗാസിയാബാദ്]], [[മീററ്റ്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളും [[ഹരിയാന|ഹരിയാനയിലെ]] [[ഫരീദാബാദ്]], [[ഗുഡ്ഗാവ്]], ബഹദൂർഗഢ്, പാനിപ്പട്ട്, രോഹ്ത്തക്ക്,സോനിപ്പട്ട്, [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] ആൾവാർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ കൂടി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്‌ ''ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖല'' (National Capital Region) എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലം. ഈ നഗരങ്ങൾ ഡെൽഹിയുടെ [[ഉപഗ്രഹനഗരം|ഉപഗ്രഹനഗരങ്ങൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശികമായി തിരഞ്ഞെടുത്ത നിയമനിർമ്മാണസഭയും മുഖ്യമന്ത്രിയും ഒക്കെയുണ്ടെങ്കിലും, ക്രമസമാധാനം, സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന വകുപ്പുകൾ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തരവകുപ്പാണ്‌ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്‌. 1483 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർ‌ണവും 17 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള ഡൽഹി, ചരിത്രപരമായും രാഷ്ട്രീയമായും തന്ത്രപ്രധാനമായ, ലോകത്തിലെ തന്നെ പഴക്കം ചെന്ന ഒരു നഗരമാണ്. 18, 19 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ [[ബ്രിട്ടൺ|ബ്രിട്ടീഷുകാർ]] ഇന്ത്യയിൽ ഭരണം കൈയ്യടക്കിയതിനുശേഷം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനം [[കൽക്കട്ട]] ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 1911 ൽ ഭരണസൗകര്യത്തിനായി ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം ഡെൽഹി ആക്കുകയായിരുന്നു. ഇതോടെ 1920 ൽ ഒരു പുതിയ നഗരമായി [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] രൂപകൽപന ചെയ്തു.<ref>http://books.google.com/books?id=3Fm3XlYuSzAC&pg=RA1-PA88&dq=delhi+capital+india+calcutta+george&client=firefox-a&sig=ACfU3U29Ev4lebQwD-U-w7jrrAKN0L5p8g</ref> 1947 ൽ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാ‍തന്ത്ര്യം കിട്ടിയതിനു ശേഷം ന്യൂ ഡെൽഹി സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായി. ഡെൽഹിയുടെ വികാസത്തിനു ശേഷം, മറ്റു പല സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ആളുകൾ ഇവിടേക്ക് കുടിയേറി. അങ്ങനെ ഡെൽഹി ഒരു മിശ്രസംസ്കാരപ്രദേശമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.<ref name="dayal">{{cite journal |last=Dayal |first=Ravi |year=2002 |month=July |title=A Kayastha’s View |journal=Seminar (web edition) |issue=515 |url=http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20ravi%20dayal.htm |accessdate=2007-01-29}}</ref> == പദോല്പത്തി == [[File:Delhi Municipalities ml.svg|ലഘുചിത്രം|323x323ബിന്ദു|ഡെൽഹി ഭൂപടം|കണ്ണി=Special:FilePath/Delhi_Map_Malayalam.svg]] “ഡെൽഹി” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെ എന്ന് ഇപ്പോഴും കൃത്യമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ''ദിലു'' എന്ന, 50 ബി.സി. കാലഘട്ടത്തിലെ മൌര്യ രാജാവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത് എന്നാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പറയപ്പെടുന്നത്. ഇദ്ദേഹമാണ് ഡെൽഹി എന്ന നഗരം സ്ഥാപിച്ചത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref>http://books.google.com/books?id=roNH68bxCX4C&pg=PA2&dq=raja+dilu+delhi+BC&lr=&client=firefox-a&sig=ACfU3U01e-S_590M3cIxfi7Y1OFIk-cK9g{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=ecosurv1>{{cite web |url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |title=Chapter 1: Introduction |accessdate=2006-12-21 |format=[[Portable Document Format|PDF]] |work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006 |publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi |pages=pp1–7 |archive-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113174155/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>http://books.google.com/books?id=jyIYAAAAYAAJ&q=maurya+delhi+Bc+named+raja&dq=maurya+delhi+Bc+named+raja&lr=&client=firefox-a&pgis=1</ref> [[ഹിന്ദി]]/[[പ്രാകൃത്]] പദമായ ''ദിലി'' (''dhili'') (ഇംഗ്ലീഷ് : "loose") [[തുവർ]] രാജവംശജർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇത് ഈ നഗരത്തെ പ്രധിനിധീകരിച്ച് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>http://books.google.com/books?id=C20DAAAAQAAJ&pg=PA216&dq=raja+delhi+BC&client=firefox-a</ref> അന്ന് തുവർ വംശജർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന നാണയങ്ങളെ ദേഹ്‌ലിവാൽ (''dehliwal'') എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു.<ref name=ncertVII>{{cite web|url=http://ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm|title=Our Pasts II, History Textbook for Class VII|accessdate=2007-07-06|publisher=NCERT|archive-date=2007-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623140748/http://www.ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm|url-status=dead}}</ref> ''ദില്ലി'' (''Dilli'') എന്ന പദത്തിൽ (ദെഹ്‌ലീസ് (''dehleez'' or ''dehali'' എന്ന പദത്തിന്റെ രൂപമാറ്റം) നിന്നാണ് എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name=cohen>{{cite journal |last = Cohen |first=Richard J. |year=1989 | month = October–December |title=An Early Attestation of the Toponym Dhilli |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_october-december-1989_109_4/page/513 | journal = Journal of the American Oriental Society | volume = 109 | issue = 4 |pages=513–519 | doi = 10.2307/604073 |issn=0003-0279 }}</ref> ഡെൽഹി നഗരത്തിന്റെ യഥാ‍ർഥ പേര് ''ദില്ലിക'' (''Dhillika'') എന്നായിരുന്നു എന്നും അതിൽ നിന്നാണ് ഈ പദം വന്നതെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്.<ref name=dhilika>{{cite web|url=http://www.mewarindia.com/ency/chat.html|title=Chauhans (Cahamanas, Cauhans)|accessdate=2006-12-22|last=Austin|first=Ian|coauthors=Thakur Nahar Singh Jasol|work=The Mewar Encyclopedia|publisher=mewarindia.com|archive-date=2006-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114120751/http://mewarindia.com/ency/chat.html|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == {{main|ഡെൽഹിയുടെ ചരിത്രം}} ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവുമധികം ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ ദില്ലി. 7 നഗരങ്ങളുടേയും ആയിരം സ്മാരകങ്ങളുടേയും നഗരം എന്നാണ് ദില്ലിയെപ്പറ്റി പരാമർശിക്കുന്നത്. പതിനൊന്ന് പ്രധാനപ്പെട്ട ചക്രവർത്തിമാരുടെ ശവകുടിരങ്ങൾ ദില്ലിയിലുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റുപ്രദേശങ്ങളിലൊട്ടാകെ നോക്കിയാലും ഇത്തരത്തിലുള്ള നാലെണ്ണം മാത്രമേയുള്ളൂ<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=5-THE GANGES PLAIN|pages=161-163|url=}}</ref>‌. ക്രിസ്തുവർഷത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെ ദില്ലിയിലെ ആദ്യനഗരമായ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യം ദില്ലി, [[തോമർ]] രജപുത്രരുടെ തലസ്ഥാനമായതോടെയാണ് ദില്ലി ഒരു ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള പട്ടണമായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നത്. ഇതേ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തോടെ [[അജ്‌മേർ|അജ്‌മേറിലെ]] ചൗഹാന്മാർ (ചഹാമനർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) രജപുത്രരെ പരാജയപ്പെടുത്തി ദില്ലി പിടിച്ചടക്കി. [[തോമർ|തോമരരുടേയും]] ചൗഹാന്മാരുടേയും കാലത്ത് ദില്ലി ഒരു പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായിരുന്നു<ref name=ncert>[http://ncert.nic.in/book_publishing/NEW%20BOOK%202007/Class7/History/Chapter%203.pdf Social Science, Our Pasts-II, NCERT Text Book in History for Class VII, Chapter 3 (The Delhi Sultans), Page 30, ISBN 817450724]</ref>. 1192-ൽ [[മുഹമ്മദ് ഘോറി]], രജപുത്രരാജാവായിരുന്ന [[പൃഥ്വിരാജ് ചൗഹാൻ|പൃഥ്വിരാജ് ചൗഹാനെ]] രണ്ടാം തരാവോറി യുദ്ധത്തിൽ (second battle of Taraori) പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഘോറിയുടെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന ഖുത്ബ്ദീൻ ഐബകിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അടിമരാജവംശം ദില്ലിയിൽ അധികാരത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിനു ശേഷം നാല്‌ മുസ്ലിം രാജവംശങ്ങൾ ദില്ലി കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഭരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ അഞ്ചു സാമ്രാജ്യങ്ങളെ പൊതുവായി [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ചെറിയ കാലയളവുകളിലൊഴികെ, ദില്ലി തന്നെയായിരുന്നു ഉത്തരേന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയകേന്ദ്രം. [[ഖിൽജി രാജവംശം]], [[തുഗ്ലക് രാജവംശം]], [[സയ്യിദ് രാജവംശം]], [[ലോധി രാജവംശം]] എന്നിവയാണ്‌ ദില്ലി സുൽത്താനത്തിലെ തുടർന്നു വന്ന രാജവംശങ്ങൾ. 1399-ൽ പേർഷ്യയിലെ തിമൂർ ദില്ലി ആക്രമിച്ചു കൊള്ളയടിച്ചു. ഇതോടെ സുൽത്താന്മാരുടെ ഭരണത്തിന്‌ കാര്യമായ ക്ഷയം സംഭവിച്ചു. അവസാന സുൽത്താൻ വംശമായിരുന്ന ലോധി രാജവംശത്തിലെ [[ഇബ്രാഹിം ലോധി|ഇബ്രാഹിം ലോധിയെ]] 1526-ലെ [[ഒന്നാം പാനിപ്പത്ത് യുദ്ധം|ഒന്നാം പാനിപ്പത്ത് യുദ്ധത്തിൽ]] പരാജയപ്പെടുത്തി, [[ബാബർ]] [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്‌]] ആരംഭം കുറിച്ചു.. 1539-40 കാലഘട്ടത്തിൽ ബാബറുടെ പിൻഗാമിയായിരുന്ന [[ഹുമയൂൺ|ഹുമയൂണിനെത്തോല്പ്പിച്ച്]] [[ഷേർഷാ സൂരി]] ദില്ലി പിടിച്ചടക്കിയെങ്കിലും 1555-ൽ ഷേർഷയുടെ പിൻഗാമികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി ഹുമയൂൺ തന്നെ അധികാരത്തിലെത്തി.1556-ൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തി [[അക്ബർ]] തലസ്ഥാനം [[ആഗ്ര|ആഗ്രയിലേക്ക്]] മാറ്റി. എന്നാൽ 1650-ൽ [[ഷാജഹാൻ]] ദില്ലിയിൽ ഷാജഹനാബാദ് എന്ന ഒരു പുതിയ നഗരം പണിത് തലസ്ഥാനം വീണ്ടും ദില്ലിയിലേക്ക്ക് മാറ്റി. 1739-ൽ പേർഷ്യയിലെ [[നാദിർ ഷാ|നാദിർഷാ]] ദില്ലി ആക്രമിച്ച് കൊള്ളയടിക്കുകയും അവിടത്തെ ജനങ്ങളെയെല്ലാം കൊന്നൊടുക്കയും ചെയ്തു. ഇതിനു ശേഷം ഏതാണ്ട് 200 വർഷകാലം ദില്ലി ഒരു പ്രാധാന്യമില്ലാത്ത നഗരമായി മാറി. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ദില്ലിയുടെ നിയന്ത്രണം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കൈയിലായി. 1911-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്നും ദില്ലിയിലേക്ക് തലസ്ഥാനം മാറ്റുന്നതോടെയാണ് ദില്ലിക്ക് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം കൈവരിച്ചത്. <ref name=rockliff/>. ഇതിനു ശേഷം, പഴയ ഡെൽഹിയുടെ ചിലഭാഗങ്ങൾ [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയുടെ]] നിർമ്മാണത്തിനു വേണ്ടി പൊളിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ബ്രിട്ടീഷ്]] വാസ്തുശിൽപ്പിയായ [[ഏഡ്വിൻ ല്യൂട്ടേൻസ്]] ആണ് ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളും രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. പിന്നീട് 1947-ൽ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യവും വിഭജനവും കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം [[ഇന്ത്യ സർക്കാർ|ഇന്ത്യ സർക്കാറിന്റെ]] ഔദ്യോഗിക ആസ്ഥാനമായി [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടൂ. === ദില്ലിയിലെ പുരാതനഗരങ്ങൾ === ഇപ്പോഴത്തെ ഡെൽഹി നഗരം പഴയ എട്ട് നഗരങ്ങളിൽ നിന്നു വികസിച്ചതാണ്. ഇവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്. # 'ദില്ലി' - ഇതു സ്ഥാപിച്ചത് ''തോമർ അനംഗപാല''യാ‍ണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു <ref> An Early Attestation of the Toponym Ḍhillī, by Richard J. Cohen, Journal of the American Oriental Society, 1989, p. 513-519 </ref>. # [[ലാൽ കോട്ട്]] - സ്ഥാപിച്ചത് തോമർ വംശജർ പിന്നീട് ഇത് ''ഖില റായി പിത്തൊർ'' എന്ന് [[പൃഥ്വിരാജ് ചൌഹാൻ|പൃഥ്വിരാജ് ചൗഹാന്റെ]] കാലത്ത് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇതു ഏഴ് വാതിലുകളുള്ള [[ഡെൽഹി]]യിലെ ഒരു കോട്ടയായിരുന്നു. [[പൃഥ്വിരാജ് ചൗഹാൻ]] ഡെൽഹിയുടെ അവസാനത്തെ ഹിന്ദു രാജാവിനു മുമ്പുള്ള രാജവായിരുന്നു. # [[സിരി]] - 1303 ൽ [[അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി]] സ്ഥാപിച്ചു. # [[തുഗ്ലക്കാബാദ്]] - സ്ഥാപിച്ചത് [[ഘിയാസ് ഉദ് ദിൻ തുഗ്ലക്‌ഷാ ഒന്നാമൻ]] (1321-1325) # [[ജഹാൻപന]] - സ്ഥാപിച്ചത് [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്]] # [[കോട്‌ല ഫിറോസ് ഷാ]]- സ്ഥാപിച്ചത് [[ഫിറോസ് ഷാ തുഗ്ലക്]] 1351-1388); # [[പുരാന കില]]- സ്ഥാപിച്ചത് [[ശേർഷാ സുരി]], [[ദിനാപഥ്]] - സ്ഥാപിച്ചത് [[ഹുമയൂൺ]], (1538-1545); # [[ഷാജഹാബാദ്]] - ചുമരുകളുള്ള ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത് [[ഷാജഹാൻ]] ആണ് 1638 നും 1649 ഇടക്ക്. ഇതിൽ ഡെൽഹിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[ചെങ്കോട്ട|ചെങ്കോട്ടയും]] [[Juma Masjid]] [[ചാന്ദ്‌നി ചൗക്|ചാന്ദ്‌നി ചൗക്കും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് [[ഷാജഹാൻ|ഷാജഹാന്റെ]] കാലത്ത് [[മുഗൾ]] രാജവംശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. ഈ സ്ഥലത്തെയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ പഴയ ഡെൽഹി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. # [[നയി ദില്ലി]] (New Delhi) - സ്ഥാപിച്ചത് [[ബ്രിട്ടീഷ്]] ഭരണകൂടം. ഇതിൽ പഴയ ഡെൽഹിയിലെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഡെൽഹി നഗരം == [[പ്രമാണം:Qutab.jpg|thumb|left| {{convert|72.5|m|ft|abbr=on|0}} ഉയരമുള്ള [[ഖുത്ബ് മിനാർ]], ചുടുകട്ട കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മീനാർ ആണ്<ref name="Qutab"> {{cite web |url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=6643&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Under threat: The Magnificent Minaret of Jam|work= The New Courier No 1| month=October|year=2002| publisher=UNESCO|accessdate=2006-05-03}}</ref> ]] [[പ്രമാണം:Humayun's Tomb Delhi .jpg|thumb|left|1560 പണിതീർന്ന [[ഹുമയൂൺസ് ടോംബ്]] മുഗൾ വംശത്തിന്റെ കലയുടെ ഒരു ചിഹ്നമാണ് <ref>http://books.google.com/books?id=gVQj7bW0W9MC&pg=PA204&dq=humayun%27s+tomb+architecture+mughal&lr=&client=firefox-a&sig=ACfU3U0LcITGtYPq59VMowHRAL5yKKa_eg</ref>]] [[പ്രമാണം:Red Fort Delhi.jpg|thumb|1639 ൽ പണിതീർന്ന [[ചെങ്കോട്ട]] മുഗൾ രാജാവായിരുന്ന [[ഷാജഹാൻ]] പണിതീർത്തതാണ്. ]] [[പ്രമാണം:India Gate At Night.jpg|thumb|200px| ദില്ലിയിലെ [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]] - ഒരു സൈനിക സ്മാരകം ]] തലസ്ഥാനനഗരമായി പറയപ്പെടുന്നത് ന്യൂഡൽഹിയെയാണെങ്കിലും അത് സാധാരണ ജനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയും]], [[പുരാനാ ദില്ലി]] ഉൾപ്പെടുന്ന [[ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ|ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും]] [[ഡെൽഹി കന്റോണ്മെന്റ്|ഡെൽഹി കണ്ടോണ്മെന്റും]] ചേർന്നുള്ള നഗരപ്രദേശങ്ങളും കൂടിയതാണ്. ഇത് '''ഡെൽഹി നഗരസമൂഹം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. [[2001-ലെ കാനേഷുമാരി]] പ്രകാരം 1.29 കോടി ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ നഗരസമൂഹം [[മുംബൈ|മുംബൈ നഗരസമൂഹം]] കഴിഞ്ഞാൽ ജനസംഖ്യയിൽ ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയതാണ്. ന്യൂ ഡെൽഹിയും, പുരാനാദില്ലി ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും ഡെൽഹി കണ്ടോണ്മെന്റും ഒഴികെ ഈ നഗരസമൂഹത്തിലെ പട്ടണങ്ങളും നഗരങ്ങളുമെല്ലാം [[കാനേഷുമാരി|കാനേഷുമാരിയിൽ]] മാത്രമാണു നഗരപ്രദേശമായി കണക്കക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാന നഗരങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തവിവിരണം താഴെക്കാണാം. === ന്യൂ ഡെൽഹി === {{main|ന്യൂ ഡെൽഹി}} [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷിന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനം [[കൊൽക്കത്ത|കൽക്കത്തയിൽ]] നിന്നും ഡെൽഹിയിലേക്കു മാറ്റിയതിനു ശേഷം [[എഡ്വേർഡ് ല്യൂട്ടൻസ്]] എന്നയാൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതാണ് ന്യൂഡെൽഹിയുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ. [[രാഷ്ട്രപതി ഭവൻ]], [[പാർലമെന്റ് മന്ദിരം (ഇന്ത്യ)|പാർലമെന്റ് മന്ദിരം]], [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]], മന്ത്രാലയങ്ങൾ, [[കൊണാട്ട് പ്ലേസ്]] (ഇപ്പോൾ [[രാജീവ് ചൗക്ക്]]) തുടങ്ങിയവ ന്യൂഡെൽഹിയിലാണ്. [[മഹാത്മാഗാന്ധി]] വെടിയേറ്റുമരിച്ച സ്ഥലത്തെ [[ബിർളാ ഭവൻ|ബിർളാ ഭവനവും]], [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി]] വെടിയേറ്റുമരിച്ച സ്ഥലവും ന്യൂഡെൽഹിയിൽപ്പെടുന്നു. [[സിഖ് മതം|സിഖുകാരുടെ]] പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങളിലൊന്നായ [[ഗുരുദ്വാര ബംഗ്ലാസാഹിബ്]], [[ബിർളാ മന്ദിർ]] (ലക്ഷ്മീനാരായൺ മന്ദിർ) എന്നിവയും ഇവിടെയാണ്. നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പടുന്ന അംഗങ്ങൾ മാത്രമുള്ള ഒരു ഭരണസമിതിയാണ് [[ന്യൂ ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ|ന്യൂ ഡെൽഹി മുൻസിപ്പൽ കൗൺസിലിനെ]] നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. === ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ === {{update}} {{main|ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}} ഡെൽഹിയുടെ പുരാതന ഭാഗങ്ങളെക്കൂടാതെ പ്രധാന നഗര ഭാഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഈ നഗരത്തിന്റെ കീഴിലാണ്. [[ചെങ്കോട്ട|ചുവപ്പു കോട്ട]], [[ജുമാ മസ്ജിദ്]], [[ചാന്ദിനി ചൗക്ക്]], [[ഖുത്ബ് മിനാർ]], [[പുരാണാ കില]], [[ഹുമയൂണിന്റെ ശവകുടീരം]], [[ബഹായ് ക്ഷേത്രം]] (ലോട്ടസ് ക്ഷേത്രം) തുടങ്ങിയവ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർണങ്ങളാണ്. [[പാണ്ഡവർ|പാണ്ഡവരുടെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം]] മുതൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ വരെ ഏഴു തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയെല്ലാം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നത് ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[യമുനാ നദി]] ഈ നഗരത്തെ രണ്ടായി തിരിക്കുന്നു. നദിയുടെ കിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ജനസാന്ദ്രത കൂടിയവയാണെങ്കിലും താരതമ്യേന താമസിച്ച് വികാസം പ്രാപിച്ചവയാണ്‌. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു കോർപ്പറേഷൻ കൗൺസിലാണ് ഈ നഗരത്തിന്റെ ഭരണം കയ്യാളുന്നത്. കൗൺസിലിന്റെ തലവൻ മേയറാണ്. ഭരണത്തിന്റെ ചുക്കാൻ പിടിക്കുന്നത് മുൻസിപ്പൽ കമ്മീഷണറാണ്. മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി കോർപ്പറേഷന്റെ പുറത്തുള്ള ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഈ കോർപ്പറേഷൻ സേവനങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == രാഷ്ട്രീയം == [[പ്രമാണം:NorthBlock.jpg|thumb|left|1931 ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ്‌]] കാലത്ത് പണിതീർത്ത [[നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്]] പ്രധാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെ ആസ്ഥാനമാണ്]] മറ്റു കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഡെൽഹിക്ക് അതിന്റേതായ നിയമസഭയും, ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണറും, മന്ത്രിമാരും, മുഖ്യമന്ത്രിയും ഉണ്ട്. നിയമസഭയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നേരിട്ടുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വഴി നടക്കുന്നു. പക്ഷേ, ഡെൽഹിയിലെ ഭരണം കേന്ദ്രസർക്കാറും, സംസ്ഥാനസർക്കാറും ചേർന്നാണ് നടത്തുന്നത്. ഒരു രാജ്യതലസ്ഥാനമായതിനാലാണ് ഇത്. ഗതാഗതം, റോഡ് മുതലായ സേവനങ്ങൾ ഡെൽഹി സർക്കാർ നോക്കുമ്പോൾ പോലീസ്, പട്ടാളം മുതലായ സേവനങ്ങൾ കേന്ദ്ര സർക്കാറിന്റെ കീഴിൽ നേരിട്ട് വരുന്നു. 1956 നു ശേഷം നിയമസഭ രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടത് 1993 ലാണ്. [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഡെൽഹി]] കൂടാതെ ഇവിടുത്തെ സേവന ഭരണങ്ങൾ, കേന്ദ്ര, സംസ്ഥാന സർക്കാറുകളും കൂടി നടത്തുന്നു. പ്രധാന ഭരണസ്ഥാപനങ്ങളായ [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്]], [[രാഷ്ട്രപതി ഭവൻ]], [[സുപ്രീം കോടതി]] എന്നിവ ഡെൽഹിയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 70 നിയമസഭ സീറ്റുകൾ ഡെൽഹിക്കുണ്ട്. ഇതു കൂടാതെ 7 [[ലോകസഭ]] സീറ്റുകളും ഉണ്ട്. <ref name=assmbconst>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/assemblypolls/delhi.html|title=Delhi: Assembly Constituencies|accessdate=2006-12-19|publisher=Compare Infobase Limited|archive-date=2007-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070101060414/http://www.mapsofindia.com/assemblypolls/delhi.html|url-status=dead}}</ref><ref name=loksabhaconst>{{cite news |title=Lok Sabha constituencies get a new profile |url=http://www.hindu.com/2006/09/07/stories/2006090710630400.htm |work=The Hindu |publisher=The Hindu |date=7 September 2006 |accessdate=2006-12-19 |archive-date=2007-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104221526/http://www.hindu.com/2006/09/07/stories/2006090710630400.htm |url-status=dead }}</ref> ഡെൽഹി പണ്ടുമുതലേ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ 1993-ൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] അധികാരത്തിലേറി. അന്നത്തെ നേതാവ് [[മദൻ ലാൻ ഖുറാന]] ആയിരുന്നു. 1998 ൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] ഭരണം വീണ്ടെടുക്കുകയും [[ഷീല ദീക്ഷിത്]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. 2003, 2008 വഷങ്ങളിൽ നടന്ന നീയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഷീലാ ദീക്ഷിതിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] ഭരണം നിലനിർത്തി. 2013 ഡൽഹിയിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] കോൺഗ്രസ്സിന്റെ പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിൽ വന്നു. [[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ|ശ്രി അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]] ഏഴംഗ മന്ത്രിസഭയിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[പ്രമാണം:Indiagatelightening.jpg|thumb| [[ജൂലൈ]] [[ഓഗസ്റ്റ്]] മാസങ്ങളിലാണ് ഡെൽഹിയിൽ മൺസൂൺ മഴ ലഭിക്കുന്നത്]] ഡെൽഹിയുടെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം {{convert|1483|km2|sqmi|abbr=on|0}} ആണ് . ഇതിൽ {{convert|783|km2|sqmi|abbr=on|0}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളും,{{convert|700|km2|sqmi|abbr=on|0}} നഗര പ്രദേശവുമാണ്. ഡെൽഹിയുടെ ആകെ പ്രദേശങ്ങളുടെ നീളം {{convert|51.9|km|mi|abbr=on|0}} ഉം വീതി {{convert|48.48|km|mi|abbr=on|0}} ഉം ആണ്. [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഡെൽഹി]], (വിസ്തീർണ്ണം {{convert|1397.3|km2|sqmi|abbr=on|0}}) [[ന്യൂ ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ]] ({{convert|42.7|km2|sqmi|abbr=on|0}}), [[ഡെൽഹി കന്റോൺ‌മെന്റ് ബോർഡ്]] ({{convert|43|km2|sqmi|abbr=on|0}}) എന്നിങ്ങനെ മൂന്ൻ പ്രധാന ഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ഡെൽഹിയ്ക്കുള്ളത്.<ref>{{cite web |url=http://www.ndmc.gov.in/AboutNDMC/NNDMCAct.aspx |title= Introduction|accessdate=2007-07-03 |work=THE NEW DELHI MUNICIPAL COUNCIL ACT, 1994 |publisher=New Delhi Municipal Council}}</ref> ഡെൽഹി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അക്ഷാംശം {{coor d|28.61|N|77.23|E|}} ലും, ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുഭാഗത്തുമായിട്ടാണ്. ഡെൽഹിയുടെ അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ [[ഉത്തർ പ്രദേശ്]], [[ഹരിയാന]] എന്നിവയാണ്. പ്രമുഖ നദിയായ [[യമുന]] ഡെൽഹിയിൽ കൂടി ഒഴുകുന്നു. യമുനയുടെ തീരത്തെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ മണ്ണ് കൃഷിക്ക് വളരെ യോഗ്യമായതു കൊണ്ട് ഇവിടത്തെ കൃഷിസ്ഥലങ്ങൾ യമുനയുടെ തീരത്തോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്നു. പക്ഷെ ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യത കൂടുതലാണ്. <ref name=gisridge>{{cite web |url=http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf |title=GIS-Based Spatial Information Integration, Modeling and Digital Mapping: A New Blend of Tool for Geospatial Environmental Health Analysis for Delhi Ridge |accessdate=2007-02-03 |last=Mohan |first=Madan |date= |year=2002 |month=April |format=PDF |work=Spatial Information for Health Monitoring and Population Management |publisher=FIG XXII International Congress |pages=p5 |archive-date=2012-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609231730/http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ഹിന്ദു]] ആചാരപ്രകാരം ഒരു പുണ്യ നദിയായ [[യമുന|യമുനയാണ്]] ഡെൽഹിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പ്രധാന നദി. ഡെൽഹിയുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെല്ലാം യമുനയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. യമുനയുടെ കിഴക്ക് ഭാഗത്തായി നഗര പ്രദേശമായ [[ശാഹ്ദര]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭുകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെ കണക്കനുസരിച്ച് ഡെൽഹി [[സീസ്മിക്-4]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ്.<ref name=hazardprofile>{{cite web |url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |title=Hazard profiles of Indian districts |accessdate=2006-08-23 |format=PDF |work=National Capacity Building Project in Disaster Management |publisher=[[UNDP]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |archivedate=2006-05-19 |url-status=live }}</ref> == കാലാവസ്ഥ == ഡെൽഹി ഒരു മിത വരണ്ട പ്രദേശമാണ്. ഇവിടുത്തെ കാലാവസ്ഥയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വേനൽക്കാലമാണ്. [[ഏപ്രിൽ]] മുതൽ [[ഒക്ടോബർ]] വരെയുള്ള കാലം വേനൽക്കാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനിടക്ക് വളരെ കുറച്ച് സമയം മാത്രം [[മൺസൂൺ]] കാലം വരുന്നു. തണുപ്പുകാലം [[ഒക്ടോബർ]] മുതൽ [[മാർച്ച്]] വരെയാണ്. ഇതിൽ [[ജനുവരി]]യിൽ [[മഞ്ഞുകാലം]] അതിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തും. [[മഞ്ഞുവീഴ്ച|മഞ്ഞുവീഴ്ചയും]] [[മൂടൽമഞ്ഞ്|മൂടൽമഞ്ഞും]] ഈ സമയത്ത് കനത്തു നിൽക്കും.<ref name=Fog>{{cite news| publisher=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm| title=Fog continues to disrupt flights, trains| date=[[2006-01-07]]| accessdate=2006-05-16| archive-date=2005-01-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20050113001515/http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm| url-status=dead}}</ref> താപനില -0.6&nbsp;°C നും 47&nbsp;°C ഇടക്ക് നിൽക്കുന്നു. .<ref name=coldDelhi>{{cite news| publisher=Hindustan Times| url=http://www.hindustantimes.com/news/181_1593200,000600010001.htm| title=At 0.2 degrees Celsius, Delhi gets its coldest day| date=[[2006-01-08]]| accessdate=2006-04-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060111153439/http://www.hindustantimes.com/news/181_1593200,000600010001.htm| archivedate=2006-01-11| url-status=dead}}</ref> ശരാശരി താപനില 25&nbsp;°C ആണ്. <ref name=weatherbase>{{cite web | publisher=Canty and Associates LLC | url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=28124&refer=&units=metric | title=Weatherbase entry for Delhi | accessdate=2007-01-16 | archive-date=2011-09-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110907174813/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=28124&refer=&units=metric | url-status=dead }}</ref> വർഷം തോറും ലഭിക്കുന്ന ശരാശരി മഴ 714&nbsp;[[millimeter|mm]] (28.1&nbsp;[[inches]]) ആണ്. [[ജൂലൈ]], [[ഓഗസ്റ്റ്]] മാസങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നു.<ref name=hindumonsoon> {{cite news |first= Vinson |last= Kurian |title= Monsoon reaches Delhi two days ahead of schedule|url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/28/stories/2005062800830200.htm |work= |publisher= The Hindu Business Line |date=28 June 2005 |accessdate=2007-01-09 }}</ref>. <!--Infobox begins--> {{Infobox Weather <!-- Important: remove all unused fields--> |collapsed=Yes <!--Any entry in this line will make the template initially collapsed. Leave blank or remove line for uncollapsed.--> |metric_first= Yes <!--Any entry in this line will display metric first. Leave blank or remove line for imperial.--> |single_line=Yes <!--Any entry in this line will display metric and imperial units on same line. Leave blank or remove line for seperate lines--> |location =ഡെൽഹി |Jan_Hi_°C =18 |Jan_REC_Hi_°C = 29 |Feb_Hi_°C =23 |Feb_REC_Hi_°C = 32 |Mar_Hi_°C =28 |Mar_REC_Hi_°C = 37 |Apr_Hi_°C =36 |Apr_REC_Hi_°C = 42 |May_Hi_°C =39 |May_REC_Hi_°C = 50 |Jun_Hi_°C =37 |Jun_REC_Hi_°C = 52 |Jul_Hi_°C =34 |Jul_REC_Hi_°C = 43 |Aug_Hi_°C =33 |Aug_REC_Hi_°C = 42 |Sep_Hi_°C =33 |Sep_REC_Hi_°C = 38 |Oct_Hi_°C =31 |Oct_REC_Hi_°C = 37 |Nov_Hi_°C =27 |Nov_REC_Hi_°C = 35 |Dec_Hi_°C =21 |Dec_REC_Hi_°C = 32 |Year_Hi_°C =30 |Year_REC_Hi_°C = 45 |Jan_Lo_°C =7 |Jan_REC_Lo_°C = -0.6 |Feb_Lo_°C =11 |Feb_REC_Lo_°C = 0 |Mar_Lo_°C =15 |Mar_REC_Lo_°C = 6 |Apr_Lo_°C =22 |Apr_REC_Lo_°C = 12 |May_Lo_°C =26 |May_REC_Lo_°C = 16 |Jun_Lo_°C =27 |Jun_REC_Lo_°C = 21 |Jul_Lo_°C =27 |Jul_REC_Lo_°C = 21 |Aug_Lo_°C =26 |Aug_REC_Lo_°C = 20 |Sep_Lo_°C =24 |Sep_REC_Lo_°C = 20 |Oct_Lo_°C =19 |Oct_REC_Lo_°C = 13 |Nov_Lo_°C =13 |Nov_REC_Lo_°C = 7 |Dec_Lo_°C =8 |Dec_REC_Lo_°C = 2 |Year_Lo_°C = 18.5 |Year_REC_Lo_°C = -0.6 <!-- Optional: This is total Precipitation. Rain & Snow fields can be used instead if Precip is NOT filled in --> |Year_Precip_inch = 28.1 |Jan_Precip_inch =0.9 |Feb_Precip_inch =0.8 |Mar_Precip_inch =0.6 |Apr_Precip_inch =0.4 |May_Precip_inch =0.6 |Jun_Precip_inch =2.8 |Jul_Precip_inch =9.3 |Aug_Precip_inch =9.3 |Sep_Precip_inch =4.4 |Oct_Precip_inch =0.7 |Nov_Precip_inch =0.4 |Dec_Precip_inch =0.4 |source =wunderground.com <ref name=weatherbox>{{cite web | url =http://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&Units=both | title =Historical Weather for Delhi, India | accessdate =November 27 2008 | publisher =Weather Underground | language =English | archive-date =2019-01-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190106223201/https://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&Units=both%20 | url-status =dead }}</ref> }}<!--Infobox ends--> == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == {{IndiaCensusPop |title= ഡെൽഹി- ജനസംഖ്യ വളർച്ചാനിരക്ക് |1901= 405819 |1911= 413851 |1921= 488452 |1931= 636246 |1941= 917939 |1951= 1744072 |1961= 2658612 |1971= 4065698 |1981= 6220406 |1991= 9420644 |2001= 13782976 |estimate= |estyear= |estref= |footnote= source: [http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/Ecosur2001-02/PDF/chapter3.pdf delhiplanning.nic.in]<br /> † 1947 ലെ ഇന്ത്യ വിഭജനം മൂലം <br /> 1951 ൽ വളർച്ച കൂടുതൽ. }} [[പ്രമാണം:New Delhi Temple.jpg|thumb|ഡെൽഹിയിലെ [[അക്ഷർധാം അമ്പലം]] ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും വിസ്താരമേറിയ അമ്പലമാണ്<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Akshardham_temple_makes_it_to_Guinness_Book/articleshow/2651500.cms Akshardham temple makes it to Guinness Book-India-The Times of India<!--Bot-generated title-->]</ref>]] ഡെൽഹിയിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ ജോലി തേടിയും അല്ലാതെയും താമസിക്കുന്നു. ജോലി സാദ്ധ്യതകൾ ഏറെയുള്ളത് കൂടുതൽ ആളുകളെ ഡെൽഹിയിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നു. 2001ലെ [[കാനേഷുമാരി]] പ്രകാരം ഡെൽഹിയിലെ ജനസംഖ്യ 13,782,976 ആണ്.<ref name=census01del>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811095710/http://www.censusindia.net/profiles/del.html|archivedate=2007-08-11|title=Provisional Population Totals: Delhi|accessdate=2007-01-08|work=Provisional Population Totals : India . Census of India 2001, Paper 1 of 2001|publisher=Office of the Registrar General, India|url-status=live}}</ref> 2003 -ഓടെ ഡെൽഹി സംസ്ഥാനത്തെ ആകെ ജനസംഖ്യ 14.1 ദശലക്ഷം ആയി എന്നാണ് കണക്ക്. ഇതോടെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉള്ള മെട്രോ നഗരം എന്ന പദവി [[മുംബൈ|മുംബൈയിൽ]] നിന്നും ഡെൽഹിക്ക് ലഭിച്ചു. <ref>[http://www.prb.org/Articles/2007/delhi.aspx Is Delhi India's Largest City? - Population Reference Bureau<!--Bot-generated title-->]</ref><ref name=unpopulation>{{cite web |author=|publisher=United Nations| url=http://www.un.org/esa/population/publications/wup2003/2003WUPHighlights.pdf | title=World Urbanization Prospects The 2003 Revision. | pages= p7 | format= [PDF|accessdate=2006-04-29}}</ref> ഇതിൽ 295,000 ആളുകൾ [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലും]] ബാക്കി [[ഡെൽഹി കന്റോൺ‌മെന്റ് ബോർഡ്|ഡെൽഹി കന്റോൺ‌മെന്റ് ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലുമുള്ള പ്രദേശത്താണ്. <ref name=ecosurv3>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/3.pdf|title=Chapter 3: Demographic Profile|accessdate=2006-12-21|format=PDF|work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp17–31|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614203710/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/3.pdf|url-status=dead}}</ref>. ഇവിടുത്തെ ജനസാന്ദ്രത ഓരോ ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലും 9,294 ആളുകൾ എന്ന രീതിയിലാണ്. 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 821 സ്തീകൾ എന്നതാണ് പുരുഷ-സ്ത്രീ അനുപാതം. സാക്ഷരത നിരക്ക് 81.82% വരും. ഇപ്പോഴത്തെ മൊത്തം ഡെൽഹിയിലെ ജനസംഖ്യ 17 ദശലക്ഷം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഡെൽഹിയെ ലോകത്തെ ജനസംഖ്യ കൂടുതലുള്ള മെട്രോ നഗരമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. <ref>[[List of cities by population]]</ref>. പക്ഷേ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യ ഉള്ള നഗരം ഇപ്പോൾ [[ടോക്കിയോ]] ആണ്. ദില്ലിയിലെ ജനങ്ങളിൽ 82% പേരും ഹിന്ദുക്കളാണ്. 11.7% പേർ മുസ്ലീങ്ങളും 4% സിഖുകാരും, 1.1% ജൈനരും 0.9% ക്രിസ്ത്യാനികളും ഇവിടെയുണ്ട്. മറ്റു ന്യൂനപക്ഷവിഭാഗങ്ങളായ പാഴ്സികളും ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യന്മാരും, ബുദ്ധമതക്കാരും, ജൂതരും ഇവിടെ വസിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Jama Masjid.jpg|thumb|[[ജുമാ മസ്ജിദ്]], -[[ഏഷ്യ പസിഫിക്|ഏഷ്യ പസിഫിക്കിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ മുസ്ലിം പള്ളി<ref>http://news.google.com/newspapers?id=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നത് ഔദ്യോഗികഭാഷയായ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയാണ്]]. [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷും]] മറ്റൊരു ഔദ്യോഗികഭാഷയായി കണാക്കുന്നതോടൊപ്പം [[പഞ്ചാബി]], [[ഉർദു]] എന്നിവ രണ്ടാം ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകളുടെ കുടിയേറ്റം കൊണ്ട് അവിടത്തെ സംസ്കാരവും ഭാഷയും ഡെൽഹിയിൽ കൂടിക്കലർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ പ്രധാനമായുള്ളത് [[മൈഥിലി]], [[ബീഹാരി]], [[തമിഴ്]], [[കന്നട]], [[തെലുങ്ക്]], [[ബെംഗാളി]], [[ആസ്സാ‍മീസ്സ്]], [[മറാത്തി]], [[പഞ്ചാബി]] എന്നീ ഭാഷകളും [[ജാട്ട്]], [[ഗുജ്ജർ]] തുടങ്ങിയ സമുദായങ്ങളുമാണ്. 2005 ലെ ഒരു സർവേ പ്രകാരം ഡെൽഹി ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടന്ന സംസ്ഥാനമെന്ന കുപ്രസിദ്ധി നേടുകയുണ്ടായി. <ref name=crmega>{{cite book |author=National Crime Records Bureau |year=2005 |title=Crime in India-2005 |chapter=Crimes in Megacities |chapterurl=http://ncrb.nic.in/crime2005/cii-2005/CHAP2.pdf |pages=pp.159–160 |format=PDF |publisher=Ministry of Home Affairs |accessdate=2007-01-09 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614203644/http://ncrb.nic.in/crime2005/cii-2005/CHAP2.pdf |url-status=dead }}</ref> ഇതു കൂടാതെ സ്ത്രീകൾക്കെതിരെയുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലും ഡെൽഹി മുമ്പിലാണ് (27.6%) ദേശീയ തലത്തിൽ ഇത് 14.1% മാത്രമാണ്. കൂടാതെ ബാലപീഡനത്തിൽ 6.5% എന്നതാണ് ഡെൽഹിയുടെ നില. ദേശീയ ബാലപീഡന നിലവാരമാകട്ടെ 1.4 %വും. <ref name=crisnap>{{cite book |author=National Crime Records Bureau |year=2005 |title=Crime in India-2005 |chapter=Snapshots-2005 |chapterurl=http://ncrb.nic.in/crime2005/cii-2005/Snapshots.pdf |pages=p3 |format=PDF |publisher=Ministry of Home Affairs |accessdate=2007-01-09 |archive-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619155433/http://ncrb.nic.in/crime2005/cii-2005/Snapshots.pdf |url-status=dead }}</ref> === ജനസംഖ്യാവിതരണം === {| class="wikitable" |- ! width="5"| ! width="270"|നഗരം/പട്ടണം ! width="20"|ജനസംഖ്യ |- | |'''ഡെൽഹി നഗര സമൂഹം'''||'''12,877,470''' |- |1||ന്യൂഡെൽഹി (മുനിസിപ്പൽ കൌൺസിൽ)||302,363 |- |2||ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോറ്പ്പറേഷൻ||9,879,172 |- |3||ഡെൽഹി കൻറോണ്മെന്റ്||124,917 |- |4||സുൽത്താൻപൂർ മാജ്ര||164,426 |- |5||കിരാരി സുലെമാൻ നഗർ||154,633 |- |6||ഭാത്സ്വ ജഹാംഗീർപൂർ||152,339 |- |7||നംഗ്ലൊയ് ജാട്||150,948 |} == നഗര ഭരണവിവരങ്ങൾ == {{seealso|ഡെൽഹിയിലെ ജില്ലകൾ|ഡെൽഹിയിലെ പ്രധാനസ്ഥലങ്ങൾ}} [[പ്രമാണം:Delhi districts.svg|thumb|ഡെൽഹിയിലെ ഒൻപത് ജില്ലകൾ]] 2007 ജൂലൈയിലെ കണക്ക് പ്രകാരം ഡെൽഹിയിൽ ഒൻപത് ജില്ലകളും 27 താലൂക്കുകളും 59 പട്ടണങ്ങളും 165 ഗ്രാമങ്ങളുമാണ് ഉള്ളത്. ഇത് എല്ലാം ഡെൽഹിയിലെ മൂന്ന് പ്രധാന ഭരണകൂടങ്ങളായ [[ന്യൂ ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ ‎]], [[ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ‎]], [[ഡെൽഹി കന്റോൺ‌മെന്റ് ബോർഡ്]] എന്നിവയുടെ കീഴിൽ വരുന്നു. <ref name="ecosurv0102chap3">{{cite web |url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/Ecosur2001-02/PDF/chap3(table).PDF |title=Table 3.1: Delhi Last 10 Years (1991–2001) — Administrative Set Up |accessdate=2007-07-03 |format=PDF |work=Economic Survey of Delhi, 2001–2002 |publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi |pages=p177 |archive-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702220619/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/Ecosur2001-02/PDF/chap3(table).PDF |url-status=dead }}</ref> ഡെൽഹിയിലെ പ്രധാന നഗര പ്രദേശമായ ഡെൽഹി മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശം ഡെൽഹി തലസ്ഥാനപ്രദേശത്തിനു കീഴിൽ വരുന്നു. [[ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ്. ഇവിടെ 1.378 കോടി ആളുകൾ അധിവസിക്കുന്നു എന്നാണ് കണക്ക് .<ref name="MCD">{{cite web|url=http://www.mcdonline.gov.in/|title=About Us|publisher=Municipal Corporation of Delhi|accessdate=2006-05-13|archive-date=2009-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090331224105/http://www.mcdonline.gov.in/|url-status=dead}}</ref>. ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാന നഗരമായ [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] [[ന്യൂ ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ|ന്യൂ ഡെൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിൻറെ]] കീഴിലാണ് വരുന്നത്. [[ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖല|ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖലയിൽ]] പെടുന്ന [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]], [[നോയിഡ]], [[ഫരീദാബാദ്]], [[ഗാസിയബാദ്]] എന്നിവ ഡെൽഹിയുടെ ഉപഗ്രഹ നഗരങ്ങളാണ്. ഓരോ ജില്ലയുടെയും ഭരണാധികാരി അതത് ജില്ലയിലെ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ ആണ്. എല്ലാ ജില്ലകളേയും മൂന്ന് സബ് ഡിവിഷനുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ സബ് ഡിവിഷനുകളുടേയും അതത് സബ് ഡിവിഷനിലെ മജിസ്ട്രേട്ട് ഭരിക്കുന്നു. ഇവിടത്തെ നീതിന്യായപരിപാലനം സംരക്ഷിക്കുന്നത് [[ഡെൽഹി ഹൈക്കോടതി|ഡെൽഹി ഹൈക്കോടതിയാണ്]]. കൂടാതെ ലോവർ കോടതികളും ചെറിയ കോടതികളും ഉണ്ട്. ക്രിമിനൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിന് സെഷൻസ് കോടതികളും ഉണ്ട്. പോലീസ് കമ്മീഷണർ തലവനായ [[ഡെൽഹി പോലീസ്]] ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ മെട്രോനഗര പോലീസുകളിൽ ഒന്നാണ്. <ref name=largepolice>{{cite web|url=http://www.delhipolice.nic.in/home/history1.htm|title=History of Delhi Police|accessdate=2006-12-19|publisher=Delhi Police Headquarters, New Delhi, India|archive-date=2006-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20061207074711/http://www.delhipolice.nic.in/home/history1.htm|url-status=dead}}</ref> ഭരണസൗകര്യത്തിനായി ഒൻപത് [[പോലീസ് ജില്ലകള്|പോലീസ് ജില്ലകളായി]] തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിനു കീഴെ ആകെ 95 പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകളാണുള്ളത്.<ref name=policestations>{{cite web|url=http://delhigovt.nic.in/newdelhi/police.html|title=Poile Stations|accessdate=2006-12-19|publisher=Government of National Capital Territory of Delhi|archive-date=2007-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070110174612/http://delhigovt.nic.in/newdelhi/police.html|url-status=dead}}</ref> == അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:New Delhi NDMC building.jpg|thumb|[[എൻ.ഡി.എം.സി|എൻ.ഡി.എം.സിയുടെ]] പ്രധാന ഓഫീസ്]] === ജലവിതരണം === ഡെൽഹിയിലെ കുടിവെള്ള ജല വിതരണം [[ഡെൽഹി ജൽ ബോർഡ്]] (ഡി.ജെ.ബി) ആണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. 2006 ലെ കണക്കു പ്രകാരം ഡി.ജെ.ബി 650&nbsp;MGD (മില്ല്യൺ ഗാലൺസ്/ദിവസം) വെള്ളം വിതരണം ചെയ്തു. <ref name=ecosurv13>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/13.pdf|title=Chapter 13: Water Supply and Sewerage|accessdate=2006-12-21|format=[[Portable Document Format|PDF]]|work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp147–162|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614203642/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/13.pdf|url-status=dead}}</ref> ബാക്കി വെള്ളത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ കിണറുകൾ, കുഴൽ കിണറുകൾ എന്നിവ വഴിയാണ് പരിഹരിക്കുന്നത്. 240&nbsp;MGD വെള്ളം ശേഖരിക്കാൻ കഴിവുള്ള ബകര സ്റ്റോറേജ് ആണ് ഡി.ജെ.ബി യ്ടെ കീഴിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ജലസംഭരണി. കൂടാതെ [[യമുന|യമുനാ നദിയെയും]], [[ഗംഗാ നദി|ഗംഗാ നദിയെയും]] ജലത്തിനായി ഡെൽഹി ആശ്രയിക്കുന്നു. <ref name=ecosurv13/> ഉയർന്നു വരുന്ന ജനസംഖ്യയും ഭുഗർഭ ജലനിരക്കിലുള്ള താഴ്ചയും ഇവിടെ ജലക്ഷാമം ഒരു രൂക്ഷപ്രശനമാക്കിയിട്ടൂണ്ട്. ഒരു ദിവസം 8000&nbsp;[[ടൺ]] ഖര വേസ്റ്റ് പാഴ്വസ്തുക്കൾ ഡെൽഹിയിൽ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്ക്. <ref name=hinduwaste>{{cite news |first=Sandeep |last=Joshi |title=MCD developing new landfill site |url=http://www.hindu.com/2006/06/19/stories/2006061915630400.htm |publisher=The Hindu |date=2006-06-19 |accessdate=2006-12-19 |archive-date=2006-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061119091230/http://www.hindu.com/2006/06/19/stories/2006061915630400.htm |url-status=dead }}</ref> ദിനംതോറും 470&nbsp;MGD മലിനജലവും 70&nbsp;MGD വ്യവസായിക മലിന ജലവും ഡെൽഹി പുറന്തള്ളുന്നുണ്ട്.<ref name=Delhirisks>{{cite web|url=http://www.gisdevelopment.net/application/natural_hazards/overview/nho0019pf.htm|title=Risks in Delhi: Environmental concerns|accessdate=2006-12-19|last=Gadhok|first=Taranjot Kaur|work= Natural Hazard Management|publisher=GISdevelopment.net}}</ref> ഇതിൽ ഒരു ഭാഗം [[യമുന|യമുനയിലേക്ക്]] പ്രവേശിക്കുന്നു എന്നത് വലിയ പരസ്ഥിതിപ്രശ്നമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Delhirisks/> എൻ.ഡി.എം.സി. പ്രദേശത്ത് എൻ.ഡി.എം.സി. നേരിട്ടാണ്‌ ജല-വൈദ്യുതവിതരണം നടത്തുന്നത്<ref>http://www.ndmc.gov.in/Services/Default.aspx</ref> === വൈദ്യുതി === ഡെൽഹിയിലെ ശരാശരി വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം 1,265&nbsp;[[Watt-hour|kWh]] ആണ്. പക്ഷേ വൈദ്യുതി ആവശ്യം ഇതിലും കൂടുതലാണ്. <ref name=ecosurv11>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/11.pdf|title=Chapter 11: Energy|accessdate=2006-12-21|format=[[Portable Document Format|PDF]]|work=Economic Survey of Delhi, 2005–06|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp117–129|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614203731/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/11.pdf|url-status=dead}}</ref> വൈദ്യുത ആവശ്യങ്ങൾ പരിപാലനം ചെയ്തത് [[ഡെൽഹി വിദ്യുത് ബോർഡ്]](ഡി.വി.ബി) ആയിരുന്നു. 1997 ഡി.വി.ബി മാറി [[ഡെൽഹി ഇലക്ടിസിറ്റി സപ്ലൈ അണ്ടർ‌ടേക്കിങ്]] എന്ന സ്ഥാപനമാക്കി. ഇത് [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഡെൽഹി|മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഡെൽഹിയുടെ]] കീഴിലുള്ള ഒരു സ്ഥാപനമാണ്. വൈദ്യുത ആവശ്യം നിറവേറ്റുന്നതിനായി ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന വൈദ്യുത നിർമ്മാണമേഖലയായ നോർത്തേൺ ഗ്രിഡിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി വാങ്ങുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇതു മൂലം വൈദ്യുത ക്ഷാമം പ്രത്യേകിച്ചും വേനൽക്കാലത്ത് സാധാരണമാണ്. ഇതുമൂലം പല വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളും തങ്ങളുടെ സ്വന്തമാ‍യ [[ജനറേറ്റർ|ജനറേറ്ററുകളേയാണ്]] വൈദ്യുതിക്കായി ആശ്രയിക്കുന്നത്. കുറച്ചു വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ഡെൽഹിയിൽ വൈദ്യുത വിതരണം സ്വകാര്യകമ്പനികൾക്ക് കൈമാറുകയുണ്ടായി. ഇപ്പോൾ വൈദ്യുത വിതരണം നടത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[ടാറ്റ പവർ]], [[റിലയൻസ് പവർ]] എന്നീ കമ്പനികളാണ്. === അഗ്നിശമനസേന === ഡെൽഹിയിലെ [[അഗ്നിസുരക്ഷ]] കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് [[ഡെൽഹി അഗ്നിശമനസേന]] ആണ്. ആകെ 43 ഫയർഫോഴ്സ് സ്റ്റേഷനുകളാണ് ഉള്ളത്. ഓരോ വർഷവും 15000 ലധികം പ്രശ്നങ്ങൾ ഈ സേന കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു എന്നാണ് കണക്ക്. കടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് തീ സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നു. <ref name=dfs>{{cite web|url=http://dfs.delhigovt.nic.in/aboutf.html|title=About Us|accessdate=2007-01-09|work=Delhi Fire Service|publisher=Govt. of NCT of Delhi|archive-date=2007-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070122143240/http://dfs.delhigovt.nic.in/aboutf.html|url-status=dead}}</ref> === ടെലിഫോൺ === ഇന്ത്യാഗവണ്മെന്റ് പ്രധാന ഓഹരിപങ്കാളിയായ പൊതുമേഖലാസ്ഥാപനമായ<ref name=mtnl>{{Cite web |url=http://www.mtnl.net.in/financials/index.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-27 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210065329/http://mtnl.net.in/financials/index.htm |url-status=dead }}</ref> [[മഹാനഗർ ടെലിഫോൺ നിഗം ലിമിറ്റഡ്]] ആണ് പ്രധാന ടെലിഫോൺസേവനം നൽകുന്നത്. ഇത് കൂടാതെ സ്വകാര്യകമ്പനികളായ [[വോഡാഫോൺ]], [[എയർടെൽ]], [[ഐഡിയ സെല്ലുലാർ]], [[റിലയൻസ് ഇൻഫോകോം]], [[ടാറ്റ ഇൻഡികോം]] എന്നിവയും അടിസ്ഥാന, മൊബൈൽ ടെലിഫോൺ സൗകര്യം നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2008/05/17/stories/2008051750970300.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-03 |archive-date=2008-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924193238/http://www.hindu.com/2008/05/17/stories/2008051750970300.htm |url-status=dead }}</ref> മൊബൈൽ സേവനം [[ജി.എസ്.എം.]], [[സി.ഡി.എം.എ.]] എന്നീ രണ്ട് ടെക്നോളജിയിലും ലഭിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ [[ബ്രോഡ്ബാന്റ് ഇന്റർനെറ്റ്]] സൗകര്യവും ഈ കമ്പനികളിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാണ്. <ref name=hindumtnl>{{cite news |first=Sandeep |last=Joshi |title=MTNL stems decline in phone surrender rate |url=http://www.hindu.com/2007/01/02/stories/2007010220140300.htm |work=New Delhi Printer Friendly Page |publisher=The Hindu |date=2 January 2007 |accessdate=2007-01-10 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001010820/http://www.hindu.com/2007/01/02/stories/2007010220140300.htm |url-status=dead }}</ref> == ഗതാഗതം == {{main|ഡെൽഹിയിലെ ഗതാഗതം}} [[പ്രമാണം:Raj Path.jpg|thumb|[[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ]] പ്രധാനവീഥിയാ‍യ [[രാജ്‌പഥ്]]]] [[ബസ്‍]], [[ഓട്ടോറിക്ഷ]], [[ടാക്സി]], [[ഡെൽഹി മെട്രോ റെയിൽ‌വേ]], [[ഡെൽഹി സബർബൻ റെയിൽ‌വേ|സബർബൻ റെയിൽ‌വേ]] എന്നിവയാണ്‌ പൊതുഗതാഗത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ. സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വാഹനങ്ങളും [[മർദ്ദിത പ്രകൃതി വാതകം|മർദ്ദിത പ്രകൃതി വാതകമാണ്‌]] (സി.എൻ.ജി.) ഇന്ധനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[പെട്രോൾ|പെട്രോളിനേയും]] [[ഡീസൽ|ഡീസലിനേയും]] അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ പരിസ്ഥിതിക്ക് അനുയോജ്യമായ ഇന്ധനമാണ്‌ ഇത്. കൂടാതെ പെട്രോളിനേയും ഡീസലിനേയും അപേക്ഷിച്ച് വിലക്കുറവുമാണ്‌. ഇക്കാരണം കൊണ്ട് ദില്ലിയിലെ ടാക്സി ഓട്ടോറിക്ഷാ കൂലി ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു നഗരങ്ങളേ അപേക്ഷിച്ച് താരതമ്യേന കുറവാണ്‌. [[ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ ഗാസ് ലിമിറ്റഡ്]] എന്ന പൊതുമേഖലാ കമ്പനിയാണ്‌ ദില്ലിയിൽ സി.എൻ.ജി.-യും പാചകാവശ്യത്തിന്‌ കുഴൽ വഴിയുള്ള പ്രകൃതിവാതകവും വിതരണം ചെയ്യുന്നത്. ദില്ലിയിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽ സാധാരണയായി കണ്ടു വരുന്ന [[സൈക്കിൾ റിക്ഷ|സൈക്കിൾ റിക്ഷകൾ]] ന്യൂ ഡെൽഹി പ്രദേശത്ത് നിരോധിച്ചിരിക്കുകയാണ്‌. ഡെൽഹിയിലെ മൊത്തം വാഹനങ്ങളിൽ 30% സ്വകാര്യവാഹനങ്ങളാണ്. ഓരോ ദിവസവും ശരാശരി 963 വാഹനങ്ങൾ ഡെൽഹിയിലെ റോഡുകളിലെ ഉപയോഗത്തിനായി റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട് എന്നാണ് കണക്ക്. <ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/11/06/asia/delhi.php |title=Study finds air quality in Delhi has worsened dramatically - International Herald Tribune |publisher=Iht.com |author= |date= |accessdate=2008-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706171906/http://www.iht.com/articles/2007/11/06/asia/delhi.php |archivedate=2008-07-06 |url-status=dead }}</ref> === ബസ് === [[ഡെൽഹി ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ]] അഥവാ ഡി.ടി.സി. സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ബസ് സർ‌വീസ് ആണ്‌. ദില്ലിയിലും പരിസരപ്രദേശങ്ങളിലും കൂടാതെ അന്തർ സംസ്ഥാന സർ‌വീസുകളും ഡി.ടി.സി. നടത്തുന്നു. ലോകത്തിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ ബസ് സർ‌വീസ് ആണ്‌ ഡി.ടി.സി. ഇതു കൂടാതെ [[ബ്ലൂലൈൻ ബസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്വകാര്യ ബസ് സർ‌വീസുകളും ഇവിടെയുണ്ട്. സ്വകാര്യബസ്സുകൾ 2010-ഓടെ നിർത്തലാക്കുമെന്ന് ദില്ലി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. റിങ് റോഡ് ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന [[മുദ്രിക സർ‌വീസ്|മുദ്രിക സർ‌വീസും]] (റിങ് റോഡ് സർ‌വീസ്), റിങ് റോഡിനു പുറത്തു കൂടെ ഏതാണ്ട് ദില്ലിയുടെ എല്ലാഭാഗങ്ങളേയും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന [[ബാഹരി മുദ്രിക സർ‌വീസ്|ബാഹരി മുദ്രിക സർ‌വീസുമാണ്‌]] (ഔട്ടർ റിങ് റോഡ് സർ‌വീസ്) ബസ് റൂട്ടുകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. 5 രൂപ (നോൺ എ.സി മിനിമം), 10 രൂപ(എ.സി,മിനിമം), 15 രൂപ, 20രൂപ, 25 രൂപ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് ടിക്കറ്റ് നിരക്കുകളേ ബസുകളിൽ നിലവിലുള്ളൂ. === റെയിൽ‌വേ === [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേയുടെ]] 16 മേഖലകളിൽ ഒന്നായ [[നോർത്തേൺ റെയിൽ‌വേ|ഉത്തര റെയിൽ‌വേയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്‌ ന്യൂ ഡെൽഹി. രണ്ടു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകളാണ്‌ ന്യൂ ഡെൽഹിയിലുള്ളത്. [[ന്യൂ ഡെൽഹി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ|ന്യൂ ഡെൽഹി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനും]] [[ഹസ്രത് നിസാമുദ്ദീൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ|ഹസ്രത് നിസാമുദ്ദീൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും]]. രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗത്തേക്കുമുള്ള ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾ ഇവിടെ നിന്നും പുറപ്പെടുന്നു. ഓൾഡ് ഡെൽഹിയിലുള്ള പുരാണ ദില്ലി സ്റ്റേഷനും വളരെയധികം യാത്രക്കാരുള്ള ഒരു സ്റ്റേഷനാണ്‌. നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള സബർബൻ റെയിൽ‌വേ സർ‌വീസുകളും ഇവിടെ നിന്നുണ്ട്. === മെട്രോ റെയിൽ‌വേ === {{പ്രധാന ലേഖനം|ഡെൽഹി മെട്രോ റെയിൽ‌വേ}} [[പ്രമാണം:Metro delhi preview.jpg|thumb|left|ഡെൽഹി മെട്രോ ട്രെയിൻ]] ന്യൂ ഡെൽഹി നഗരത്തേയും പരിസരപ്രദേശങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അതിവേഗ മെട്രോറെയിൽ സർ‌വീസ് 2004 [[ഡിസംബർ 24]]-നാണ്‌ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ അണ്ടർഗ്രൗണ്ട് മെട്രോ റെയിൽ‌വേയാണ്‌ ഡെൽഹി മെട്രോ, [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിലാണ്‌]] ആദ്യത്തേത്. കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഡെൽഹി മെട്രോയുടെ ചില പാതകൾ ഭൂമിക്കടിയിലൂടെയല്ലാതെ ഉയർത്തിയ തൂണുകൾക്കു മുകളിലൂടെയുമുണ്ട്. ദില്ലി ഗവണ്മെന്റിന്റേയും കേന്ദ്രഗവണ്മെന്റിന്റേയും സം‌യുക്തസം‌രംഭമാണിത്. 2008-ലെ സ്ഥിതിയനുസരിച്ച് താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന മൂന്നു ലൈനുകളിലായി ആകെ 68 കിലോമീറ്റർ ദൂരം മെട്രോ റെയിലുണ്ട്. ഇവക്കിടയിൽ 62 സ്റ്റേഷനുകളാണ്‌ ഉള്ളത്. മറ്റു ലൈനുകളുടെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ പുരോഗമിച്ചു വരുന്നു. {{ഡെൽഹി മെട്രോ പാതകൾ}} === വ്യോമഗതാഗതം === {{main|ഇന്ദിരാഗാന്ധി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം}} [[പ്രമാണം:Sculpture of hasta mudras at Indira Gandhi International Airport.jpg|ലഘുചിത്രം|[[Indira Gandhi International Airport|ഇന്ദിരഗാന്ധി അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം]]-തെക്കേ ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയതുമാണ്. <ref>http://airport-delhi.com/</ref>]] ന്യൂ ഡെൽഹിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമായ [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] ദില്ലിയുടെ തെക്കു പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് [[ദേശീയപാത 8]]-ന്‌ അരികിലായാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ആഭ്യന്തര വ്യോമഗതാഗത ടെർമിനലും ഈ വിമാനത്താവളത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്താണ്‌. 2006-2007 വർഷത്തെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിലെ]] തന്നെ തിരക്കേറിയ വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌ ഇത്. ഒരു ദിവസത്തിലെ വിമാനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയതും, യാത്രക്കാരുടെ ഏണ്ണത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ തിരക്കേറിയ വിമാനത്താവളവും ആണ്. <ref>{{cite web | last=Sinha | first=Saurabh | title=Delhi beats Mumbai to become busiest airport | website=The Times of India | date=2008-07-10 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/India/Delhi_is_countrys_busiest_airport/articleshow/3216435.cms | access-date=2025-11-11}}</ref><ref>{{cite web | title=Delhi's IGI edges ahead of Mumbai's CSIA as country’s busiest airport | website=Domain-b.com | date=2008-09-01 | url=https://www.domain-b.com/aviation-aerospace/airports/delhi-s-igi-edges-ahead-of-mumbai-s-csia-as-country-s-busiest-airport | access-date=2025-11-11}}</ref> ഈ വിമാനത്താവളം ഡെൽഹിയുടെയും പരിസര പ്രദേശങ്ങളായ [[നോയ്ഡ]], [[ഫരീദാബാദ്]], [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾ അടങ്ങിയതുമായ [[നാഷണൽ ക്യാപിറ്റൽ റീജിയൺ|നാഷണൽ കാപിറ്റൽ റീജിയണിലെ]] പ്രധാന വിമാനത്താവളമാണ്. ന്യൂ ഡെൽഹി നഗരത്തിനകത്തുള്ള പൊതുജനവ്യോമഗതാഗത്തിനുള്ള ഒരു വിമാനത്താവളമാണ്‌ [[സഫ്ദർജംഗ് വിമാനത്താവളം]]. സൈന്യവും ഈ വിമാനത്താവളം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. == സാമ്പത്തികം == <!-- With an estimated net [[State Domestic Product]] (FY 2007) of [[Indian Rupee|Rs.]] 1,182 billion ([[US$]]24.5 billion) in nominal terms and Rs. 3,364 billion (US$69.8 billion) in [[Purchasing power parity|PPP]] terms, <ref>http://finance.delhigovt.nic.in/circular/budget_speech2008-09.pdf</ref><ref name=ecosurv2>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/2.pdf|title=Chapter 2: State Income| accessdate =| format =PDF|work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp8–16}}</ref> --> <!-- In 2007, Delhi had a [[per capita income]] of Rs. 66,728 (US$1,450) at current prices, the third highest in India after [[Chandigarh]] and [[Goa]].<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/Chandigarhs_per_capita_income_highest_in_India/articleshow/3487128.cms</ref> The [[Tertiary sector of industry|tertiary sector]] contributes 70.95% of Delhi's gross SDP followed by [[Secondary sector of industry|secondary]] and [[Primary sector of industry|primary]] sectors with 25.2% and 3.85% contribution respectively.<ref name=ecosurv2/> --> തെക്കേ ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മുന്നിട്ടു നിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക വാണിജ്യ നഗരങ്ങളിൽ [[മുംബൈ|മുംബൈക്ക്]] ശേഷം രണ്ടാം സ്ഥാനമാണ് ഡെൽഹിക്കുള്ളത്. ഡെൽഹിയിലെ സാമ്പത്തിക വളർച്ച 2006-07 ൽ 16% ആയിരുന്നു.<ref>http://finance.delhigovt.nic.in/circular/budget_speech2008-09.pdf</ref>. തൊഴിലുള്ളവരുടെ നിരക്ക് 32.82% എന്നുള്ളത് 1991 ൽ നിന്നും 2001 ൽ 52.52% ആയി വർദ്ധിച്ചു. <ref name=ecosurv5>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/5.pdf|title=Chapter 5: Employment and Unemployment|accessdate=|format=PDF|work=Economic Survey of Delhi, 2005–06|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp59–65|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225121659/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/5.pdf|url-status=dead}}</ref> തൊഴിലില്ലായ്മ നിരക്കാകട്ടെ 1999-2000 ലെ 12.57% എന്നതിൽ നിന്നും 2003 ൽ 4.63% ആയി കുറഞ്ഞു എന്നാണ് കണക്ക്.<ref name=ecosurv5/> ഡിസംബർ 2004 ൽ 636,000 ലധികം ആളുകൾ എംപ്ലോയ്‌മെന്റ് എക്സ്ചേഞ്ചുകളിൽ പേരു ചേർത്തിട്ടുണ്ട് <ref name=ecosurv5/> <!-- [[ചിത്രം:Untech Business park.jpg|right|thumb|[[ഗുഡ്‌ഗാവ്|ഗുഡ്‌ഗാവിലെ]] ഒരു ബിസിനസ് പാർക്ക്. ]] --> ഇന്ത്യയിലെ സാങ്കേതികമേഖലയിലെ [[ഔട്സോഴ്സിങ്]] വ്യവസായ മേഖലയിൽ ഡെൽഹിയുടെ ഉപഗ്രഹ നഗരങ്ങളിലൊന്നായ [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. <ref>http://www.theage.com.au/news/Technology/Outsourcing-moves-to-Indias-heartland/2005/06/02/1117568308624.html</ref> 2006ൽ 1.7 ബില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളർ മുതലുള്ള സോഫ്റ്റ്‌വേർ കയറ്റുമതി വ്യവസായം ഇവിടെ നടന്നു എന്നാണ് കണക്ക്. <ref>http://www.forbes.com/global/2006/0327/074.html</ref> 2001ൽ ഡെൽഹിയിലെ സംസ്ഥാന കേന്ദ്ര തൊഴിൽ മേഖലയുടെ വലിപ്പം <!-- workforce in all government --> 620,000 ആയിരുന്നു. ഇതിനെ അപേക്ഷിച്ച് സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം 219,000 ആണ്.<ref name=ecosurv5/> 2000 മുതൽ ഇങ്ങോട്ടുള്ള കാലഘട്ടം ഡെൽഹിയുടെ തൊഴിൽ മേഖല പല അന്താരാഷ്ട്ര കമ്പനികളേയും ഇങ്ങോട്ട് ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ പ്രധാനം [[ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി]], [[ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ്]], [[ഹോട്ടൽ വ്യവസായം]], ബാങ്ക് മേഖല, മീഡിയ, ടൂറിസം എന്നിവയാണ്. ഇംഗ്ലീഷിൽ നല്ല കാര്യപ്രാപ്തിയുള്ള തൊഴിൽ മേഖലയാണെന്നുള്ളതാണ് ഇതിന്റെ ഒരു പ്രധാന കാരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ സമയത്ത് ഡെൽഹിയിലെ ഉദ്പാനവ്യവസായവും നല്ല വളർച്ച കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. വലിയ ഉത്പാദന വ്യവസായ കമ്പനികളും ഡെൽഹിയിലും ചുറ്റുപാടുമായി തങ്ങളുടെ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളും ഓഫീസുകളും തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പണിയറിയുന്ന തൊഴിലാളികളുടെ എളുപ്പത്തിലുള്ള ലഭ്യത ഒരുപാട് വിദേശ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഇവിടേക്ക് ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉദ്പാദന മേഖലയിൽ 2001ലെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം 1,440,000 വും, വ്യവസായ മേഖലയിൽ 129,000 ആയിരുന്നുവെന്നുമാണ് കണക്ക്.<ref name=ecosurv9>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/9.pdf|title=Chapter 9: Industrial Development|accessdate=|format=PDF|work=Economic Survey of Delhi, 2005–06|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=pp94–107|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614085148/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/9.pdf|url-status=dead}}</ref> കെട്ടിടനിർമ്മാണം, ഊർജ്ജം, ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ്, ആരോഗ്യം, വാർത്തവിനിമയം, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഡെൽഹിയുടെ സാമ്പത്തികമേഖലയിൽ വൻ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വേഗതയിൽ വളരുന്ന ചില്ലറകച്ചവടവ്യാപാ‍രമേഖല (retail industries) ഡെൽഹിയാണ്.<ref>http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/Services/Hotels__Restaurants/Delhi_Indias_hot_favourite_retail_destination/rssarticleshow/2983387.cms</ref> ഇതിന്റെ ഫലമായി ഡെൽഹിയിലെ ഭൂമിവില വളരെ പെട്ടെന്നാണ് ഉയർന്നത്. ഏറ്റവും വില കൂടിയ ഓഫീസ് സ്ഥലങ്ങളുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഡെൽഹിയുടെ സ്ഥാനം ഇപ്പോൾ ലോകനിലവാരത്തിൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ്. ഒരു ചതുരശ്ര അടിക്ക് $145.16 എന്ന ലോകനിലവാ‍രമാണ് ഇപ്പോൾ ഉള്ളത്. <ref name=IBEF>{{cite web| publisher=[[India Brand Equity Foundation]]| url=http://www.ibef.org/industry/retail.aspx| title=India's Retail Industry| accessdate=2007-01-04}}</ref> പക്ഷേ, ഈ അന്താരാഷ്ട്ര ചില്ലറ വ്യാപാര കുത്തക മേഖലയുടെ വളർച്ച ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളെ വിപരീതമായിട്ടാണ് ബാധിക്കുന്നത്. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ പരമ്പരാഗത ചില്ലറവ്യാപാ‍രമേഖലയെ തകർക്കുന്നു എന്ന് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധർ കണക്കുകൂട്ടുന്നു. <ref name=BBC070521>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6667199.stm |title= Supermarkets devour Indian traders|accessdate= 2007-07-03|last= Majumder |first=Sanjoy |authorlink= |date=2007-05-21 |work=South Asia |publisher=BBC}}</ref> {{seealso|ഗുഡ്‌ഗാവ്|നോയിഡ}} == സംസ്കാരം == === സ്മാരകങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:Traditional_pottery_in_Dilli_Haat.jpg|thumb|[[ദില്ലി ഹാട്ട്|ദില്ലി ഹാട്ടിലെ]] പാരമ്പര്യ പാത്രങ്ങളുടെ പ്രദർശനം]] ഡെൽഹിയിലെ സംസ്കാരം അതിന്റെ ചരിത്രവുമായി വളരെയധികം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടത്തെ അനേകം സ്മാരകങ്ങൾ തന്നെ ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഏകദേശം 175 ഓളം സ്മാരകങ്ങൾ ഡെൽഹിയിൽ ഉള്ളതായിട്ടാണ് [[ആർകിയളോജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ|ആർകിയളോജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (Archaeological Survey of India) കണക്ക്. ഇതിൽ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമല്ലാത്തതും കണ്ടെത്താത്തതുമായത് ഉൾപ്പെടുന്നില്ല.<ref name=asimonuments>{{cite web |url=http://asi.nic.in/writereaddata/sublinkimages/98.htm |title=Delhi Circle (N.C.T. of Delhi) |accessdate=2006-12-27 |work=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of National Importance |publisher=[[Archaeological Survey of India]] }}</ref> [[മുഗൾ|മുഗ്ഗളന്മാരും]] [[ടർക്കി|ടർക്കിഷ്]] വംശജരും പണിത ഒരുപാട് കെട്ടിടങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള അനേകം കെട്ടിടങ്ങൾ [[പുരാണാ ദില്ലി|പുരാണാ ദില്ലിയിൽ]] കാണാവുന്നതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ [[ജുമാ മസ്ജിദ്]], [[ചെങ്കോട്ട]], [[ഹുമയൂണിന്റെ ശവകുടീരം]], [[ഖുത്ബ് മീനാർ]] എന്നിവ ലോകപ്രശസ്തമാണ്. <ref name=Jama>{{cite web| publisher=Radio Singapore| url=http://www.rsi.sg/english/travellerstales/view/20050829130921/1/.html| title=Jama Masjid, India's largest mosque| accessdate=2006-11-14| archive-date=2007-09-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20070928003850/http://www.rsi.sg/english/travellerstales/view/20050829130921/1/.html| url-status=dead}}</ref> <ref name=whsite>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/in|title= Properties inscribed on the World Heritage List: India|accessdate=2007-01-13|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ഡെൽഹിയിൽ കാണാവുന്ന മറ്റ് സ്മാരകങ്ങളിൽ ചിലത് [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]], [[ജന്തർ മന്ദിർ]], [[പുരാന കില]], എന്നിവയാണ്. പുതുസ്മാരകങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ് [[അക്ഷർധാം മന്ദിർ]], [[ലോട്ടസ് ടെമ്പിൾ]] എന്നിവ. [[മഹാത്മാഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ]] ശവകുടീരമായ [[രാജ്‌ഘട്ട്|രാജ്‌ഘട്ടൂം]] ഡെൽഹിയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ]] [[ബ്രിട്ടീഷ്]] കാലത്ത് പണിത സർക്കാർ മന്ദിരങ്ങളും ഇപ്പോഴും അതിന്റെ തനതായ ശൈലിയിലും പുതുമയോടും കൂടി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. [[രാഷ്ട്രപതി ഭവൻ]], [[സെക്രട്ടറിയേറ്റ് മന്ദിരം]], [[രാജ്‌പഥ്]], [[പാർലമെന്റ് മന്ദിരം(ഇന്ത്യ)|പാർലമെന്റ് മന്ദിരം]], [[വിജയ് ചൗക്ക്]] എന്നിവ അവയിൽ ചിലതാണ്. === ആഘോഷങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:TataNano.JPG|thumb|[[ഓട്ടൊ എക്സ്പോ|ഓട്ടൊ എക്സ്പോയിൽ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വാഹനം<ref name="autogenerated2">{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2008/01/09/stories/2008010953071500.htm |title=The Hindu : Front Page : Asia’s largest auto carnival begins in Delhi tomorrow<!--Bot-generated title--> |access-date=2010-08-08 |archive-date=2008-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112171521/http://www.hindu.com/2008/01/09/stories/2008010953071500.htm |url-status=dead }}</ref>]] തലസ്ഥാന നഗരം എന്നെ പദവി ഡെൽഹിയുടെ സംസ്കാരത്തിനും ആഘോഷങ്ങൾക്കും ഒരു പ്രത്യേക പകിട്ടൂം പ്രാധാന്യവും തന്നെ നൽകുന്നു. [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം]], [[സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം (ഇന്ത്യ)|സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം]], [[ഗാന്ധിജയന്തി]] എന്നിവ വളരെ ഉത്സാഹത്തോടുകൂടി ഡെൽഹിയിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ചെങ്കോട്ട|ചെങ്കോട്ടയിൽ]] നിന്ന് [[സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം (ഇന്ത്യ)|സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ]] ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി രാഷ്ട്രത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. <ref name=freedom>{{cite web| work=123independenceday.com| publisher=Compare Infobase Limited| url=http://123independenceday.com/indian/gift_of/freedom/| title=Independence Day| accessdate=2007-01-04| archive-date=2012-05-31| archive-url=https://www.webcitation.org/684WsTS3d?url=http://123independenceday.com/indian/gift_of/freedom/| url-status=dead}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യത്തെ കാണിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രദർശനം [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം|റിപ്പബ്ലിക് ദിന പരേഡിൽ]] എല്ലാ വർഷവും നടക്കുന്നു. ഇതുകൂടാതെ ഇന്ത്യൻ സൈനികാഭ്യാസ പ്രകടനങ്ങളും ഈ ദിവസം നടക്കുന്നു. <ref name=repmil>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2002/01/28/stories/2002012800060800.htm |title= R-Day parade, an anachronism?|accessdate=2007-01-13|last=Ray Choudhury|first=Ray Choudhury|date=28 January 2002|publisher=The Hindu Business Line}}</ref><ref name=repcul>{{cite web|url=http://www.india-tourism.org/delhi-travel/delhi-fairs-festivals.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070319223442/http://www.india-tourism.org/delhi-travel/delhi-fairs-festivals.html|archivedate=2007-03-19|title=Fairs & Festivals of Delhi|accessdate=2007-01-13|work=Delhi Travel|publisher=India Tourism.org|url-status=dead}}</ref> മതപരമായ ആഘോഷങ്ങളിൽ പ്രധാനം [[ദീപാവലി]] (ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവം), [[മഹാവീർ ജയന്തി]], [[ഗുരു നാനാക്ക് ജന്മദിനം]], [[ദുർഗ പൂജ]], [[ഹോളി]], [[ലോഹ്‌രി]], [[ശിവരാത്രി|മഹാശിവരാത്രി]], [[ഈദ് അൽഫിതർ|ഈദ്]], [[ബുദ്ധജയന്തി]] എന്നിവയാണ്. <ref name=repcul/> പ്രസിദ്ധ സ്മാരകമായ [[ഖുത്ബ് മിനാർ|ഖുത്ബ് മീനാറിൽ]] വച്ചു നടക്കുന്ന ''ഖുത്ബ് ഉത്സവ''ത്തിൽ വളരെയധികം നർത്തകരേയും ഗായകരേയും പങ്കെടുപ്പിക്കുക പതിവാണ്. <ref name=qutubfest>{{cite news |first=Madhur |last=Tankha |title=It's Sufi and rock at Qutub Fest |url=http://www.hindu.com/2005/12/15/stories/2005121503090200.htm |work=New Delhi |publisher=The Hindu |date=15 December 2005 |accessdate=2007-01-13 |archive-date=2006-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060513084038/http://www.hindu.com/2005/12/15/stories/2005121503090200.htm |url-status=dead }}</ref> . മറ്റു സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പ്രധാനം പട്ടം പറത്തൽ ഉത്സവം, അന്താരാഷ്ട്ര മാങ്ങ പ്രദർശനം, വസന്ത പഞ്ചമി എന്നിവയാണ്. എല്ലാ വർഷവും [[പ്രഗതി മൈദാൻ|പ്രഗതി മൈദാനിൽ]] വച്ച് നടക്കുന്ന [[ഓട്ടൊ എക്സ്പോ]] ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാഹന പ്രദർശന മേളയാണ്. <ref name="autogenerated2" /> [[പ്രഗതി മൈദാൻ|പ്രഗതി മൈദാനിൽ]] വച്ച് തന്നെ എല്ലാ വർഷവും നടക്കുന്ന [[ലോക പുസ്തകമേള]] ലോകത്തിലെ തന്നെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പുസ്തകമേളയാണ്. ഇതിൽ 23 ലധികം രാഷ്ടങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്നു. <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Delhi_Metro_commuters_up_10/articleshow/3185626.cms</ref> ഏറ്റവും അധികം പുസ്തകവായനക്കാരുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന ഡെൽഹിയെ ബുക്ക് കാപിറ്റൽ എന്നും പറയാറുണ്ട്. <ref>http://www.business-standard.com/india/storypage.php?autono=313090</ref> === ഭക്ഷണം === [[പ്രമാണം:Chicken Chili എക്കാലവും രാജാക്കൻമാരുടെ കേന്ദ്രമായ ദില്ലിയിലെ ജനങ്ങൾ സൽക്കാര പ്രിയരും ഭക്ഷണകാര്യത്തിൽ കുലീനരും ആണ് .R2.jpg|right|thumb|ഡെൽഹിയിലെ പ്രശസ്ത ഭക്ഷണമായ [[കടായി ചിക്കൻ]] ]] ഭക്ഷണ കാര്യങ്ങളിൽ പഞ്ചാബി മുഗൾ ഭക്ഷണമായ [[കബാബ്]], [[ബിരിയാണി]] എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്. <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2060348.cms Delhi to lead way in street food] Times of India</ref> <ref name="India Today Food">[http://conclave.digitaltoday.in/conclave2008/index.php?issueid=32&id=2427&option=com_content&task=view&sectionid=8 Discovering the spice route to Delhi] India Today</ref> ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ആളുകൾ തിങ്ങി പാർക്കുന്നതു കൊണ്ടും അനേക സാംസ്കാരമുള്ള ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്നതു കൊണ്ടും [[രാജസ്ഥാനി ഭക്ഷണം]], [[മഹാരാഷ്ട്ര ഭക്ഷണം]], [[ബംഗാളി ഭക്ഷണം]], [[ഹൈദരബാദി ഭക്ഷണം]], [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണം]] എന്നിവയും ഡെൽഹിയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്നു . തെക്കേ ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണങ്ങളായ [[ഇഡ്ഡലി]], [[ദോശ]], [[സാമ്പാർ]] എന്നിവ മിക്കയിടങ്ങളിലും ലഭിക്കുന്നു. ഡെൽഹിയുടെ തനതായ ചെറു ഭക്ഷണങ്ങളായ [[ചാട്ട്]], ദഹി പാപ്‌ടി, എന്നിവയും ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ അന്താരാഷ്ട്ര ഭക്ഷണങ്ങളായ ഇറ്റാലിയൻ ഭക്ഷണം, കോണ്ടിനെന്റൽ ഭക്ഷണം, ചൈനീസ് ഭക്ഷണം എന്നിവയും തിരഞ്ഞെടുത്ത ഭക്ഷണശാലകളിൽ ലഭിക്കുന്നു. === വാണിജ്യം === ചരിത്രപരമായി വാണിജ്യത്തിന് വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു സ്ഥലമായിട്ടാണ് പണ്ടുമുതലേ ഡെൽഹി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇത് ഇന്നത്തെ പുരാണ ദില്ലിയിലുള്ള വളരെ പഴയ ചന്തകൾ (ബാസാറുകൾ) കാണിക്കുന്നു. <ref name=slt>{{cite news |first=Sarina |last=Singh |title=Delhi: Old, new, sleek and rambunctious too |url=http://www.sltrib.com/travel/ci_4853701 |work=Travels with Lonely Planet: India |publisher=The Salt Lake Tribune |date=16 December 2006 |accessdate=2007-01-19 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010050635/http://www.sltrib.com/travel/ci_4853701 |url-status=dead }}</ref> പുരാതന ദില്ലിയിലെ ഡിങ്കി ചന്തകളിൽ നാരങ്ങ, അച്ചാറുകൾ, ആഭരണങ്ങൾ, തുണി‍, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, മധുരപലഹാരങ്ങൾ എന്നിവക്ക് വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref name=slt/> പഴയ രാജകൊട്ടാരപെരുമയുള്ള ''ഹവേലികൾ'' (പഴയ കൊട്ടാരങ്ങൾ) ഇപ്പോഴും പുരാണ ദില്ലിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. <ref name=jacob>{{cite journal |last = Jacob |first=Satish |year=2002 | month = July |title=Wither, the walled city |journal = Seminar (web edition) | issue = 515 | url =http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20satish%20jacob.htm |accessdate=2007-01-19}}</ref> പഴയ ചന്തകളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖമായത [[ചാന്ദിനി ചൗക്ക് (ഡെൽഹി)|ചാന്ദ്നി ചൗക്]] ആണ്. ഇപ്പോഴും ആഭരണങ്ങൾക്കും, സാരികൾക്കും ഡെൽഹിയിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖസ്ഥലം [[ചാന്ദിനി ചൗക്ക് (ഡെൽഹി) |ചാന്ദ്നി ചൗക്]] തന്നെയാണ്.<ref name=Chandni>{{cite web| publisher=About Palace on Wheels| work=Delhi Tours| url=http://www.aboutpalaceonwheels.com/palace-on-wheels-destinations/shopping-in-delhi.html| title=Shopping in Delhi| accessdate=2007-01-04| archive-date=2012-04-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20120426065550/http://www.aboutpalaceonwheels.com/palace-on-wheels-destinations/shopping-in-delhi.html| url-status=dead}}</ref> ഡെൽഹിയിലെ കലക്കും, കരകൗശല വസ്തുക്കളിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധയേറിയത് ''സർദോസി'' ([[സ്വർണ്ണം]] കൊണ്ടുള്ള നെയ്തുവേല-an embroidery done with gold thread), ''മീനാക്കാരി'' (the art of enameling) എന്നിവ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. [[ദില്ലി ഹാട്ട്]], [[ഹോസ് ഖാസ്]], [[പ്രഗദി മൈദാൻ]] എന്നിവടങ്ങളിൽ കലാരൂപങ്ങൾ, കരകൌശലവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുടെ പ്രദർശനം സാധാരണ നടക്കാറുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഡെൽഹിക്ക് അതിന്റെ തനതായ ശൈലിയും സാംസ്കാരവും മറ്റുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സംസ്കാരങ്ങളുടെ കുടിയേറ്റം കൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നു ഒരു ആരോപണമുണ്ട്. <ref name=menon>{{cite journal |last = Menon |first=Anjolie Ela |year=2002 | month = July |title=The Age That Was |journal = Seminar (web edition) | issue = 515 | url =http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20anjolie%20ela%20menon.htm |accessdate=2007-01-29}}</ref><ref name=dayal/> === ഭാഷ === ഡെൽഹിയിലെ സാമാന്യഭാഷ ഹിന്ദിയാണ്. ഹിന്ദിക്കും ഇംഗ്ലീഷിനും പുറമേ പഞ്ചാബിക്കും ഉർദുവിനും സർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷാപദവിയുണ്ട്. മുൻകാലത്ത് ഡെൽഹി ഉർദു ഭാഷയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഏറ്റവും ശുദ്ധമായ ഉർദു സംസാരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് ഡെൽഹിയിലായിരുന്നെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref name=LM-17>{{cite book|title=ദ ലാസ്റ്റ് മുഗൾ - ദ ഫോൾ ഓഫ് എ ഡൈനസ്റ്റി, ഡെൽഹി 1857|year=2006|publisher=പെൻഗ്വിൻ ബുക്സ്|isbn=9780670999255|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/last-mughal|author=[[വില്ല്യം ഡാൽറിമ്പിൾ]]|accessdate=2013 ജൂലൈ 4|language=ഇംഗ്ലീഷ്|page=17}} [https://books.google.co.in/books?id=wYW5J-jQn8QC&pg=PA17#v=onepage&q&f=false ഗൂഗിൾ ബുക്സ് കണ്ണി]</ref> {{seealso|ഡെൽഹിയിലെ സംസ്കാരം}} == വിദ്യാഭ്യാസം == {{seealso|ഡെൽഹിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ}} [[പ്രമാണം:AIIMS central lawn.jpg|thumb|right|മെഡിക്കൽ രംഗത്തെ മികച്ച കോളേജ് ആയ [[ആൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്]]<ref>http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&task=view&issueid=27&id=8684&sectionid=30&Itemid=1</ref>]] ഡെൽഹി സർക്കാറിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിരവധി വിദ്യാലയങ്ങൾ ഡെൽഹിയിലുണ്ട്. 2004–05 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം ഡെൽഹിയിൽ 2,515 പ്രാഥമികവിദ്യാലയങ്ങളും, 635 അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളും 504 സെക്കന്ററി സ്കൂളുകളും 1,208 സീനിയർ സെക്കറ്ററി സ്കൂളുകളും ആണ് ഉള്ളത്. ആ വർഷത്തെ കണക്കു പ്രകാരം ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി 165 കോളേജുകളാണ് ലഭ്യമായിട്ടുള്ളത്. ഇതിൽ 5 മെഡിക്കൽ കോളേജുകളും 8 എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref name=ecosurv15>{{cite web|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/15.pdf|title=Chapter 15: Education|accessdate=2006-12-21|format=PDF|work=Economic Survey of Delhi, 2005–06|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=173–187|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614203748/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/15.pdf|url-status=dead}}</ref> ഇതു കൂടാതെ ഡെൽഹി ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന 6 സർവകലാശാലകളും ഉണ്ട്. [[ഡെൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ഡെൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ഡി.യു)]], [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ജെ.എൻ.യു)]], [[ജാമിയ മില്യ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്യ ഇസ്ലാമിയ (ജെ.എം.ഐ)]], [[ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ( GGSIPU)]], [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂനിവേഴ്സിറ്റി|ഇന്ദിരഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി (IGNOU)]], [[ജാമിയ ഹംദർദ്]] എന്നിവയാണ് അവ. ഇതു കൂടാതെ 9 [[കൽപ്പിതസർവകലാശാല|കൽപ്പിതസർവകലാശാലകളും]] ഡെൽഹിയിലുണ്ട്. <ref name=ecosurv15/> ഡെൽഹി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്വന്തം യൂണിവേഴ്സിറ്റി എന്ന് പറയാവുന്നത് [[ഗുരു ഗീവിന്ദ് സിംഗ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ( GGSIPU)]] ആണ്. [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂനിവേഴ്സിറ്റി|ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി (IGNOU)]] വിദൂരപഠനത്തിന് കോഴ്സുകൾ നൽകുന്നു. [[പ്രമാണം:IITDelhiMath.jpg|thumb|left|[[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] - ഡെൽഹി ]] ഡെൽഹിയിലെ സ്വകാര്യവിദ്യാലയങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസമാധ്യമമായി [[ഹിന്ദി]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നീ ഭാഷകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസ സിലബസിനായി [[ഇന്ത്യൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഓഫ് സെക്കന്ററി എഡുക്കേഷൻ|ഐ.സി.എസ്.ഇ.]], [[സെൻട്രൽ‍ ബോർഡ് ഫോർ സെക്കന്ററി എഡുക്കേഷൻ|സി.ബി.എസ്.ഇ]] എന്നീ സമിതികളിൽ ഒന്നിന്റെ നിയമങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു. 2004–05 ലെ കണക്ക് പ്രകാ‍രം 15.29&nbsp;[[ലക്ഷം]] വിദ്യാർത്ഥികൾ പ്രാഥമികവിദ്യാലയങ്ങളിലും 8.22&nbsp;ലക്ഷം അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിലും 6.69&nbsp;ലക്ഷം സെക്കന്ററി സ്കൂളുകളിലും ചേർന്നു എന്നാണ് കണക്ക്.<ref name=ecosurv15/> മൊത്തം പ്രവേശനത്തിൽ 49% പെൺകുട്ടികളാണ്. ഡെൽഹിയിൽ സാ‍ധാരണ [http://en.wikipedia.org/wiki/10%2B2%2B3_plan പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യസത്തിനു] ശേഷം വിദ്യാർത്ഥികൾ അടുത്ത രണ്ടു വർഷം [[ജൂനിയർ കോളേജ്|ജൂനിയർ കോളേജുകളിൽ]] ചെലവഴിക്കുന്നു{{തെളിവ്}}. ഇതിൽ തങ്ങളുടെ പ്രത്യേക പഠനശാഖ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു. [[കോമേഴ്സ്]], [[സയൻസ്]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള അനേകം വിഷയങ്ങളിൽ പ്രത്യേക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ഇവിടെ അവസരം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം 3 വർഷത്തെ അണ്ടർ ഗാജുവേറ്റ് കോഴ്സുകൾ ചെയ്യാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു. ഡെൽഹിയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പ്രധാനം [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]], [[നേതാജി സുഭാഷ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]], [[ഡെൽഹി കോളേജ് ഓഫ് എൻ‌ജിനീയറിംഗ്]], [[ഫകുൽറ്റി മാനേജ്മെന്റ് സ്റ്റഡീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ ലോ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] [[ഡെൽഹി സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്]]. [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫോറിൻ ട്രേഡ്]] എന്നിവയാണ് . ഇതിൽ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] ഏഷ്യയിലെ നാലാമത്തെ മികച്ച സയൻസ് ടെക്നോളജി വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനമായി [http://en.wikipedia.org/wiki/Asiaweek ഏഷ്യാവീക്ക്] തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/universities2000/scitech/sci.overall.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-06 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325041058/http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/universities2000/scitech/sci.overall.html |url-status=dead }}</ref>. [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്]] ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിൽ ഒന്നാണ്. <ref>http://www.newsweek.com/id/45114</ref> 2008 ലെ ഒരു സർവേ പ്രകാരം ഡെൽഹിയിലെ ജനങ്ങളിൽ 16% പേർ കുറഞ്ഞത് കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചവരാണ്. <ref>http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=325739</ref> == മാധ്യമങ്ങൾ == === ടെലിവിഷൻ === [[പ്രമാണം:Akashvani Bhavan in New Delhi.jpg|thumb|[[ആകാശവാണി|ആൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോയുടെ]] പ്രധാനകെട്ടിടം - ആകാശവാണി ഭവൻ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.]] [[പ്രമാണം:Pitampura_TV_Tower,_Delhi,_India.jpg|thumb|[[പീതം‌പുര ടി.വി ടവർ]]- ഡെൽഹിയിലെ പ്രധാന സം‌പ്രേഷണ ടവർ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനനഗരം എന്ന പ്രാധാന്യം കൊണ്ട് തന്നെ വാർത്താ മാധ്യമങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയുള്ള സ്ഥലമാണ് ഡെൽഹി. ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം എന്ന മറുപേരിലറിയപ്പെടുന്ന ഡെൽഹിയിലെ രാഷ്ട്രീയ സംഭവവികാസങ്ങൾ രാജ്യമെങ്ങും ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. പല ദേശീയ ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളുടേയും വാർത്താമാധ്യമങ്ങളുടേയും പ്രധാനകാര്യാലയം ഡെൽഹിയിലാണ്. [[പ്രെസ്സ് ട്രസ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] (Press Trust of India), [[ദൂരദർശൻ]] എന്നിവ ഇവയിൽ ചിലതാണ്. സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[ദൂരദർശൻ]] രണ്ട് ചാനലുകൾ ഡെൽഹിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സം‌പ്രേഷണം ചെയ്യുന്നു. ദൂരദർശനെ കൂടാതെ [[ഹിന്ദി]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]] ഭാഷകളിലായി അനേകം സ്വകാര്യചാനലുകളും ഡെൽഹി ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ സാറ്റലൈറ്റ്, കേബിൾ പ്രവർത്തകർ എന്നിവരും ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളുടെ സേവനം നൽകുന്നു.<ref name=dthrediff>{{cite web|url=http://www.rediff.com///money/2006/sep/05iycu.htm|title=What is CAS? What is DTH?|accessdate=2007-01-08 |author=Rediff Business Desk |date=5 September 2006 |work=rediff news: Business |publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> === പത്രം === ദിനപത്രങ്ങൾ ഡെൽഹിയിലെ ഒരു പ്രധാന മാധ്യമമാണ്. 2004-05 കാലഘട്ടത്തിൽ 1029 പത്രങ്ങൾ 13 ഭാഷകളിലായി ഡെൽഹിയിൽ നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു എന്നാണ് കണക്ക്. ഇതിൽ 492 [[ഹിന്ദി]] ഭാഷയിലായിരുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനം [[നവ്‌ഭാരത് ടൈംസ്]], [[ദൈനിക് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ]], [[പഞ്ചാബ് കേസരി]], [[ദൈനിക് ജാഗരൺ]], [[ദൈനിക് ഭാസ്കർ]], [[ദൈനിക് ദേശബന്ധു]] എന്നിവയായിരുന്നു. <ref name=rnidata>{{cite web |url=https://rni.nic.in/pii.htm |title=General Review |accessdate=2006-12-21 |work= |publisher=Registrar of Newspapers for India |archive-date=2006-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713215421/http://www.rni.nic.in/pii.htm |url-status=dead }}</ref> [[ഇംഗ്ലീഷ്]] ഭാഷാദിനപത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]] ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ വില്പനയുമായി മുന്നിലായിരുന്നു. <ref name=rnidata/> മറ്റു പ്രധാന പത്രങ്ങളിൽ [[ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്]], [[ബിസിനസ്സ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്]], [[ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]], [[ദി ഹിന്ദു]], [[ദി പയനീർ ഡെയ്‌ലി]], [[ഏഷ്യൻ ഏജ്]] എന്നിവ പ്രമുഖ പത്രങ്ങളാണ്. === റേഡിയോ === മറ്റു മാധ്യമങ്ങളുടെ അത്ര വ്യാപകമല്ലെങ്കിലും ഈയിടെയയി സ്വകാര്യ [[എഫ്. എം]] ചാനലുകളുടെ വരവു കൊണ്ട് റേഡിയൊയും പ്രശസ്തി നേടിവരുന്നു. <ref name=radiomass>{{cite web|url=http://downloads.bbc.co.uk/worldservice/trust/pdf/india_sex_selection/Chapter4.pdf |title=Chapter4: Towards a Mass Media Campaign: Analysing the relationship between target audiences and mass media|accessdate=2007-01-08|last=Naqvi|first=Farah|date=14 November 2006|format=PDF|work=Images and icons: Harnessing the Power of Mass Media to Promote Gender Equality and Reduce Practices of Sex Selection|publisher=BBC World Service Trust|pages=26–36 }}</ref> 2006നു ശേഷം ധാരാളം എഫ്.എം. ചാനലുകൾ ഡെൽഹിയിൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name=asiawaves>{{cite web |url=http://www.asiawaves.net/india/delhi-radio.htm|title=Delhi: Radio Stations in Delhi, India|accessdate=2007-01-07 |date=15 November 2006|work=ASIAWAVES: Radio and TV Broadcasting in South and South-East Asia|publisher=Alan G. Davies }}</ref> ഇന്നത്തെ കണക്കനുസരിച്ച ധാരാളം സ്വകാര്യ/സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ റേഡിയോ ചാനലുകൾ ഡെൽഹി ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനം [[ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ]], [[ബിഗ് എഫ്.എം]], (92.7 FM) [[റേഡിയോ മിർച്ചി]] (98.3 FM), [[ഫീവർ എഫ്.എം]] (104.0 FM), [[റേഡിയോ വൺ]] (94.3 FM) [[റെഡ് എഫ്.എം]] (93.5 FM), [[റേഡിയോ സിറ്റി]](91.1 FM) [[ഹിറ്റ് എഫ്.എം 95]](95.0 FM) [[മിയാവോ എഫ്.എം]] (104.8FM) എന്നിവയാണ്. ഇതിൽ ഏറ്റവും വലിയ റേഡിയോ ചാനൽ പത്തു ഭാഷകളിലായി സം‌പ്രേഷണം നടത്തുന്ന [[ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ]] ആണ്. == കായികം == [[പ്രമാണം:Jawaharlal Nehru Stadium.jpg|thumb|left|ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സ്റ്റേഡിയം]] ഇന്ത്യയിലെ പല സ്ഥലങ്ങളിലേതുപോലെ [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റാണ്]] ഡെൽഹിയിലെയും ജനപ്രീയമായ കായികയിനം.<ref name=popular>{{cite web|url=http://www.aipsmedia.com/index.php?page=interview&cod=4|title=Cricket may be included in the 2010 Games|accessdate=2007-01-07|last=Camenzuli|first=Charles|work=Interview|publisher=International Sports Press Association|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929074954/http://www.aipsmedia.com/index.php?page=interview&cod=4|url-status=dead}}</ref> വിവിധ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയങ്ങൾ (അല്ലെങ്കിൽ മൈതാനങ്ങൾ) നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി അന്താരാഷ്ട്രപദവി ലഭിച്ച [[ഫിറോസ് ഷാ കോട്ട്‌ല സ്റ്റേഡിയം|ഫിറോസ് ഷാ കോട്ട്‌ല സ്റ്റേഡിയവും]] ഇവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[രഞ്ജി ട്രോഫി|രഞ്ജി ട്രോഫിയിൽ]] ഡെൽഹി ക്രിക്കറ്റ് ടീം ഡെൽഹി നഗരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.<ref name=ranji>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/261615.html|title=A Brief History: The Ranji Trophy|accessdate=2007-01-06|author=Cricinfo staff|work=Cricinfo|publisher=The Wisden Group|archive-date=2007-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070104214753/http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/261615.html|url-status=dead}}</ref> [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിലെ]] [[ഡെൽഹി ഡെയർ ഡെവിൾസ്]] ടീമിന്റെ ആസ്ഥാനം ഡെൽഹിയാണ്. [[ഫീൽഡ് ഹോക്കി]], [[ഫുട്ബോൾ]], [[ടെന്നിസ്]], [[ഗോൾഫ്]], [[ബാഡ്മിന്റൺ]], [[നീന്തൽ]], [[കാർട്ട് റേസിങ്]], [[ഭരദ്വോഹനം]], [[ടേബിൾ ടെന്നിസ്]] തുടങ്ങിയ കായിക മത്സരങ്ങളും ഡെൽഹിയിൽ വ്യാപകമാണ്. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സ്റ്റേഡിയം]], [[ഇന്ദിര ഗാന്ധി ഇൻഡോർ സ്റ്റേഡിയം]] എന്നിവയാണ് ഡെൽഹിയിലെ പ്രധാന കായികകേന്ദ്രങ്ങൾ. അനവധി ദേശീയ, അന്തർദേശീയ കായികമേളകൾക്ക് ഡെൽഹി ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒന്നാമത്തെയും ഒമ്പതാമത്തെയും [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്]] അവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=asianbid>{{cite news |title=India to bid for 2014 Asian Games |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4389563.stm |work=South Asia |date=29 March 2005 |accessdate=2006-12-21 |publisher=BBC }}</ref> 2010-ലെ [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ്]] ഡെൽഹിയിൽ ആണ് നടന്നത്. 2020-ലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്]] വേദിക്കുവേണ്ടിയുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെൽഹി പങ്കെടുക്കും. <ref name=asianbid/><ref name=olympicbid> {{cite web |url=http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=1&id=1177787226 |title= Delhi To Bid For 2020 Summer Games|accessdate=2007-08-05 |date=2007-04-28 |work= gamesbids.com|publisher= Menscerto Inc. }}</ref> 2010-ൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ [[ഗ്രാൻ പ്രി]]-ക്കായി ഫെഡറേഷൻ [[ഇന്റർനാഷ്ണലെ ഡി ഓട്ടോമൊബൈൽ]] ( Fédération Internationale de l'Automobile) തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഡെൽഹി നഗരത്തെയാണ്.<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/6751929.stm| title=India agree grand prix | publisher=BBC Sport| date=| accessdate=2007-09-07}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == {{main|ഡെൽഹിയിലെ വിനോദസഞ്ചാരം}} [[പ്രമാണം:Sheesh Gumbad, Lodhi Gardens, Delhi, India.jpg|thumb| [[Lodhi Gardens|ലോധി ഉദ്യാനത്തിലെ]] ശീഷ് ഗുംബദ് എന്ന ശവകുടീരം]] ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനനഗരി എന്ന സ്ഥാനമുള്ളതുകൊണ്ടും, ഒരു പഴയ നഗരം എന്നതുകൊണ്ടും, ഡെൽഹിക്ക് ഇന്ത്യയുടെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിൽ വളരെ വലിയ പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്. പഴയ രീതിയിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളും, രാജഭരണ അവശിഷ്ഠങ്ങളും, കോട്ടകളും കൂടാതെ പുതിയ വികസനസ്ഥലങ്ങളും ഡെൽഹിയിലെ ആകർഷണങ്ങളാണ്. പഴയകാല ഡെൽഹി ഭരണാധികാരികൾ ഡെൽഹിയിൽ മികച്ച കെട്ടിടങ്ങളും കോട്ടകളും തങ്ങളുടെ സ്മാരകങ്ങളായി ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ പഴയകാല രാജവംശങ്ങളുടെ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉത്തമോദാഹരണങ്ങളാണ്. ഡെൽഹിയിലെ ചില പ്രധാന സ്മാരകങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്. തലമുറകളായി രാജ ഭരണത്തിന്റെ കുലീനത്വവും വിശ്വസ്തത യും ഉള്ള നഗരവാസികൾ സഞ്ചാരികൾക്ക് അനുകൂലമായ അന്തരീക്ഷം ഉണ്ടാക്കുന്നു* [[Tughlaqabad|തുഗ്ലക്കാബാദ് കോട്ട]] * [[Lodhi Gardens|ലോധി ഉദ്യാനം]] * [[Purana Qila, Delhi|പുരാന കില]] * [[Qutub Minar|ഖുത്ബ് മീനാർ]] * [[Jama Masjid, Delhi|ജുമാ മസ്ജിദ്]] * [[Humayun's tomb|ഹുമയൂണിന്റെ ശവകുടീരം]] * [[Red Fort|ചെങ്കോട്ട]] * [[Yantra Mandir (Delhi)|ജന്തർ മന്തർ]] * [[Safdarjung's Tomb|സഫ്ദർജംഗ് ടോംബ്]] * [[India Gate|ഇന്ത്യ ഗേറ്റ്]] * [[Raj Ghat|രാജ് ഘാട്ട്]] * [[Akshardham (Delhi)|അക്ഷർദാം ക്ഷേത്രം]] * [[Bahá'í Faith|ബഹായ്]] [[ലോട്ടസ് ക്ഷേത്രം]] ഇത് കൂടാതെ [[ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡണ്ടുമാരുടെ പട്ടിക|ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയുടെ]] വസതിയായ [[Rashtrapati Bhavan|രാഷ്ട്രപതി ഭവനും]] ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. ഇവിടെ സന്ദർശിക്കാൻ പറ്റിയ സമയം [[ഒക്ടോബർ]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെയുള്ള സമയമാണ്. മഞ്ഞുകാലത്ത് ഇവിടെ നല്ല തണുപ്പനുഭവപ്പെടുന്ന സമയമാണ്. == സഹോദര നഗരങ്ങൾ == * {{flagicon|USA}} [[ഷിക്കാഗോ]] <ref name="times_sister">[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/15278423.cms Delhi to London, it’s a sister act] The Times of India</ref> * {{flagicon|Russia}} [[മോസ്കോ]] <ref name="times_sister" /> * {{flagicon|Japan}} [[ടോക്കിയോ]] <ref name="times_sister" /> * {{flagicon|Malaysia}} [[ക്വലലംപൂർ]] <ref name="times_sister" /> * {{flagicon|Korea}} [[സിയോൾ]] <ref name="times_sister" /> * {{flagicon|United Kingdom}} [[ലണ്ടൻ]] <ref name="times_sister" /> * {{flagicon|Japan}} [[ഫുക്കുവോക്ക പ്രിഫെക്ചർ]] <ref name="times_sister" /> == ചിത്രശാല == <center> <gallery caption="ഡെൽഹിയിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="5"> Image:New Delhi Lotus.jpg|[[Lotus Temple|ലോട്ടസ് ക്ഷേത്രം‍]]. Image:Birla Mandir Delhi.jpg| [[ബിർള മന്ദിർ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലക്ഷ്മിനാരായണ അമ്പലം Image:Akshardham Delhi.jpg|ഡെൽഹിയിലെ [[Akshardham Temple|അക്ഷർധാം അമ്പലം]] ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഹിന്ദു അമ്പലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. Image:Jamamasjid.JPG|[[ജുമാ മസ്ജിദ്]]- എഷ്യയിലെ എറ്റവും വലിയ [[മോസ്ക്]] ആണ് . <ref>http://news.google.com/newspapers?id=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Image:Qminar.jpg|13-)ം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിതീർന്ന 72.5 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള, [[Qutub Minar|ഖുത്‌ബ് മീനാർ]] ഇഷ്ടിക കൊണ്ട് പണിത ലോകത്തേ എറ്റവും വലിയ [[മീനാർ]] ആണ്. Image:Humanyu.JPG|[[താജ് മഹൽ|താജ് മഹലിന്റെ]] മാതൃകയിലുള്ള ഡെൽഹിയിലെ [[ഹുമയൂൺ ടോംബ്]]. Image:RedFort.jpg|[[ചെങ്കോട്ട]]. Image:Jantar_Delhi.jpg|1727 നും 1734 നും ഇടക്ക് പണിതീർന്ന [[ജന്തർ മന്തർ]]. Image:Safdarjung tomb.jpg|[[സഫ്‌ദർ ജംഗ് ടോംബ്]]. Image:Rashtrapati Bhavan-3.jpg|[[രാഷ്ട്രപതി ഭവൻ]]. Image:IndiaGate.jpg|[[ഇന്ത്യ ഗേറ്റ്]]. Image:Gandhi Memorial.jpg| [[ഗാന്ധിജി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ]] ചരമസ്ഥലം - [[Raj Ghat|രാജ്‌ഘട്ട്]]. Image:Edificios ministeriales Delhi.JPG|ഔദ്യോഗിക മന്ദിരമായ സൗത്ത് ബ്ലോക്ക്. Image:Sansad Bhavan.JPG|[[Sansad Bhavan|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്]] Image:Kerala house delhi.jpg|ഡൽഹിയിലെ കേരള ഹൗസ് - ജന്തർമന്തർ. </gallery> </center> {{clear}} == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|3}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{sisterlinks|Delhi}} ;ഔദ്യോഗികം * [http://goidirectory.nic.in/delhi.htm Directory of Indian Government Websites, Delhi] * [http://delhigovt.nic.in/ Government of National Capital Territory of Delhi] * [http://www.mcdonline.gov.in/ Municipal Corporation of Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331224105/http://www.mcdonline.gov.in/ |date=2009-03-31 }} * [http://www.ndmc.gov.in/index1024.aspx New Delhi Municipal Council] ;മറ്റുള്ളവ *[http://www.yourarea.in Lonely Planet guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112005000/http://yourarea.in/ |date=2016-01-12 }} * [http://www.theincredibleindiatravel.com Travel To Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113090733/http://www.theincredibleindiatravel.com/ |date=2017-01-13 }} * [http://www.moversandpackers.org/movers_and_packers_delhi Movers and Packers in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207141846/http://www.moversandpackers.org/movers_and_packers_delhi |date=2009-02-07 }} * {{wikivoyage|Delhi}} == കൂടുതൽ അറിവിന്‌ == * [http://www.india4u.com/newdelhi/index.asp ദില്ലിയുടെ ചരിത്രം (ഇംഗ്ളീഷ്‌)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509044729/http://www.india4u.com/newdelhi/index.asp |date=2006-05-09 }} <div class="references-small"> * [http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/ES2005-06.htm Economic Survey of Delhi 2005–2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160215014054/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/ES2005-06.htm |date=2016-02-15 }}. Planning Department. Government of National Capital Territory of Delhi. Retrieved on 12 February 2007. * {{Harvard reference |Surname1 = Horton |Given1 = P |Year = 2002 |Edition = 3 |title=Lonely Planet Delhi |publisher=Lonely Planet Publications |ISBN=1864502975 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Rowe |Given1 = P |Surname2= Coster |Given2= P |Year = 2004 |title=Delhi (Great Cities of the World) |Publisher= World Almanac Library |ISBN = 0836851978 }} </div> {{Template group |list = {{Delhi}} {{ഇന്ത്യയിലെ വൻ‌നഗരങ്ങൾ}} {{India state and UT capitals}} {{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}} {{Million-plus cities in India}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{World's most populous metropolitan areas}} {{World's most populous urban areas}} }} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും]] [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹി| ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണേഷ്യ]] [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചിത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കേണ്ട താളുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ‎]] sucf3xyrugzbb0xjv7t7927abjihf8y 0 2654 4662894 4119482 2026-08-29T12:10:31Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662894 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി. == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} im6vcz3pnkcq18tzps50d40h831wwh7 4662895 4662894 2026-08-29T12:12:02Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662895 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} aempcn42nknjwsrcnaqrs4qe0z8ox9s 4662896 4662895 2026-08-29T12:13:05Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662896 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref><ref>https://m3db.com/philomina</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} 4d2nbu9x0dq4zjjmnn329v6cddj7ryx 4662897 4662896 2026-08-29T12:13:53Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662897 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref><ref>https://m3db.com/philomina</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/books/excerpts/philomina-malayalam-cinema-acting-legacy-i0u6vrxb</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} 8npdtlwh5ref4k09q0gx5eowtcov4b8 4662900 4662897 2026-08-29T12:16:55Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662900 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref><ref>https://m3db.com/philomina</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/books/excerpts/philomina-malayalam-cinema-acting-legacy-i0u6vrxb</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/philomina-death-anniversary-god-father-director-siddique-shares-memory-vietnam-colony-trolls-memes-4f0f9289</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} 8e1sn3enyh36nuig3oxcnxtb4phjbkv 4662902 4662900 2026-08-29T12:17:54Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662902 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = ജനുവരി, [[2006]] | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref><ref>https://m3db.com/philomina</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/books/excerpts/philomina-malayalam-cinema-acting-legacy-i0u6vrxb</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/philomina-death-anniversary-god-father-director-siddique-shares-memory-vietnam-colony-trolls-memes-4f0f9289</ref><ref>https://www.reporterlive.com/entertainment/special/2024/01/02/in-memories-of-the-legendary-actor-in-malayalam-cinema-philomina</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} lwxhca9qvvgbqerzeab1ji517gmeatq 4662904 4662902 2026-08-29T12:21:19Z Altocar 2020 144384 /* */ 4662904 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Philomina}} {{Infobox Celebrity | name = ഫിലോമിന | image = ഫിലോമിന (നടി).jpg | birth_date = 1926 | birth_place = തൃശൂർ, കേരളം | death_date = {{death date and age|2006|01|02|1926|01|01|mf=yes}} | death_place = തൃശൂർ | occupation = സിനിമ നടി | spouse= | children = | networth = | website = }} അമ്മവേഷങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയയായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] താരമാണ്‌ '''ഫിലോമിന'''. [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] മുള്ളൂർക്കര പുതിയവീട്ടിൽ ദേവസിയുടെയും മറിയയുടെയും മകളായി 1926-ൽ ജനനം. [[പി.ജെ. ആന്റണി|പി.ജെ ആന്റണിയുടെ]] നാടകങ്ങളിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഫിലോമിന, 1964-ൽ എം. കൃഷ്ണൻ നായരുടെ [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് രംഗപ്രവേശനം നടത്തിയത്. എഴുന്നൂറ്റിയമ്പതോളം മലയാളം ചിത്രങ്ങളലിനഭിനയിച്ചു. ഏറെയും അമ്മവേഷങ്ങളാണിവർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. [[നസീർ]], [[സത്യൻ]] എന്നീ മലയാള സിനിമാ നടന്മാരുടെ അമ്മയായി അഭിനയമാരംഭിച്ച ഫിലോമിന, നാല്പത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ഗോഡ്ഫാദർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ ''ആനപ്പാറ അച്ചാമ്മ;;, സസ്നേഹത്തിലെ അമ്മായിയമ്മ, [[വിയറ്റ്നാം കോളനി|വിയറ്റ്നാംകോളനിയിലെ]] ഉമ്മ എന്നിവ അവരുടെ എടുത്തു പറയാവുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. [[ഓളവും തീരവും]], [[കുട്ടിക്കുപ്പായം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി.'' എൺപതാമത്തെ വയസ്സിൽ, 2006 ജനുവരിയിൽ നിര്യാതയായി.<ref>https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/philomina-malayalam-movie-actress-1238649</ref><ref>https://m3db.com/philomina</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/books/excerpts/philomina-malayalam-cinema-acting-legacy-i0u6vrxb</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/philomina-death-anniversary-god-father-director-siddique-shares-memory-vietnam-colony-trolls-memes-4f0f9289</ref><ref>https://www.reporterlive.com/entertainment/special/2024/01/02/in-memories-of-the-legendary-actor-in-malayalam-cinema-philomina</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] {{actor-stub}} t8575a8hr0njjps8tihnowsnpjjs71j 0 7147 4662982 4661251 2026-08-29T20:53:47Z Fab Feb 186981 /* */ 4662982 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = കുന്നത്തൂർ പാടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = [[പ്രമാണം:Kunnathoor Padi Muthappan Temple Gate.jpg|thumb|300px|കുന്നത്തൂർ പാടി ,പ്രവേശന കവാടം]] | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = 11 | latm = 59 | lats = 0 | latNS = N | longd = 75 | longm = 24 | longs = 0 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = സംസ്ഥാനം | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = ജില്ല | subdivision_name2 = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = പയ്യാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | Important festival season = December | registration_plate = | website = | footnotes = }} {{prettyurl|Kunnathoor paadi}} [[മുത്തപ്പൻ|മുത്തപ്പന്റെ]] ആരൂഢമാണ് '''കുന്നത്തൂർ പാടി'''.<ref>http://www.srimuthappan.org/Pages/English/aroodam.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പയ്യാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[സഹ്യപർവ്വതം|സഹ്യപർവ്വതത്തിലെ]] ഉടുമ്പമലയിൽ, കടൽനിരപ്പിൽ നിന്ന് 3000 അടി ഉയരത്തിലായാണ്‌‍ കുന്നത്തൂർ പാടി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രശസ്തമായ കുന്നത്തൂർ പാടി ഉത്സവം ഇവിടെയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇവിടെ മുത്തപ്പനായി ക്ഷേത്രം ഇല്ല. പ്രകൃതിദത്തമായ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് ഉത്സവം നടക്കുന്നത്. കൊഴിഞ്ഞ ഇലകളും ഒരു വസന്തവും മലയും ഉരുളൻ പാറക്കകല്ലുകളും വനവും പനമരങ്ങളും തനിക്ക് ധാരാളമാണെന്ന് മുത്തപ്പൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നതു കൊണ്ടാണ് ഇത്. മുത്തപ്പന്റെ പരമ്പരയായ [[മന്നനാർ]] രാജവംശത്തിന്റെ രാജ്യാധികാരത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.<ref>{{cite web|last=ഒ.സി.മോഹൻരാജ്|year=2022|title=മന്നനാർ തീയ്യ രാജവംശ ശേഷിപ്പ് മണ്ണടിയുന്നു|url= https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=808691&u=local-news-kannur-808691https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=808691&u=local-news-kannur-808691|publisher=Kerala Koumudi}}</ref> മന്നനാർ രാജവംശത്തിന് കീഴിലെ ഇടപ്രഭുവായിരുന്ന കുന്നുമ്മൽ ഇടത്തിൽ തീയ്യർ എന്ന പ്രഭുക്കന്മാരുടെ അവകാശ മേൽനോട്ടത്തിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം, അവരിൽ നിന്നാണ് കുന്നത്തൂർപടി എന്ന പേര് ഉത്ഭവിച്ചത്. 1902-ൽ, രാജവംശത്തിലെ അവസാനത്തെ മന്നനാർ രാജാവായ കുഞ്ഞിക്കേളപ്പൻ മന്നനാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, തുടർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ രാജവംശത്തിന്റെ ഭൂമി പിടിച്ചെടുത്തു. തുടർന്ന്, ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സ്വർണ്ണം പണയപ്പെടുത്തി നികുതി പിരിക്കാനുള്ള അവകാശം കരക്കട്ടിടം നായനാർ നേടി, തലശ്ശേരിയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കോട്ടയിൽ നിന്ന് ഈ പ്രദേശത്തെ നികുതി പിരിക്കാനുള്ള അനുമതി നേടി.<ref name="ghh"/><ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref> അതിനുശേഷം, മന്നനാർ രാജവംശത്തിന്റെ കീഴിലുള്ള കുന്നത്തൂർപടി കരക്കട്ടിടം നായനാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി, അവർ നികുതി പിരിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഹിച്ചു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ മടപ്പുര പിടിച്ചെടുക്കാനും കരക്കട്ടിടം നായനാർ ശ്രമിച്ചു, അവർ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കായി പ്രദേശത്തെ നികുതി പിരിച്ചതിനാൽ മടപ്പുരയുടെ അവകാശം തങ്ങൾക്കാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, പറശ്ശിനിക്കടവ് കുടുംബം കോടതിയെ സമീപിച്ചു, കാരക്കട്ടിടം നായനാരുടെ അവകാശവാദങ്ങൾ അടിസ്ഥാനരഹിതമാണെന്ന് കോടതി വിധിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും കരക്കാട്ടിടം കുടുംബത്തിലുള്ളവർ തന്നെ ആണ് ഇവിടത്തെ നടത്തിപ്പ് ഇപ്പോഴും.<ref name="ghh"/><ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref><ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref><ref name="ghh">{{cite web|last=MA Rajeev Kumar|title=Neglected and forgotten: Remains of Mannanar dynasty crumbling|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/apr/06/neglected-and-forgotten-remains-of-mannanar-dynasty-crumbling-2438459.html|work=The New Indian Express|date=6 April 2022}}</ref><ref name="ghh"/> == കുന്നത്തൂർ പാടി ഉത്സവം == [[കന്നി]] മാസത്തിൽ പുത്തരി വെള്ളാട്ടാണ് ഇവിടെ നടത്തുക. ബാക്കിയെല്ലായിടത്തും [[തുലാം|തുലാമാസത്തിൽ]] നടത്തുമ്പോൾ ഇവിടെ കന്നി മാസത്തിൽ നല്ല ദിവസം നോക്കിയിട്ടാണ് നടത്തുക. [[ധനു]] രണ്ടിനാണ് ഉത്സവം തുടങ്ങുക. കാട്ടിനു നടുവിൽ ഒരു തുറസ്സായ സ്ഥലവും ഗുഹയും ഉണ്ട്. ഉത്സവ സമയത്ത് ഇവിടെ ഒരു താൽക്കാലിക [[മടപ്പുര]] കെട്ടി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇതാണ് ഉത്സവത്തിനുള്ള [[ശ്രീകോവിൽ]]. മടപ്പുരയുടെ പടിഞ്ഞാറു വശത്തായി ഒരു കല്ലും പാറകൊണ്ടുള്ള ഒരു പീഠവും ചെളികൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഒരു പീഠവും കാണാം. ഗുഹയ്ക്ക് ഇരുവശത്തുമായി രണ്ട് പനമരങ്ങളും ഉണ്ട്. വടക്കുവശത്തായി [[തിരുവങ്കടവ്]] എന്ന ഒരു നീരുറവയും ഉണ്ട്. ഉത്സവം തുടങ്ങുന്നത് [[ധനു]]മാസം 2-നു ആണ്. ഉത്സവം [[മകരം]] 2-ന് അവസാനിക്കുന്നു. (ഡിസംബർ മാസം മദ്ധ്യം മുതൽ ജനുവരി മദ്ധ്യം വരെ). == ഉത്സവച്ചുരുക്കം == [[തന്ത്രി|തന്ത്രിമാർ]]‍ ഉത്സവത്തിന് ശുദ്ധീകരണ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നു. [[പശുദാനം]], [[പുണ്യാഹം]], [[ഗണപതി ഹോമം]], [[ഭഗവതിസേവ]] എന്നിവ നടക്കുന്നു. [[പുരളിമല|പുരളിമലയിൽ]] നിന്നാണ് മുത്തപ്പന്റെ [[മലയിറക്കൽ]] നടക്കുന്നത്. മറ്റെല്ലാ [[മടപ്പുര|മടപ്പുരകളിലും]] പടിയിറക്കൽ നടക്കുന്നത് കുന്നത്തൂർ പാടിയിൽ നിന്നാണ്. [[തിരുവപ്പന|തിരുവപ്പനയും]] [[വെള്ളാട്ടം|വെള്ളാട്ടവും]] ഒരുമിച്ച് പാടിയിൽ അവതരിക്കാറില്ല. [[പ്രമാണം:Muthappan vellaattam kunnathur padi1.jpg|thumb|300px|താഴെ കുന്നത്തൂർപാടിയിലെ മുത്തപ്പൻ വെള്ളാട്ടം]] == കുന്നത്തൂർ പാടി മുത്തപ്പന്റെ ആരൂഢമാ‍യ കഥ == പയ്യാവൂരിലെ എരുവശ്ശി ഗ്രാമത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് അയ്യങ്കര('''[[മന്നനാർ |അഞ്ചരമന]]''') എന്നൊരു രാജവംശത്തിന്റെ അരമന ഉണ്ടായിരുന്നു. നാടുവാഴിക്ക് കുട്ടികൾ ഇല്ലായിരുന്നു ശിവന് ബലിയായി അവർ പലതും അർപ്പിച്ചു. ഒരുദിവസം സ്വപ്നത്തിൽ അഞ്ചരമനയ്ക്കൽ വാഴുന്നവരുടെ പത്നിയായ പാടിക്കുറ്റിയമ്മ ശിവനെ കണ്ടു അയ്യങ്കര വാഴും [[മന്നനാർ| മന്നനാരുടെ]] ഭാര്യ പാടികുറ്റി ശിവഭക്തയായിരുന്നു<ref name="12rr">{{Cite web|last=വി.ലിസ്സി മാത്യു| url=https://keralabookstore.com/book/kathivanoor-veeran/12272/|title=കതിവനൂർ വീരൻ|access-date=2020-11-07|language=en|page=90-91}}</ref> പാടിക്കുറ്റിയമ്മ തിരുവൻകടവ് എന്ന പുഴക്കടവിൽ കുളിക്കുമ്പോൾ ഒരു കുഞ്ഞ് വട്ടത്തോണിയിൽ ഒഴുകി വരുന്നത് കണ്ടു. ആ കുഞ്ഞിനെ അവർ കു ട്ടിയെയെടുത്തു. ഇടതുമുല താങ്ങി വലതുമുലപ്പാല് കൊടുത്തുവെന്നാണ് പറയുന്നത്. എല്ലാരും കൂടി ഇല്ലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പാലും പഴവും കൊടുത്ത് ഈ കുട്ടിയെ വളർത്തി. ഈ കുട്ടി കോഴിയേയും മറ്റും കൊന്ന് പിടിച്ചുകൊണ്ട് വന്ന് കൊന്ന് മണം ഈ ഇല്ലത്ത് കേൾപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇല്ലത്ത് ഇതൊന്നും പറ്റില്ലല്ലോ. അയ്യങ്കര നായനാർ ഒരിക്കൽ ഇല്ലത്തമ്മയോട് 'കണ്ടുകിട്ടിയ മകൻ നിമിത്തം ഈ ഇല്ലത്ത് നിന്നൂടാത്തെ അവസ്ഥയാണല്ലോ വന്നത്. കേക്കാത്തെ മണം വരെ ഞാൻ കേട്ടുതുടങ്ങി...ഇന്നിയിപ്പം ഈ ഇല്ലത്തിത് എന്നാ ചെയ്യുക...' ഇതും കേട്ടോണ്ടാണ് ഇവര് വരുന്നത്. 'എന്തു പറഞ്ഞമ്മേ അയ്യങ്കര' എന്ന് ചോദിച്ചു... 'ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല മോനേ.' എന്ന് അമ്മ പറഞ്ഞു. 'അമ്മയോ കേട്ടില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ഒരു ചെവിയാലേ കേട്ടു. ഇനി ഞാനിവിടെ നിൽക്കില്ല എനിക്ക് മലനാട് വരെ സഞ്ചരിക്കണ'മെന്ന് പറഞ്ഞു ഇല്ലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന പാലും പഴവുമെല്ലാം തച്ചുതകർത്തു. ചങ്ങാതിവേണ്ടേയെന്ന് അമ്മ ചോദിച്ചപ്പോൾ നാലോളം ചെന്നാൽ രണ്ടോളം പുലിക്കിടാവ് (പുലിയെ) ചങ്ങാതിയായികിട്ടുമെന്ന് പറഞ്ഞു. ആയുധമായി വില്ലും ചുരികേയുമായാണ് പിന്നെ മലനാട് വരെ സഞ്ചരിക്കുന്നത്. അന്ന് തൃക്കണ്ണായിരുന്നു... ആളുകൾ പേടിക്കുമെന്ന് കരുതി പൊയ്ക്കണ്ണ് തൊഴുതെടുത്ത് വാങ്ങിച്ചു. അവിടെ മൊഴുക്കുവെല്ലി എന്നൊരു സ്ഥലമുണ്ട്. മൊഴുക്കുവെല്ലി കോട്ട. അവിടെ നിന്ന് നാലു പാടും നോക്കിയ ശേഷമാണ് എകർണ്ണൂർ മന കനകഭൂമി, കുന്നത്തൂർ പാടി കണ്ട് കൊതിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കുന്നത്തൂർ പാടിയിൽ വന്നതത്രെ . {{cquote| ഒരു ദിവസം കുട്ടി അവന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ അടുത്തെത്തി അമ്പും വില്ലുമെടുത്ത് തീക്കണ്ണുകളോടെ തന്റെ വിശ്വരൂപം കാണിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഇത് ഒരു സാധാരണ കുട്ടി അല്ലെന്നും ദൈവമാണെന്നും മനസ്സിലായി. അവർ അവന്റെ മുൻപിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. കുട്ടി അവരെ അനുഗ്രഹിച്ചു.}} == ആരാധനാ വിവരങ്ങൾ == ശ്രീ മുത്തപ്പൻ കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ പൊതുവായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ഹിന്ദു ദേവതയാണ്. മുത്തപ്പനും തിരുവപ്പനും യഥാക്രമം ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും സാക്ഷാത്കാരങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ വേദങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം എന്ന ഏകദൈവ സങ്കൽപ്പത്തെ മുത്തപ്പൻ പൂർണ്ണമായി പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://parassinikadavumuthappan.com/ |title=Parassinikadavu Sri Muthappan Temple<!-- Bot generated title --> |access-date=2026-08-14 |archive-date=2016-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002195121/http://parassinikadavumuthappan.com/ |url-status=dead }}</ref>മുത്തപ്പന്റെ ആരാധനാരീതി മറ്റ് ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സാത്വികമായ (ബ്രാഹ്മണിക) ആരാധനാരീതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ പ്രധാന ആരാധനാരീതി വിഗ്രഹാരാധനയല്ല; പകരം മുത്തപ്പന്റെ ആചാരപരമായ അവതരണമാണ്. മുത്തപ്പന് വഴിപാടായി മത്സ്യം സമർപ്പിക്കുന്നു. ജാതി, മതം, ദേശീയത എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസമില്ലാതെ എല്ലാവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനും ആരാധനയിൽ പങ്കെടുക്കാനും അനുവാദമുണ്ട്.<ref name=autogenerated1 /> ആരാധനയിലെ പ്രധാന ദേവത കൂടിയാണ് മുത്തപ്പൻ. മുത്തപ്പൻ തെയ്യത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നവർ കേരളത്തിലെ ഗോത്രസമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ്. കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാരീതികളിൽ ഉയർന്ന ജാതിക്കാരായ ബ്രാഹ്മണർക്കും താഴ്ന്ന ജാതികളായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഗോത്രവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുള്ളത് മുത്തപ്പൻ ആരാധനയുടെ സവിശേഷതയാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/shreekanutapuram-1.1612590 |title=പ്രകൃതിയോടിണങ്ങി മൺപീഠം; ഇത് കുന്നത്തൂർപാടിയുടെ പ്രത്യേകത |work=Mathrubhumi |access-date=2026-08-14 |archive-date=2016-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230164007/http://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/shreekanutapuram-1.1612590 |url-status=dead }}</ref> മുത്തപ്പന്റെ ആരൂഢമായ കുന്നത്തൂർപാടി, കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്കിലെ പയ്യാവൂർ ഗ്രാമത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മലയാളമാസമായ ധനുവിൽ ആരംഭിച്ച് മകരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന കുന്നത്തൂർപാടി ഉത്സവം പ്രകൃതിദത്തമായ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് നടത്തുന്നത്. കാരണം ശ്രീ മുത്തപ്പൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു: “വീണുകിടക്കുന്ന ഇലകൾ, ഒരു നീരുറവ, വലിയൊരു മല, ഉരുണ്ട ഒരു കല്ല്, കാടും പനമരങ്ങളും — ഇത്രയും മതി എനിക്ക്.” കുന്നത്തൂർപാടിയിൽ മുത്തപ്പന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രങ്ങളില്ല. സഹ്യാദ്രി മലനിരകളിലെ ഉടുമ്പമലയുടെ മുകളിൽ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,000 അടി ഉയരത്തിലാണ് ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പും പ്രകൃതിസൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദൈവികതയും പവിത്രതയും നൂറ്റാണ്ടുകളായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഏതൊരു സന്ദർശകനും ശ്രീ മുത്തപ്പന്റെ അനുഗ്രഹം വാങ്ങാനും ആത്മീയമായ അസ്തിത്വത്തെയും ഭൗതികലോകത്തിലെ ദുരിതങ്ങളെയും വേർതിരിക്കുന്ന നേർത്ത അതിർത്തി മറികടക്കാനും കഴിയുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കാടിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഒരു തുറസ്സായ സ്ഥലവും ഒരു ഗുഹയുമുണ്ട്. ഉത്സവകാലത്ത് ഇവിടെ താൽക്കാലികമായി ഒരു മടപ്പുര സ്ഥാപിക്കുന്നു; ഇതിനെ ശ്രീകോവിൽ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഈ മടപ്പുരയുടെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ഒരു കല്ലും പാറത്തറയും മൺതറയും കാണാം. ഗുഹയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും ഓരോ പനമരമുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് തിരുവങ്കടവ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു നീരുറവയുണ്ട്. അതിനപ്പുറം ആടിപ്പാടി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തന്ത്രിമാർ ശുദ്ധി, പസുദാനം, പുണ്യാഹം, ഗണപതിഹോമം, ഭഗവതിസേവ തുടങ്ങിയ ശുദ്ധീകരണ കർമങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ശ്രീ മുത്തപ്പന്റെ മലയിറക്കൽ (ആവാഹനം) പുരളിമലയിലൂടെയാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റ് എല്ലാ മടപ്പുരകളിലും ഇത് കുന്നത്തൂർപാടിയിലൂടെയാണ് നടത്തുന്നത്. == ശ്രീ മുത്തപ്പനെ ആവാഹിക്കൽ == [[File:Puralimala-muthappan-temple.jpg|thumb|പുരളിമല മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] കുന്നത്തൂർപാടിയിൽ ശ്രീ മുത്തപ്പന്റെ മലയിറക്കൽ (ആവാഹനം) പുരളിമലയിൽ നിന്നാണ് നടത്തുന്നത്. അതേസമയം പുരളിമലയിൽ മലയിറക്കൽ കുന്നത്തൂർപാടിയിൽ നിന്നാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റ് എല്ലാ മടപ്പുരകളിലും മലയിറക്കൽ കുന്നത്തൂർപാടിയിൽ നിന്നാണ് നടത്തുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://shreemuthappansurat.com/other%20temple.html |title=Shree Muthappan Seva Samithi, Surat<!-- Bot generated title --> |access-date=24 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524112258/http://shreemuthappansurat.com/other%20temple.html |archive-date=24 May 2014 |url-status=dead }}</ref> ഉത്സവത്തിന്റെ ആദ്യദിവസം പാടിയിൽ നാല് തെയ്യങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവയാണ് പാടി പുതിയ ശ്രീ മുത്തപ്പൻ, പുറംകാല ശ്രീ മുത്തപ്പൻ, നാടുവാഴിശ്ശൻ ദൈവം, തിരുവപ്പന ശ്രീ മുത്തപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള വണ്ണാന്മാരുടെ സങ്കൽപ്പം അഞ്ച് മുത്തപ്പന്മാർ എന്നതാണ്. ഇവർ പുറംകാല ശ്രീ മുത്തപ്പൻ, പുരളിമല ശ്രീ മുത്തപ്പൻ (തിരുവപ്പന), നമ്പല ശ്രീ മുത്തപ്പൻ (നമ്പല എന്നാൽ ഉറുമ്പിൻപുറം), ശ്രീ മുത്തപ്പൻ (വെള്ളാട്ടം), തൂവക്കല്ലി ശ്രീ മുത്തപ്പൻ, ആണ്ട് മുത്തപ്പൻ എന്നിവരാണ്. മുത്തപ്പൻ പള്ളിവേട്ട നടത്തുകയും വീത് (മധു) സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ചടങ്ങിൽ മുത്തപ്പൻ തന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് ഗ്രാനൈറ്റ് കല്ലിൽ എഴുതുന്നതായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം മൂലമന്ത്രങ്ങളാണ് കല്ലിൽ എഴുതുന്നത്. പാടിയിലെ ഒരു പ്രത്യേകത, മറ്റ് പല ശ്രീ മുത്തപ്പൻ കേന്ദ്രങ്ങളിലും കാണുന്നതുപോലെ തിരുവപ്പനയും വെള്ളാട്ടവും ഒരേസമയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല എന്നതാണ്. തിരുവപ്പന രാത്രിയിലാണ് എത്തുന്നതും രാത്രിയിൽ തന്നെ മടങ്ങുന്നതും. ദൈവിക നൃത്തം അവസാനിച്ചതിനുശേഷം അദ്ദേഹം തറയിൽ ഇരിക്കുകയും തന്റെ മുന്നിൽ നായനാരെയും ഇരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീ മുത്തപ്പൻ പട്ടോല ചൊല്ലുന്നു. ഇത് ഭഗവാന്റെ ചരിത്രവും വാനവരുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധവും വിവരിക്കുന്നതാണ്. പിന്നീട് ഭണ്ഡാരം (കാണിക്കപ്പെട്ടി) കൊണ്ടുവരുന്നു. ഭക്തർ നേരിട്ട് ഭണ്ഡാരത്തിൽ ഒന്നും ഇടുന്നില്ല. അവർ വഴിപാടുകൾ ശ്രീ മുത്തപ്പന്റെ കൈകളിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു; ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് അവ ഭണ്ഡാരത്തിൽ വയ്ക്കുന്നത്. അതിനുശേഷമാണ് ഉത്സവത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ശ്രീ മുത്തപ്പൻ അരുളപ്പാട് നടത്തുന്നു. ഏറെ നേരമായി കാത്തിരുന്ന ഭക്തരുടെ സങ്കടങ്ങളും പരാതികളും അദ്ദേഹം കേൾക്കുകയും അവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് വെള്ളാട്ടം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. == ഇതും കാണുക == *[[പറശ്ശിനിക്കടവ്]] *[[പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] *[[മുത്തപ്പൻ]] *[[രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം]] == അവലംബം == <references/> {{commons category|Kunnathoor Padi}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പർവ്വതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുത്തപ്പൻക്ഷേത്രങ്ങൾ]] {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} 8wyoh0cwveqs3j8c1qdpqwmibtr3rd1 0 7192 4662998 4651283 2026-08-29T22:50:51Z Sneha lokam Pallikkal 204051 /* */ 4662998 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sheikh Abubakr Ahmad}} {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ|അക്ഷരത്തെറ്റുകൾ, ശൈലീ പ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയ}} {{ToDisambig|വാക്ക്=കാന്തപുരം}} {{Infobox religious biography/Mufti |honorific-prefix= ഹിസ് എമിനെൻസ് |name=ശൈയ്ഖ് അബൂബക്ർ അഹ്മദ് |honorific-suffix=ബാഖവി, മലൈബാരി |native_name= കാന്തപുരം എ. പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ |native_name_lang=ml |image=Sheikh Abubakr receiving an Award by OIC Today.jpg |alt=മലേഷ്യൻ സാമ്പത്തികകാര്യ മന്ത്രിയിൽ നിന്ന് ഒഐസി ടുഡേയുടെ അവാർഡ് സ്വീകരിക്കുന്നു. |caption=മലേഷ്യൻ സാമ്പത്തികകാര്യ മന്ത്രിയിൽ നിന്നും ഒഐസി ടുഡേയുടെ അവാർഡ് സ്വീകരിക്കുന്നു. |religion=[[ഇസ്‌ലാം]] |Madh'hab=[[ശാഫിഈ മദ്ഹബ്]] |lineage= |sect= |founder=[[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ]]<ref>{{cite journal |last1=Filippo Osella & Caroline Osella |title=Islamism and Social Reform in Kerala, South India |journal=Modern Asian Studies |volume=42 |issue=2/3 |page=327 |url=https://www-jstor-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/stable/pdf/20488022.pdf|jstor=20488022}}</ref> |subsect= |philosophy= |known_for=വിദ്യാഭ്യാസ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ |education= |alma_mater=ബാഖിയാത്തുസാലിഹാത് |other_names= |dharma_names= |monastic_name= |pen_name= |posthumous_name= |nationality=[[ഇന്ത്യ]]ൻ |flourished= |home_town=[[കാന്തപുരം]] |ethnicity=[[മലയാളി]] |birth_name=അബൂബക്കർ |birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1937|03|22}}<ref name=indianexpress6239509>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/women-shouldnt-hit-streets-against-caa-raise-slogans-or-clench-fists-sunni-muslim-cleric-in-kerala-6239509/|title=Women shouldn't hit streets against CAA, raise slogans or clench fists: Sunni Muslim cleric in Kerala|date=28 January 2020|website=The Indian Express|url-status=live|access-date=7 March 2020|quote=Aboobacker Musliyar is India's Grand Mufti, general secretary of the All India Sunni Jamiyyathul Ulama and chancellor of the Jamia Markaz group of institutions. The 83-year-old leads the AP faction of Samastha, the biggest Muslim body of scholars and clerics in Kerala.}}</ref><ref>{{cite web | url=https://sheikhabubakrahmad.com/About | title=About Sheikh Abubakr Ahmad | accessdate=8 May 2019 | archive-date=2019-05-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190508054344/https://sheikhabubakrahmad.com/About | url-status=dead }}</ref> |birth_place=[[കാന്തപുരം]], പൂനൂർ, [[കോഴിക്കോട് ജില്ല]] |spouse=സൈനബ |children=[[അബ്ദുൾ ഹക്കീം അസ്ഹരി]] |mother=കുഞ്ഞീമ ഹജ്ജുമ്മ |father=മൌത്താരിയിൽ അഹമ്മദ്‌ ഹാജി |title=സുൽത്താനുൽ ഉലമ, ഖമറുൽ ഉലമ, അബുൽ അയ്താം |occupation=[[ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി]],[[അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]]യുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി 1992, സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ ജനറൽ സെക്രട്ടറി 1989, |teachers=[[#ഗുരുക്കന്മാർ|ഈ പട്ടിക കാണുക]] |students=[[ഹബീബ് അലി അൽ ജിഫ്രി]], [[സി. മുഹമ്മദ്‌ ഫൈസി]] |works=ഇന്ത്യ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്, മലേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലായി അഞ്ഞൂറിലധികം വിദ്യാഭ്യാസ, കാരുണ്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. |literary_works = [[#പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ|ഈ പട്ടിക കാണുക]] |profession=[[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ]]യുടെ ചാൻസലർ | website = {{Plainlist| * [https://sheikhabubakrahmad.com/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] }} |signature= |background=lightgreen | office1 = [[ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി]] | term1 = 24 ഫെബ്രുവരി 2019 - | predecessor1 = അഖ്തർ റസാ ഖാൻ |official_name=مفتي الديار الهندية، الشيخ أبوبكر أحمد }} കേരളത്തിലെ ഒരു മുസ്‌ലിം പണ്ഡിതനാണ് '''കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ'''. [[അഖിലേന്ത്യാ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ]] ജനറൽ സെക്രട്ടറി യും ഇദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി|ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി കൂടിയാണ്.]]<ref name="indiatimes68175547">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|title=Kanthapuram selected Grand Mufti of India &#124; Kozhikode News - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref name="mathrubhumi3598829">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/india/kanthapuram-abubakkar-musliyar-selected-as-grand-mufty--1.3598829|title=കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി|access-date=25 feb 2019|website=Mathrubhumi|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225033109/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/india/kanthapuram-abubakkar-musliyar-selected-as-grand-mufty--1.3598829|archive-date=2019-02-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jaihindtv.in/kanthapuram-ap-aboobakkar-musliar-as-grant-mufti/|title=കാന്തപുരം എ പി അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരെ ഗ്രാന്റ് മുഫ്തിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു|access-date=25 ഫിബ്രവരി 2019|date=24 ഫിബ്രവരി 2019|publisher=Jaihind TV|archive-date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103046/https://jaihindtv.in/kanthapuram-ap-aboobakkar-musliar-as-grant-mufti/|url-status=dead}}</ref> ശൈഖ് അബൂബക്കർ അഹ്മദ് എന്ന പേരിലാണ് വിദേശ നാടുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="arabnews307156">http://www.arabnews.com/node/307156 അറബ് ന്യൂസ്‌ സൗദി അറേബ്യ</ref> [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[കാന്തപുരം (വിവക്ഷകൾ)|കാന്തപുരത്ത്]] ജനനം. [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലത്ത്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സുന്നിയ|മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സുന്നിയയുടെ]] ജനറൽ സെക്രട്ടറി, സമസ്ത കേരള ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ ജനറൽ സെക്രട്ടറി, മുസ്‌ലിം പണ്ഡിതൻ, പ്രഭാഷകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, സംഘാടകൻ, വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകൻ എന്നീ നിലകളിൽ കാന്തപുരം അറിയപ്പെടുന്നു. == ജീവിത രേഖ == === കുട്ടിക്കാലം === [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്ജില്ല]]യിലെ താമരശേരിക്കടുള്ള [[ഉണ്ണികുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌|ഉണ്ണികുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] കാന്തപുരം എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ മൌത്താരി അഹമ്മദ്‌ ഹാജിയുടെയും കുഞ്ഞീമ ഹജ്ജുമ്മ യുടെയും മകനായി 1937 മാർച്ച് 22<ref name=":0">{{Cite book |title=വിശ്വാസപൂർവ്വം |publisher=മലൈബാർ പ്രസ് |year=2024 |isbn=8195918557 |edition=First |publication-date=20 June 2024 |pages=395 |language=Malayalam |trans-title=Vishwasapoorvam, Malayalam Autobiography of AP Aboobacker Musliyar Kanthapuram}}</ref> <ref name="indianexpress6239509" /> നാണ് ആലുങ്ങാപൊയിയിൽ അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ ജനിച്ചത്‌. പിതാവ് അഹമ്മദ് ഹാജി [[ഖുർആൻ]] പണ്ഡിതനായിരുന്നു. മാതാവ് കുഞ്ഞീമ ഹജ്ജുമ്മ. തന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ പിതാവ് മരണപ്പെട്ടു. കാന്തപുരം എ.എം.എൽ.പി. സ്കൂളിൽ പ്രാഥമിക പഠനം നേടി. പിന്നീട് ഹയർ എലിമെന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. തുടർന്ന് [[ഖുർആൻ]] പാരായണ ശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ഖാരിഅ ആയിരുന്ന പുത്തൂർ അബ്ദുള്ള മുസ്‌ലിയാരിൽ നിന്നും ഖുർആൻ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. പിന്നീട് കാന്തപുരം, വാവാട്, പൂനൂർ, കോളിക്കൽ, തലക്കടത്തൂർ, ചാലിയം തുടങ്ങിയ പള്ളികളിൽ താമസിച്ചു മത പഠനം നേടി. 1961-ൽ ഉപരിപഠനത്തിനായ [[ബാഖിയാത്തു സ്വാലിഹാത്ത്, വെല്ലൂർ|വെല്ലൂർ ബാഖിയാത്തു സാലിഹാത് അറബിക് കോളേജിൽ]] ചേർന്നു. === നേതൃത്വത്തിലേക്ക് === 1963-ൽ തന്റെ ഇരുപത്തഞ്ചാം വയസ്സിൽ പൂനൂരിന് സമീപം മങ്ങാട് ജുമാ മസ്ജിദിലാണ് ദർസ് ആരംഭിച്ചത്. [[1970]]-ൽ കോളിക്കൽ ജുമാ മസ്ജിദിലേക്ക് മാറിയ അദ്ദേഹം ആറു വർഷത്തിനു ശേഷം സ്വന്തം നാടായ കാന്തപുരം ജുമാ മസ്ജിദിലെ ദർസ് ചുമതലയേറ്റു. പിന്നീട് [[കുന്ദമംഗലം|കുന്ദമംഗലത്തിനടുത്ത്]] കാരന്തൂരിൽ മർകസു സ്സഖാഫത്തി സുന്നിയ്യ എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചു. 1981 മുതൽ 1988 വരെ മർകസ് ശരീഅ വിഭാഗം തലവനായും 1988 മുതൽ ചാൻസലറായും സേവനം ചെയ്യുന്നു. 1974 ഏപ്രിലിൽ സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയുടെ കേന്ദ്ര മുശാവറിൽ അംഗമായി. പിന്നീട് അതിന്റെ ഓഫിസ് സെക്രട്ടറിയും ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറിയുമായി. 1976 ൽ സംഘടന അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയ മൂന്നംഗ സമിതിയിൽ അംഗമായി. 1975 മുതൽ 1989 വരെ സമസ്ത കേരളാ സുന്നീ യുവജന സംഘം ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1996 മുതൽ 2004 വരെ സമസ്ത കേരള സുന്നി യുവജന സംഘത്തിന്റെ പ്രസിഡണ്ടായിരുന്നു. 1987-ൽ കേരള ഹജ്ജ് കമ്മിറ്റി അംഗം, അറബി പാഠ പുസ്തക സംശോധനാ കമ്മിറ്റി അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശേഷം&nbsp;സമസ്തയിലുണ്ടായ &nbsp;ചില പ്രശ്നങ്ങളാൽ 1989 ൽ സമസ്ത പുന സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് മുതൽ സമസ്ത കേരള ജം ഇയ്യത്തുൽ ഉലമ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. 1992-ൽ അഖിലേന്ത്യ സുന്നി ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ നിലവിൽ വന്നപ്പോൾ അതിന്റെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. 1993-ൽ തന്നെ കോഴിക്കോട് സംയുക്ത ഖാദിയായി ബൈഅത്ത് ചെയ്യപ്പെട്ടു. 2019 [[ഡെൽഹി|ഡൽഹിയിൽ]] നടന്ന ഗരീബ് നവാസ് സമാധാനസമ്മേളനത്തിൽ ഒരു വിഭാഗം മുസ്‌ലീം പണ്ഡിതർ അദ്ദേഹത്തെ [[ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി|ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തിയായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ സുന്നി-സൂഫി ധാരയിലെ പരമോന്നത നേതാവായി അദ്ദേഹത്തെ അനുയായികൾ കരുതുന്നു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽനിന്ന് ആദ്യമായാണ് ഒരാൾ ഈ പദവിയിലെത്തുന്നത്. [[File:Jkghhggfg.jpg|thumb|പ്രസംഗ വേദിയിൽ.]] കൂടാതെ [[സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ(എ പി വിഭാഗം)|സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയിലെ]] എ.പി വിഭാഗത്തിന്റെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി, [[കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത്]] പ്രസിഡന്റ്, [[എസ് വൈ എസ്|സുന്നീ യുവജന സംഘം]] സുപ്രീം കൌൺസിൽ അധ്യക്ഷൻ. [[സമസ്ത കേരള സുന്നി വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡ്‌]] പ്രസിഡന്റ്, [[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ|മർകസുസഖാഫത്തി സുന്നിയ്യ]] ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരളത്തിലെ നാല് ജില്ലകളുടെ സംയുക്ത ഖാസി പദവി തുടങ്ങിയ സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്നുണ്ട്. ===ആഗോള തലത്തിൽ=== [[File:Sheikh Abubakr Ahmad (cropped).jpg|thumb|അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനത്തിൽ]] ജോർദ്ദാൻ രാജാവിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ പ്രവത്തിക്കുന്ന റോയൽ അൽ ബയ്ത് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് തോട്ട്‌<ref>{{Cite web|url=https://www.aalalbayt.org/|title=Welcome}}</ref>, മുസ്ലിം വേൾഡ് ലീഗ്{{തെളിവ്}} തുടങ്ങിയ ലോക സംഘടനകളിൽ അംഗമാണ് അദ്ദേഹം. [[സഊദി അറേബ്യ|സൗദി അറേബ്യ]], [[യു.എ.ഇ]] തുടങ്ങിയ അറബ് രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ തലവന്മാരുമായും കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർക്ക് വ്യക്തിബന്ധമുണ്ട്<ref name=saudigazette2013042116>{{Cite web|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130421162248|title=Saudi Gazette/ Home Page|website=saudigazette.com.sa|access-date=2015-08-25|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422111230/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130421162248|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.coastaldigest.com/index.php/news/53088-a-p-aboobacker-takes-up-nitaqat-issue-with-saudi-authorities |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-08-31 |archive-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502044439/http://coastaldigest.com/index.php/news/53088-a-p-aboobacker-takes-up-nitaqat-issue-with-saudi-authorities |url-status=dead }}</ref>. ജോർദാനിലെ അമ്മാൻ ദി റോയൽ ഇസ്ലാമിക് സ്ട്രാറ്റജിസ് സ്റ്റഡീസ് സെന്റർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 2010 - 2020 കാലയളവിൽ ലോകത്തെ സ്വാധീനിച്ച അഞ്ഞൂറ് മുസ്‌ലിം വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാരെ തെരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref name=mathrubhumi574336>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/world/malayalam/dubai-malayalam-news-1.574336|title=ലോകത്തെ സ്വാധീനിച്ച മുസ്‌ലിം വ്യക്തിത്വം: കാന്തപുരം അഞ്ചാംവർഷവും പട്ടികയിൽ|website=Mathrubhumi|access-date=2019-06-11|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407064217/https://www.mathrubhumi.com/news/world/malayalam/dubai-malayalam-news-1.574336|url-status=dead}}</ref><ref name="500M">{{cite book |title=THE WORLD'S 500 MOST INFLUENTIAL MUSLIMS-2016 |date=2016 |publisher=The Royal Islamic Strategic Studies Centre, Jordan |page=132 |pages=133 |url=https://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2016-low.pdf#page=134 |accessdate=26 നവംബർ 2019}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == === മതരംഗത്ത് === കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കാരന്തൂർ പ്രദേശത്തുനിന്നാണ് തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാന്തപുരം തുടക്കമിട്ടത്. അനാഥാലയങ്ങൾ, തൊഴിൽ പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങൾ, ശരീഅത്ത്, ഖുർആൻ പഠന കേന്ദ്രം, എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്,<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/amp/content/tags/markaz-institute-of-engineering-and-technology|title=Markaz Institute Of Engineering And Technology {{!}} Deccan Chronicle|website=www.deccanchronicle.com|access-date=2020-03-20|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320103524/https://www.deccanchronicle.com/amp/content/tags/markaz-institute-of-engineering-and-technology|url-status=dead}}</ref> ലോ കോളേജ്,<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/10-maulvis-all-set-for-new-role-as-advocates/articleshow/64145382.cms|title=10 maulvis all set for new role as advocates {{!}} Kochi News - Times of India|last=May 13|first=T. C. Sreemol {{!}} TNN {{!}} Updated:|last2=2018|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-20|last3=Ist|first3=12:35}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, അന്തർദേശീയ പാഠശാലകൾ, വനിതാ വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ആശുപത്രികൾ, സാന്ത്വന കേന്ദങ്ങൾ, വ്യാപാര സമുച്ചയങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന [[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സുന്നിയ]] എന്ന പ്രശസ്ത<ref>{{Cite web|url=http://www.milligazette.com/news/9162-awards|title=Awards|last=Gazette|first=The Milli|date=2013-09-05|website=www.milligazette.com|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-20|quote=MAULANA ABDUR RAHEEM who completed Kamil Saqafi course from South India’s famous religious-cum-modern Islamic University, Jamia Markaz Al Saqafat Al Sunniya in 2009}}</ref> സ്ഥാപനത്തിന്റെ സൂത്രധാരനും സ്ഥാപകനും, സ്ഥാപിത കാലം മുതൽ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും ആണ് കാന്തപുരം<ref name=saudigazette2012110114>{{Cite web|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20121101141437|title=Saudi Gazette/ Home Page|website=saudigazette.com.sa}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ആ­യി­ര­ക്ക­ണ­ക്കി­ന് പള്ളി­ക­ളും മറ്റു വി­ദ്യാ­ഭ്യാസ സ്ഥാ­പ­ന­ങ്ങ­ളും മർ­ക­സി­ന് കീ­ഴിൽ കേ­ര­ള­ത്തി­ന് അക­ത്തും പു­റ­ത്തു­മാ­യി സ്ഥാ­പി­ച്ചി­ട്ടു­ണ്ട്. കൂടാതെ അനേകം സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉപദേശകൻ, ചെയർമാൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു. ഒട്ടേറെ സുന്നി പോഷക സംഘടനകൾ, സുന്നി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ, സുന്നി മുഖ പത്രമായ [[സിറാജ് ദിനപത്രം]] തുടങ്ങിയവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും കാന്തപുരത്തിന്റെ കീഴിലാണ്. അനേകം മഹല്ലുകളുടെ ഖാസിയാണ് കാന്തപുരം.<ref name=":0" /> === വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് === കാന്തപുരം ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്ന പ്രവർത്തന മണ്ഡലമാണ് വിദ്യാഭ്യാസ രംഗം.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kozhikode-student-gets-phd-from-jnu-for-study-on-kanthapuram/articleshow/65884750.cms|title=Kozhikode student gets PhD from JNU for study on Kanthapuram {{!}} Kozhikode News - Times of India|last=Sep 20|first=TNN {{!}}|last2=2018|date=|website=The Times of India|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-20|quote=Muhammed submitted his thesis on the 'The role and contribution of Sheikh Aboobacker Ahamed to the cultural, educational, and Arabic literacy awakening among the Muslim community in Kerala.' The study also discusses the Kanthapuram's initiatives in the educational field. "These efforts helped the Muslim community, especially the Sunni sections, tremendously to overcome the educational backwardness. He also set up educational institutions in Jammu and Kashmir, West Bengal and Gujarat," Muhammed said.|last3=Ist|first3=14:21}}</ref> വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ കാന്തപുരത്തിൻറെ സ്വപ്ന പദ്ധതിയായ [[മർക്കസ് നോളജ് സിറ്റി]] കോഴിക്കോട് കൈതപ്പൊയിൽ എന്ന സ്ഥലത്ത് 120 എക്ടരിൽ നിർമ്മാണത്തിലാണ്. നിലവിൽ ശരിഅ സിറ്റി,യുനാനി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, തുടങ്ങിയ നിരവധി അക്കാദമിക് സമുച്ചയം നിലവിൽ വന്നു.<ref name=":1" /> '''ജീവകാരുണ്യം''' കാന്തപുരത്തിന്റെ കീഴിൽ വിവിധ [[അനാഥമന്ദിരം|അനാഥാലയങ്ങൾ]] പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]], [[ബംഗാൾ]], [[ത്രിപുര]], [[പഞ്ചാബ്]], [[ഗുജറാത്ത്]], [[ആസ്സാം]], [[ഒറീസ്സ]], [[ഇന്ത്യാ-പാകിസ്താൻ അതിർത്തി|ഇന്ത്യ - പാക്ക് അതിർത്തി]] പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലെ അനാഥരും ദുർബലരുമായ വിദ്യാർതികൾക്ക് മർക്കസ്‌ പഠന സൗകര്യം നൽകുന്നുണ്ട്. നേപ്പാൾ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ അടുത്തകാലത്ത് പ്രവർത്തനം വ്യപിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=http://www.iacad.gov.ae/en/Pages/IslamicCenter.aspx |title=Islamic Center |last=2010 |first=(c)جميع الحقوق محفوظة لدائرة الشؤون الإسلامية والعمل الخيري بدبي |website=www.iacad.gov.ae |access-date=2016-05-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160501124035/http://www.iacad.gov.ae/en/Pages/IslamicCenter.aspx |archivedate=2016-05-01 }}</ref> കാശ്മീരി വിദ്യാർഥികളെ മർക്കസിനു കീഴിൽ സംരക്ഷിച്ചു വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നുണ്ട്. വിദേശ രാഷ്ട്രങ്ങളിലും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ട് ഇദ്ദേഹം{{തെളിവ്}}.<ref name="arabnews307156" /> === യാത്രകൾ === *"മനുഷ്യമനസ്സുകളെ കോർത്തിണക്കുക"എന്ന ശീർഷകത്തിൽ 1999 ൽ ഒരു കേരള യാത്ര നടത്തുകയുണ്ടായി. *2012 ൽ കാസർഗോട്ടു നിന്നും തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് "മാനവികതയെ ഉണർത്തുന്നു."യെന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി കേരളയാത്ര നടത്തി<ref>http://malayalam.oneindia.in/news.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. *2014 ൽ കർണ്ണാടകയാത്ര നടത്തി. *ആസാം യാത്ര *കാശ്മീർയാത്ര *ദ്വീപ് യാത്ര == പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ == {{unreferenced}} ===മലയാളം=== *ഇസ്‌ലാമിലെ ആത്മീയ ദർശനം<ref>{{Cite web|url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/book-detail.cgi?code=4800|title=Malayalam Books Online|website=puzha.com|access-date=2015-08-24|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194523/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/book-detail.cgi?code=4800|url-status=dead}}</ref> *വിശുദ്ധ പ്രവാചകന്മാർ ഇത് അറബിയിലേക്ക് ട്രാാൻസിലേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് *സ്ത്രീ ജുമുഅ *കൂട്ടുപ്രാർഥന *ജുമുഅ ഖുതുബ *അൽ-ഹജ്ജ് *മൈന്റ് ഓഫ് ഇസലാം *അമേരിക്കൻ ഡയറി *ത്വരീഖത്ത് ഒരു പഠനം *ഇസ്ലാമും ഖാദിയാനിസവും *മുഹമ്മദ് റസൂല് (സ) *ഇസ്‌ലാം പഠനത്തിനൊരാമുഖം *പ്രിയപ്പെട്ട കുട്ടികളെ (ഇത് അറബിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്) *വിശ്വാസ പൂർവ്വം (ആത്മകഥ) ===ആത്മകഥ=== അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരുടെ ആത്മകഥയാണ് വിശ്വാസപൂർവം. മലബാർ ഫൗണ്ടേഷൻ ഫോർ റിസേർച്ച് ആന്റ് ഡെവലപ്‌മെന്റിാണ് ഇതിന്റെ പബ്ലിക്കേഷൻ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.മെയ് 2024ലാണ് ഇതിന്റെ ആദ്യ എഡിഷൻ പുറത്തിറങ്ങിയത്. അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരുടെ ജീവിത്തിന്റെ ഏകദേശ ഭാഗങ്ങളെല്ലാം ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. മലയാളമനോരമ മുൻ എഡിറ്റോറിയൽ ഡയറക്ടറായിരുന്ന തോമസ് ജേക്കബാണ് ഈകൃതിക്ക് അവതാരിക എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. ==നേതൃത്വം നൽകുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ== *[[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സുന്നിയ]], [[കോഴിക്കോട്]] *മർക്കസ് നോളജ് സിറ്റി, [[കോഴിക്കോട് ജില്ല]]യിലെ കൈതപ്പൊയിലിൽ ==ഗുരുക്കന്മാർ== ബഹ്റുൽ ഉലൂം എന്ന സ്ഥാനപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഓ. കെ. സൈനുദ്ധീൻ കുട്ടി മുസ്ലിയാർ,ശൈഖ് ഹസ൯ ഹസ്റത്ത്, മുഹമ്മദ്‌ അബൂബക്ക൪ ഹസ്റത്ത്, അബ്ദുൽ ജബ്ബാ൪ ഹസ്റത്ത്, സഈദ്‌ ഹസ്റത്ത്, മീറാ൯ ഹസ്റത്ത്എ, ഇമ്പിച്ചാലി മുസ്‌ലിയാർ കുറ്റിക്കാട്ടൂർ എന്നിവ൪ ഗുരുനാഥ൯മാരാണ്‌. == വിമർശനങ്ങൾ == * മുസ്‌ലിം സംഘടനകളുടെ ഐക്യം ലക്ഷ്യമാക്കി കുവൈത്ത് ഔഖാഫ്‌ ഡയറക്ടറായിരുന്ന പരേതനായ നാദിർ അബ്ദുൽ അസീസ് നൂരിയുടെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ഇദ്ദേഹം മറ്റിതര സംഘടനകളുമായി ഐക്യകരാറിൽ ഒപ്പ് വെച്ചു.{{തെളിവ്}} എന്നാൽ കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ കരാർ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് നൽകിയത് സ്വന്തം കോപ്പിയിൽ ആവശ്യമായ തിരുത്തലുകൾ വരുത്തിയതിനു ശേഷമായിരുന്നുവെന്ന് ജമാഅത്തെ ഇസ്‌ലാമിയുടെ മലയാള മുഖപത്രമായ [[പ്രബോധനം വാരിക]]ക്ക്‌ നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ [[ടി.കെ അബ്ദുല്ല]] ആരോപിച്ചു.<ref name="PV9916">{{cite journal|journal=പ്രബോധനം വാരിക|date=09 സെപ്റ്റംബർ 2016|url=http://www.prabodhanam.net/article/595/539|title=കുവൈത്ത് കരാറിന്റെ ഗതിയും തഥൈവ|accessdate=19 നവംബർ 2019|quote=നിർഭാഗ്യവശാൽ കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ കരാർ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് നൽകിയത് സ്വന്തം കോപ്പിയിൽ സ്വമേധയാ വെട്ടും തിരുത്തും വരുത്തിക്കൊണ്ടാണ്|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724235907/https://www.prabodhanam.net/article/595/539|url-status=dead}}</ref> *[[ചേകന്നൂർ മൗലവി]]യുടെ കൊലപാതകത്തിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് പങ്ക് സംശയിച്ചതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൊച്ചി സി.ബി.ഐ കോടതി കാന്തപുരത്തെ പത്താം പ്രതിയാക്കി സിബിഐ പ്രത്യേക ജഡ്ജി ബി. കെമാൽപാഷ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു.<ref>ദിഹിന്ദു റിപ്പോർട്ട്‌: http://www.hindu.com/2005/07/27/stories/2005072713660400.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716091008/http://www.hindu.com/2005/07/27/stories/2005072713660400.htm |date=2014-07-16 }}</ref> എന്നാൽ വ്യക്തമായ തെളിവുകളുടെ അഭാവത്താൽ പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. * പെൺകുട്ടികൾ വഴിപിഴക്കാതിരിക്കാൻ വിവാഹപ്രായം പതിനാറാക്കണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിൻറെ വാദം വിവാദമാവുകയുണ്ടായി<ref>{{Cite web|url=http://www.previous.asianetnews.tv/index.php/latest-news/12906-kanthapuram-on-marriage-circular|title=വിവാഹ പ്രായം 16 ആക്കണം : കാന്തപുരം|first=Super|last=User|website=Asianet News|access-date=2015-04-16|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407062714/http://www.previous.asianetnews.tv/index.php/latest-news/12906-kanthapuram-on-marriage-circular|url-status=dead}}</ref>. * ലിംഗ സമത്വം പ്രകൃതി വിരുദ്ധവും ഇസ്ലാമിക വിരുദ്ധവും ആണെന്നും സ്ത്രീയുടെ പ്രധാന കർമ്മ മേഖല കുടുംബമാണ് എന്നുള്ള കാന്തപുരത്തിന്റെ പ്രസ്താവന കേരളത്തിൽ വൻ വിവാദം ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു.<ref>ലിംഗസമത്വം സമൂഹത്തിനെതിര്, സ്ത്രീകൾക്ക് പ്രസവിക്കാൻ മാത്രമേ കഴിയൂ- കാന്തപുരം Read more at: http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kanthapuram-malayalam-news-1.702049</ref>. ലിംഗ സമത്വം, സ്ത്രീ പുരുഷ തുല്യത എന്നിവയെ ശക്തമായി എതിർക്കുന്ന മുസ്ലിം നേതാവായാണ് കാന്തപുരത്തെ പൊതുവെ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്<ref>കേരളാ കൌമുദി ദിനപത്രത്തിൽ വന്ന വാർത്ത http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=NCRP0068575&fb_comment_id=1203997726283177_1204014752948141#f1d4bab9e7dcb28</ref> *[[2011-ലെ കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ|2011 ഇലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] തന്റെ പിന്തുണയില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ [[മുസ്‌ലിം ലീഗ്|മുസ്‌ലിം ലീഗി]]ന് ഒന്നോ രണ്ടോ സീറ്റ് മാത്രമേ കിട്ടുമായിരുന്നുള്ളൂ എന്ന അദ്ദേഹത്തിൻറെ വാദം വിവാദം ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി.<ref>റിപ്പോർട്ടർ ചാനലിലെ വേണുമായി 8 ഒക്ടോബർ 2011ന് നടത്തിയ അഭിമുഖം https://www.youtube.com/watch?v=0cVvRbMB_LU</ref> *[[2011-ലെ കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ|2016 ഇലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[മണ്ണാർക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണ്ണാർക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിൽ]] മുസ്‌ലിം ലീഗ് സ്ഥാനാർത്തി [[എൻ. ഷംസുദ്ദീൻ|അഡ്വ. എൻ. ഷംസുദ്ദീനെ]] വിജയിപ്പിക്കരുതെന്ന് പരസ്യമായി ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും 12325 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിന് അദ്ദേഹം വിജയിച്ചത് കാന്തപുരത്തിന് വൻ വിമർശനം ഏൽക്കേണ്ടി വന്നു. രണ്ട് സുന്നി പ്രവർത്തകരുടെ ഘാതകരെ രക്ഷിച്ച എംഎൽഎയെ പരാജയപ്പെടുത്തണമെന്നായിരുന്നു അണികളോട് കാന്തപുരം ആഹ്വാനം ചെയ്തിരുന്നത്.<ref>മണ്ണാർക്കാട് എംഎൽഎയെ ജയിപ്പിക്കരുതെന്ന് കാന്തപുരം-തേജസ്‌ ദിനപത്രത്തിലെ വാർത്ത http://www.thejasnews.com/%E0%B4%AE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%82%E0%B4%8E%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%8E%E0%B4%AF.html/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160601175811/http://www.thejasnews.com/%E0%B4%AE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%82%E0%B4%8E%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%8E%E0%B4%AF.html/ |date=2016-06-01 }}</ref> * ഇന്ത്യയിൽ [[നരേന്ദ്ര മോദി]]യുടെ ഭരണത്തിനു കീഴിൽ അസഹിഷ്ണുത വർദ്ധിച്ചതായി കരുതുന്നില്ലെന്ന് [[ഖലീജ് ടൈംസ്]]നു നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു<ref name="KT2016">{{cite web |last1=Khaleej Times |title=Fight terror with education |url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/fight-terror-with-education |website=khaleejtimes.com |accessdate=19 നവംബർ 2019 |date=20 ജൂൺ 2016 |quote=Question: Do you think India is becoming increasingly intolerant, especially after the Bharatiya Janata Party came to power?<br />Answer: I don't think so. It's just one section of society who thinks that way.}}</ref><ref name=madhyamam204559>{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/2016/jun/22/204559|title=ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിൽ അസഹിഷ്ണുത വർധിച്ചതായി കരുതുന്നില്ല –കാന്തപുരം|website=Madhyamam}}</ref> *[[2018]] ഇൽ [[കോഴിക്കോട്]] [[ചെറുവാടി]]യിൽ വെച്ച് സ്ത്രീകൾ പൊതുരംഗത്തിറങ്ങുന്നത് അക്രമവും നാശവും ഉണ്ടാക്കുമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം ഏറെ വിമർശനങ്ങൾക്ക് കാരണമായി.<ref>സ്ത്രീകൾ പൊതുരംഗത്തിറങ്ങിയാൽ നാശവും അക്രമവും ഉണ്ടാവും-കാന്തപുരം http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/anti-women-statement-by-kanthapuram-a-p-aboobacker-musliyar-1.2710671</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/women-need-not-participate-caa-protests-men-aboobacker-musliyar-stokes-row-116996|title='Women need not participate in CAA protests like men,' Aboobacker Musliyar stokes row &#124; the News Minute|access-date=2020-02-28|date=28 January 2020|website=www.thenewsminute.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206204419/https://www.thenewsminute.com/article/women-need-not-participate-caa-protests-men-aboobacker-musliyar-stokes-row-116996|archive-date=6 February 2020}}</ref> *തിരുകേശവിവാദം: കാന്തപുരത്തിന് അബൂദാബിയിലെ ഒരു വ്യക്തി പ്രവാചക തിരുകേശം നൽകി എന്ന് സ്വയം അവകാശപെട്ടതോടെ ആണ് വിവാദങ്ങൾക്ക് തുടക്കം. മുടിയുടെ മഹത്ത്വം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താനും സൂക്ഷിയ്ക്കാനുമായി കോഴിക്കോട് നാൽപത് കോടിയോളം രൂപ മുടക്കി ഒരു പള്ളി പണിയാനും കാന്തപുരം തീരുമാനിച്ചു. ഇതിന്റെ പേരിൽ കേരളത്തിലും ഗൾഫിലും പണപ്പിരിവ് ആരംഭിച്ചതോടെ ചില മുസ്‌ലിം പണ്ഡിതരും സംഘടനകളും എതിർപ്പുമായി രംഗത്തെത്തി. മുടി വ്യാജമാണെന്നും കാന്തപുരത്തിന്റേത് തട്ടിപ്പുമാണെന്നും പറഞ്ഞ അവരോട് മുടി പ്രവാചകന്റേത് തന്നെയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു. തിരുകേശ വിവാദത്തിൽ ആദ്യമായി അഭിപ്രായം പറഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയ നേതാവായ [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനോട്]] രാഷ്ട്രീയക്കാർ മതകാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടേണ്ടെന്നും അങ്ങനെയുണ്ടായാൽ അത് വർഗ്ഗീയ സംഘർഷങ്ങൾ സൃഷ്ടിയ്ക്കുമെന്നും കാന്തപുരം മറുപടി നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/news/e-k-sunni-resolution-against-kanthapuram-claim-regarding-prophet-hair-pj9x2s|title=പ്രവാചക കേശത്തിൻറെ ആധികാരികത തെളിയിക്കാൻ കാന്തപുരത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച് ഇ കെ സുന്നി പ്രമേയം|website=Asianet News Network Pvt Ltd}}</ref> == ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി == 2018 ജൂലൈ 20 ന് ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി [[ശൈഖ് അഖ്തർ റസാ ഖാൻ ബറേൽവി|അക്തർ റാസ ഖാൻ]]<ref name="Mulla221">{{Cite book|title=Sects and sub sects among the Muslims of Karnataka with special reference to North Karnataka a study|last=Mulla|first=Malikarehana A|page=221|chapter=6|quote=In India, the Grand Mufti is traditionally from the Barelvi school of Sunni Islam presently Mihammad Akhtar Raza Khan is the Grand Mufti of India.|access-date=27 February 2020|chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/105032/11/11_chapter%206.pdf#page=22}}</ref> മരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് രാംലീല മൈതാനത്ത് നടത്തിയ പരിപാടിയിൽ [[ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി|ഇന്ത്യയുടെ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി]]<nowiki/>യായി കാന്തപുരം എ പി അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു എന്ന് മുസ്‌ലിയാരുടെ സ്വന്തം സ്ഥാപനമായ മർക്കസുസ്സഖാഫത്തുസ്സുന്നിയ്യയുടെ പത്രക്കുറിപ്പ് അവകാശപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|title=Kanthapuram selected Grand Mufti of India|access-date=15 February 2020|date=27 February 2019|website=The Times of India|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228040429/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|archive-date=28 February 2019}}</ref><ref name="patrika3140733">{{Cite web|url=https://www.patrika.com/bareilly-news/azahari-miyan-janaze-mein-jan-sailaab-ki-photo-3140733/|title=अजहरी मियां के जनाजे में दिखा जो जनसैलाब, आपने कभी नहीं देखा होगा, देखें तस्वीरें|access-date=30 January 2019|website=[[Rajasthan Patrika]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327122242/https://www.patrika.com/bareilly-news/azahari-miyan-janaze-mein-jan-sailaab-ki-photo-3140733/|archive-date=27 March 2019}}</ref>. 2019 ഫെബ്രുവരി 24 ഞായറാഴ്ചയാണ് പരിപാടി നടന്നത്. ചടങ്ങിന് ശേഷം, വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ അനുയായികൾ അദ്ദേഹത്തിന് സ്വീകരണം സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://localnews.manoramaonline.com/kozhikode/local-news/2019/03/02/kozhikode-kanthapuram-welcome.html|title=ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി: കാന്തപുരത്തിന് നഗരത്തിന്റെ സ്നേഹാദരം|access-date=2019-08-07|website=[[മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം]]|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807071412/https://localnews.manoramaonline.com/kozhikode/local-news/2019/03/02/kozhikode-kanthapuram-welcome.html|archive-date=2019-08-07}}</ref>.. == ബഹുമതികൾ, പുരസ്കാരങ്ങൾ, അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരങ്ങൾ == * 2023 ജൂലൈ 20 ന് ഇസ്ലാമിൽ സ്നേഹ സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ വിലമതിക്കാനാവാത്ത സംഭാവനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മലേഷ്യൻ രാജാവ് അൽ സുൽത്താൻ അബ്ദുല്ല സുൽത്താൽ അഹമ്മദ് ഷാഹത്ത് ൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ മലേഷ്യ അദ്ദേഹത്തെ '''അന്താരാഷ്ട്ര ടോക്കോ മാൽ ഹിജ്റ അവാർഡ്''' നൽകി ആദരിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kanthapuram-conferred-with-malaysia-s-highest-civilian-award-for-muslim-scholars-1.8746468|title=Kanthapuram conferred with Malaysia's highest civilian award|access-date=2023-08-01|date=2023-07-20|website=English.Mathrubhumi|language=en}}</ref> * ഇസ്ലാമിക സംസ്കാരത്തിന്റെയും പൈതൃകത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിനുള്ള സേവനത്തിന് [[സൗദി അറേബ്യ|സൌദി അറേബ്യ]] ആസ്ഥാനമായുള്ള ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് ഹെറിറ്റേജിൽ നിന്നും '''ഇസ്ലാമിക് ഹെറിട്ടേജ് അവാർഡ്.''' 2008 ജനുവരിയിൽ അന്നത്തെ പാർലമെന്ററി കാര്യ മന്ത്രി [[വയലാർ രവി|വയലാർ രവിയാണ്]] ഈ അവാർഡ് നൽകിയത്. * 1992ലെ മികച്ച സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനുള്ള '''റാസ് അൽ ഖൈമ ഇസ്ലാമിക് അക്കാദമി അവാർഡ്''' * വിദ്യാഭ്യാസ, സാമൂഹിക സേവന മേഖലകളിലെ മികച്ച സേവനങ്ങൾക്കുള്ള '''ഇന്ത്യൻ ഇസ്ലാമിക് സെന്റർ അവാർഡ്''' <ref name="Times of Oman 9 Feb 2012" /> * 2005-ലെ '''ഹമീൽ അൽ ഗെയ്ത്ത് അന്താരാഷ്ട്ര വിശുദ്ധ ഖുർആൻ പുരസ്കാരം''' <ref name="Times of Oman 9 Feb 2012" /> * 2006ലെ '''മികച്ച ഇന്തോ-അറബ് വ്യക്തിത്വത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം''' <ref name="Times of Oman 9 Feb 2012" /> * മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസ സേവങ്ങൾക്ക് 2016 ലെ മലേഷ്യയിലെ ക്വലാലംപൂർ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒഎസി ടുഡേ ഏർപ്പെടുത്തിയ''' ദി പ്രഷ്യസ് ജ്വൽസ് ഓഫ് മുസ്‌ലിം വേൾഡ് ബിസ് അവാർഡ്''' അന്നത്തെ മലേഷ്യൻ ധനകാര്യമന്ത്രി ജോഹാരി അബ്ദുൾ ഗനി സമ്മാനിച്ചു .<ref name="scribd427515137">{{Cite journal|title=9th Muslim World BIZ 2019 {{!}} Organisation Of Islamic Cooperation {{!}} Muslim World|url=https://www.scribd.com/document/427515137/9th-Muslim-World-BIZ-2019|journal=Muslim World Biz|publisher=OIC International Business Centre Sdn. Bhd.|accessdate=13 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://esf.mimt.gov.ir/parameters/mimt/modules/cdk/upload/content/sis_announcements/3357/1502524024054hg7ftrv5kijm25jvt496iq4hp6.pdf|title=نخبگان اقتصادی جهان اسلام|access-date=13 January 2020|website=[[Government of the Islamic Republic of Iran]]|language=fa|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113142521/http://esf.mimt.gov.ir/parameters/mimt/modules/cdk/upload/content/sis_announcements/3357/1502524024054hg7ftrv5kijm25jvt496iq4hp6.pdf|archive-date=13 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thejasnews.com/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%AD%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B8-%E0%B4%B8%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95.html/|title=THEJAS NEWS|website=|publisher=thejasnews.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://malayalam.naradanews.com/2016/10/kanthapuram-ap-aboobaker-honoured-with-the-jewels-of-muslim-world-bis-award/|title=NARADA MALAYAM|website=|publisher=malayalam.naradanews.com|access-date=2016-10-20|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029114211/http://malayalam.naradanews.com/2016/10/kanthapuram-ap-aboobaker-honoured-with-the-jewels-of-muslim-world-bis-award/|url-status=dead}}</ref> * [[എസ്.എസ്.എഫ്]] ഗൾഫ് ഘടകമായ ആർ.സി.സി നൽകിയ കഴിഞ്ഞ അര നൂറ്റാണ്ടില് കേരള മുസ്ലിം ജീവിതത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതല് സ്വാധീനിച്ച നേതാവ് എന്ന നിലയിൽ '''മഖ്ദൂം അവാർഡ്'''<ref name=mathrubhumi3449006>http://mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/3449006/2015-02-28/kerala&sa=U{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''കേരള പ്രവാസി ഭാരതി അവാർഡ്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kvartha.com/2012/01/kanthapuram-wins-spiritual-excellence.html|title=കാന്തപുരത്തിന് പ്രവാസി ഭാരതി പുരസ്‌കാരം|website=Kvatha.com|language=en|access-date=2020-03-20}}</ref> * ജോർദാനിലെ റോയൽ ഇസ്ലാമിക് സ്ട്രാറ്റജിക് സ്റ്റഡീസ് സെന്റർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള 500 മുസ്ലീങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[ഇന്ത്യ]] നിന്നും അദ്ദേഹം തുടർച്ചയായി നിരവധി വർഷങ്ങളായി സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|1}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സുന്നി മുസ്ലീങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മുസ്ലീം മത നേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സമുദായനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇസ്ലാമികപണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:മർകസ്]] [[വർഗ്ഗം:1939-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:എപി വിഭാഗം സമസ്തയുടെ നേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രഭാഷകർ]] == ഇതും കാണുക == * [[ഇന്ത്യൻ ഗ്രാൻഡ് മുഫ്തി]] * [[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ]] * [[മർക്കസ് നോളജ് സിറ്റി]] == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.malayalamvaarika.com/2012/may/04/report1.pdf അഭിമുഖം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306113829/http://malayalamvaarika.com/2012/may/04/report1.pdf |date=2016-03-06 }} മലയാളം വാരിക, 2012 മെയ് 04 *[https://www.facebook.com/SheikhAboobacker ഫേസ്‌ബുക്ക് താൾ] *[http://thecorrectislamicfaith.blogspot.in/2013/05/shaykh-aboobacker-bin-ahmad.html സംഗ്രഹിത ജീവചരിത്രം] b32ny2krxleezr3mg3zcl9v9fd3957e 0 10216 4663009 4443418 2026-08-30T02:54:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663009 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thavil}} [[File:Thavil-DSC 3864.jpg|200px|right|തവിൽ]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വളരെയധികം പ്രചാരമുള്ള വദ്യോപകരണമാണ് '''തവിൽ''' അഥവാ '''തകിൽ'''. തകിലും [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഇടകലർത്തിയാണ് മേളമുണ്ടാക്കുക. [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലുമുള്ള]] വിവാഹങ്ങളിൽ കല്ല്യാണ വാദ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യമാണിത്. [[കാവടി]] ആഘോഷങ്ങളിലും ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത വാദ്യമാണിത്. ഒരു അവനദ്ധവാദ്യമാണ് '''തകിൽ'''. അവനദ്ധമെന്നാൽ ''കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയത്'', ''തുകൽ കെട്ടിയത്'' എന്നൊക്കെയാണർഥം. ഇത്തരത്തിലുള്ള മുപ്പതിലേറെ വാദ്യങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിലവിലുണ്ട്. അവയിലൊന്നാണ് തകിൽ. കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലും ഒരുപോലെ പ്രചാരമുള്ള ഒരു വാദ്യമാണിത്. ഏറെക്കുറെ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിന്റെ]] ആകൃതിയാണ് തകിലിനുള്ളത്. എന്നാൽ നടുഭാഗം വീർത്തുരുണ്ടിരിക്കും. ഇരു തലകളേക്കാളും അല്പം വണ്ണക്കൂടുതൽ കുറ്റിയുടെ നടുഭാഗത്തിന് ഉണ്ടായിരിക്കും. ഇടന്തലയേക്കാൾ ചെറുതാണ് വലന്തല. ഇരുവശത്തും [[തുകൽ]] കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. തുകൽ കുറ്റിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് വട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ്. വട്ടത്തിന്റെ ചട്ടം ഉരുണ്ടതായിരിക്കും. തുകൽ വാറുകൾ കൊണ്ടാണ് വട്ടങ്ങൾ കുറ്റിയിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നത്. ഇടന്തലയിൽ നിന്നും വലന്തലയിൽ നിന്നും ഉയരുന്ന നാദങ്ങൾ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്. നിർമ്മാണ രീതികൊണ്ടും വലിപ്പ വ്യത്യാസം കൊണ്ടുമാണ് ഇതു സംഭവിക്കുന്നത്. ഇടന്തലയ്ക്കലുള്ള തോലിന്റെ ഉൾഭാഗത്ത് ഒരു തരം പശ പുരട്ടി പരുവപ്പെടുത്തുകയാണ് പതിവ്. അതിനെ ''പദം ചെയ്യുക'' എന്നു പറയുന്നു. ഇരു തലകളിലും അനുവർത്തിക്കുന്ന വാദനരീതിയും വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്. ഇടന്തലയിൽ കൈവിരലുകളിൽ ലോഹച്ചുറ്റുകളിട്ട ശേഷമാണ് വാദനം ചെയ്യുന്നത്. വലന്തല അല്പം വളഞ്ഞ കോലുകൊണ്ട് കൊട്ടുകയാണ് പതിവ്. [[File:Thavilplayer.jpg|thumb|250px|left|തകിൽവിദ്വാൻ തകിൽ വായിക്കുന്നു]] [[നാഗസ്വരം|നാഗസ്വരത്തോടൊപ്പം]] കച്ചേരികളിൽ അകമ്പടി [[വദ്യം|വാദ്യമായി]] ഉപയോഗിക്കുന്ന വാദ്യമാണ് തകിൽ. നാഗസ്വരക്കച്ചേരികളിൽ രണ്ട് തകിൽ വിദ്വാന്മാരിരുന്ന് നടത്താറുള്ള ''തനിയാവർത്തനം'' ഈ വാദ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആകർഷകമായ പ്രയോഗമുഹൂർത്തമാണ്. [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരെ]] പള്ളിയുണർത്താൻ [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] തകിൽ കൊട്ടുന്ന പതിവുണ്ട്. ഉത്തരകേരളത്തേക്കാൾ ദക്ഷിണകേരളത്തിലാണ് തകിലിന് പ്രചാരമുള്ളത്. തമിഴകത്ത് ആവിർഭവിച്ച വാദ്യമാണ് തകിൽ എന്നതാകാം ഇതിനു കാരണം. തമിഴ്നാട്ടിന്റെ തനതു വാദ്യകലയിലൊന്നായ നെയ്യാണ്ടിമേളത്തിൽ തകിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലും ഈ മംഗളവാദ്യം വിവാഹാദി കർമങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശീവേലി]], [[ദീപാരാധന]] എന്നീ സന്ദർഭങ്ങളിൽ തകിൽ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വേലകളിക്ക് തകിൽ [[പശ്ചാത്തലവാദ്യം|പശ്ചാത്തലവാദ്യമായി]] ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു തകിൽവാദനസന്ദർഭമാണ് ''ഒറ്റയും തകിലും''. ഒറ്റ ഇന്ന് പ്രചാരത്തിലില്ലാത്ത ഒരു വാദ്യമാണ്. [[File:Tavil, தவில், തവിൽ.jpg|thumb|തവിൽ]] ==അവലംബം== * [http://www.raaga.com/channels/carnatic/moviedetail.asp?mid=CL00395 തവിൽ വായന] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102142337/http://www.raaga.com/channels/carnatic/moviedetail.asp?mid=CL00395 |date=2011-11-02 }} * [http://www.flickr.com/photos/vinothchandar/4391012159/ തവിൽ ചിത്രം] ==വീഡിയോ== {{commonscat|Tavil}} * [http://www.youtube.com/watch?v=tUmX1iXVMPs തവിൽ വായന] * [http://www.youtube.com/watch?v=rvxvSxMZ3Mg തവിൽ നാഗസ്വരത്തിന്റെ കൂടെ] ==ഇതും കൂടി കാണുക== * [[കുണ്ടളം]] {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} {{Musical-instrument-stub|Thavil}} {{കേരളത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ}} {{ഇന്ത്യൻ സംഗീതോപകരണങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:തുകൽ‌വാദ്യങ്ങൾ]] o3zs3raho2vzwq4hhaz3idwcrm4fcrb 0 14904 4663016 4533039 2026-08-30T05:26:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663016 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Scorpion}} {{Taxobox | name =തേൾ <br> Scorpion | image = Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG | image_caption = [[Asian forest scorpion]] in [[Khao Yai National Park]], Thailand | fossil_range = {{Fossil range|Silurian|Recent}} | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | subphylum = [[Chelicerata]] | classis = [[Arachnid]]a | subclassis = [[Dromopoda]] | ordo = '''Scorpiones''' | ordo_authority = [[Carl Ludwig Koch|C. L. Koch]], 1837 | subdivision_ranks = Superfamilies | subdivision = Buthoidea<br> Chaeriloidea<br> Chactoidea<br> Iuroidea<br> Pseudochactoidea<br> Scorpionoidea<br> See [[#Classification|classification]]&nbsp;for families. }} അറ്ത്രോപോട(Arthropoda ) ഫൈലത്തിൽ, അരാക്നിഡ (Arachnida) വർഗത്തിലെ(Class) സ്കോർപിയോനിഡ(Scorpionidea )ഗോത്രത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു ജീവിയാണ് '''തേൾ (Scorpion)'''. എട്ട് കാലുകളുള്ള, ചിറകില്ലാത്ത തേളിന്റെ വാലറ്റത്തുള്ള സഞ്ചിയിലാണ് വിഷം ശേഖരിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്നത്. പരിണാമപ്രക്രിയയിൽ ഏറ്റവും കുറവ് മാറ്റങ്ങൾക്കു വിധേയരായ ഒരു ജീവിവർഗ്ഗമാണ് തേൾ എന്നതിനാൽ ഇവയെ [[സജീവഫോസിൽ|ജീവിക്കുന്ന ഫോസിൽ]] എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്. തേളുകളുടെ പൂർവ്വികർ ഏതാണ്ട് 45 കോടി വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് കടലിലാണു ജീവിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ് പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ തേളുകൾ കരയിൽത്തന്നെയാണു ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നും ഒഴുക്കിൽപ്പെട്ട് കടലിൽ എത്തിയതാണെന്നുമാണ് മറ്റൊരു വാദം. [[അന്റാർട്ടിക്ക]] ഒഴികെ എല്ലായിടത്തും തേളുകളെ കാണാറുണ്ട്. ഉയരമുള്ള പർവ്വതങ്ങളിലും ഒരു കിലോമീറ്റർ ഭൂമിക്കടിയിലുള്ള ഗുഹകളിലും കടൽത്തീരത്തുമെല്ലാം തേളുകളുണ്ട്.<ref>കൂട് മാസിക, ഏപ്രിൽ 2015, താൾ 34</ref> == വാസസ്ഥലം == ഉഷ്ണ-മിതോഷ്ണ മേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് തേളുകളെ സാധാരണ കാണപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ [[ന്യൂസിലൻഡ്|ന്യൂസിലൻഡിലും]], [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്കയിലും]] മറ്റു ചില ദ്വീപുകളിലും തേളുകളെ കാണുന്നില്ല. പകൽസമയങ്ങളിൽ മണലിനകത്തും കുഴികളിലും മരപ്പൊത്തുകളിലും അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ജീർണിച്ച തടികൾ, കല്ലുകൾ എന്നിവയ്ക്കടിയിലും പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിലും ഇവ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. == ശരീരപ്രകൃതി == 13 മി.മീ. മുതൽ 20 സെ.മീ. വരെ നീളമുള്ള നിരവധി ഇനം തേളുകളുണ്ട്. മൈക്രോബുത്തസ് പസില്ലസിന് (Microbuthus pusillus) 13 മി.മീ. മാത്രം നീളമുള്ളപ്പോൾ പാൻഡിനസ് ഇംപെറേറ്റർ (Pandinus imperator) എന്നയിനത്തിന് 20 സെന്റിമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട്. 15 സെ.മീ. നീളമുള്ള പലമ്മിയുസ് സ്വമ്മെർഡാമി ഇനമാണ് ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്നതിൽ ഏറ്റവും വലിപ്പം കൂടിയ തേൾ ഇനം. വിവിധ നിറത്തിലുള്ള തേളുകളുണ്ട്. ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവയ്ക്ക് പൊതുവേ തിളക്കമുള്ള കറുപ്പുനിറമാണ്; ഇവയുടെ പൃഷ്ഠഭാഗ(dorsal)ത്തിന് അധരഭാഗത്തെക്കാൾ കറുപ്പ് കൂടുതലായിരിക്കും. മണലിൽ ജീവിക്കുന്നവയ്ക്ക് ഇളം മഞ്ഞനിറമാണ്. തേളുകളുടെ ശരീരം കൈറ്റിൻ എന്ന പദാർഥത്താൽ നിർമിതമായ ബാഹ്യാസ്ഥികൂടം (exoskeleton) കൊണ്ട് ആവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. തേളിന്റെ മെലിഞ്ഞു നീളംകൂടി ദ്വിപാർശ്വ സമമിതമായി പരന്നിരിക്കുന്ന ശരീരത്തിന് 16 ഖണ്ഡങ്ങളുണ്ട്. തലയും വക്ഷവും കൂടിച്ചേർന്നതാണ് ശിരോവക്ഷം (cephalothorax or prosoma); ഇതിന് നീളം കുറഞ്ഞ ആറ് ഖണ്ഡങ്ങളുണ്ട്. ഇതിനു പിന്നിലാണ് നീളം കൂടിയ അഞ്ച് ഖണ്ഡങ്ങളുള്ള ഉദരം (abdomen or opisthosoma) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഉദരത്തിനു പിന്നിലുള്ള അഞ്ച് ഖണ്ഡങ്ങൾ (മീസോസോമ) സംയോജിച്ച് വാൽ ആയി രൂപാന്തരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വാലിന്റെ അവസാന ഖണ്ഡത്തിനു പിന്നിലായി ടെൽസൻ (Telson) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുള്ള് (spine) കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന് ഒരു വീർത്ത ഭാഗവും (ampulla) അതിനുള്ളിലായി രണ്ട് വിഷസഞ്ചികളുമുണ്ട്. വിഷസഞ്ചികളിൽനിന്നുമുള്ള സൂക്ഷ്മനാളികൾ മുള്ളിന്റെ അറ്റത്തുള്ള ചെറിയ സുഷിരത്തിലൂടെയാണ് പുറത്തേക്കു തുറക്കുന്നത്. തേളുകൾ വാൽ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. തേളുകളുടെ അധരഭാഗത്ത് ആറുജോഡി ഉപാംഗങ്ങൾ (appendages) കാണാം. ഇവ ശിരോവക്ഷത്തിലെ ആറ് ഖണ്ഡങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്. ശിരോവക്ഷത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗം ഏതാണ്ട് ചതുരാകൃതിയിലുള്ള വലിപ്പം കൂടിയ കാരപേസ് (carapace) അഥവാ സെഫാലോതോറാസിക് ഷീൽഡുകൊണ്ട് ആവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരപേസിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് അടുത്തടുത്തായി ഒരു ജോഡി നേത്രങ്ങളും (median eyes) 2-5 ജോഡി ചെറിയ പാർശ്വനേത്രങ്ങളും (lateral eyes) ഉണ്ടായിരിക്കും. സരളഘടനയാണ് നേത്രങ്ങളുടെ പ്രത്യേകത. കാഴ്ചശേഷിയില്ലാത്ത തേൾ ഇനങ്ങളുണ്ട്. കേൾവിശക്തിയില്ലാത്തവയും കാഴ്ചശേഷി കുറഞ്ഞവയുമായതിനാൽ ഇവയ്ക്ക് ശരീരത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് സ്പർശനേന്ദ്രിയമായി പ്രത്യേക സ്പർശനാവയവങ്ങൾ (pectines) ഉണ്ടായിരിക്കും. തേളിന്റെ ശ്വസനാവയവങ്ങൾ(നാല് ജോഡി) ബുക്ക്ലങ്സ് (book lungs) അഥവാ പൾമണറി അറകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. == ഇരതേടൽ == രാത്രികാലങ്ങളിലാണ് തേളുകൾ ഇരതേടാനിറങ്ങുന്നത്. ചെറു പ്രാണികളും [[ചിലന്തി]]കളുമാണ് ഇവയുടെ മുഖ്യ ആഹാരം. ഇവ ഉപാംഗങ്ങളായ പാദസ്പർശികൊണ്ട് ഇരയെ പിടിച്ചെടുത്ത് വിഷം കുത്തിവച്ചു കൊന്നശേഷം ദംശികൾകൊണ്ട് ഭദ്രമായി പിടിച്ച് പാദസ്പർശികളുടെ സഹായത്തോടെ കീറി ഇരയുടെ കോശദ്രവം ഊറ്റിക്കുടിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ മുന്നറ്റത്തുള്ള വായ് കീഴ്ഭാഗത്തേക്ക് തുറന്നിരിക്കുന്നു. == പ്രത്യുല്പാദനം == നീണ്ട കുഴലുകൾ പോലെയുള്ള ഒരു ജോഡി വൃഷണങ്ങളാണ് ആൺ തേളിന്റെ പ്രത്യുത്പാദനാവയവങ്ങൾ. പെൺ തേളിന് ഒരു അണ്ഡാശയം (overy) മാത്രമേയുള്ളൂ. ഇതിനുള്ളിലാണ് അണ്ഡം ഉണ്ടാകുന്നത്. ബീജസങ്കലനശേഷം അണ്ഡം വളർച്ച പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ അണ്ഡാശയത്തിന്റെ വശങ്ങളിലുള്ള സഞ്ചികളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മറ്റ് ആർത്രോപോഡുകളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പെൺ തേളുകൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ പ്രസവിക്കുകയാണു പതിവ് (viviparous). കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് വെളുത്ത നിറമാണ്. കുഞ്ഞുങ്ങളെ പെൺ തേളുകൾ കുറേനാൾ ചുമലിലേറ്റി നടക്കുന്നു. വളർച്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിനുമുമ്പ് കുഞ്ഞുങ്ങൾ പലപ്രാവശ്യം പടം പൊഴിക്കാറുണ്ട് (moulting). == ആക്രമണം == ശത്രുക്കളിൽനിന്ന് രക്ഷനേടാനായി മുള്ള് (sting) പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. തേൾ കടിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് വേദനയും തടിപ്പും നിറം മാറ്റവുമുണ്ടാകും. മരണഹേതുവാകത്തക്ക വിഷമുള്ള തേൾ ഇനങ്ങളുമുണ്ട്. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> ചിത്രം:തേൾ.JPG|തേൾ image:Scorpion_tail.jpg|തേളിന്റെ വാൽ ചിത്രം:Scorpion_bottom.JPG|തേളിന്റെ അടിഭാഗം File:Scorpion 9611.jpg </gallery> == ഇതര ലിങ്കുകൾ == {{Commons+cat|Scorpion|Scorpiones}} {{Authority control}} * [http://www.pbs.org/wnet/africa/explore/sahara/sahara_animals.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516090704/http://www.pbs.org/wnet/africa/explore/sahara/sahara_animals.html |date=2017-05-16 }}- Sahara Desert wildlife information * [http://www.ub.ntnu.no/scorpion-files/index.php The Scorpion Files]- Most comprehensive online resource of scorpion information * [http://www.arachnodata.ch/ Arachnodata; Information & Consulting Agency for scorpions and arachnids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403000540/http://arachnodata.ch/ |date=2009-04-03 }} * [http://www.science.marshall.edu/fet/euscorpius/ EUSCORPIUS, the online research journal of scorpiology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202051639/http://www.science.marshall.edu/fet/euscorpius/ |date=2013-02-02 }} — has many important scorpion links * [http://scorpions.dimensional-rift.co.uk/LD50table.htm List of the LD50 value for the venom of various species of scorpion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110212703/http://scorpions.dimensional-rift.co.uk/LD50table.htm |date=2008-01-10 }} * [http://www.arachnoboards.com Arachnoboards]- Online arachnid discussion group * [http://www.angelfire.com/tx4/scorpiones/states.html U.S. state-by-state Scorpiones checklist] * [http://www.angelfire.com/tx4/scorpiones/ Kari's Scorpion Pages] * [http://wrbu.si.edu/www/stockwell/emporium/emporium.html Dr. Scott A. Stockwell's Scorpion Emporium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040204084704/http://wrbu.si.edu/WWW/Stockwell/emporium/emporium.html |date=2004-02-04 }} (currently down) * [http://www.goldenphoenixexotica.com Information on scorpions and other arachnids] * [http://www.sasionline.org/pepe.htm Pepe the two-tailed scorpion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516113832/http://www.sasionline.org/pepe.htm |date=2008-05-16 }} * [http://johnbokma.com/pet/scorpion/detection-using-uv-leds.html Scorpion detection using UV LEDs] (also movies of scorpions) * [http://www.desertusa.com/oct96/du_scorpion.html Desert USA: Scorpions] * Photo gallery of several [http://www.spidy.goliathus.com/english/gallery-scorpions.php scorpions] in captive breeding. * [http://www.livescience.com/humanbiology/060627_scorpion_venom.html Scorpion Venom Tested as Brain Cancer Treatment] * [http://www.exotic-pets.eu/beginner.php Scorpions as pets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929212201/http://www.exotic-pets.eu/beginner.php |date=2008-09-29 }} [[വർഗ്ഗം:വിഷജന്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:തേളുകൾ]] 2mzzeep9j1dhvbrx8dxnnmf6b7ytn6r 0 14906 4662995 4662437 2026-08-29T22:45:06Z Vishkailas 214655 /* വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ */ 4662995 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|hen}} {{Taxobox | name = കോഴി | status = വളർത്തു പക്ഷി | image = Male and female chicken sitting together.jpg | image_width = 200px | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right) | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Phasianidae]] | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Junglefowl|Gallus]]'' | species = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]'' | subspecies = '''''Gallus gallus domesticus''''' <br> ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | binomial = | binomial_authority = | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f) }} [[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്. ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ|വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ)]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി, ഗ്രാമലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന് കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത് ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു. സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്. [[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]] == ഇണ == കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും . == പ്രത്യേകതകൾ == ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. == ഉപയോഗം == [[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]] മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com</ref> ==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ== പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറികൾ - 239 മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%) പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%) സോഡിയം - 82 mg (3%) പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%) പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%) കാൽസ്യം - 1% അയൺ - 7% വിറ്റാമിൻ B6 - 20% കൊബലമിൻ - 5% മഗ്നിഷ്യം - 5% USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറി: 158 കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g സോഡിയം: 47 mg പൊട്ടാസ്യം: 343 mg പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg സെലിനിയം: 32µg == വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ == * ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ - ഏറ്റവും അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി. തവിട്ട് നിറം. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹൈ ലൈൻ ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം മുട്ട കോഴിയാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ (Hy-Line Brown). അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള ഇവ വർഷത്തിൽ 360 വരെ ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. ഇന്ത്യയിൽ ശ്രീനിവാസ ഫാംസ് ഇവയുടെ വിതരണം നടത്തിയിരുന്നു. * ISA ബ്രൗൺ - ഫ്രാൻസിൽ ഉടലെടുത്ത അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഈ മുട്ടക്കോഴികൾ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 350 തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ വരെ ഇടാറുണ്ട്. തവിട്ട് നിറം. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ബിവി 380 - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. തവിട്ട് നിറം. ഇന്ത്യയിലെ വെങ്കഡെശ്വര റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാം പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കോഴിയാണ് BV 380. വർഷം ഏകദേശം 308 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * [[വൈറ്റ് ലഗോൺ|വൈറ്റ് ലഗോൺ (അതുല്യ വൈറ്റ്)]] - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഇറ്റലിയിൽ ഉത്ഭവം. അവിടെ അമേരിക്ക, യുകെ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ ഇത് സങ്കരയിനം മുട്ടക്കൊഴിയായി മാറി. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 280-320 വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. അതിനാൽ നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും നന്നായി പറക്കാനും കഴിവുണ്ട് എന്നത് ഇതിന്റെ എടുത്തു പറയേണ്ട പ്രത്യേകതയാണ്. അതിനാൽ പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. ഇവയുടെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള ബ്രൗൺ ലെഗോൺ ഇനവും നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അതുല്യ വൈറ്റ് കോഴി വൈറ്റ് ലെഗോൺ സങ്കര ഇനമാണ്. * കൈരളി - 250 തിലധികം മുട്ടകൾ ഇടുന്ന മുട്ടക്കോഴി. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നാടൻ കോഴി ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മുട്ട കോഴിയാണ് കൈരളി. കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഡോക്ടർ ശശിധരൻ പതിനൊന്ന് വ്യത്യസ്ത കോഴികളെ ഉപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ഉള്ള കോഴികൾ, അസീൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന രോഗ പ്രജിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ അനുയോജ്യം. നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള (30-40%) ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഓസ്ട്രലോപ് - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പൊതുവേ കറുത്ത നിറം. 250 മുതൽ 300 ബ്രൗൺ നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 360 തിന് മുകളിൽ മുട്ടകൾ ഇട്ടതായി കാണുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അമേരിക്കയിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * സോണാലി - 220 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് പൂവൻ, ഫയോമി പിട എന്നിവയുടെ സങ്കരയിനം. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ട്‌ ഇനങ്ങളുടെ ജനതിക ഗുണങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാം. ഫയോമിയുടെ കാണാനുള്ള ഭംഗി, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് കോഴിയുടെ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനശേഷിയും ചേർന്ന സങ്കരം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. വീടുകളിൽ വളർത്താൻ ഉത്തമം. ഫയോമിയെപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടാനും മറ്റും സാധിക്കുന്നു. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ കോഴി തീറ്റയും (30-40%) അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ലയർ തീറ്റയും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യം. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും ഏറെ അനുയോജ്യം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. * ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ: കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ വർഷത്തിൽ 200 മുതൽ 260 വരെ മുട്ടകൾ തരുന്നു. അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് ഇത് മികച്ചതാണ്. നാലുമാസം കൊണ്ട് പൂവൻ കോഴികൾ ഒന്നര കിലോയിലധികം ഭാരത്തിലെത്തുന്നു. രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കൂടുതലാണ്. അഴിച്ചുവിട്ടും കൂട്ടിലിട്ടും ഒരുപോലെ വളർത്താം. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി - അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മികച്ച ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഒരു സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴിയാണ് ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി അഥവാ അസ്ട്രോ വൈറ്റ്. ഓസ്ട്രലോർപ് പൂവനും വൈറ്റ് ലെഗോൺ പിടയും ഇണചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അസ്ട്രോ വൈറ്റ് എന്ന ഈ മുട്ട കോഴികൾ വളർത്താൻ എളുപ്പമാണ്. വെളുപ്പിൽ കറുത്ത പുള്ളികൾ ഉള്ള തൂവലോട് കൂടിയ ഇവ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 220- 280 വരെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. * ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ - അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, ചിലി എന്നി രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടലെടുത്ത ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ എന്നയിനം മുട്ട കോഴികൾ മറ്റു ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് താടി, വ്യത്യസ്ത പൂവ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകൾ കാണാം. ഇവയുടെ മുട്ട വ്യത്യസ്തവും മനോഹരവുമായ പച്ച, നീല, ഒലിവ്, പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 280 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. * [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനം. കോർണിഷ് പൂവൻ കോഴികളും, വെളുത്ത പ്ലൈമൌത്ത് റോക്ക് ഇനവും ചേർന്ന സങ്കരയിനം. * സാസോ - ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും വേണ്ടി വളർത്താൻ കഴിയുന്ന നല്ല ഒരു കോഴിയിനമാണ് സാസോ. ഫ്രാൻസിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കൃത്യമായി തീറ്റ നൽകിയാൽ പെട്ടെന്ന് വളരുന്നു. ഇവ കുറച്ചു മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നല്ല ഭാരം വെക്കും. നാടൻ കോഴിയുടെ ഇറച്ചിയുടെ സ്വാദ് ഇവയ്ക്കുണ്ട്. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 120 മുതൽ 150 വരെ മുട്ടകൾ ലഭിക്കും. നാടൻ കോഴികളെ പോലെ രോഗങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ട്. കാര്യമായ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ ഇവയെ വീട്ടുവളപ്പിലും ഫാമുകളിലും എളുപ്പം വളർത്താൻ സാധിക്കും. * [[ഗ്രാമപ്രിയ]] * [[അസീൽ ]] ==അലങ്കാരക്കോഴികൾ== * കൊളമ്പിയൻ ബ്രഹ്മ- അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. വലിയ ശരീരവും കാലുകളിൽ പോലും മനോഹരമായ തൂവലുകളും ഉള്ള കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള അലങ്കാര കോഴി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 200 വലിയ മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. പൂവൻ കോഴി അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. * സിൽക്കി - ഭംഗിയുള്ള ചൈനീസ് കോഴി ഇനം. വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 120 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി- കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. പ്രതിവർഷം 150-200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * വയടട്ട്- അമേരിക്കൻ കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ പുള്ളിയുള്ള തൂവലുകൾ. പ്രതിവർഷം ഏതാണ്ട് 200 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * പോളിഷ് ക്യാപ്- പോളണ്ടിൽ ഉടലെടുത്ത തൊപ്പിയുള്ള കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ രൂപം. പ്രതിവർഷം 200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * അമേരിക്കൻ ബന്റം - മനോഹരമായ മറ്റൊരു കോഴി ഇനം. കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള രൂപം. * സെറാമ - മലേഷ്യൻ സെറാമ ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ കോഴി ഇനമാണ്. ഇതൊരു ചെറിയ പോര് കോഴി ഇനമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * അസീൽ - പോരുകോഴി. തമിഴ് നാട്, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കോഴി പോരിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശക്തമായ ശരീരം. തത്തയോട് സാമ്യമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. വർഷത്തിൽ പരമാവധി 60-70 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. == നാടൻ കോഴികൾ == തലശേരി കോഴി, അസീൽ (പോര് കോഴി), നേക്കട് നെക്ക്, കരിംകോഴി തുടങ്ങിയവ. പൊതുവേ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന നാടൻ കോഴികൾക്ക് ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, കുറഞ്ഞ മുട്ട ഉത്പാദനം (ഉദാഹരണത്തിന് വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 100 മുട്ടകൾ അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ താഴെ), മുട്ടയുടെ വലിപ്പക്കുറവ്, കുറഞ്ഞ ശരീരഭാരം, ചെറിയ വലിപ്പം, അടയിരിക്കുന്ന സ്വഭാവം, വേഗത്തിൽ ചലിക്കാനും സാമാന്യം പറക്കാനുമുള്ള കഴിവ് എന്നിവ പ്രത്യേകതകൾ. ഫയോമി എന്നയിനം ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴിയും കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സങ്കരയിനമാണ് സൊണാലി മുട്ട കോഴികൾ. == കോഴി തീറ്റ == ഉയർന്ന അളവിൽ പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, കാൽസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ പ്രത്യേക തരം പോഷക സമൃദ്ധമായ കോഴി തീറ്റ വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇവ ഒരു കോഴിയ്ക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. പല തരത്തിലുള്ള കോഴി തീറ്റകൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് ലയർ തീറ്റ അഥവാ മുട്ട തീറ്റയും, വളരുന്ന കോഴികൾക്ക് ഗ്രോവർ എന്ന പേരിലും, കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് സ്റ്റാർട്ടർ തുടങ്ങിയ പലതരം തീറ്റകൾ ലഭ്യമാണ്. അതോടൊപ്പം കുടിക്കാൻ ശുദ്ധ ജലവും ഉറപ്പ് വരുത്തുക. പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുകളിൽ അടച്ചിട്ടു വളർത്തുന്ന ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, BV 380, അതുല്യ വൈറ്റ് പോലെയുള്ള മുട്ട കോഴികൾക്ക് നിശ്ചിത അളവിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് 100-110 ഗ്രാം മുട്ട കോഴിത്തീറ്റ) ദിവസേന ഇത്തരം തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന മുട്ട കോഴികൾക്ക് അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടാതെ നിത്യേന 30-40 ഗ്രാം മുട്ട കോഴി തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. മുട്ട തീറ്റ കോഴികൾക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങളും, മുട്ട തോടിന് ആവശ്യമായ കാൽസ്യവും ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും കൃത്യമായ അളവിൽ പ്രത്യേക കോഴിതീറ്റ ആവശ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തൽ == കോഴി വളർത്തൽ എന്നത് വരുമാനം നേടാൻ മാത്രമല്ല ഒരു വീട്ടിലെ ആവശ്യത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ നല്ല ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു മികച്ച വഴിയാണ്. ഇതിനായി മികച്ച കോഴി ഇനങ്ങൾ, വൃത്തിയുള്ള നല്ലൊരു കൂട്, പോഷകസമൃദ്ധമായ തീറ്റ, കൃത്യമായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകൾ, ശരിയായ രീതിയിൽ സൂര്യ പ്രകാശം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. കോഴികൾക്ക് വായു സഞ്ചാരമുള്ളതും, വെളിച്ചം കടക്കുന്നതും, നനവില്ലാത്തതുമായ കൂട് ഒരുക്കുക. രോഗങ്ങൾ വരാതിരിക്കാൻ കൂടും പരിസരവും എപ്പോഴും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുക. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും വലിയ കോഴികൾക്കും ആവശ്യത്തിന് സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. ഗുണനിലവാരമുള്ള തീറ്റയും എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വെള്ളവും നൽകുക. വീട്ടിലെ ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് ധാന്യങ്ങളും, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങളും, ഇലകളും നൽകാം. തുറന്ന് വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ (ഫ്രീ റേഞ്ച് കോഴി വളർത്തൽ) കോഴികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇര തേടാനും നടക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഇതിൽ കോഴികൾക്ക് 10 ചതുരശ്രയടി സ്ഥലമെങ്കിലും പുറത്ത് മേയാൻ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കോഴികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പോഷകസമൃദ്ധമായ മുട്ടകൾ ലഭിക്കാനും, തീറ്റച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും, മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും സ്വാഭാവിക രുചി ഉണ്ടാകാനും ഈ രീതി നല്ലതാണ്. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ സുരക്ഷിതമായി കൂടുകയറാൻ സൗകര്യം വേണം. നായ, കുറുക്കൻ, പരുന്തുകൾ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കൾ കോഴികൾക്ക് ഭീഷണിയാണ്. അതിനാൽ ഇവയിൽ നിന്നും കോഴികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുക. കേരളത്തിൽ നായ ശല്യം കാരണം വീടുകളിൽ കോഴി വളർത്തൽ ഒഴിവാക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുവേ ഭാരം കുറഞ്ഞ വൈറ്റ് ലെഗോൺ, കൈരളി, ഫയോമി, നാടൻ കോഴികൾ പോലെയുള്ളവ നായ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടിയോ പറന്നോ രക്ഷപെടാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. എപ്പോഴും ശുദ്ധജലവും അനുബന്ധ തീറ്റയും ഇടയ്ക്കിടെ നൽകുക. കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നാശം വരാത്ത രീതിയിൽ വേലി കെട്ടി തിരിക്കുക. ഒരു വ്യക്തി അയാളുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകരമായ]] ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി മുട്ടകൾ കഴിച്ചിരിക്കണം എന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ നിർദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീടുകളിലെ കോഴി വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. രണ്ട്‌ മുതൽ പത്ത് വരെ കോഴികളെ വളർത്തുന്ന ചെറുകിട യൂണിറ്റുകളാണ് വീട്ടുമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യം. ഉൽപാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞ നാടൻ കോഴികൾക്ക് പകരം വീടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടിയ മുട്ട കോഴിയിനങ്ങൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. തവിട്ടും, കറുപ്പും, വെളുപ്പും കലർന്ന ഗ്രാമശ്രീ, വെളുപ്പിൽ കറുത്തപുള്ളികളുള്ള ഗ്രാമലക്ഷ്മി (ആസ്ട്രോ വൈറ്റ്), കൈരളി, കാവേരി, കലിംഗ ബ്രൗൺ, സൊണാലി തുടങ്ങിയ കോഴി ഇനങ്ങൾ അടുക്കളമുറ്റങ്ങൾക്കു വേണ്ടി വികസിപ്പിച്ചവയാണ്. സ്വദേശിയും വിദേശിയുമായ വിവിധ കോഴിയിനങ്ങൾ തമ്മിൽ ജനിതക മിശ്രണം ചെയ്ത് ഉരിത്തിരിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കരയിനം കോഴികൾ അഞ്ച്-അഞ്ചര മാസം പ്രായമെത്തുമ്പോൾ മുട്ടയിടൽ ആരംഭിക്കും. ഒരു വർഷം ഏകദേശം 220 മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിൽ നിന്നും കിട്ടും. ഒന്നര വർഷം പ്രായം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ലാഭകരമായ മുടയുൽപ്പാദനകാലം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവയെ ഇറച്ചിക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യാം. രണ്ട് മാസം പ്രായമെത്തിയ ആവശ്യമായ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവെയ്പുകൾ നൽകിയ മുട്ടക്കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്താനായി വാങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. സർക്കാർ അംഗീകൃത നഴ്സറികളിൽ നിന്നോ, ഫാമുകളിൽ നിന്നോ കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വാങ്ങാം. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ചുവിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി തടിയും കമ്പിവലയും ഉപയോഗിച്ച് ലളിതമായ പാർപ്പിടം പണിയാം. യഥേഷ്ടം കാറ്റും വെളിച്ചവും കടക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ വേണം നിർമിക്കേണ്ടത്. ഒരു കോഴിക്ക് നിൽക്കാൻ കൂട്ടിൽ ഒരു ചതുരശ്രയടി സ്ഥല സൗകര്യം നൽകണം. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് രണ്ടടി എങ്കിലും ഉയരത്തിൽ വേണം കൂട് ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. പുരയിടത്തിൽ പൂർണമായും തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താൻ സൗകര്യമില്ലെങ്കിൽ കൂടിന് ചുറ്റും വേലികെട്ടി തിരിച്ച് അതിനുള്ളിൽ തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താം. ഒരു കോഴിക്ക് പത്ത് ചതുരശ്രയടി സ്ഥലം എന്ന കണക്കിൽ പത്ത് കോഴികൾക്ക് 100 ചതുരശ്ര അടി സ്ഥലം വേലികെട്ടിനുള്ളിൽ നൽകണം. തീറ്റപാത്രങ്ങളും വെള്ളപാത്രങ്ങളും കൂട്ടിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കാം. കോഴികൾക്ക് മുട്ടയിടുന്നതിനായി ഒരടി വീതം നീളത്തിലും വീതിയിലും അരയടി ഉയരത്തിലും കാർഡ് ബോർഡു കൊണ്ടോ മരം കൊണ്ടോ ഉള്ള നെസ്റ്റ് ബോക്സ് കൂട്ടിലോ വേലി കെട്ടിനുള്ളിലോ നിർമിക്കണം. നെസ്റ്റ് ബോക്സിനുള്ളിൽ വൈക്കോലോ ഉണക്കപ്പുല്ലോ ചകിരിയോ വിരിച്ച് വിരിപ്പൊരുക്കാം. അഞ്ച് കോഴികൾക്ക് ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ വേണം നെസ്റ്റ് ബോക്സുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. സ്ഥല പരിമിതിയുള്ളവർക്ക് കോഴികളെ മുറ്റത്തോ, മട്ടുപ്പാവിലെ വളർത്തുന്നതിനായി തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മോഡേൺ കൂടുകളും ഇന്നുണ്ട്. കുടിവെള്ള സൗകര്യമൊരുക്കാൻ കൂടിന് മുകളിൽ വാട്ടർ ടാങ്ക്, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് നിപ്പിൾ ഡ്രിങ്കർ സംവിധാനം, ഫീഡർ, എഗ്ഗർ ചാനൽ, കാഷ്ടം ശേഖരിക്കാൻ ട്രേ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു കുടക്കീഴിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ് ഈ ഹൈടെക് കൂടുകൾ. വിലയൊരല്പം കൂടുമെങ്കിലും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് കോഴികളെ വളർത്താം എന്നതും ദീർഘകാലം ഈട് നിൽക്കുമെന്നതും ഈ കൂടുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. അത്യുൽപ്പാദനശേഷിയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, BV 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ പോലുള്ള കോഴിയിനങ്ങളാണ് ഹൈടെക് കൂടുകൾക്ക് അനുയോജ്യം. ഒരു ദിവസം ഒരു കോഴിക്ക് വേണ്ടത് 100-120 ഗ്രാം വരെ തീറ്റയാണ്. അൽപ്പം കോഴി തീറ്റ അഥവാ ലയർ തീറ്റ (30 ഗ്രാം), വീട്ടിലെ മിച്ചാഹാരം, അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, വില കുറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, തവിട്, പിണ്ണാക്ക്, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വീട്ടുവളപ്പിലെ കോഴികൾക്ക് ആഹാരമായി നൽകാം. ഒപ്പം മുറ്റത്തും, പറമ്പിലും അവർ സ്വയം ബാക്കി ആഹാരം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യും. അസോള, അഗത്തിച്ചീര, ചെമ്പരത്തിയില തുടങ്ങിയ പച്ചിലകളും, തീറ്റപ്പുല്ലും അരിഞ്ഞ് കോഴികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാം. സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴികൾക്ക് പ്രത്യേകമായുള്ള ലയർ തീറ്റ 30 ഗ്രാം വരെ ദിവസവും നൽകാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കൂടുകളിൽ പൂർണസമയം അടച്ചിട്ട് വളർത്തുന്ന ബിവി 380 പോലെയുള്ള കോഴികളുടെ അത്യുൽപ്പാദനക്ഷമത പൂർണമായും കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ദിവസം 100-120 ഗ്രാം ലയർ തീറ്റ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂട്ടിനുള്ളിലിട്ട് പരിപാലിക്കുന്ന കോഴികളെ വളർത്താൻ അല്പം ചിലവേറും. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് ഓരോ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി മൂന്ന് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ വിരയിളക്കുന്നതിനായുള്ള മരുന്നുകൾ നൽകണം. മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് 15-16 ആഴ്ച പ്രായം കോഴിവസന്തക്കെതിരായ വാക്സിൻ കുത്തിവെയ്പ്പ് നൽകുകയും വേണം. {{CC|Gallus gallus domesticus}} == ഇതും കാണുക == [[കാട്ടുകോഴി]] == മറ്റ് കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]] ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Bird-stub}} 3zq69ylcrzi1hpvcnyq3emyorr9fofb 4663000 4662995 2026-08-29T23:40:38Z Vishkailas 214655 /* വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ */ 4663000 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|hen}} {{Taxobox | name = കോഴി | status = വളർത്തു പക്ഷി | image = Male and female chicken sitting together.jpg | image_width = 200px | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right) | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Phasianidae]] | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Junglefowl|Gallus]]'' | species = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]'' | subspecies = '''''Gallus gallus domesticus''''' <br> ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | binomial = | binomial_authority = | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f) }} [[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്. ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ|വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ)]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി, ഗ്രാമലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന് കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത് ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു. സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്. [[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]] == ഇണ == കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും . == പ്രത്യേകതകൾ == ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. == ഉപയോഗം == [[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]] മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com</ref> ==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ== പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറികൾ - 239 മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%) പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%) സോഡിയം - 82 mg (3%) പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%) പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%) കാൽസ്യം - 1% അയൺ - 7% വിറ്റാമിൻ B6 - 20% കൊബലമിൻ - 5% മഗ്നിഷ്യം - 5% USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറി: 158 കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g സോഡിയം: 47 mg പൊട്ടാസ്യം: 343 mg പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg സെലിനിയം: 32µg == വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ == * ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ - ഏറ്റവും അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി. തവിട്ട് നിറം. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹൈ ലൈൻ ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം മുട്ട കോഴിയാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ (Hy-Line Brown). അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള ഇവ വർഷത്തിൽ 360 വരെ ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. ഇന്ത്യയിൽ ശ്രീനിവാസ ഫാംസ് ഇവയുടെ വിതരണം നടത്തിയിരുന്നു. * ISA ബ്രൗൺ - ഫ്രാൻസിൽ ഉടലെടുത്ത അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഈ മുട്ടക്കോഴികൾ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 350 തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ വരെ ഇടാറുണ്ട്. തവിട്ട് നിറം. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ബിവി 380 - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. തവിട്ട് നിറം. ഇന്ത്യയിലെ വെങ്കഡെശ്വര റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാം പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കോഴിയാണ് BV 380. വർഷം ഏകദേശം 308 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * [[വൈറ്റ് ലഗോൺ|വൈറ്റ് ലഗോൺ (അതുല്യ വൈറ്റ്)]] - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഇറ്റലിയിൽ ഉത്ഭവം. അവിടെ അമേരിക്ക, യുകെ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ ഇത് സങ്കരയിനം മുട്ടക്കൊഴിയായി മാറി. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 280-320 വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. അതിനാൽ നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും നന്നായി പറക്കാനും കഴിവുണ്ട് എന്നത് ഇതിന്റെ എടുത്തു പറയേണ്ട പ്രത്യേകതയാണ്. അതിനാൽ പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. ഇവയുടെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള ബ്രൗൺ ലെഗോൺ ഇനവും നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അതുല്യ വൈറ്റ് കോഴി വൈറ്റ് ലെഗോൺ സങ്കര ഇനമാണ്. * കൈരളി - 250 തിലധികം മുട്ടകൾ ഇടുന്ന മുട്ടക്കോഴി. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നാടൻ കോഴി ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മുട്ട കോഴിയാണ് കൈരളി. കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഡോക്ടർ ശശിധരൻ പതിനൊന്ന് വ്യത്യസ്ത കോഴികളെ ഉപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ഉള്ള കോഴികൾ, അസീൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന രോഗ പ്രജിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ അനുയോജ്യം. നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള (30-40%) ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഓസ്ട്രലോപ് - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പൊതുവേ കറുത്ത നിറം. 250 മുതൽ 300 ബ്രൗൺ നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 360 തിന് മുകളിൽ മുട്ടകൾ ഇട്ടതായി കാണുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അമേരിക്കയിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * സോണാലി - 220 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് പൂവൻ, ഫയോമി പിട എന്നിവയുടെ സങ്കരയിനം. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ട്‌ ഇനങ്ങളുടെ ജനതിക ഗുണങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാം. ഫയോമിയുടെ കാണാനുള്ള ഭംഗി, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് കോഴിയുടെ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനശേഷിയും ചേർന്ന സങ്കരം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. വീടുകളിൽ വളർത്താൻ ഉത്തമം. ഫയോമിയെപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടാനും മറ്റും സാധിക്കുന്നു. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ കോഴി തീറ്റയും (30-40%) അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ലയർ തീറ്റയും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യം. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും ഏറെ അനുയോജ്യം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. * സാസോ - ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും വേണ്ടി ഒരുപോലെ വളർത്താൻ കഴിയുന്ന നല്ല ഒരു കോഴിയിനമാണ് സാസോ. ഫ്രാൻസിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇവ കൃത്യമായി തീറ്റ നൽകിയാൽ വളരെ പെട്ടെന്ന് വളരുന്നു. ഇവ പത്ത് മുതൽ പതിനാറ് ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ 2.5 മുതൽ അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. (സാസോ പൂവൻ കോഴികൾ പെട്ടന്ന് ഇറച്ചിക്ക് തയ്യാറാകുന്നു.) കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പ്രോട്ടീൻ സമൃദ്ധവുമായ ഇവയുടെ ഗുണമേന്മയുള്ള മാംസത്തിന് നാടൻ കോഴിയുടെ ഇറച്ചിയുടെ സ്വാദ് ഉണ്ട്. ഇവ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 180 മുതൽ 240 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. നാടൻ കോഴികളെ പോലെ ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുണ്ട്. കാര്യമായ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ ഇവയെ വീട്ടുവളപ്പിലും ഫാമുകളിലും എളുപ്പം വളർത്താൻ സാധിക്കും. * ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ: കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ വർഷത്തിൽ 200 മുതൽ 260 വരെ മുട്ടകൾ തരുന്നു. അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് ഇത് മികച്ചതാണ്. നാലുമാസം കൊണ്ട് പൂവൻ കോഴികൾ ഒന്നര കിലോയിലധികം ഭാരത്തിലെത്തുന്നു. രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കൂടുതലാണ്. അഴിച്ചുവിട്ടും കൂട്ടിലിട്ടും ഒരുപോലെ വളർത്താം. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി - അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മികച്ച ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഒരു സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴിയാണ് ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി അഥവാ അസ്ട്രോ വൈറ്റ്. ഓസ്ട്രലോർപ് പൂവനും വൈറ്റ് ലെഗോൺ പിടയും ഇണചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അസ്ട്രോ വൈറ്റ് എന്ന ഈ മുട്ട കോഴികൾ വളർത്താൻ എളുപ്പമാണ്. വെളുപ്പിൽ കറുത്ത പുള്ളികൾ ഉള്ള തൂവലോട് കൂടിയ ഇവ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 220- 280 വരെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. * ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ - അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, ചിലി എന്നി രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടലെടുത്ത ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ എന്നയിനം മുട്ട കോഴികൾ മറ്റു ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് താടി, വ്യത്യസ്ത പൂവ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകൾ കാണാം. ഇവയുടെ മുട്ട വ്യത്യസ്തവും മനോഹരവുമായ പച്ച, നീല, ഒലിവ്, പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 280 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. * [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനം. കോർണിഷ് പൂവൻ കോഴികളും, വെളുത്ത പ്ലൈമൌത്ത് റോക്ക് ഇനവും ചേർന്ന സങ്കരയിനം. * * [[ഗ്രാമപ്രിയ]] * [[അസീൽ ]] ==അലങ്കാരക്കോഴികൾ== * കൊളമ്പിയൻ ബ്രഹ്മ- അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. വലിയ ശരീരവും കാലുകളിൽ പോലും മനോഹരമായ തൂവലുകളും ഉള്ള കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള അലങ്കാര കോഴി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 200 വലിയ മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. പൂവൻ കോഴി അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. * സിൽക്കി - ഭംഗിയുള്ള ചൈനീസ് കോഴി ഇനം. വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 120 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി- കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. പ്രതിവർഷം 150-200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * വയടട്ട്- അമേരിക്കൻ കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ പുള്ളിയുള്ള തൂവലുകൾ. പ്രതിവർഷം ഏതാണ്ട് 200 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * പോളിഷ് ക്യാപ്- പോളണ്ടിൽ ഉടലെടുത്ത തൊപ്പിയുള്ള കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ രൂപം. പ്രതിവർഷം 200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * അമേരിക്കൻ ബന്റം - മനോഹരമായ മറ്റൊരു കോഴി ഇനം. കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള രൂപം. * സെറാമ - മലേഷ്യൻ സെറാമ ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ കോഴി ഇനമാണ്. ഇതൊരു ചെറിയ പോര് കോഴി ഇനമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * അസീൽ - പോരുകോഴി. തമിഴ് നാട്, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കോഴി പോരിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശക്തമായ ശരീരം. തത്തയോട് സാമ്യമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. വർഷത്തിൽ പരമാവധി 60-70 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. == നാടൻ കോഴികൾ == തലശേരി കോഴി, അസീൽ (പോര് കോഴി), നേക്കട് നെക്ക്, കരിംകോഴി തുടങ്ങിയവ. പൊതുവേ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന നാടൻ കോഴികൾക്ക് ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, കുറഞ്ഞ മുട്ട ഉത്പാദനം (ഉദാഹരണത്തിന് വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 100 മുട്ടകൾ അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ താഴെ), മുട്ടയുടെ വലിപ്പക്കുറവ്, കുറഞ്ഞ ശരീരഭാരം, ചെറിയ വലിപ്പം, അടയിരിക്കുന്ന സ്വഭാവം, വേഗത്തിൽ ചലിക്കാനും സാമാന്യം പറക്കാനുമുള്ള കഴിവ് എന്നിവ പ്രത്യേകതകൾ. ഫയോമി എന്നയിനം ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴിയും കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സങ്കരയിനമാണ് സൊണാലി മുട്ട കോഴികൾ. == കോഴി തീറ്റ == ഉയർന്ന അളവിൽ പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, കാൽസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ പ്രത്യേക തരം പോഷക സമൃദ്ധമായ കോഴി തീറ്റ വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇവ ഒരു കോഴിയ്ക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. പല തരത്തിലുള്ള കോഴി തീറ്റകൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് ലയർ തീറ്റ അഥവാ മുട്ട തീറ്റയും, വളരുന്ന കോഴികൾക്ക് ഗ്രോവർ എന്ന പേരിലും, കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് സ്റ്റാർട്ടർ തുടങ്ങിയ പലതരം തീറ്റകൾ ലഭ്യമാണ്. അതോടൊപ്പം കുടിക്കാൻ ശുദ്ധ ജലവും ഉറപ്പ് വരുത്തുക. പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുകളിൽ അടച്ചിട്ടു വളർത്തുന്ന ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, BV 380, അതുല്യ വൈറ്റ് പോലെയുള്ള മുട്ട കോഴികൾക്ക് നിശ്ചിത അളവിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് 100-110 ഗ്രാം മുട്ട കോഴിത്തീറ്റ) ദിവസേന ഇത്തരം തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന മുട്ട കോഴികൾക്ക് അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടാതെ നിത്യേന 30-40 ഗ്രാം മുട്ട കോഴി തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. മുട്ട തീറ്റ കോഴികൾക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങളും, മുട്ട തോടിന് ആവശ്യമായ കാൽസ്യവും ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും കൃത്യമായ അളവിൽ പ്രത്യേക കോഴിതീറ്റ ആവശ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തൽ == കോഴി വളർത്തൽ എന്നത് വരുമാനം നേടാൻ മാത്രമല്ല ഒരു വീട്ടിലെ ആവശ്യത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ നല്ല ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു മികച്ച വഴിയാണ്. ഇതിനായി മികച്ച കോഴി ഇനങ്ങൾ, വൃത്തിയുള്ള നല്ലൊരു കൂട്, പോഷകസമൃദ്ധമായ തീറ്റ, കൃത്യമായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകൾ, ശരിയായ രീതിയിൽ സൂര്യ പ്രകാശം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. കോഴികൾക്ക് വായു സഞ്ചാരമുള്ളതും, വെളിച്ചം കടക്കുന്നതും, നനവില്ലാത്തതുമായ കൂട് ഒരുക്കുക. രോഗങ്ങൾ വരാതിരിക്കാൻ കൂടും പരിസരവും എപ്പോഴും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുക. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും വലിയ കോഴികൾക്കും ആവശ്യത്തിന് സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. ഗുണനിലവാരമുള്ള തീറ്റയും എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വെള്ളവും നൽകുക. വീട്ടിലെ ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് ധാന്യങ്ങളും, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങളും, ഇലകളും നൽകാം. തുറന്ന് വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ (ഫ്രീ റേഞ്ച് കോഴി വളർത്തൽ) കോഴികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇര തേടാനും നടക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഇതിൽ കോഴികൾക്ക് 10 ചതുരശ്രയടി സ്ഥലമെങ്കിലും പുറത്ത് മേയാൻ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കോഴികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പോഷകസമൃദ്ധമായ മുട്ടകൾ ലഭിക്കാനും, തീറ്റച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും, മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും സ്വാഭാവിക രുചി ഉണ്ടാകാനും ഈ രീതി നല്ലതാണ്. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ സുരക്ഷിതമായി കൂടുകയറാൻ സൗകര്യം വേണം. നായ, കുറുക്കൻ, പരുന്തുകൾ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കൾ കോഴികൾക്ക് ഭീഷണിയാണ്. അതിനാൽ ഇവയിൽ നിന്നും കോഴികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുക. കേരളത്തിൽ നായ ശല്യം കാരണം വീടുകളിൽ കോഴി വളർത്തൽ ഒഴിവാക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുവേ ഭാരം കുറഞ്ഞ വൈറ്റ് ലെഗോൺ, കൈരളി, ഫയോമി, നാടൻ കോഴികൾ പോലെയുള്ളവ നായ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടിയോ പറന്നോ രക്ഷപെടാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. എപ്പോഴും ശുദ്ധജലവും അനുബന്ധ തീറ്റയും ഇടയ്ക്കിടെ നൽകുക. കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നാശം വരാത്ത രീതിയിൽ വേലി കെട്ടി തിരിക്കുക. ഒരു വ്യക്തി അയാളുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകരമായ]] ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി മുട്ടകൾ കഴിച്ചിരിക്കണം എന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ നിർദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീടുകളിലെ കോഴി വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. രണ്ട്‌ മുതൽ പത്ത് വരെ കോഴികളെ വളർത്തുന്ന ചെറുകിട യൂണിറ്റുകളാണ് വീട്ടുമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യം. ഉൽപാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞ നാടൻ കോഴികൾക്ക് പകരം വീടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടിയ മുട്ട കോഴിയിനങ്ങൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. തവിട്ടും, കറുപ്പും, വെളുപ്പും കലർന്ന ഗ്രാമശ്രീ, വെളുപ്പിൽ കറുത്തപുള്ളികളുള്ള ഗ്രാമലക്ഷ്മി (ആസ്ട്രോ വൈറ്റ്), കൈരളി, കാവേരി, കലിംഗ ബ്രൗൺ, സൊണാലി തുടങ്ങിയ കോഴി ഇനങ്ങൾ അടുക്കളമുറ്റങ്ങൾക്കു വേണ്ടി വികസിപ്പിച്ചവയാണ്. സ്വദേശിയും വിദേശിയുമായ വിവിധ കോഴിയിനങ്ങൾ തമ്മിൽ ജനിതക മിശ്രണം ചെയ്ത് ഉരിത്തിരിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കരയിനം കോഴികൾ അഞ്ച്-അഞ്ചര മാസം പ്രായമെത്തുമ്പോൾ മുട്ടയിടൽ ആരംഭിക്കും. ഒരു വർഷം ഏകദേശം 220 മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിൽ നിന്നും കിട്ടും. ഒന്നര വർഷം പ്രായം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ലാഭകരമായ മുടയുൽപ്പാദനകാലം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവയെ ഇറച്ചിക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യാം. രണ്ട് മാസം പ്രായമെത്തിയ ആവശ്യമായ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവെയ്പുകൾ നൽകിയ മുട്ടക്കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്താനായി വാങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. സർക്കാർ അംഗീകൃത നഴ്സറികളിൽ നിന്നോ, ഫാമുകളിൽ നിന്നോ കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വാങ്ങാം. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ചുവിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി തടിയും കമ്പിവലയും ഉപയോഗിച്ച് ലളിതമായ പാർപ്പിടം പണിയാം. യഥേഷ്ടം കാറ്റും വെളിച്ചവും കടക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ വേണം നിർമിക്കേണ്ടത്. ഒരു കോഴിക്ക് നിൽക്കാൻ കൂട്ടിൽ ഒരു ചതുരശ്രയടി സ്ഥല സൗകര്യം നൽകണം. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് രണ്ടടി എങ്കിലും ഉയരത്തിൽ വേണം കൂട് ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. പുരയിടത്തിൽ പൂർണമായും തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താൻ സൗകര്യമില്ലെങ്കിൽ കൂടിന് ചുറ്റും വേലികെട്ടി തിരിച്ച് അതിനുള്ളിൽ തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താം. ഒരു കോഴിക്ക് പത്ത് ചതുരശ്രയടി സ്ഥലം എന്ന കണക്കിൽ പത്ത് കോഴികൾക്ക് 100 ചതുരശ്ര അടി സ്ഥലം വേലികെട്ടിനുള്ളിൽ നൽകണം. തീറ്റപാത്രങ്ങളും വെള്ളപാത്രങ്ങളും കൂട്ടിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കാം. കോഴികൾക്ക് മുട്ടയിടുന്നതിനായി ഒരടി വീതം നീളത്തിലും വീതിയിലും അരയടി ഉയരത്തിലും കാർഡ് ബോർഡു കൊണ്ടോ മരം കൊണ്ടോ ഉള്ള നെസ്റ്റ് ബോക്സ് കൂട്ടിലോ വേലി കെട്ടിനുള്ളിലോ നിർമിക്കണം. നെസ്റ്റ് ബോക്സിനുള്ളിൽ വൈക്കോലോ ഉണക്കപ്പുല്ലോ ചകിരിയോ വിരിച്ച് വിരിപ്പൊരുക്കാം. അഞ്ച് കോഴികൾക്ക് ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ വേണം നെസ്റ്റ് ബോക്സുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. സ്ഥല പരിമിതിയുള്ളവർക്ക് കോഴികളെ മുറ്റത്തോ, മട്ടുപ്പാവിലെ വളർത്തുന്നതിനായി തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മോഡേൺ കൂടുകളും ഇന്നുണ്ട്. കുടിവെള്ള സൗകര്യമൊരുക്കാൻ കൂടിന് മുകളിൽ വാട്ടർ ടാങ്ക്, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് നിപ്പിൾ ഡ്രിങ്കർ സംവിധാനം, ഫീഡർ, എഗ്ഗർ ചാനൽ, കാഷ്ടം ശേഖരിക്കാൻ ട്രേ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു കുടക്കീഴിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ് ഈ ഹൈടെക് കൂടുകൾ. വിലയൊരല്പം കൂടുമെങ്കിലും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് കോഴികളെ വളർത്താം എന്നതും ദീർഘകാലം ഈട് നിൽക്കുമെന്നതും ഈ കൂടുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. അത്യുൽപ്പാദനശേഷിയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, BV 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ പോലുള്ള കോഴിയിനങ്ങളാണ് ഹൈടെക് കൂടുകൾക്ക് അനുയോജ്യം. ഒരു ദിവസം ഒരു കോഴിക്ക് വേണ്ടത് 100-120 ഗ്രാം വരെ തീറ്റയാണ്. അൽപ്പം കോഴി തീറ്റ അഥവാ ലയർ തീറ്റ (30 ഗ്രാം), വീട്ടിലെ മിച്ചാഹാരം, അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, വില കുറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, തവിട്, പിണ്ണാക്ക്, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വീട്ടുവളപ്പിലെ കോഴികൾക്ക് ആഹാരമായി നൽകാം. ഒപ്പം മുറ്റത്തും, പറമ്പിലും അവർ സ്വയം ബാക്കി ആഹാരം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യും. അസോള, അഗത്തിച്ചീര, ചെമ്പരത്തിയില തുടങ്ങിയ പച്ചിലകളും, തീറ്റപ്പുല്ലും അരിഞ്ഞ് കോഴികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാം. സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴികൾക്ക് പ്രത്യേകമായുള്ള ലയർ തീറ്റ 30 ഗ്രാം വരെ ദിവസവും നൽകാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കൂടുകളിൽ പൂർണസമയം അടച്ചിട്ട് വളർത്തുന്ന ബിവി 380 പോലെയുള്ള കോഴികളുടെ അത്യുൽപ്പാദനക്ഷമത പൂർണമായും കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ദിവസം 100-120 ഗ്രാം ലയർ തീറ്റ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂട്ടിനുള്ളിലിട്ട് പരിപാലിക്കുന്ന കോഴികളെ വളർത്താൻ അല്പം ചിലവേറും. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് ഓരോ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി മൂന്ന് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ വിരയിളക്കുന്നതിനായുള്ള മരുന്നുകൾ നൽകണം. മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് 15-16 ആഴ്ച പ്രായം കോഴിവസന്തക്കെതിരായ വാക്സിൻ കുത്തിവെയ്പ്പ് നൽകുകയും വേണം. {{CC|Gallus gallus domesticus}} == ഇതും കാണുക == [[കാട്ടുകോഴി]] == മറ്റ് കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]] ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Bird-stub}} c9qqs7x2l0o65khgvneck9kty40kcj4 1 17759 4662966 4090107 2026-08-29T18:03:20Z ~2026-47097-07 222246 /* ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്നതിന് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു സമീപിച്ചത്. . */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4662966 wikitext text/x-wiki ചിലയിടങ്ങളിൽ ശ്രീ നാരായണ ഗുരു എന്നും ചിലേടത്ത് ശ്രീനാരായണ ഗുരു എന്നും മറ്റു ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നും കാണുന്നു. ഏതാ ശരി? --[[ഉപയോക്താവ്:Challiyan|ചള്ളിയാൻ]] 10:48, 14 ഓഗസ്റ്റ്‌ 2007 (UTC) :ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നു തലക്കെട്ടു മാറ്റട്ടേ? [[ശ്രീരാമൻ]] എന്നാണല്ലോ സമാനമായ മറ്റൊരു താളിന്റെ തലക്കെട്ട്. ഈ ശൈലി തന്നെ പിന്തുടരാം എന്നാണെന്റെ അഭിപ്രായം. --[[ഉപയോക്താവ്:Jacob.jose|ജേക്കബ്]] 15:16, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) {{അനുകൂലം}} --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 18:19, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഭാരതീയ തപാൽസ്റ്റാമ്പിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മലയാളി ശ്രീനാരായണഗുരുവാണല്ലോ? അത് ഈ ലേഖനത്തിൽ എങ്ങും ചേർത്തുകണ്ടില്ല. വർഷം കൃത്യമായി അറിയില്ല. അറിവുള്ളവർ ചേർക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു.--[[User:Sugeesh|സുഗീഷ്]] 17:32, 28 നവംബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഹിന്ദു നവോത്ഥാനം എന്നത് ഒരു വിഷയമാക്കി സമാന വിഷയങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാം എന്നു കരുതുന്നു. ഈ പേജിൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി എന്തെങ്കിലും പറ്റുമോ? വലതു വശത്ത് ഫലകമോമറ്റോ? --[[ഉപയോക്താവ്:Santhoshnta|സന്തോഷ്]] 15:22, 13 ജൂൺ 2009 (UTC) == തലക്കെട്ട് == ലേഖനത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് ''നാരായണഗുരു'' എന്നു പോരെ? --[[ഉപയോക്താവ്:Anoopan|Anoopan&#124; അനൂപൻ]] 14:21, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) :നാരായണഗുരു എന്ന പേര് ഒരിടത്തും ഉപയോഗിച്ചുകണ്ടിട്ടില്ല. ആ തലക്കെട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വ്യക്തിയെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലെന്നും കരുതുന്നു. വ്യാപകമായ ഉപയോഗം പരിഗണിച്ച് ശ്രീ നിലനിർത്താം എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 14:47, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) ==ആധികാരികത ഫലകം== ::ഈ ലേഖനത്തിൽ ഇപ്പോൾ ആവശ്യത്തിനുള്ള സ്രോതസ്സും അവലംബവും ആയല്ലോ . ഇനി ആധികാരികത ഫലകം നീക്കം ചെയ്തുകൂടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 11:59, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഗുരുവിനെക്കുറിച്ച് ധാരാളം (ഏറ്റവുമധികം ജീവചരിത്രകൃതികളുള്ള വ്യക്തിയാണ്‌ ഗുരു:) ) ആധികാരികഗ്രന്ഥങ്ങളുള്ളപ്പോൾ ഒന്നുരണ്ട് സൈറ്റുകളിൽനിന്ന് അവലംബമെന്ന് ചൂണ്ടി ഫലകം നീക്കുന്നത് ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുന്നത് തടയുകയേ ഉള്ളൂ. ഫലകം നീക്കംചെയ്യലല്ല നമ്മുടെ ഉദ്ദേശ്യം. ബിപിൻ, പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ച് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കൂ. ആശംസകൾ.. --[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 13:39, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഇതിലെ കാലസൂചിക നൽകിയത് വിക്കിപീഡിയയിൽ തുടരുന്ന രീതിയല്ല. സംഭവങ്ങൾ ലേഖനത്തിൽത്തന്നെ വിവരിക്കുക. കൃതികളുടെ പട്ടികയും ആവശ്യമില്ല. :പിന്നെ, ഈ ജേക്കബ് കോയിക്കൽ ആരാണ്‌? നവശോഭ പബ്ലിക്കേഷൻസും? മൗലികകൃതിയാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല. മൗലികകൃതികളിൽനിന്ന് അവലംബം നൽകൂ. :അനാവശ്യമായ വലിച്ചുനീട്ടലും POV-യും ലേഖനത്തിൽ ധാരാളമുണ്ട്. മറ്റൊരു ഫലകം ഇതിൽ വീഴാനിടയാക്കല്ല്. .--[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 16:17, 4 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) :ആവശ്യമുള്ളത് മാറ്റാവുന്നതാണ് --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 15:54, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) ==തിരുവല്ല കൃഷ്ണൻ വൈദ്യന്റെ ഈഴവീകരണം== ഈ തലക്കെട്ടിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്ന വിവരം -ഈഴവീകരണം- നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ദർശനങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. അതിനാൽ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. വസ്തുതകൾക്ക് നിരക്കാത്ത നിരവധി കാര്യങ്ങൾ ലേഖനത്തിലുണ്ട്; യാതൊരു അർത്ഥവുമില്ലാത്ത വാചകങ്ങളും. ഇതിൽ കേരള ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുള്ളത് ഏകപക്ഷീയവും കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ്. സമയം കിട്ടുന്നതനുസരിച്ച് തിരുത്താം. --[[ഉ.പയോക്താവ്:Shyambalakrishnan|Shyambalakrishnan]] 06:52, 24 ഒക്ടോബർ 2010 (UTC) QUOTE: കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ് END OF QUOTE. മുകളിൽ ഉദ്ദരിച്ച വാക്യം ശുദ്ധ വിഡ്ഢിത്തമാണ്. == ഭ്രഹ്മത്വം == കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു സന്ന്യാസിയും സാമൂഹിക പരിവർത്തകനും , നവോത്ഥാനനായകനും മാത്രം ആയിരുന്നില്ല ഗുരു. ഗുരുവിലെ ഭ്രഹ്മത്വം ശിവപുരാണത്തിൽ നിന്നും വേദത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും സമർധിക്കാൻ സാധിക്കും. അത് ആലോചിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. പിന്നെ, "ഗുരുമോഴികൾ" അതു പറഞ്ഞ സാഹചര്യമനുസരിചുള്ള പഠനം നന്നായിരിക്കും. :എന്തുവാ ഈ ഭ്രഹ്മത്വം ?--[[ഉപയോക്താവ്:PrinceMathew|PrinceMathew]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:PrinceMathew|സംവാദം]]) 11:32, 2 ജൂലൈ 2013 (UTC) "ആ ദൈവത്തിൻ ജാതിയോ മതമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വസുദൈവ കുടുംബകം എന്ന വിശാല കാഴ്ചപ്പാടാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്" വസുധൈവ കുടുംബകം ആണൊ ഉദ്ദേശിച്ചത്? അതിന് ദൈവ സങ്കൽപ്പവുമായി എന്ത് ബന്ധമാണുള്ളത്? ==വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013 തിരുത്തൽ യജ്ഞം== {{വിക്കിസംഗമോത്സവം_2013_തിരുത്തൽ_യജ്ഞം|expanded=yes}} == കൃതി == ക്രതീയമായ കൃതികളുടെ എണ്ണം പറയുമോ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF|2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF]] 13:25, 11 ജൂൺ 2024 (UTC) == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്നതിന് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു സമീപിച്ചത്. . == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്നതിന് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു സമീപിച്ചത്. . [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-47097-07|&#126;2026-47097-07]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-47097-07|talk]]) 18:03, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) 10erxc0v160z9nt0hp2wa2edhfeq5lz 4662967 4662966 2026-08-29T18:05:59Z ~2026-47097-07 222246 /* ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് സമീപിച്ചത്. . */ 4662967 wikitext text/x-wiki ചിലയിടങ്ങളിൽ ശ്രീ നാരായണ ഗുരു എന്നും ചിലേടത്ത് ശ്രീനാരായണ ഗുരു എന്നും മറ്റു ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നും കാണുന്നു. ഏതാ ശരി? --[[ഉപയോക്താവ്:Challiyan|ചള്ളിയാൻ]] 10:48, 14 ഓഗസ്റ്റ്‌ 2007 (UTC) :ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നു തലക്കെട്ടു മാറ്റട്ടേ? [[ശ്രീരാമൻ]] എന്നാണല്ലോ സമാനമായ മറ്റൊരു താളിന്റെ തലക്കെട്ട്. ഈ ശൈലി തന്നെ പിന്തുടരാം എന്നാണെന്റെ അഭിപ്രായം. --[[ഉപയോക്താവ്:Jacob.jose|ജേക്കബ്]] 15:16, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) {{അനുകൂലം}} --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 18:19, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഭാരതീയ തപാൽസ്റ്റാമ്പിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മലയാളി ശ്രീനാരായണഗുരുവാണല്ലോ? അത് ഈ ലേഖനത്തിൽ എങ്ങും ചേർത്തുകണ്ടില്ല. വർഷം കൃത്യമായി അറിയില്ല. അറിവുള്ളവർ ചേർക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു.--[[User:Sugeesh|സുഗീഷ്]] 17:32, 28 നവംബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഹിന്ദു നവോത്ഥാനം എന്നത് ഒരു വിഷയമാക്കി സമാന വിഷയങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാം എന്നു കരുതുന്നു. ഈ പേജിൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി എന്തെങ്കിലും പറ്റുമോ? വലതു വശത്ത് ഫലകമോമറ്റോ? --[[ഉപയോക്താവ്:Santhoshnta|സന്തോഷ്]] 15:22, 13 ജൂൺ 2009 (UTC) == തലക്കെട്ട് == ലേഖനത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് ''നാരായണഗുരു'' എന്നു പോരെ? --[[ഉപയോക്താവ്:Anoopan|Anoopan&#124; അനൂപൻ]] 14:21, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) :നാരായണഗുരു എന്ന പേര് ഒരിടത്തും ഉപയോഗിച്ചുകണ്ടിട്ടില്ല. ആ തലക്കെട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വ്യക്തിയെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലെന്നും കരുതുന്നു. വ്യാപകമായ ഉപയോഗം പരിഗണിച്ച് ശ്രീ നിലനിർത്താം എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 14:47, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) ==ആധികാരികത ഫലകം== ::ഈ ലേഖനത്തിൽ ഇപ്പോൾ ആവശ്യത്തിനുള്ള സ്രോതസ്സും അവലംബവും ആയല്ലോ . ഇനി ആധികാരികത ഫലകം നീക്കം ചെയ്തുകൂടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 11:59, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഗുരുവിനെക്കുറിച്ച് ധാരാളം (ഏറ്റവുമധികം ജീവചരിത്രകൃതികളുള്ള വ്യക്തിയാണ്‌ ഗുരു:) ) ആധികാരികഗ്രന്ഥങ്ങളുള്ളപ്പോൾ ഒന്നുരണ്ട് സൈറ്റുകളിൽനിന്ന് അവലംബമെന്ന് ചൂണ്ടി ഫലകം നീക്കുന്നത് ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുന്നത് തടയുകയേ ഉള്ളൂ. ഫലകം നീക്കംചെയ്യലല്ല നമ്മുടെ ഉദ്ദേശ്യം. ബിപിൻ, പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ച് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കൂ. ആശംസകൾ.. --[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 13:39, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഇതിലെ കാലസൂചിക നൽകിയത് വിക്കിപീഡിയയിൽ തുടരുന്ന രീതിയല്ല. സംഭവങ്ങൾ ലേഖനത്തിൽത്തന്നെ വിവരിക്കുക. കൃതികളുടെ പട്ടികയും ആവശ്യമില്ല. :പിന്നെ, ഈ ജേക്കബ് കോയിക്കൽ ആരാണ്‌? നവശോഭ പബ്ലിക്കേഷൻസും? മൗലികകൃതിയാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല. മൗലികകൃതികളിൽനിന്ന് അവലംബം നൽകൂ. :അനാവശ്യമായ വലിച്ചുനീട്ടലും POV-യും ലേഖനത്തിൽ ധാരാളമുണ്ട്. മറ്റൊരു ഫലകം ഇതിൽ വീഴാനിടയാക്കല്ല്. .--[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 16:17, 4 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) :ആവശ്യമുള്ളത് മാറ്റാവുന്നതാണ് --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 15:54, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) ==തിരുവല്ല കൃഷ്ണൻ വൈദ്യന്റെ ഈഴവീകരണം== ഈ തലക്കെട്ടിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്ന വിവരം -ഈഴവീകരണം- നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ദർശനങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. അതിനാൽ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. വസ്തുതകൾക്ക് നിരക്കാത്ത നിരവധി കാര്യങ്ങൾ ലേഖനത്തിലുണ്ട്; യാതൊരു അർത്ഥവുമില്ലാത്ത വാചകങ്ങളും. ഇതിൽ കേരള ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുള്ളത് ഏകപക്ഷീയവും കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ്. സമയം കിട്ടുന്നതനുസരിച്ച് തിരുത്താം. --[[ഉ.പയോക്താവ്:Shyambalakrishnan|Shyambalakrishnan]] 06:52, 24 ഒക്ടോബർ 2010 (UTC) QUOTE: കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ് END OF QUOTE. മുകളിൽ ഉദ്ദരിച്ച വാക്യം ശുദ്ധ വിഡ്ഢിത്തമാണ്. == ഭ്രഹ്മത്വം == കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു സന്ന്യാസിയും സാമൂഹിക പരിവർത്തകനും , നവോത്ഥാനനായകനും മാത്രം ആയിരുന്നില്ല ഗുരു. ഗുരുവിലെ ഭ്രഹ്മത്വം ശിവപുരാണത്തിൽ നിന്നും വേദത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും സമർധിക്കാൻ സാധിക്കും. അത് ആലോചിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. പിന്നെ, "ഗുരുമോഴികൾ" അതു പറഞ്ഞ സാഹചര്യമനുസരിചുള്ള പഠനം നന്നായിരിക്കും. :എന്തുവാ ഈ ഭ്രഹ്മത്വം ?--[[ഉപയോക്താവ്:PrinceMathew|PrinceMathew]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:PrinceMathew|സംവാദം]]) 11:32, 2 ജൂലൈ 2013 (UTC) "ആ ദൈവത്തിൻ ജാതിയോ മതമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വസുദൈവ കുടുംബകം എന്ന വിശാല കാഴ്ചപ്പാടാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്" വസുധൈവ കുടുംബകം ആണൊ ഉദ്ദേശിച്ചത്? അതിന് ദൈവ സങ്കൽപ്പവുമായി എന്ത് ബന്ധമാണുള്ളത്? ==വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013 തിരുത്തൽ യജ്ഞം== {{വിക്കിസംഗമോത്സവം_2013_തിരുത്തൽ_യജ്ഞം|expanded=yes}} == കൃതി == ക്രതീയമായ കൃതികളുടെ എണ്ണം പറയുമോ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF|2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF]] 13:25, 11 ജൂൺ 2024 (UTC) == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് സമീപിച്ചത്. . == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് അദ്ധേഹത്തേ സമീപിച്ചത്. . [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-47097-07|&#126;2026-47097-07]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-47097-07|talk]]) 18:03, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) lj1bdg9z3rwthxepw5mghbxis96f9uf 4662969 4662967 2026-08-29T18:07:40Z ~2026-47097-07 222246 /* ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് അദ്ധേഹത്തെ സമീപിച്ചത്. . */ 4662969 wikitext text/x-wiki ചിലയിടങ്ങളിൽ ശ്രീ നാരായണ ഗുരു എന്നും ചിലേടത്ത് ശ്രീനാരായണ ഗുരു എന്നും മറ്റു ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നും കാണുന്നു. ഏതാ ശരി? --[[ഉപയോക്താവ്:Challiyan|ചള്ളിയാൻ]] 10:48, 14 ഓഗസ്റ്റ്‌ 2007 (UTC) :ശ്രീനാരായണഗുരു എന്നു തലക്കെട്ടു മാറ്റട്ടേ? [[ശ്രീരാമൻ]] എന്നാണല്ലോ സമാനമായ മറ്റൊരു താളിന്റെ തലക്കെട്ട്. ഈ ശൈലി തന്നെ പിന്തുടരാം എന്നാണെന്റെ അഭിപ്രായം. --[[ഉപയോക്താവ്:Jacob.jose|ജേക്കബ്]] 15:16, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) {{അനുകൂലം}} --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 18:19, 3 ഒക്ടോബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഭാരതീയ തപാൽസ്റ്റാമ്പിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മലയാളി ശ്രീനാരായണഗുരുവാണല്ലോ? അത് ഈ ലേഖനത്തിൽ എങ്ങും ചേർത്തുകണ്ടില്ല. വർഷം കൃത്യമായി അറിയില്ല. അറിവുള്ളവർ ചേർക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു.--[[User:Sugeesh|സുഗീഷ്]] 17:32, 28 നവംബർ 2007 (UTC) == ശ്രദ്ധിക്കുക == ഹിന്ദു നവോത്ഥാനം എന്നത് ഒരു വിഷയമാക്കി സമാന വിഷയങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാം എന്നു കരുതുന്നു. ഈ പേജിൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി എന്തെങ്കിലും പറ്റുമോ? വലതു വശത്ത് ഫലകമോമറ്റോ? --[[ഉപയോക്താവ്:Santhoshnta|സന്തോഷ്]] 15:22, 13 ജൂൺ 2009 (UTC) == തലക്കെട്ട് == ലേഖനത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് ''നാരായണഗുരു'' എന്നു പോരെ? --[[ഉപയോക്താവ്:Anoopan|Anoopan&#124; അനൂപൻ]] 14:21, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) :നാരായണഗുരു എന്ന പേര് ഒരിടത്തും ഉപയോഗിച്ചുകണ്ടിട്ടില്ല. ആ തലക്കെട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വ്യക്തിയെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലെന്നും കരുതുന്നു. വ്യാപകമായ ഉപയോഗം പരിഗണിച്ച് ശ്രീ നിലനിർത്താം എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] 14:47, 16 ഫെബ്രുവരി 2010 (UTC) ==ആധികാരികത ഫലകം== ::ഈ ലേഖനത്തിൽ ഇപ്പോൾ ആവശ്യത്തിനുള്ള സ്രോതസ്സും അവലംബവും ആയല്ലോ . ഇനി ആധികാരികത ഫലകം നീക്കം ചെയ്തുകൂടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 11:59, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഗുരുവിനെക്കുറിച്ച് ധാരാളം (ഏറ്റവുമധികം ജീവചരിത്രകൃതികളുള്ള വ്യക്തിയാണ്‌ ഗുരു:) ) ആധികാരികഗ്രന്ഥങ്ങളുള്ളപ്പോൾ ഒന്നുരണ്ട് സൈറ്റുകളിൽനിന്ന് അവലംബമെന്ന് ചൂണ്ടി ഫലകം നീക്കുന്നത് ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുന്നത് തടയുകയേ ഉള്ളൂ. ഫലകം നീക്കംചെയ്യലല്ല നമ്മുടെ ഉദ്ദേശ്യം. ബിപിൻ, പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ച് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കൂ. ആശംസകൾ.. --[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 13:39, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2010 (UTC) :ഇതിലെ കാലസൂചിക നൽകിയത് വിക്കിപീഡിയയിൽ തുടരുന്ന രീതിയല്ല. സംഭവങ്ങൾ ലേഖനത്തിൽത്തന്നെ വിവരിക്കുക. കൃതികളുടെ പട്ടികയും ആവശ്യമില്ല. :പിന്നെ, ഈ ജേക്കബ് കോയിക്കൽ ആരാണ്‌? നവശോഭ പബ്ലിക്കേഷൻസും? മൗലികകൃതിയാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല. മൗലികകൃതികളിൽനിന്ന് അവലംബം നൽകൂ. :അനാവശ്യമായ വലിച്ചുനീട്ടലും POV-യും ലേഖനത്തിൽ ധാരാളമുണ്ട്. മറ്റൊരു ഫലകം ഇതിൽ വീഴാനിടയാക്കല്ല്. .--[[ഉപയോക്താവ്:Thachan.makan|തച്ചന്റെ മകൻ]] 16:17, 4 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) :ആവശ്യമുള്ളത് മാറ്റാവുന്നതാണ് --[[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|സമാധാനം]] 15:54, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 (UTC) ==തിരുവല്ല കൃഷ്ണൻ വൈദ്യന്റെ ഈഴവീകരണം== ഈ തലക്കെട്ടിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്ന വിവരം -ഈഴവീകരണം- നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ദർശനങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. അതിനാൽ നീക്കംചെയ്യപ്പെടണം. വസ്തുതകൾക്ക് നിരക്കാത്ത നിരവധി കാര്യങ്ങൾ ലേഖനത്തിലുണ്ട്; യാതൊരു അർത്ഥവുമില്ലാത്ത വാചകങ്ങളും. ഇതിൽ കേരള ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുള്ളത് ഏകപക്ഷീയവും കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ്. സമയം കിട്ടുന്നതനുസരിച്ച് തിരുത്താം. --[[ഉ.പയോക്താവ്:Shyambalakrishnan|Shyambalakrishnan]] 06:52, 24 ഒക്ടോബർ 2010 (UTC) QUOTE: കോളോണിയൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതുമാണ് END OF QUOTE. മുകളിൽ ഉദ്ദരിച്ച വാക്യം ശുദ്ധ വിഡ്ഢിത്തമാണ്. == ഭ്രഹ്മത്വം == കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു സന്ന്യാസിയും സാമൂഹിക പരിവർത്തകനും , നവോത്ഥാനനായകനും മാത്രം ആയിരുന്നില്ല ഗുരു. ഗുരുവിലെ ഭ്രഹ്മത്വം ശിവപുരാണത്തിൽ നിന്നും വേദത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും സമർധിക്കാൻ സാധിക്കും. അത് ആലോചിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. പിന്നെ, "ഗുരുമോഴികൾ" അതു പറഞ്ഞ സാഹചര്യമനുസരിചുള്ള പഠനം നന്നായിരിക്കും. :എന്തുവാ ഈ ഭ്രഹ്മത്വം ?--[[ഉപയോക്താവ്:PrinceMathew|PrinceMathew]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:PrinceMathew|സംവാദം]]) 11:32, 2 ജൂലൈ 2013 (UTC) "ആ ദൈവത്തിൻ ജാതിയോ മതമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വസുദൈവ കുടുംബകം എന്ന വിശാല കാഴ്ചപ്പാടാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്" വസുധൈവ കുടുംബകം ആണൊ ഉദ്ദേശിച്ചത്? അതിന് ദൈവ സങ്കൽപ്പവുമായി എന്ത് ബന്ധമാണുള്ളത്? ==വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013 തിരുത്തൽ യജ്ഞം== {{വിക്കിസംഗമോത്സവം_2013_തിരുത്തൽ_യജ്ഞം|expanded=yes}} == കൃതി == ക്രതീയമായ കൃതികളുടെ എണ്ണം പറയുമോ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF|2402:3A80:1E7D:74FC:8471:D3B5:6504:F2EF]] 13:25, 11 ജൂൺ 2024 (UTC) == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് അദ്ധേഹത്തെ സമീപിച്ചത്. . == ശ്രേഷ്ഠ വീരശൈവനായ മറ്റത്ത് വിശ്വനാഥ ഗുരുക്കൾ ആണ് കായംകുളം മംഗലത്ത് ആദ്യ ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത്. ശ്രീ നാരായണ ഗുരു ആണ് അദ്ധേഹത്തേ സമീപിച്ചത്. . [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-47097-07|&#126;2026-47097-07]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-47097-07|talk]]) 18:03, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) 8rftbcysyu91d47fu66x9dv7z7yu3lw 0 20432 4663020 4650243 2026-08-30T05:55:00Z Malikaveedu 16584 4663020 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thrippangottur Gramapanchayath}} {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name = Thrippangottur |other_name = |district = [[Kannur district|Kannur]] |state_name = Kerala |nearest_city = |parliament_const = |assembly_const = |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = |latd = |latm = |lats = |longd= |longm= |longs= |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = 27781 |population_as_of = 2001 |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |climate= |website= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ]] തെക്കു ഭാഗത്തായി [[തലശ്ശേരി (താലൂക്ക്‌)|തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ]] കൂത്തുപറമ്പ് ബ്ലോക്കിൽ, [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയോട്]] തൊട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പഞ്ചായത്താണ്‌ '''തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''.<ref name="Thrippangottur">http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/inner.asp?ID=1157&intID=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]</ref>. 2006-ൽ [[പെരിങ്ങളം (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പെരിങ്ങളം നിയോജകമണ്ഡലത്തിൽ]] ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പുമുതൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|കൂത്തുപറമ്പ് നിയോജകമണ്ഡലത്തിലാണ്‌]] ഉൾപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/whatsnew/delimitation.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-11-01 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125181159/http://kerala.gov.in/whatsnew/delimitation.pdf |url-status=dead }}</ref> [[1953]]-ൽ [[പാനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] വിഭജിച്ച് തൃപ്രങ്ങോട്ടൂർ, പൊയിലൂർ പഞ്ചായത്തുകൾ രൂപീകരിച്ചു. കൈപൊക്കി വോട്ടിംഗിലൂടെ നിലവിൽ വന്ന തൃപ്രങ്ങോട്ടൂർ പഞ്ചായത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡണ്ട് ശ്രീ. പൊട്ടൻ കണ്ടി കുഞ്ഞമ്മദ് ഹാജിയും പൊയിലൂർ പഞ്ചായത്തിന്റെ പ്രസിഡണ്ട് ശ്രീ പുത്തൻപുരയിൽ കണ്ട്യൻ കുഞ്ഞികണ്ണനുമായിരുന്നു. 1962 പുതുവത്സരദിനത്തിൽ രണ്ട് പഞ്ചായത്തുകളൂം എകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് (G.O. Ms-96/61 Dt.28.12.61) ഇന്നത്തെ തൃപ്രങ്ങോട്ടൂർ പഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നു. 1964 വരെ സ്പെഷൽ ഓഫീസറുടെ ഭരണത്തിൽ കീഴിലായിരുന്നു. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ തെക്ക് കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിഴക്ക് വടക്ക് നിന്നു തെക്ക് പടിഞ്ഞാറേക്ക് ചെരിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് തൃപ്രങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്. പാത്തിക്കൽ , വടക്കെക്കളം , നരിക്കോട്, [[വാഴമല]] , പന്നിയങ്കാവ് തുടങ്ങിയ കിഴക്കൻ മലനിരകൾ പഞ്ചായത്തിലെ പ്രകൃതിരമണീയമായ സ്ഥലങ്ങളാണ്. ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== പാനൂർ പൊയിലൂർ തൃപങ്ങോട്ടൂർ പഞ്ചായത്തിൽ കിഴക്കൻ മലയോരമേഖലയായ പൊയിലൂർ ഏഴ്‌ മലനിരകളുടെ സംഗമഭൂമിയായാണ്‌ അറിയപെടുന്നത്‌. സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്ന്‌ രണ്ടായിരത്തോളം അടി ഉയരവും രണ്ടായി രത്തിലധികം ഏക്കർ വിസ്‌തൃതിയുമുള്ള മലനിരകൾ ഏവരെയും ആകർഷിക്കുന്നു. വിനോദ സഞ്ചാരവികസനത്തിന്‌ ഏറെ സാദ്ധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളാണിവിടം. ഒരു നാടിന്റെ വികസനത്തിന്‌ ഉതകുന്ന എല്ലാ സാഹചര്യവും ഉണ്ടായിട്ടും അധികാരികൾ കാണാതെ പോവുന്നത്‌ നാടിനോടുള്ള അവഗണനയാണെന്ന്‌ നാട്ടുകാർപറയുന്നു. കോഴിക്കോട്‌, കണ്ണൂർ ജില്ലകളെ അതിരിടുന്ന പാനൂരിന്റെ കിഴക്കൻ മലനിരകളാണിവ. പാത്തിക്കൽ മലയിൽ തുടങ്ങി വാഴമലവരെ ഏഴുമലകൾ. പാത്തിക്കൽ മലയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച്‌ കൊളുത്തായിമല, ആനപ്പാറ, നരിക്കോട്‌ മല, പന്ന്യൻകാവ്‌, കുട്ടിക്കൊളുത്തുവായി, വാഴമല വാര മഴക്കാടുകൾ, പുത്തൂർ പുഴയുടെ ഒറ്റക്കൈതെക്കുളം മോഹനഗിരിയുടെ താഴ്‌വരയിലും കല്ലിക്കണ്ടി പുഴ വാഴമലയിലെ ആയിരം തണ്ണിയിൽ നിന്നുമാണ്‌ ഉദ്‌ഭവിക്കുന്നത്‌. പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ പടത്തലവനായിരുന്ന തലക്കൽ ചന്തുവിന്റെയും അനുചരന്മാരുടെയും പിൻമുറക്കാരായ കുറിച്യരും പണിയരുമടങ്ങുന്ന ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളുടെ ആവാസകേന്ദ്രമാണ്‌ ഈ മലനിരകൾ. പാത്തിക്കൽ മലയിൽനിന്ന്‌ വാഴമലയിലേക്കുള്ള യാത്ര വിനോദ സഞ്ചാരികൾക്ക്‌ മനസ്സിനും കണ്ണിനും കുളിരേകുന്നതാണ്‌. കണ്ണെത്താ ദൂരത്ത്‌ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ വയലുകളും മലനിരകളും പാറക്കെട്ടിലെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും പൊയിലൂർ പള്ളിമിനാരവും മുത്തപ്പൻ മഠപ്പുരയും കോഴിക്കോട്‌ വളയത്തെ ബി.എസ്‌.എഫ്‌ കേന്ദ്രവും മലമുകളിൽനിന്നുള്ള സുന്ദരമായ കാഴ്‌ചകളാവുന്നു. വാഴമലയിലെ വിമാനപ്പാറ മറ്റൊരു കൗതുക കാഴ്‌ചയാണ്‌. ഉയരമുള്ള പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിലേക്ക്‌ സഞ്ചാരികൾക്ക്‌ എത്തിപ്പെടാൻ സാഹസിക യാത്രതന്നെവേണം. കുറിച്യർ പാറയ്‌ക്ക്‌ മുകളിൽ ഉരുളുണ്ടാക്കി നെല്ലുരിയുന്നതിനിടെ പാറക്കെട്ടിലെ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്ക്‌ വഴുതിവീണ്‌ മരണപ്പെട്ടതിന്റെ ഓർമ്മയ്‌ക്ക്‌ കുട്ടിവീണ വെള്ളച്ചാട്ടം എന്നപേരിൽ വെള്ളച്ചാട്ടം ഇവിടെയുണ്ട്‌. ഞായറാഴ്‌ചകളിൽ വിനോദ സഞ്ചാരികളെക്കൊണ്ട്‌ അത്യപൂർവ്വമായ തിരക്കാണ്‌ ഇവിടങ്ങളിൽ. പൊയിലൂർ, ചെറുപ്പറമ്പ്‌ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്ന്‌ 12 കിലോ മീറ്ററും ചെറുവാഞ്ചേരിയിൽനിന്ന്‌ 15 കിലോമീറ്ററും സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്താം. സർക്കാർ ഇത്തരം ടൂറിസ്‌റ്റ്‌ സാദ്ധ്യതാ മേഖലകളെ അവഗണിക്കുകയാണെന്ന്‌ നാട്ടുകാർ പറയുന്നു. പ്രദേശത്തെ ടൂറിസം ഭൂപടത്തിൽ ഉൾപെടുത്തിയാൽ വിദേശികൾ അടക്കമുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കാനാവുമെന്നാണ്‌ വിദഗ്‌ദരുടെയും ജനങ്ങളുടെയും അഭിപ്രായം. ==വാർഡുകൾ== #വടക്കേ പൊയിലൂർ #പാറയുള്ള പറമ്പ #പുല്ലായിത്തോട് #ചമതക്കാട് #വിളക്കോട്ടൂർ #സെൻട്രൽ പൊയിലൂർ #വട്ട പോയിലുമ്ൽ #തെക്കും മുറി #വിളക്കോട്ടൂർ വെസ്റ്റ് #ചെറ്റക്കണ്ടി #കല്ലിക്കണ്ടി #ഉതുക്കുമ്മൽ #മുണ്ടതോട് #ഇരഞ്ഞീൻ കീഴീൽ #കുറുംങ്ങാട് #കടവത്തൂർ ടൌൺ #ഹൈസ്കൂൾ വാർഡ് #കീരിയാവ് <ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2021-08-30 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |വടക്കെപൊയിലൂർ |രജനി തറപ്പുറത്ത് | style="background:orange;" | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]] |ബി.ജെ.പി. |വനിത |- |002 |പാറയുള്ളപറമ്പ് |എ.കെ. ഭാസ്കരൻ | style="background:orange;" | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]] |ബി.ജെ.പി. |ജനറൽ |- |003 |ചമതക്കാട് |കെ.സി. മുകുന്ദൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |RJD |ജനറൽ |- |004 |കരിയാരിച്ചാലിൽ |അനിഷ വി. കരിയാരിച്ചാൽ | style="background:orange;" | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]] |ബി.ജെ.പി. |വനിത |- |005 |പൊയിലൂർ ടൌൺ |റിജില കെ.പി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |006 |വിളക്കോട്ടൂർ |ശ്രേയ ബാലൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |വനിത |- |007 |വിളക്കോട്ടൂർ സൌത്ത് |മുഹമ്മദ് വി.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |008 |ചെറ്റക്കണ്ടി |അജയൻ എ.കെ. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |009 |തൃപ്രങ്ങോട്ടൂർ |അഫ്സൽ പി. |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |ജനറൽ |- |010 |മുണ്ടത്തോട് |വേണുഗോപാൽ എറ്റുമ്മൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |പട്ടികജാതി |- |011 |കുനിപ്പറമ്പ് |ഗഫൂർ മൂലശ്ശേരി (പ്രസിഡന്റ്) | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |012 |ഇരഞ്ഞിൻകീഴിൽ |അബ്ദുസ്സമദ് അറക്കൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |013 |കുറുങ്ങാട് |ജരീദ അഴകത്ത് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |014 |കടവത്തൂർ ടൌൺ |സി.എൻ. പവി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |015 |ഹൈസ്കൂൾ |ആരിഫ വി.കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |016 |ചാക്യാർകുന്ന് |നസീമ ചാമാളി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |017 |കല്ലിക്കണ്ടി |അർഷിഫ കെ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |018 |വിളക്കോട്ടൂർ വെസ്റ്റ് |നിത്യ രാജൻ | style="background:orange;" | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]] |ബി.ജെ.പി. |വനിത |- |019 |മേപ്പാട്ട് |രമ്യ പി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |} == ഇതും കാണുക == [[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{Kannur-geo-stub}} [[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] fu4sgztdija7r0ucfvul4yk591kkqfk 0 21857 4662947 4575775 2026-08-29T15:26:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662947 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Jaipur}} {{Infobox settlement | name = ജയ്പൂർ | native_name = जयपुर | native_name_lang = twilight saga new moon | other_name = പിങ്ക് സിറ്റി, Jaipur | settlement_type = Metropolitan City | image_skyline = Jaipur Montage.png | image_alt = | image_caption = മുകളിൽ നിന്നും ഘടികാരദിശയിൽ: ജൽമഹൽ, ബിർളാ മന്ദിർ, ആൽബെർട് ഹാൾ, ഹവാ മഹൽ, ജന്തർ മന്ത്ർ | nickname = പിങ്ക് സിറ്റി | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Rajasthan | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | elevation_footnotes = | elevation_m = 431 | latd = 26.9260 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.8235 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[രാജസ്ഥാൻ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Jaipur district|ജയ്പൂർ]] | established_title = Settled | established_date = നവംബർ18, 1727 | founder = Maharaja Ram Seo Master II | named_for = Maharaja Swai Jai Singh II | government_type = Democratic | governing_body = | leader_title = [[മേയർ]] | leader_name = Jyoti Khandelwal ([[Indian National Congress|INC]]) | leader_title3 = [[Police commissioner]] | leader_name3 = B.l soni | unit_pref = മെട്രിക് | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 111.8 | population_total = 6,063,971<small>([[List of most populous cities in India|10th India]])</small> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 598 | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> | population_urban = 34,99,204 | population_rural = 31,64,767 | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = [[List of million-plus agglomerations in India|10th IN]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 302 0xx | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code(s)]] | area_code = 91141-XXXX XXXX | registration_plate = RJ-14 | blank_name = {{nowrap|[[Languages of India|Spoken languages]]}} | blank_info = [[ഹിന്ദി]], [[രാജസ്ഥാനി]], [[Punjabi language|പഞ്ചാപി]] ---- | blank1_name = Primary Airport | blank1_info = [[Jaipur International Airport|ജയ്പൂർ വിമാനത്താവളം]] (Major/International) | website = {{URL|www.jaipur.nic.in}} | footnotes = }} [[ചിത്രം:Rajasthan locator map.svg|thumb|right|250px]] [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാന്റെ]] തലസ്ഥാനമാണ്‌ '''ജയ്‌പൂർ'''([[ഹിന്ദി]]: जयपुर). പിങ്ക് സിറ്റി എന്ന അപരനാമത്തിലും ജയ്പൂർ അറിയപ്പെടുന്നു. 1727-ൽ മഹാരാജാ സവാഇ ജയ് സിങ് II ആണ്‌‍ ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്‌. 3.1 ദശലക്ഷമാണ് ജയ്പൂരിലെ ജനസംഖ്യ. ==ചരിത്രം== {{Main|History of Jaipur|Kachwaha}} [[Image:Jaipur, Principal Street, c. 1875.jpg|thumb|left|ജയ്പൂരിലെ ഒരു പ്രധാന തെരുവ് c. 1875]] പ്രാചീനകാലത്ത് മത്സ്യ സാമ്രാജ്യത്തിനുകീഴിലുള്ള ഒരു പ്രദേശമായിരുന്നു ജയ്പൂർ. {{citation needed|date = July 2012}} 1727ൽ മഹാരാജ സ്വായ് ജയ് സിങാണ് ജയ്പൂർ നഗരം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. 1699മുതൽ 1744വരെയായിരുന്നു സ്വായ് ജയ് സിങിന്റെ ഭരണകാലം. ഇന്നത്തെ ജയ്പൂരിന് 11കി.മീ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[Amber (city)|ആമ്പർ നഗരമായിരുന്നു]] സ്വായ് ജയ് സിങിന്റെ ആദ്യതലസ്ഥാനം. ജലദൗർലഭ്യവും, ജനസംഖ്യാ വർധനവുമാണ് തലസ്ഥാനനഗരി മാറ്റുന്നതിന് മഹാരാജാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ച ഘടകങ്ങൾ. ജയ്പൂരിന്റെ രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കുന്നതിനുമുമ്പ് നിരവധി വാസ്തുശില്പികളേയും വാസ്തുവിദ്യാ സംബന്ധമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളേയും സമാലോചനയ്ക്കായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അവസാനം [[Vidyadhar Bhattacharya|വിദ്യാധർ ഭട്ടാചാര്യ]] എന്നയാളുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ [[വാസ്തുശാസ്ത്രം]] തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളെ മാനദണ്ഡമാക്കി ജയ്പൂർ നഗരത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും കാലാവസ്ഥയും == === കാലാവസ്ഥ=== {{climate chart |Jaipur (Sanganer) |8|23|8 |11|26|12 |16|32|6 |21|37|4 |25|40|16 |27|40|66 |26|34|216 |24|32|231 |23|33|80 |19|33|23 |13|29|3 |9|24|3 |source=[http://www.mausam.gov.in/WEBIMD/ClimatologicalAction.do?function=getStationDetails&actionParam=1&param=2&station=Jaipur%28Sanganer%29 India Weather On Web] |float=right |clear=none }} {{wide image|Jaipur Panorama.jpg|700px|Panoramic view from the hills surrounding Jaipur}} {{Weather box |location = Jaipur |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 30 |Feb record high C = 32 |Mar record high C = 40 |Apr record high C = 43 |May record high C = 45 |Jun record high C = 43 |Jul record high C = 45 |Aug record high C = 39 |Sep record high C = 39 |Oct record high C = 38 |Nov record high C = 37 |Dec record high C = 32 |year record high C = 45 |Jan high C = 23 |Feb high C = 26 |Mar high C = 32 |Apr high C = 37 |May high C = 40 |Jun high C = 40 |Jul high C = 34 |Aug high C = 32 |Sep high C = 33 |Oct high C = 33 |Nov high C = 29 |Dec high C = 24 |year high C = |Jan low C = 8 |Feb low C = 11 |Mar low C = 16 |Apr low C = 21 |May low C = 25 |Jun low C = 27 |Jul low C = 26 |Aug low C = 24 |Sep low C = 23 |Oct low C = 19 |Nov low C = 13 |Dec low C = 9 |year low C = |Jan record low C = 1 |Feb record low C = 0 |Mar record low C = 5 |Apr record low C = 12 |May record low C = 17 |Jun record low C = 21 |Jul record low C = 16 |Aug record low C = 20 |Sep record low C = 19 |Oct record low C = 10 |Nov record low C = 6 |Dec record low C = 3 |year record low C = 0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 8 |Feb precipitation mm = 12 |Mar precipitation mm = 6 |Apr precipitation mm = 4 |May precipitation mm = 16 |Jun precipitation mm = 66 |Jul precipitation mm = 216 |Aug precipitation mm = 231 |Sep precipitation mm = 80 |Oct precipitation mm = 23 |Nov precipitation mm = 3 |Dec precipitation mm = 3 |year precipitation mm = |source 1 =BBC Weather |date=October 2011}} ==സാമ്പത്തികരംഗം== പരമ്പരാഗത, ആധുനിക വ്യവസായങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട നഗരമാണ് ജയ്പൂർ. സ്വർണം, വജ്രം, രത്നകല്ലുകൾ എന്നിവയുടെ കയറ്റുമതിയിൽ പേരുകേട്ട ഒരു ഏഷ്യൻ നഗരം കൂടിയാണ് ജയ്പൂർ. == സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങൾ == *[[ആംബേർ പാലസ്]] *[[സിറ്റി പാലസ്, ജയ്പൂർ|സിറ്റി പാലസ്]] * [[ഹവാ മഹൽ]] * [[ജന്തർ മന്തർ (ജയ്‌പൂർ)|ജന്തർ മന്തർ]] * [[ജൽ മഹൽ]] * [[ആംബർ കോട്ട]] * [[ജയ്ഗഢ് കോട്ട]] * [[നഹർഗഢ് കോട്ട]] * [[ഗൽതാ കുണ്ട്]] ==ചിത്രശാല== <gallery> പ്രമാണം:ജയ്‌പൂർ പിങ്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു തെരുവ്01.JPG|ജയ്‌പൂർ പിങ്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു തെരുവ് പ്രമാണം:ജയ്‌പൂർ പിങ്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു തെരുവ്.JPG|ജയ്‌പൂർ പിങ്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു തെരുവ് </gallery> {{wide image|jalmahal.jpg|850px|'''ജലമഹലിന്റെ വിസ്തൃത കാഴ്ച.'''}} {{Rajasthan-geo-stub|Jaipur}} {{India state and UT capitals}} {{Million-plus cities in India}} == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons|Jaipur}} * [http://jaipur.nic.in/ Jaipur District Administration site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105100942/http://jaipur.nic.in/ |date=2005-11-05 }} * [http://www.udhrajasthan.gov.in/ Department of Urban Development and Housing, Government of Rajasthan] * [http://www.jaipurjda.org/ Official Website of Jaipur Development Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070826055928/http://www.jaipurjda.org/ |date=2007-08-26 }} * [http://jaipurmc.org/ Official Website of Jaipur Municipal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316032335/http://jaipurmc.org/ |date=2015-03-16 }} * [http://www.jaipurtourism.org/ Jaipur Tourism Information Center]: Non profit tourist information center * {{Wikivoyage|Jaipur}} * {{Osmrelation|1950062}} * [https://Jaipuronedaytour.com Jaipuronedaytour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250720024255/https://jaipuronedaytour.com/ |date=2025-07-20 }} Jaipur information site for tourist. [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുൻകാല തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജയ്‌പൂർ]] otgiwzdc1oax148nb17va8w6tqylrfp 0 24330 4662994 4111188 2026-08-29T22:39:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662994 wikitext text/x-wiki {{PU|Terabyte}} {{Quantities of bytes}} 1024 [[ഗിഗാബൈറ്റ്]] ചേർന്നതാണ്‌ ഒരു '''ടെറാബൈറ്റ്'''. ഹാർഡ് ഡ്രൈവുകൾ, സോളിഡ്-സ്റ്റേറ്റ് ഡ്രൈവുകൾ, മറ്റ് സ്റ്റോറേജ് ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ശേഷി അളക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ സ്റ്റോറേജിൻ്റെ ഒരു യൂണിറ്റാണ് ടെറാബൈറ്റ് (ടിബി). ഡെസിമൽ സിസ്റ്റം ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഇത് സാധാരണയായി ഒരു ട്രില്യൺ ബൈറ്റുകൾ (1,000,000,000,000 ബൈറ്റുകൾ) എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. സ്റ്റോറേജ് കപ്പാസിറ്റികൾ ലേബൽ ചെയ്യുന്നതിന് നിർമ്മാതാക്കൾ മിക്കപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്ന മാനദണ്ഡമാണിത്<ref>{{Cite web|url=https://www.techtarget.com/searchstorage/definition/terabyte|title=What is a terabyte (TB)?|access-date=9 September 2024|archive-date=2024-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240902061331/https://www.techtarget.com/searchstorage/definition/terabyte|url-status=dead}}</ref>. എന്നിരുന്നാലും, കമ്പ്യൂട്ടിംഗിൽ, ഒരു ടെബിബൈറ്റ് (TiB) സമാന അളവിലുള്ള സംഭരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഇത് ബൈനറി സിസ്റ്റത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ഒരു ടെബിബൈറ്റ് 1,099,511,627,776 ബൈറ്റുകൾക്ക് തുല്യമാണ് (അത് 1,024 ജിഗാബൈറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ 2^40 ബൈറ്റുകൾ). ഈ ബൈനറി മെഷർമെൻ്റ് കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസിലും ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിലും സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, കാരണം കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ 2 ൻ്റെ പവറിൽ(powers of 2) പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == ബൈറ്റുകൾ == # 1024 ബൈറ്റ് 1 കിലൊ ബൈറ്റ് # 1024 കിലോബൈറ്റ് 1 മെഗാ ബൈറ്റ് # 1024 മെഗാ ബൈറ്റ് 1 ഗിഗ ബൈറ്റ് {{Itstub}} ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:സംഭരണശേഷിയുടെ ഏകകങ്ങൾ]] 24frmp4sampyblfjsy01p4rzk01830z 0 27728 4662917 2418691 2026-08-29T12:45:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662917 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mouse}} {{Taxobox | color = pink | name = ചുണ്ടെലി | fossil_range = Late [[Miocene]] - സമീപസ്ഥം | image =Apodemus_sylvaticus_bosmuis.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[House mouse]], ''Mus musculus'' | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | classis = [[സസ്തനി]] | ordo = [[Rodent]]ia | superfamilia = [[Muroidea]] | familia = [[Muridae]] | subfamilia = [[Murinae]] | genus = '''''Mus''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} [[ചുണ്ടെലി]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു എലി ജനുസ് ആണ് '''മുസ് (Mus)'''. സാധാരണായി വീടുകളിലും ചുറ്റുവട്ടത്തുമായി കണ്ടു വരുന്ന [[എലി|എലി വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട]] ഒരു [[സസ്തനി|സസ്തനിയാണ്]] '''ചുണ്ടെലി'''. ഇവ ആഹാരസാധനങ്ങളും മറ്റും കരണ്ട് ആണ് തിന്നുക. ==പൊതുജന ആരോഗ്യ പ്രാധാന്യം == ചുണ്ടെലികളും പ്ലേഗ് രോഗ വാഹകരാണ് . .എലികൾക്കിടയിലും,എലികളിൽനിന്നും മനുഷ്യരിലേക്കും , ബുബോനിക് പ്ലേഗിനു കാരണമാകുന്ന പാസടുരെല്ല പെസ്ടിസ് ബാക്ടീരിയയെ സംക്രമിപ്പിക്കുന്ന എലി ചെള്ളുകൾ (Xeopsylla ജനുസ്സുകൾ) എലിയുടെ തൊലിപ്പുറത്ത് ചോരകുടിച്ച് വസിക്കുന്ന ബാഹ്യ പരാദങ്ങൾ ആണ് . == അവലംബം == {{reflist|2}} == ഇതര ലിങ്കുകൾ == * [http://www.fancymice.info Fancy Mice 'A complete resource for pet owners and show breeders'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916103033/http://www.fancymice.info/ |date=2019-09-16 }} * [http://www.miceandrats.com/miceas.htm Mice as pets] * [http://www.nature.com/news/2005/050718/full/050718-2.html Impact of mice on endangered species] * [http://brainmaps.org/index.php?p=speciesdata&species=mus-musculus High-resolution images of cross section of mice brains] * [http://www.worldscibooks.com/lifesci/etextbook/p393/p393_chap1.pdf History of the mouse] (with focus on their use in genetics studies) {{animal-stub|Mouse}} [[Category:എലികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കരണ്ടുതീനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്തനികൾ]] 9lja853412lld9x6kw8i6dogbdcyh8n 0 35045 4663031 4661925 2026-08-30T06:51:50Z ~2026-47184-11 222251 /* കൂടാളി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ */ 4663031 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Koodali}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=കൂടാളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = ഗ്രാമം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[മട്ടന്നൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|മട്ടന്നൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോകസഭാമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.9231 |രേഖാംശം = 75.4858 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ് |ഭരണനേതൃത്വം = |വിസ്തീർണ്ണം = 40.27 |ജനസംഖ്യ = 25518 |ജനസാന്ദ്രത = 634 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]], [[കണ്ണൂർ]]-[[മട്ടന്നൂർ]] പാതക്കരികിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് ആണ് '''കൂടാളി'''. == കൂടാളി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് == കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഇരിട്ടി ബ്ലോക്കിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഒരു പഞ്ചായത്താണ് കൂടാളി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്. കണ്ണൂർ - ഇരിക്കൂർ പാതയിൽ കൊളോളം എന്ന സ്ഥലത്താണ് കൂടാളി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മൊത്തം 18 വാർഡുകൾ അടങ്ങിയതാണ് ഈ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്. ==പ്രധാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ== *പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രം, കൂടാളി *വെറ്ററിനറി ഡിസ്പെൻസറി, നായാട്ടുപാറ *ഗവ:ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറി, നായാട്ടുപാറ *പട്ടാന്നൂർ വില്ലജ് ഓഫീസ്,നായാട്ടുപാറ *ഗവ:ആയുർവേദ ഡിസ്പെൻസറി *ഉർജ്ജിത കന്നുകാലി വികസന പദ്ധതി ഉപകേന്ദ്രം, കൂടാളി *ഉർജ്ജിത കന്നുകാലി വികസന പദ്ധതി ഉപകേന്ദ്രം, കൊടോളിപ്രം *വില്ലേജ് ഓഫീസ്, കൂടാളി, കുംഭം == കൂടാളി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == *[[കൂടാളി ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ]] സ്ഥാപിതമായത് 1946-ൽ *[[കെ. പി. സി. ഹയർ സെക്കൻററി സ്കൂൾ]], പട്ടാന്നൂർ *മുനവ്വിറുൽ ഇസ്ലാം മദ്രസ്സ, കൂടാളി *[[ഫലാഹുൽ ഇസ്ലാം മദ്രസ്സ, കോയസ്സൻകുന്ന്]] *കുന്നോത്ത് യു.പി. സ്കൂൾ, കുന്നോത്ത് *മുട്ടന്നൂർ യു.പി. സ്കൂൾ, മുട്ടന്നൂർ *[[schoolwiki:കൂടാളി_യു_പി_എസ്‍‍‍‍|കൂടാളി യു.പി. സ്കൂൾ]], കൂടാളി *പട്ടാന്നൂർ യു.സ്കൂൾ, പട്ടാന്നൂർ *മുട്ടന്നൂർ ദേശമിത്രം എൽ.പി.സ്കൂൾ *[https://schoolwiki.in/%E0%B4%9C%E0%B4%BF_%E0%B4%8E%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%BF_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9F%E0%B5%8B%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 കൊടോളിപ്രം എൽ.പി. സ്കൂൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228042929/https://schoolwiki.in/%E0%B4%9C%E0%B4%BF_%E0%B4%8E%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%BF_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9F%E0%B5%8B%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |date=2023-02-28 }} * * കോവൂർ സെൻട്രൽ എൽ പി സ്കൂൾ ==വാർഡുകൾ== #നിടുകുളം #പട്ടാന്നൂർ #ആയിപ്പുഴ #തുമ്പോൽ #കൊളപ്പ #പാണലാട് #കൊടോളിപ്രം #കുന്നോത്ത് #നായാട്ടുപാറ #മുട്ടന്നൂർ #മൂലക്കരി #കുംഭം #താറ്റിയോട് #കൂടാളി ടൌണ് #കൂടാളി തെരു #കാവുംതാഴെ #ബങ്കണപ്പറമ്പ #പൂവത്തൂർ #കൊളോളം #കോവൂർ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |നിടുകുളം |ഷൈമ കാരായി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |002 |പട്ടാന്നൂർ |ഷിനു എൻ. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |പട്ടികജാതി |- |003 |ആയിപ്പുഴ |നാജിയ കെ.എ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |004 |തുമ്പോൽ |മറിയം മാച്ചേരി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |005 |കൊളപ്പ |ജിതിൻ കൊളപ്പ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |006 |പാണലാട് |ഭാഗീരഥി എം.വി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |007 |കൊടോളിപ്രം |പി.വി. വനജകുമാരി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |വനിത |- |008 |കുന്നോത്ത് |നിജില.കെ.സി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |009 |നായാട്ടുപ്പാറ |സുനിത്ത് നാരായൺ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |010 |മുട്ടന്നൂർ |ഷനിൽ സി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |011 |മൂലക്കരി |അമൽ പി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |012 |കുംഭം |ഇ. സജീവൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |013 |താറ്റിയോട് |സജിന സി.കെ. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |014 |കൂടാളി ടൌൺ |റഹ്മത്ത് കെ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |015 |കൂടാളി തെരു |ദിപിൻ പി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |016 |കാവുംതാഴെ |കെ.സി. പ്രതാപചന്ദ്രൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |017 |ബങ്കണപ്പറമ്പ |കെ. സുനന്ദ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |018 |പൂവത്തൂർ |ഷൈന എം. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |വനിത |- |019 |[[കൊളോളം]] |ഫർഷാന ടി.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |020 |കോവൂർ |കെ. മനോജ് | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |സി.പി.എം. |ജനറൽ |} ==പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങളൾ == *കൂടാളി ശ്രീ ഗണപതി ക്ഷേത്രം *പൂവത്തൂർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം *താറ്റിയോട് ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം *കോവൂർ ശ്രീമഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം *ശ്രീ ചുഴലിഭഗവതി ക്ഷേത്രം പട്ടാന്നൂർ *വരവിൽക്കാവ് ഗ്രാമക്ഷേത്രം *കുന്നോത്ത് ശ്രീ ശാസ്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം *കുന്നോത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം *ശ്രീ ചുഴലിഭഗവതി ക്ഷേത്രം കൊടോളിപ്രം *മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, കൊടോളിപ്രം *ശ്രീ കവിടിശ്ശേരി ശിവക്ഷേത്രം ==പ്രധാനസ്ഥലങ്ങൾ== *കൂടാളി *[[കോയസ്സൻകുന്ന്]] *കൊളോളം *പട്ടാന്നൂർ *നായാട്ടുപാറ *ചിത്രാരി *കൊളപ്പ *കുന്നോത്ത് *കൊടോളിപ്രം *ആയിപ്പുഴ *തുളച്ച കിണർ == ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് അക്ഷയ ജനസേവനകേന്ദ്രങ്ങൾ == കൊളപ്പ, കൂടാളി എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിലാണ് അക്ഷയ ഇ-കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുനനത്. ‍ {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{Kannur-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] 2kydll6xwk734p3ywyw5om8g6nq9yym 0 49067 4663001 4593703 2026-08-29T23:57:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663001 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dial-up_internet_access}} [[File:V34 modem.jpg|thumb|right|സജീവ മോഡമായ യുഎസ്റോബോട്ടിക്സ് courer 28800-bit/s]] [[File:56k-modem-dial-in-server.webm|thumb|ഡയൽ-ഇൻ സെർവർ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p1lDkGAzBe4|title=Dial-in server|website=youtube.com}}</ref>]] [[ടെലിഫോൺ]] കമ്പികളിലൂടെയുള്ള ഇന്റർനെറ്റ് ആക്സസ് ആണ് '''ഡയൽ അപ്പ്'''. [[മോഡം]] ഉപയോഗിച്ചാണ്‌ [[കമ്പ്യൂട്ടർ|കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ]] ടെലിഫോൺ ലൈനുകൾ വഴി സേവന ദാതാവിന്റെ നോഡിലേക്കു ബന്ധപ്പെടുന്നത്.<ref>https://www.techopedia.com/definition/25953/dial-up-connection{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ഒരു നമ്പർ ഡയൽ ചെയ്താണ് ഇന്റർനെറ്റ് ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. വളരെ കുറഞ്ഞ വേഗതയിലുള്ള സേവനമാണിത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ വെബ്സൈറ്റുകൾ മിക്കതും സ്റ്റാറ്റിക് ആയിരുന്നത് കൊണ്ട് ഇത് പ്രശ്നമല്ലായിരുന്നു. ഒരു പരമ്പരാഗത ടെലിഫോൺ ലൈനിൽ ഒരു ടെലിഫോൺ നമ്പർ ഡയൽ ചെയ്തുകൊണ്ട് ഒരു ഇന്റർനെറ്റ് സേവന ദാതാവിലേക്ക് (ISP) ഒരു കണക്ഷൻ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് പൊതു സ്വിച്ച്ഡ് ടെലിഫോൺ നെറ്റ്‌വർക്കിന്റെ (PSTN) സൗകര്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇന്റർനെറ്റ് ആക്‌സസ്സിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/PSTN |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-06-21 |archive-date=2022-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621104118/https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/PSTN |url-status=dead }}</ref>ഡയൽ-അപ്പ് കണക്ഷനുകൾ ഒരു റൂട്ടറിലേക്കോ കമ്പ്യൂട്ടറിലേക്കോ അയയ്‌ക്കുന്നതിന് ഓഡിയോ സിഗ്നലുകൾ ഡാറ്റയിലേക്ക് ഡീകോഡ് ചെയ്യാനും മറ്റൊരു മോഡത്തിലേക്ക് അയയ്‌ക്കുന്നതിന് പിന്നീടുള്ള രണ്ട് ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സിഗ്നലുകൾ എൻകോഡ് ചെയ്യാനും മോഡം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ==ചരിത്രം== 1979-ൽ ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ ബിരുദവിദ്യാർത്ഥികളായിരുന്ന ടോം ട്രൂസ്കോട്, സ്റ്റീവ് ബെല്ലോവീൻ എന്നിവർ ചേർന്ന് ഡയൽ അപ്പ് നെറ്വർക്കിന്റെ മുൻഗാമി എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന യൂസ്നെറ്റ്‌ അവതരിപ്പിച്ചു. <ref name="Hauben">{{cite book|last1=Hauben|first1=Michael|last2=Hauben|first2=Rhonda|title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet|date=1997|publisher=IEEE Computer Society Press|location=Los Alamitos, CA|isbn=0-8186-7706-6|pages=161–200|edition=1st|url=http://www.columbia.edu/~rh120/|accessdate=25 February 2017}}</ref>.ടെലിഫോൺ മോഡം വഴി ഡാറ്റ കൈമാറാൻ ഡയൽ-അപ്പ് കണക്ഷൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[യുണിക്സ്]](UNIX) അധിഷ്ഠിത സംവിധാനമായിരുന്നു യൂസ്നെറ്റ്(USENET).<ref>{{Cite web|url=https://support.bbc.co.uk/support/history.html|title=BBC Internet Services - History|website=support.bbc.co.uk|access-date=2019-09-19}}</ref> എൻഎസ്എഫ്നെറ്റ്(NSFNET)-ലിങ്ക്ഡ് സർവ്വകലാശാലകൾ പോലെയുള്ള പൊതു ദാതാക്കൾ വഴി 1980-കൾ മുതൽ ഡയൽ-അപ്പ് ഇന്റർനെറ്റ് നിലവിലുണ്ട്. 1989-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ ബ്രൂണൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി വഴി ബിബിസി ഇന്റർനെറ്റ് ആക്‌സസ് സ്ഥാപിച്ചു. 1992-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ പിപെക്സും യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ സ്പ്രിന്റും ആണ് ഡയൽ-അപ്പ് ആദ്യമായി വാണിജ്യപരമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്തത്.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/connecting-britain/timeline-how-uk-got-connected/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/technology/connecting-britain/timeline-how-uk-got-connected/ |archive-date=2022-01-12 |url-access=subscription |url-status=live|title=How the UK got connected|date=2016-10-27|work=The Telegraph|access-date=2019-09-17|language=en-GB|issn=0307-1235|postscript=none}}{{cbignore}}; {{cite web|url=http://www.gtnet.gov.uk/corporate/about/|title=About PIPEX|publisher=GTNet|access-date=2012-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101022035/http://www.gtnet.gov.uk/corporate/about/|archive-date=2012-11-01|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://h-net.msu.edu/cgi-bin/logbrowse.pl?trx=vx&list=edtech&month=9207&week=&msg=An61j4s0%2BR1UHNuEZOgGfw&user=&pw= |website=h-net.msu.edu |date=31 July 1992 |title=H-Net Discussion Networks – SprintLink Commercial Availability Announced (fwd) |access-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305153637/http://h-net.msu.edu/cgi-bin/logbrowse.pl?trx=vx&list=edtech&month=9207&week=&msg=An61j4s0%2BR1UHNuEZOgGfw&user=&pw= |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead }}</ref> 1990-കളുടെ അവസാനത്തിൽ വാണിജ്യ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ് അവതരിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം,<ref>{{Cite web|url=http://home.bt.com/tech-gadgets/internet/broadband/who-invented-broadband-11364284589900|title=Who invented broadband? How copper telephone lines became high-speed internet connections|date=25 July 2018|website=BT|access-date=19 September 2019|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124100319/http://home.bt.com/tech-gadgets/internet/broadband/who-invented-broadband-11364284589900|url-status=dead}}</ref> ഡയൽ-അപ്പ് ഇന്റർനെറ്റ് ആക്‌സസ്സ് 2000-കളുടെ മധ്യത്തോടെ ജനപ്രിയമായില്ല. ചില ഗ്രാമങ്ങളിലോ വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലോ ഉള്ളതുപോലെ, മറ്റ് ഫോമുകൾ ലഭ്യമല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലോ ചെലവ് വളരെ കൂടുതലുള്ളിടത്തോ ഇത് ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ==ലഭ്യത== ടെലിഫോൺ ശൃംഖലയും ഡയലപ്പ് മോഡവുമാണ് ഇതിന് വേണ്ടത്. വേറെ സഞ്ജീകരണങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഈ സേവനം ഉപയോഗിക്കാൻ വേണ്ട. == ഡയൽ അപ്പ് സ്പീഡ്സ് ലിസ്റ്റ് == {| style="text-align:right;" |- ! align="left" | Connection ! [[Bitrate]] |- | align="left" colspan=6 | |- | മോഡം 110 [[baud]] || 0.1 kbit/s |- | മോഡം 300 (300 baud) ([[Bell 103]] or [[V.21]]) || 0.3 kbit/s |- | മോഡം 1200 (600 baud) ([[Bell 212A]] or [[V.22]]) || 1.2 kbit/s |- | മോഡം 2400 (600 baud) ([[V.22bis]]) || 2.4 kbit/s |- | മോഡം 2400 (1200 baud) ([[V.26bis]]) || 2.4 kbit/s |- | മോഡം 4800 (1600 baud) ([[V.27ter]]) || 4.8 kbit/s |- | മോഡം 9600 (2400 baud) ([[V.32]]) || 9.6 kbit/s |- | മോഡം 14.4 (2400 baud) ([[V.32bis]]) || 14.4 kbit/s |- | മോഡം 28.8 (3200 baud) ([[V.34]]) || 28.8 kbit/s |- | മോഡം 33.6 (3429 baud) ([[V.34]]) || 33.6 kbit/s |- | മോഡം 56k (8000/3429 baud) ([[V.90]]) || 56.0/33.6 kbit/s |- | മോഡം 56k (8000/8000 baud) ([[V.92]]) || 56.0/48.0 kbit/s |- | ഹാർഡ്വെയർ കംപ്രഷൻ (variable) ([[V.90]]/[[V.42bis]]) || 56.0-220.0 kbit/s |- | ഹാർഡ്വെയർ കംപ്രഷൻ (variable) ([[V.92]]/[[V.44]]) || 56.0-320.0 kbit/s |- | സെർവർ സൈഡ് വെബ് കംപ്രഷൻ (variable) ([[Netscape#Netscape Internet Service|Netscape ISP]]) || 100.0-1000.0 kbit/s |} ==അവലംബം== {{reflist}} {{Internet access}} {{Tech-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്റർനെറ്റ്]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ]] 4761vm42ei0pywky72dpfwzdu1al9t0 0 54707 4663010 4590592 2026-08-30T03:39:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663010 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirakkatha}} {{Infobox Film | name = തിരക്കഥ | image = Thirakadha-srividya-priyamani.jpg | caption = പോസ്റ്റർ | director = [[രഞ്ജിത്ത്]] | producer = രഞ്ജിത്ത്<br />മഹ സുബൈർ | writer = രഞ്ജിത്ത് | narrator = രഞ്ജിത്ത് | starring = [[പൃഥ്വിരാജ്]]<br />[[പ്രിയാമണി]]<br />[[അനൂപ് മേനോൻ]]<br />[[രഞ്ജിത്ത്]]<ref>{{cite web|publisher = OneIndia|title = Thirakkatha - Preview|url = http://entertainment.oneindia.in/malayalam/previews/2008/thirakkatha-film-preview-150908.html|accessdate = നവംബർ 13, 2008}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | music = [[ശരത് (സംഗീതസം‌വിധായകൻ)|ശരത്]] | lyrics = [[റഫീക്ക് അഹമ്മദ്]] | cinematography = [[എം.ജെ. രാധാകൃഷ്ണൻ]] | editing = [[വിജയ് ശങ്കർ]] | studio = വർണചിത്ര ബിഗ്സ്ക്രീൻ | distributor = വർണചിത്ര ബിഗ്സ്ക്രീൻ | released = 2008 സെപ്റ്റംബർ 12 | runtime = 120 മിനിറ്റ് | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} [[രഞ്ജിത്ത്]] സം‌വിധാനം ചെയ്ത് [[പൃഥ്വിരാജ്]], [[പ്രിയാമണി]], [[അനൂപ് മേനോൻ]] എന്നിവർ മുഖ്യവേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച് 2008-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രമാണ് '''''''തിരക്കഥ'''''''. 2008 സെപ്റ്റംബർ 12-ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചിത്രം അതിന്റെ പ്രമേയം കൊണ്ടും ആഖ്യാനരീതികൊണ്ടും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.{{അവലംബം}} 2008-ലെ മികച്ച മലയാളചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ഈ ചിത്രം നേടി. താരപ്രഭയിൽ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് അഭിനയരംഗം വിടുകയും വിസ്മൃതിയിലാവുകയും ചെയ്ത മാളവിക എന്ന ച്ലച്ചിത്രനടിയുടേയും പിൽക്കാലത്ത് താരരാജാവായി വളർന്ന അജയചന്ദ്രന്റേയും പൊലിഞ്ഞുപോയ പ്രണയത്തിന്റെ കഥ അക്ബർ അഹമ്മദ് എന്ന യുവസം‌വിധായകൻ തേടുന്നതാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം. അന്തരിച്ച ചലചിത്രനടി [[ശ്രീവിദ്യ|ശ്രീവിദ്യയും]] [[കമലഹാസൻ|കമലഹാസനുമായി]] ഉണ്ടായിരുന്നെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ബന്ധമാണ് ചിത്രത്തിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന അഭിപ്രായമുണ്ട്.<ref>[http://nowrunning.com/news/news.aspx?it=18176&p=1 nowrunning.com വാർത്ത - Wasn't Ranjith telling Sreevidya's tale?]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> കഥയിലെ സാമ്യങ്ങളും ചലച്ചിത്രം ശ്രീവിദ്യയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതും ഈ അഭിപ്രായത്തിന് കാരണങ്ങളാണ്. == കഥാസംഗ്രഹം == തന്റെ ആദ്യ ചലച്ചിത്രം 'ബ്രദേഴ്സ്' വൻ വിജയമായതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രദ്ധേയനായ യുവസം‌വിധായകനാണ് 'അക്കി' എന്നു വിളിപ്പേരുള്ള അക്ബർ അഹമ്മദ് ([[പൃഥ്വിരാജ്]]). അക്ബറും, കാമുകി ദേവയാനിയും ([[സം‌വൃത സുനിൽ]]) അവരുടെ മൂന്ന് യുവസുഹൃത്തുക്കളും കാസബ്ലാങ്ക എന്ന ഒരു ഭക്ഷണശാല കൂടി നടത്തുന്നു. അക്ബറിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഈ കൂട്ടായ്മയുടെ സഹകരണമുണ്ട്. തന്റെ അടുത്ത ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം ആലോചിക്കുന്ന അക്ബറിന്റെ മനസ്സ് ചെന്നെത്തുന്നത് ഒരു കാലത്തെ താരറാണിയായിരുന്ന മാളവികയിലാണ് ([[പ്രിയാമണി]]). മാളവികയ്ക്കൊപ്പം അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അജയചന്ദ്രൻ ([[അനൂപ് മേനോൻ]]) വർത്തമാനകാലത്തിലെ മലയാള സിനിമയിലെ താരരാജാവായി വളർന്നു. മാളവികയ്ക്കും അജയചന്ദ്രനുമിടയിലുണ്ടായിരുന്ന പ്രണയവും വിവാഹബന്ധവും പൊലിഞ്ഞതും അവർ അഭിനയരംഗത്തു നിന്നും പൊതുജീവിതത്തിൽ നിന്നും തിരോധാനം ചെയ്തതും എറെക്കുറെ ഒരുമിച്ചായിരുന്നു എന്നു മനസ്സിലാക്കിയ അക്ബർ തിരക്കഥാരചനയ്ക്കായി ഇരുവരുടേയും പഴയകാല ജീവിതം അന്വേഷിച്ച് യാത്രചെയ്യുന്നു. അജയചന്ദ്രന്റെയും മാളവികയുടേയും സുഹൃത്തായിരുന്ന അകാലത്തിൽ മരണമടഞ്ഞ സം‌വിധായകൻ എബി കുരുവിള ([[രഞ്ജിത്ത്]]) തന്റെ ഭാര്യയ്ക്കയച്ച കത്തുകൾ എബിയുടെ മകനായ അപ്പു ([[വിനീത് കുമാർ]]) അക്ബറിന് നൽകുകയും അവ പഴയകാല സംഭവങ്ങളിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നു. മാളവികയും അജയചന്ദ്രനും പ്രണയത്തിലാവുകയും വിവാഹിതരാവുകയും ചെയ്തെങ്കിലും ആ ബന്ധം പെട്ടെന്നുതന്നെ വേർപിരിയുകയും മാളവിക അഭിനയരംഗം വിടുകയും ചെയ്തു. വർത്തമാനകാലത്തിൽ മാളവിക എവിടെയാണെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല. അക്ബറും സുഹൃത്തുക്കളും യാത്രകൾക്കും ശ്രമങ്ങൾക്കുമൊടുവിൽ കാൻസർ ബാധിച്ച് മരണാസന്നയായ മാളവികയെ കണ്ടെത്തുകയും അവർക്കും അജയചന്ദ്രനുമിടയിൽ സംഭവിച്ചതിന്റെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അക്ബറും സുഹൃത്തുക്കളും മാളവികയെ തങ്ങളോടൊപ്പം കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വരികയും തെറ്റിദ്ധാരണകൾ നീക്കി അവരെയും അജയചന്ദ്രനേയും ഒന്നിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മരണം കീഴടക്കുന്നതിനു മുൻപ് തന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷം മാളവിക അജയചന്ദ്രനെ അറിയിക്കുന്നു. മാളവികയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഇരുവരും തങ്ങൾ ആദ്യം കണ്ടുമുട്ടുകയും പ്രണയത്തിലാവുകയും ചെയ്ത 'ക്ലൗഡ്സ് എൻഡ്' എന്ന സുഖവാസകേന്ദ്രത്തിൽ വീണ്ടും ഒരുമിക്കുന്നിടത്ത് ചിത്രം അവസാനിക്കുന്നു == അഭിനയിച്ചവർ == * [[പൃഥ്വിരാജ്]] – അക്ബർ അഹമ്മദ് * [[പ്രിയാമണി]] – മാളവിക * [[അനൂപ് മേനോൻ]] – അജയചന്ദ്രൻ * [[രഞ്ജിത്ത്]] – എബി കുരുവിള * [[സം‌വൃത സുനിൽ]] – ദേവയാനി * [[വിനീത് കുമാർ]] – അപ്പു * [[ജഗന്നാഥ വർമ്മ]] * [[കൊച്ചിൻ ഹനീഫ]] * [[നന്ദു]] * [[അരുൺ (നടൻ)|അരുൺ]] * [[നിഷാന്ത് സാഗർ]] * [[എൻ.എൽ. ബാലകൃഷ്ണൻ]] * [[മണിയൻപിള്ള രാജു]] ==സംഗീതം== ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സ്കോർ, സൗണ്ട് ട്രാക്ക്, എന്നിവ നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ശരത്]] ആണ്. ഒരു നീണ്ട വിടവിന് ശേഷമാണ് ശരത് ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ തിരിച്ചെത്തിയത്. {{Infobox album | name = തിരക്കഥ | type = ശബ്ദട്രാക്ക് | artist = [[ശരത്]] | cover = | released = 2008 | recorded = 2008 | genre = [[ശബ്ദട്രാക്ക്]] | length = 31:59 | label = Anak Audio | producer = [[ശരത്]] | prev_title = [[Shyaamam]] | prev_year = 2006 | next_title = [[Kalavaramaye Madilo]] | next_year = 2009 }} {{tracklist| |extra_column=Singer(s) |headline = Track-List<ref>{{cite web |title=Thirakkatha (2008) |url=https://mio.to/album/Thirakkatha+%282008%29 |website=Music India Online |accessdate=2 November 2018 |archive-date=2019-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414141932/https://mio.to/album/Thirakkatha%2B(2008) |url-status=dead }}</ref> |total_length=31:59 |title1=അരികിൽ നീ ഇല്ലയെന്ന സത്യം|note1 = Male|extra1=[[മധു ബാലകൃഷ്ണൻ]]|length1= 3:15 |title2=ഒടുവിൽ ഒരു ശോണരേഖയായ്|note2 = (Female) (Won Best Filmfare Award for Best Female Playback Singer – Malayalam)|extra2=[[കെ. എസ്. ചിത്ര]]|length2=4:10 |title3=പാലപ്പൂ ഇതളിൽ|extra3=[[ശ്വേത മോഹൻ]], [[K. K. Nishad|Nishad]]|length3=4:29 |title4=മഞ്ഞുനീരിൽ ചെന്തീക്കനൽ|note4 = Version 1|extra4=[[Kalpana Raghavendar|കൽപ്പന]]|length4=4:25 |title5=Onnondonnu Chernu|extra5=[[രഞ്ജിനി ഹരിദാസ്]], [[ശങ്കർ മഹാദേവൻ]]|length5=3:51 |title6=അരികിൽ നീ ഇല്ലയെന്ന സത്യം|note6 = Female|extra6=Teenu Tellence|length6=3:15 |title7=ഒടുവിൽ ഒരു ശോണരേഖയായ്|note7 = Male|extra7=[[ശരത്]]|length7=4:09 |title8=മഞ്ഞുനീരിൽ ചെന്തീക്കനൽ|note8 = Version 2|extra8=[[Kalpana Raghavendar|കൽപ്പന]]|length8=4:25 }} == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.varnachithrabigscreen.com/Thirakkada/index.html ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919134936/http://www.varnachithrabigscreen.com/Thirakkada/index.html |date=2008-09-19 }} * {{imdb title|id=1305889|title=തിരക്കഥ}} * [http://msidb.org/m.php?6232 ''തിരക്കഥ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231004811/http://msidb.org/m.php?6232 |date=2013-12-31 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ * [http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10502.html ഇൻഡ്യാഗ്ലിറ്റ്സ് നിരൂപണം - Thirakkatha - Refreshingly different] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008094312/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10502.html |date=2008-10-08 }} * [http://www.nowrunning.com/movie/reviews/moviereview.aspx?movie=5473&rid=1799 നൗറണ്ണിംഗ് നിരൂപണം Thirakkatha Review - Review by VN.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019024148/http://nowrunning.com/movie/reviews/moviereview.aspx?movie=5473&rid=1799 |date=2008-10-19 }} == അധാരസൂചിക == <references/> {{NationalFilmAwardBestFeatureFilmMalayalam}} [[വർഗ്ഗം:2008-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച മലയാളചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നേടിയ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രഞ്ജിത്ത് സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജോജു ജോർജ് അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] {{film-stub}} ccnzzsieo83m8i1lwgkv8fyf7cgrmm6 0 61278 4663050 4649697 2026-08-30T11:01:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663050 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|National Treasure (film)}} {{Infobox_Film |name=നാഷണൽ ട്രഷർ |image= Movie national treasure.JPG |writer=Story by<br />[[Jim Kouf]]<br />Oren Aviv<br />[[Charles Segars]]<br />[[Ted Elliott]]<br />[[Terry Rossio]]<br />Screenplay by<br />[[Marianne Wibberley & Cormac Wibberley|Marianne & Cormac Wibberley]] |producer=[[Jerry Bruckheimer]]<br />John Turteltaub |starring=[[നിക്കോളസ് കേജ്]]<br />[[ഡയാന ക്രൂഗർ]]<br />[[ജസ്റ്റിൻ ബാർത്ത]]<br />[[സീൻ ബീൻ]]<br />[[Jon Voight]]<br />[[Harvey Keitel]]<br />[[Christopher Plummer]]<br />[[Yves Michel-Beneche]]<br />[[Jason Earles]] |director=[[Jon Turteltaub]] |music=[[Trevor Rabin]] |distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Buena Vista International]] |editing=[[William Goldenberg]] |cinematography=[[Caleb Deschanel]] |released=November 19, 2004 |runtime=131 min. |country=[[Cinema of the United States|United States]] |language=[[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] |budget= [[United States dollar|US$]]100,000,000<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nationaltreasure.htm "Box office statistics for ''National Treasure'' (2004)"]. BoxOfficeMojo.com. Retrieved [[ഏപ്രിൽ 10]] [[2007]].</ref> |gross= [[United States dollar|US$]]347,451,894<br /><small>(worldwide)</small> }} '''''നാഷണൽ ട്രഷർ''''' [[വാൾട്ട് ഡിസ്നി]] പിക്ചേഴ്സിന്റെ സാഹസിക ചലച്ചിത്രമാണ്. ജോൺ ടർട്ടിൽടോബാണ് സംവിധാനം നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[നിക്കോളസ് കേജ്]], [[ഡയാന ക്രൂഗർ]], [[ജസ്റ്റിൻ ബാർത്ത]], [[സീൻ ബീൻ]] എന്നിവരാണ് മുഖ്യകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഡിക്ലറേഷൻ ഓഫ് ഇൻഡിപെൻഡൻസ് എന്ന ചരിത്ര രേഖയുപയോഗിച്ച് നഷ്ടപ്പെട്ട നിധി കണ്ടുപിടിക്കുന്നതാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം. ==കഥ== 1974-ൽ, ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഗേറ്റ്സ് എന്ന കുട്ടിയോട് അമേരിക്കയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു ഐതിഹാസിക നിധിയെക്കുറിച്ച് അവന്റെ മുത്തച്ഛൻ പറയുന്നു. പുരാതന കാലം മുതൽ നൈറ്റ്സ് ടെംപ്ലാർ, സ്ഥാപക പിതാക്കന്മാർ, ഫ്രീമേസൺമാർ എന്നിവരിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ നിധി, ഗേറ്റ്സ് കുടുംബത്തിന്റെ മുഴുവൻ അഭിനിവേശമായി മാറിയിരുന്നു. 1832-ൽ, മരണാസന്നനായ ചാൾസ് കാരൾ അവരുടെ പൂർവികനായ തോമസ് ഗേറ്റ്സിനോട് നിധിയെക്കുറിച്ച് പറയുകയും, "രഹസ്യം ഷാർലറ്റിനൊപ്പമുണ്ട്" എന്ന നിഗൂഢമായ വാക്യം അവശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ കഥ ബെന്നിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, സംശയാലുവായ അവന്റെ പിതാവ് പാട്രിക്ക് ഇത് വെറും അസംബന്ധമായി തള്ളിക്കളയുന്നു. മുപ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ബെൻ ഒരു അമേരിക്കൻ ചരിത്രകാരനും ക്രിപ്‌റ്റോഗ്രാഫറും നിധി വേട്ടക്കാരനുമായി മാറുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടർ വിദഗ്ധനായ തന്റെ സുഹൃത്ത് റൈലി പൂളിനൊപ്പം, ധനികനായ ഇംഗ്ലീഷുകാരൻ ഇയാൻ ഹോവ് ധനസഹായം നൽകുന്ന ഒരു പര്യവേഷണത്തിന് ബെൻ നേതൃത്വം നൽകുന്നു, ആർട്ടിക്കിൽ കണ്ടെത്തിയ ഒരു കപ്പലായ "ഷാർലറ്റ്" കണ്ടെത്താൻ. കപ്പലിനുള്ളിൽ അവർ ഒരു മീർഷോം പൈപ്പ് കണ്ടെത്തുന്നു. അതിലെ കൊത്തുപണികൾ അടുത്ത സൂചന സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ഒളിപ്പിച്ച ഒരു ഭൂപടമാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇയാൻ ഒരു ക്രിമിനൽ തലവനാണെന്ന് വെളിപ്പെടുകയും പ്രഖ്യാപനം മോഷ്ടിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരു സംഘർഷം ഉണ്ടാവുകയും സംഘം പിരിയുകയും ചെയ്യുന്നു. ബെന്നും റൈലിയും ഇയാന്റെ പദ്ധതിയെക്കുറിച്ച് FBI-യെയും നാഷണൽ ആർക്കൈവ്സിലെ ഡോ. അബിഗെയ്ൽ ചേസിനെയും അറിയിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവരെ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. ഇയാന് മുൻപ് പ്രഖ്യാപനം ആർക്കൈവ്സിന്റെ സംരക്ഷണ മുറിയിൽ നിന്ന് ഒരു ഗാല പരിപാടിക്കിടെ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് അത് സംരക്ഷിക്കാൻ ബെൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. അബിഗെയ്‌ലിന്റെ വിരലടയാളങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ച്, ബെൻ പ്രഖ്യാപനം വിജയകരമായി കരസ്ഥമാക്കുന്നു, എന്നാൽ ഇയാന്റെ സംഘം അത് മോഷ്ടിക്കാൻ അകത്തുകടക്കുമ്പോൾ തന്നെ അവനെ കണ്ടെത്തുന്നു. ഗിഫ്റ്റ് ഷോപ്പിലൂടെ പുറത്തുകടക്കാൻ ബെൻ ശ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ കാഷ്യർ പ്രഖ്യാപനത്തെ ഒരു സുവനീർ പകർപ്പായി തെറ്റിദ്ധരിക്കുമ്പോൾ അതിന് പണം നൽകേണ്ടിവരുന്നു. എന്തോ പന്തികേട് സംശയിച്ച അബിഗെയ്ൽ ബെന്നിനെ നേരിടുകയും രേഖ തിരികെ വാങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇയാൻ ഉടൻതന്നെ അവളെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു, എന്നാൽ ബെന്നും റൈലിയും ഒരു സുവനീർ പകർപ്പ് ഉപേക്ഷിച്ച് ഇയാനെ കബളിപ്പിച്ച് അബിഗെയ്ലിനെ രക്ഷിക്കുന്നു. സ്പെഷ്യൽ ഏജന്റ് പീറ്റർ സദുസ്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ FBI ബെന്നിനെ വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങുന്നു. പാട്രിക്കിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ഓടിപ്പോയ ത്രയം പ്രഖ്യാപനം പഠിക്കുകയും അദൃശ്യ മഷിയിൽ എഴുതിയ ഒരു ബുക്ക് സൈഫർ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സന്ദേശം ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിന്റെ "സൈലൻസ് ഡൂഗുഡ്" കത്തുകളെ പരാമർശിക്കുന്നു. പാട്രിക്ക് മുൻപ് ഇവ സ്വന്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന് സംഭാവന ചെയ്തിരുന്നു. നിധി ബ്രിട്ടീഷുകാരെ വഴിതെറ്റിക്കാൻ അമേരിക്കൻ വിപ്ലവകാരികൾ കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു കെട്ടുകഥയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന പാട്രിക്ക്, മൂവരുടെയും നിഷ്കളങ്കതയെ ശാസിക്കുന്നു. പ്രഖ്യാപനം മോഷ്ടിച്ചത് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുകയും തന്റെ മകന്റെ തീരുമാനങ്ങളിൽ ദുഃഖിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം, ബെൻ ഫിലാഡൽഫിയയിലേക്ക് പോയശേഷം, കസേരയിൽ കെട്ടിയിടപ്പെട്ട നിലയിൽ പാട്രിക്കിനെ FBI കണ്ടെത്തുന്നു. കത്തുകൾ കാണാനും സൈഫർ പൊളിക്കാൻ സഹായിക്കാനും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ ഒരു സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥിക്ക് പണം നൽകി, ബെൻ, റൈലി, അബിഗെയ്ൽ എന്നിവർ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ഹാളിന്റെ മണിഗോപുരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു സന്ദേശം കണ്ടെത്തുന്നു. ഇയാനും സൂചന കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ഗോപുരത്തിൽ, ബെൻ ഒരു അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഇഷ്ടിക മുറിച്ചെടുക്കുന്നു, അതിൽ പലവർണ ലെൻസുകളുള്ള ഒരു കണ്ണട അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ഇത് പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ പിൻഭാഗം വായിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ട്രിനിറ്റി ചർച്ചിലേക്ക് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഒരു സൂചന വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. FBI ബെന്നിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നത് വരെ ഇയാന്റെ കൂട്ടാളികൾ ത്രയത്തെ ഫിലാഡൽഫിയയിലുടനീളം പിന്തുടരുന്നു. അബിഗെയ്ലിനും റൈലിക്കും പ്രഖ്യാപനം ഇയാന് നഷ്ടപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ അടുത്ത സൂചനയ്ക്ക് പകരമായി ബെന്നിനെ രക്ഷിക്കാൻ സഹായിക്കണമെന്ന് അബിഗെയ്ൽ ഇയാനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഇയാൻ സമ്മതിക്കുകയും FBI-യുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും USS ഇൻട്രെപിഡിൽ ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, അവിടെ അവർ ബെന്നിനെ FBI-യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇയാൻ പ്രഖ്യാപനം തിരികെ നൽകുകയും അടുത്ത സൂചന ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ ബെൻ മൗനം പാലിക്കുമ്പോൾ, പാട്രിക്കിനെ ബന്ദിയാക്കിയതായി ഇയാൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സംഘം ട്രിനിറ്റി ചർച്ചിലേക്ക് പോകുന്നു, അവിടെ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട വിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ, അവസാനിക്കുന്നതായി തോന്നുന്ന ഒരു ഭൂഗർഭ പാത അവർ കണ്ടെത്തുന്നു. ഇത് പോൾ റെവറിന്റെ "മിഡ്നൈറ്റ് റൈഡിനെ" പരാമർശിക്കുന്നതാണെന്ന് പാട്രിക്ക് അവകാശപ്പെടുന്നു, ബോസ്റ്റണിലെ ഓൾഡ് നോർത്ത് ചർച്ചിലേക്ക് ഇയാനെ നയിക്കുന്നു, ബെൻ ഈ അവകാശവാദത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഇയാൻ സംഘത്തെ അറയിൽ കുടുക്കി ബോസ്റ്റണിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇയാന്റെ വഞ്ചന മുൻകൂട്ടി കണ്ടതിനാൽ, അവനെ വഴിതെറ്റിക്കാൻ കള്ളം പറഞ്ഞതായി ബെന്നും പാട്രിക്കും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ബെൻ ഒരു രഹസ്യ വാതിൽ കണ്ടെത്തുന്നു; എന്നാൽ അവർ കണ്ടെത്തുന്നത് ഒരു ശൂന്യമായ മുറി മാത്രമാണ്. നിരാശനായ ബെൻ, നിധി മാറ്റപ്പെട്ടതോ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതോ ആണെന്നും തന്റെ അന്വേഷണം വൃഥാവിലായെന്നും വിശ്വസിക്കുന്നു. നിധിയുടെ അസ്തിത്വത്തിൽ വീണ്ടും വിശ്വാസം വീണ്ടെടുത്ത പാട്രിക്ക്, ബെന്നിനെ അന്വേഷണം തുടരാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഷാർലറ്റിൽ നിന്നുള്ള മീർഷോം പൈപ്പ് യോജിക്കുന്ന ഒരു ദ്വാരം ബെൻ കണ്ടെത്തുന്നു, ഇത് നിധി അടങ്ങിയ ഒരു വലിയ അറ തുറക്കുന്നു, ഉപരിതലത്തിലേക്ക് ഒരു ഗോവണിയോടെ. പ്രഖ്യാപനം തിരികെ നൽകാൻ ബെൻ, ഒരു ഫ്രീമേസൺ കൂടിയായ സദുസ്കിയെ ഭൂതലത്തിൽ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. തനിക്കും അബിഗെയ്ലിനും റൈലിക്കും എതിരായ കുറ്റങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിന് പകരമായി, ഗേറ്റ്സ് കുടുംബത്തിനും റൈലിക്കും കണ്ടെത്തലിന്റെ ബഹുമതി നൽകി, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മ്യൂസിയങ്ങൾക്ക് നിധി സംഭാവന ചെയ്യാൻ ബെൻ തീരുമാനിക്കുകയും ഇയാനെ കണ്ടെത്താൻ FBI-യെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോസ്റ്റണിലെ ഓൾഡ് നോർത്ത് ചർച്ചിൽ അതിക്രമിച്ചുകയറുന്നതിനിടെ ഇയാനും അവന്റെ അനുയായികളും വേഗത്തിൽ അറസ്റ്റിലാകുന്നു. ബെന്നും ആബിഗേയ്ലും ഒരുമിച്ചു ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. == അഭിനേതാക്കൾ== *[[നിക്കോളസ് കേജ്]] as ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഗേറ്റ്സ് - protagonist seeking the Templar treasure *[[ജസ്റ്റിൻ ബാർത്ത]] as Riley Poole - ബെന്നിന്റെ സുഹൃത്ത്, സാങ്കേതിക വിദഗ്ദ്ധൻ *[[ഡയാന ക്രൂഗർ]] as ആബിഗേയ്ൽ ചേസ് - നാഷണൽ ആർക്കൈവ്സ് ഉദ്യോഗസ്ഥ *[[സീൻ ബീൻ]] as ലാൻ ഹോ - antagonist trying to steal the Declaration and find the treasure for himself <!-- *[[Jon Voight]] as Patrick Henry Gates - Ben's father who does not believe in the treasure *[[Harvey Keitel]] as [[FBI]] [[Special Agent]] Peter Sadusky - FBI agent who tries to reclaim the Declaration *[[Christopher Plummer]] as John Adams Gates - Ben's grandfather who tells him of the treasure *[[Yves Michel-Beneche]] as Museum Kid - kid Riley hires to decipher clues at the Franklin Institute *[[Jason Earles]] as Thomas Gates, ancestor of Ben Gates who first hears of the legend *[[David Dayan Fisher]] as Shaw, one of Ian's henchmen *[[Stewart Finlay-McLennan]] as Powell another one of Ian's henchmen *[[Oleg Taktarov]] as Victor another one of Ian's henchmen *[[Stephen A. Pope]] as Phil, Ian's henchmen again --> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == *{{imdb title|id=0368891|title=National Treasure}} *{{rotten-tomatoes|id=national_treasure|title=National Treasure}} *{{mojo title|id=nationaltreasure|title=National Treasure}} *[http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/treasure/index.html The National Archives "Our National Treasure" website] *[http://www.nitpickers.com/movies/repository.cgi?pg=t&sp=i&tt=304368 ''National Treasure'' mistakes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220061812/http://www.nitpickers.com/movies/repository.cgi?pg=t&sp=i&tt=304368 |date=2008-12-20 }} at Nitpickers.com *[http://www.moviehole.net/news/20041116_4553.html Nicolas Cage interview for ''National Treasure''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109103654/http://www.moviehole.net/news/20041116_4553.html |date=2008-01-09 }} at Movie Hole *[http://www.si.umich.edu/spies/methods-intelligence.html Secret Methods and Techniques - Intelligence letters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523045450/http://www2.si.umich.edu/spies/methods-intelligence.html |date=2010-05-23 }} - From the collections at Clements Library *[http://groups.msn.com/Traditions/revolutiontimes.msnw?action=get_message&mview=0&ID_Message=9221&LastModified=4675422180208387955 On Baron Ottendorf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411095159/http://groups.msn.com/Traditions/revolutiontimes.msnw?action=get_message&mview=0&ID_Message=9221&LastModified=4675422180208387955 |date=2008-04-11 }} [[വർഗ്ഗം:ഹോളിവുഡ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സാഹസിക ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2004-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വാൾട്ട് ഡിസ്നി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] sgiyo7yr8r52jqbz4lbxi7bntg95vs7 0 64060 4663011 3989213 2026-08-30T04:13:56Z Ajeeshkumar4u 108239 /* */ 4663011 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Travancore-Cochin}} {{Infobox Former Country |native_name = തിരു-കൊച്ചി |conventional_long_name = United State of Travancore and Cochin <small>(1949&ndash;1950)</small><br/>State of Travancore-Cochin <small>(1950&ndash;1956)</small> |common_name = Travancore-Cochin |continent = Asia |country = India |subdivision = [[States and union territories of India|State]] |region = [[Indian subcontinent]] |capital = [[Thiruvananthapuram|തിരുവനന്തപുരം ]] |government_type = [[States and union territories of India|സംസ്ഥാനം]] |year_start = 1949 |year_end = 1956 |p1 = തിരുവിതാംകൂർ |flag_p1 = Flag of Kingdom of Travancore.svg |p2 = കൊച്ചി രാജ്യം |flag_p2 = Flag of the Kingdom of Cochin.svg |s1 = കേരളം |flag_s1 = Flag of India.svg |s2 = മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം |flag_s2 = Flag of India.svg |image_flag = Flag of India.svg |image_coat = |symbol = Seal_of_Kerala#Kingdom_of_Travancore | |currency = [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] |image_map = Travancore-Cochin in India (1951).svg |image_map_caption = Travancore-Cochin in India, 1951 | |national_anthem = |common_languages = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[Tamil language|തമിഴ്]], ഇംഗ്ലീഷ് |title_leader = [[രാജ്പ്രമുഖ്]] |year_leader1=1949–1956 |leader1=[[ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ]] |title_representative = [[List of Chief Ministers of Kerala#Chief Ministers of Travancore-Cochin|മുഖ്യമന്ത്രി]] |year_representative1=1949–1951 |representative1=[[പറവൂർ ടി.കെ. നാരായണപിള്ള]] |year_representative2=1951–1952 |representative2=[[C. Kesavan|സി.കേശവൻ]] |year_representative3=1952–1954 |representative3=[[A. J. John, Anaparambil|എ.ജെ.ജോൺ, ആനപറമ്പിൽ]] |year_representative4=1954–1955 |representative4=[[Pattom A. Thanu Pillai|പട്ടം എ. താണുപിള്ള]] |year_representative5=1955–1956 |representative5=[[Panampilly Govinda Menon|പനമ്പിള്ളി ഗോവിന്ദ മേനോൻ]] }} {{Keralahistory}} [[ചിത്രം:Madras Prov 1859.gif|thumb|[[തിരുവിതാംകൂർ]] [[കൊച്ചി]] രാജ്യങ്ങൾ 1859-ൽ]] '''ഐക്യകേരളം''' പിറവിയെടുക്കുന്നതിനു മുന്നോടിയായി, [[തിരുവിതാംകൂർ]], [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ സം‌യോജിപ്പിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ ഒരു സംസ്ഥാനമായി നിലവിൽ വന്ന ഭൂവിഭാഗമാണു് '''തിരു-കൊച്ചി'''. 1949 [[ജൂലൈ 1]]-ന് തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി രാജ്യങ്ങളെ ചേർത്താണ് തിരു-കൊച്ചിസംസ്ഥാനം രൂപം കൊണ്ടത്. തിരുക്കൊച്ചിയുടെ തലസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം]] ആയിരുന്നു. അന്ന് തിരുവിതാംകൂർ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[പറവൂർ ടി.കെ. നാരായണപിള്ള]]യാണ് തിരു-കൊച്ചിയുടെ ആദ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റത്. തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും പഴയ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന [[മലബാർ]] ജില്ലയും ദക്ഷിണ കാനറ ജില്ലയിലെ കാസറഗോഡ് താലൂക്കും ചേർന്ന് 1956 [[നവംബർ 1]]-ന് കേരള സംസ്ഥാനം രൂപം കൊണ്ടു. ==ഐക്യകേരളപ്രസ്ഥാനം== ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതലേ, മലയാളം സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളെല്ലാം ചേർത്ത് പൊതുവായി ഒരു സംസ്ഥാനം എന്ന അഭിപ്രായം പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ആവിർഭവിച്ചുതുടങ്ങിയിരുന്നു. പക്ഷേ തിരുവിതാംകൂറും കൊച്ചിയും സ്വതന്ത്രരാജ്യങ്ങളായിരുന്നതും മലബാർ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണനിയന്ത്രണത്തിലുണ്ടായിരുന്നതും ഈ സാദ്ധ്യതയ്ക്കു തടസ്സമായി നിന്നു. 1921 മുതൽക്കു തന്നെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] അതിന്റെ അഖിലകേരളസമ്മേളനങ്ങളെല്ലാം [[കേരളപ്രദേശ് കോൺഗ്രസ്സ് കമ്മിറ്റി]]യുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിലായിരുന്നു സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നതു്. ഈ സമ്മേളനങ്ങൾ മൂന്നു മേഖലകളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രവർത്തകർക്കു് തമ്മിൽ കാണാനും കൂട്ടായി തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനും അവസരം നൽകി. 1928 ഏപ്രിലിൽ [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുവെച്ച്]] നാട്ടുരാജ്യപ്രജാസമ്മേളനം എന്ന പേരിൽ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികളുടെ ഒരു യോഗം നടന്നു. പ്രസ്തുതയോഗത്തിൽ അവർ ഐക്യകേരളപ്രമേയം എന്നൊരു രേഖ തയ്യാറാക്കി അംഗീകരിച്ചു. ഇതിനു തൊട്ടു പിന്നീടായി മേയിൽ [[പയ്യന്നൂർ]] വെച്ചു് [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]]വിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷതയിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയസമ്മേളനം നടക്കുകയുണ്ടായി. സ്വതന്ത്രഭാരതം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമ്പോൾ കേരളത്തെ മൊത്തത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവിശ്യയായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ വേണ്ട നടപടികൾ കൈക്കൊള്ളണമെന്നു് ഈ സമ്മേളനം കോൺഗ്രസ്സിന്റെ കേന്ദ്രനേതൃത്വത്തോട് പ്രമേയം വഴി അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തി സുനിശ്ചിതമായതോടെ, ഐക്യകേരളപ്രസ്ഥാനത്തിനു ശക്തി വർദ്ധിച്ചു. കൊച്ചിയിലെ [[കേരളവർമ്മ എട്ടാമൻ|കേരളവർമ്മമഹാരാജാവ്]] 1946 ജൂലൈ 29നു് നിയമസഭയ്ക്കയച്ച ഒരു സന്ദേശത്തിൽ തിരുവിതാംകൂറും കൊച്ചിയും മലബാറും ചേർത്ത് ഒരു ഐക്യകേരളം രൂപവൽക്കരിക്കുന്നതിനു് അനുകൂലാഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിച്ചു (തന്മൂലം അദ്ദേഹം 'ഐക്യകേരളത്തമ്പുരാൻ' എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി)‌. ഇതോടെ കേരളപ്രദേശ് കോൺഗ്രസ്സ് കമ്മിറ്റി ഐക്യകേരളപ്രാപ്തിക്കുവേണ്ടി ഒരു സബ് കമ്മിറ്റിയുണ്ടാക്കി. [[കെ.പി. കേശവമേനോൻ|കെ.പി. കേശവമേനോന്റെ]] അദ്ധ്യക്ഷതയിൽ 1946ൽ [[ചെറുതുരുത്തി]]യിൽ വെച്ച് ഈ സമിതി യോഗം ചേർന്നു. ==ഐക്യകേരളസമ്മേളനം== ചെറുതുരുത്തി യോഗത്തിന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം 1947 ഏപ്രിലിൽ [[തൃശ്ശൂർ]] വെച്ച് പ്രഥമ ഐക്യകേരളസമ്മേളനം വിളിച്ചുകൂട്ടി. കേരളത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും നൂറുകണക്കിനു പ്രതിനിധികൾ ഈ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. അന്നേവരെ കേരളത്തിൽ നടന്നിട്ടുള്ള ഏതു സമ്മേളനത്തേക്കാളും പ്രാതിനിധ്യസ്വഭാവം ഈ പരിപാടിക്കുണ്ടായി. കൊച്ചി രാജാവു് സമ്മേളനത്തിൽ നേരിട്ടു സന്നിഹിതനാവുകയും ഐക്യകേരളസ്ഥാപനത്തിനെ സർവ്വാത്മനാ അനുകൂലിച്ചുകൊണ്ട് പ്രസംഗിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ യോഗം, കാലവിളംബം കൂടാതെ ഐക്യകേരളം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രമേയം പാസ്സാക്കി. പ്രമേയം പ്രാവർത്തികമാക്കാൻ 100 അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു സ്ഥിരം സമിതിയേയും യോഗം തെരഞ്ഞെടുത്തു. 1949 ഫെബ്രുവരിയിൽ [[ആലുവാ]]യിലും നവംബറിൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടും]] വച്ച് ഈ സമ്മേളനത്തിന്റെ അനുബന്ധസമ്മേളനങ്ങൾ നടന്നു. ==തിരു-കൊച്ചി രൂപപ്പെടുന്നു== [[പ്രമാണം:MAHARAJAH SREE CHITHIRA THIRUNAL WITH COCHIN MAHARAJAH.png|ലഘുചിത്രം|ശൂന്യം|തിരു - കൊച്ചി സംയോജനത്തിന് ശേഷം തിരു - കൊച്ചി രാജപ്രമുഖൻ മഹാരാജ ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മയും കൊച്ചി മഹാരാജാവ് ശ്രീ പരീക്ഷിത് തമ്പുരാൻ ]] നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ യൂണിയൻ ലയനത്തിനും സംസ്ഥാനപുന:സംഘാടനത്തിനും വേണ്ടി ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റിനു കീഴിൽ സ്റ്റേറ്റ്സ് മിനിസ്ട്രി എന്ന പേരിൽ ഒരു വകുപ്പ് രൂപം കൊണ്ടിരുന്നു. സർദാർ വല്ലഭായ് പട്ടേൽ ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ തലവൻ. വകുപ്പിന്റെ നയപരിപാടികൾ ഐക്യകേരളപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യപ്രാപ്തി സുകരമാക്കി. അതിലേക്കുള്ള ആദ്യനടപടി എന്ന നിലയിൽ തിരുവിതാംകൂറും കൊച്ചിയും ഒരുമിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി എന്ന പേരിൽ ഒരൊറ്റ സംസ്ഥാനമാക്കി. ഇതിനകം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമെന്ന നിലയിൽ മലബാർ നേരിട്ട് ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്നിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ ഒന്നാം തീയതിയാണു് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം നിലവിൽ വന്നതു്. തിരുവിതാംകൂറിലേയും കൊച്ചിയിലേയും മഹാരാജാക്കന്മാർ സംയോജനപ്രമാണത്തിൽ സഹർഷം ഒപ്പുവെച്ചു. പുതിയ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജപ്രമുഖനായി തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ് അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. കൊച്ചി രാജാവായിരുന്ന പരീക്ഷിത്ത് തമ്പുരാനു് 'ഉപരാജപ്രമുഖൻ' എന്ന പദവി നൽകാൻ ചിത്തിര തിരുനാൾ സന്നദ്ധത പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം "സ്വന്തം പ്രജകൾക്കു് കൂടുതൽ വിശാലമായ ഒരു ജീവിതം കൈവരാൻ വേണ്ടി സമസ്താവകാശങ്ങളും ത്യജിക്കാൻ" സ്വയം സന്നദ്ധനായി. ഇരുരാജ്യങ്ങളിലേയും നിയമസഭകളും മന്ത്രിസഭകളും വിവിധ വകുപ്പുകളും മറ്റു ഭരണസംവിധാനങ്ങളും ഏകോപിപ്പിക്കപ്പെട്ട് പുതിയ സംസ്ഥാനത്തിന്റേതായി മാറി. നിയമനിർമ്മാണസഭ (സെക്രട്ടറിയേറ്റ്) അടക്കം തലസ്ഥാനം തിരുവനന്തപുരത്തും നീതിന്യായസംവിധാനത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായ ഹൈക്കോടതി എറണാകുളത്തും ആയിരിക്കുമെന്നും വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേരിന്റെ ചുരുക്കം തിരു-കൊച്ചി (തിരുക്കൊച്ചി അല്ല) എന്നുമറിയപ്പെട്ടു. 1950 ജനുവരി ഒന്നിനു് തിരു-കൊച്ചിയെ സംസ്ഥാനമായി കേന്ദ്രസർക്കാർ അംഗീകരിച്ചു. ===മുഖ്യമന്ത്രിമാർ=== നിയമസഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കുന്ന പാർട്ടിയുടെ നേതാവിനെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി രാജപ്രമുഖൻ നിയമിച്ചുവന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് മറ്റുമന്ത്രിമാരെയും രാജപ്രമുഖൻ നിയമിച്ചുവന്നു. ഇത്തരത്തിൽ അഞ്ച് മുഖ്യമന്ത്രിമാരാണു് തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. ഇവരിലാരും കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കിയില്ലെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. {| class="wikitable" ! colspan=1 | ! ക്രമനമ്പർ ! മുഖ്യമന്ത്രി ! സ്ഥാനമേറ്റത് ! സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞത് ! കാലാവധി ! പാർട്ടി ! ജന്മസ്ഥാനം |- ! style="background-color: {{Indian National Congress/meta/color}}" | | 1 | [[പറവൂർ ടി.കെ. നാരായണപിള്ള]] | 1949 ജൂലൈ 1 | 1951 ഫെബ്രുവരി 24 | 1 | [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | [[തിരുവിതാംകൂർ]] |- ! style="background-color: {{Indian National Congress/meta/color}}" | | 2 | [[സി. കേശവൻ]] | 1951 ഫെബ്രുവരി 24 | 1952 മാർച്ച് 12 | 1 | [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | [[തിരുവിതാംകൂർ]] |- ! style="background-color: {{Indian National Congress/meta/color}}" | | 3 | [[എ.ജെ. ജോൺ]] | 1952 മാർച്ച് 12 | 1954 മാർച്ച് 16 | 1 | [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | [[തിരുവിതാംകൂർ]] |- ! style="background-color: {{Praja Socialist Party/meta/color}}" | | 4 | [[പട്ടം എ. താണുപിള്ള]] | 1954 മാർച്ച് 16 | 1955 ഫെബ്രുവരി 10 | 1 | [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] | [[തിരുവിതാംകൂർ]] |- ! style="background-color: {{Indian National Congress/meta/color}}" | | 5 | [[പനമ്പിള്ളി ഗോവിന്ദമേനോൻ]] | 1955 ഫെബ്രുവരി 10 | 1956 മാർച്ച് 23 | 1 | [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | [[കൊച്ചി]] |- ! style="background-color: black" | | | [[രാഷ്ട്രപതി ഭരണം]] | 1956 മാർച്ച് 23 | 1957 ഏപ്രിൽ 5 | | || |} == ഉപവിഭാഗങ്ങൾ == [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] എന്നിങ്ങനെ നാലുജില്ലകളാണ് തിരു-കൊച്ചിയിലുണ്ടായിരുന്നത്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ഇന്നത്തെ [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]യുടെയും കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഇന്നത്തെ [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളുടെയും കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ഇന്നത്തെ [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]] ജില്ലകളുടെയും തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ഇന്നത്തെ എറണാകുളം, [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] ജില്ലകളുടെയും ഭാഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ആകെ മൊത്തം 36 താലൂക്കുകളാണുണ്ടായിരുന്നത്. {| class="wikitable" ! ജില്ല ! [[താലൂക്ക്]] |- | [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]] | [[തോവാള താലൂക്ക്|തോവാള]], [[അഗസ്തീശ്വരം താലൂക്ക്|അഗസ്തീശ്വരം]], [[കൽക്കുളം താലൂക്ക്|കൽക്കുളം]], [[വിളൻകോട് താലൂക്ക്|വിളവൻകോട്]], [[നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്ക്|നെയ്യാറ്റിൻകര]], [[തിരുവനന്തപുരം താലൂക്ക്|തിരുവനന്തപുരം]], [[നെടുമങ്ങാട് താലൂക്ക്|നെടുമങ്ങാട്]] (ഇന്നത്തെ [[കാട്ടാക്കട താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[ചിറയിൻകീഴ് താലൂക്ക്|ചിറയിൻകീഴ്]] (ഇന്നത്തെ [[വർക്കല താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ) |- | [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] | [[കൊല്ലം താലൂക്ക്|കൊല്ലം]], [[കൊട്ടാരക്കര താലൂക്ക്|കൊട്ടാരക്കര]], [[പത്തനാപുരം താലൂക്ക്|പത്തനാപുരം]], [[ചെങ്കോട്ട് താലൂക്ക്|ചെങ്കോട്ട]], [[കുന്നത്തൂർ താലൂക്ക്|കുന്നത്തൂർ]], [[കരുനാഗപ്പള്ളി താലൂക്ക്|കരുനാഗപ്പള്ളി]], [[കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്ക്|കാർത്തികപ്പള്ളി]], [[അടൂർ താലൂക്ക്|അടൂർ]], [[ചെങ്ങന്നൂർ താലൂക്ക്|ചെങ്ങന്നൂർ]], [[മാവേലിക്കര താലൂക്ക്|മാവേലിക്കര]], [[പത്തനംതിട്ട താലൂക്ക്|പത്തനംതിട്ട]] (ഇന്ന് [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്]]), [[തിരുവല്ല താലൂക്ക്|തിരുവല്ല]] (ഇന്നത്തെ [[മലപ്പള്ളി താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[അമ്പലപ്പുഴ താലൂക്ക്|അമ്പലപ്പുഴ]], [[ചേർത്തല താലൂക്ക്|ചേർത്തല]] |- | [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] | [[കോട്ടയം താലൂക്ക്|കോട്ടയം]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്ക്|ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[വൈക്കം താലൂക്ക്|വൈക്കം]], [[മൂവാറ്റുപുഴ താലൂക്ക്|മൂവാറ്റുപുഴ]] (ഇന്നത്തെ [[കോതമംഗലം താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[തൊടുപുഴ താലൂക്ക്|തൊടുപുഴ]], [[മീനച്ചിൽ താലൂക്ക്|മീനച്ചിൽ]] (ഇന്നത്തെ [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[ദേവികുളം താലൂക്ക്|ദേവികുളം]], [[പീരുമേട് താലൂക്ക്|പീരുമേട്]] |- | [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] | [[പറവൂർ താലൂക്ക്|പറവൂർ]] (ഇന്നത്തെ [[ആലുവ താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[കുന്നത്തുനാട് താലൂക്ക്|കുന്നത്തുനാട്]], [[കൊച്ചി താലൂക്ക്|കൊച്ചി]]-[[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ താലൂക്ക്|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]], [[മുകുന്ദപുരം താലൂക്ക്|മുകുന്ദപുരം]] (ഇന്നത്തെ [[ചാലക്കുടി താലൂക്ക്]] ഉൾപ്പെടേ), [[തൃശ്ശൂർ താലൂക്ക്|തൃശ്ശൂർ]], [[തലപ്പിള്ളി താലൂക്ക്|തലപ്പിള്ളി]], [[ചിറ്റൂർ താലൂക്ക്|ചിറ്റൂർ]] |} ==തിരു-കൊച്ചിയുടെ ഭരണചരിത്രം== {{States of India on 26 January 1950}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുൻ‌കാലസംസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:തിരു-കൊച്ചി]] [[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി രാജ്യം]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ]] c798glrbdl1igjc112h00ifvfr2w3ns 0 64565 4662997 4631731 2026-08-29T22:49:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662997 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Telnet}} {{IPstack}} [[File:Busybox DG834Gt.PNG|thumb|300px|ഒരു റൂട്ടറിൽ ബിസിബോക്സ്(Busybox) ആക്സസ് ചെയ്യുന്ന ഒരു ടെൽനെറ്റ് ക്ലയന്റ്.]] '''ടെൽനെറ്റ്'''(ടെലികമ്യൂണിക്കേഷൻ നെറ്റ്‌വർക്ക്) [[ഇന്റർനെറ്റ്|ഇന്റർനെറ്റിലും]] [[ലോക്കൽ ഏരിയ നെറ്റ്വർക്ക്|ലോക്കൽ ഏരിയ നെറ്റ്‌വർക്കുകളിലും]] ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു നെറ്റ്വർക്ക് പ്രോട്ടോകോൾ ആണ്‌.<ref>{{Cite web |title=What is Telnet? Definition from SearchNetworking |url=https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/Telnet |access-date=2022-04-26 |website=SearchNetworking |language=en |archive-date=2022-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426171445/https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/Telnet |url-status=dead }}</ref>ഇതുവഴി വിദൂരകമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ [[കമാന്റ് ലൈൻ ഇന്റർഫേസ്]] ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്‌ സാധിക്കും.ആർ.എഫ്.സി 15 (RFC15) ആധാരമാക്കി 1969-ൽ ആരംഭിച്ച ഇത് പിന്നീട് ഐ.ഇ.ടി.എഫ്. എസ്.ടി.ഡി.8 (IETF STD8)-മായി മാനകീകരിക്കപ്പെട്ടു.ഇന്റർനെറ്റിലെ ആദ്യകാല മാനകീകരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ട്രാൻസ്മിഷൻ കൺട്രോൾ പ്രോട്ടോക്കോൾ വഴിയുള്ള 8-ബിറ്റ് ബൈറ്റ് ഓറിയന്റഡ് ഡാറ്റ കണക്ഷനിൽ ടെൽനെറ്റ് നിയന്ത്രണ വിവരങ്ങളോടൊപ്പം ഉപയോക്തൃ ഡാറ്റ ഇൻ-ബാൻഡിൽ ഇന്റർപേഴ്സ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |first = Andrew |last = Wheen |title = Dot-dash to Dot.Com: How Modern Telecommunications Evolved from the Telegraph to the Internet |url = https://archive.org/details/dotdashtodotcomh00whee |publisher = Springer |year = 2011 |page = [https://archive.org/details/dotdashtodotcomh00whee/page/n150 132] |isbn = 9781441967596 }}</ref><ref>{{cite book |first1 = Christoph |last1 = Meinel |first2 = Harald |last2 = Sack |title = Internetworking: Technological Foundations and Applications |publisher = X.media.publishing |year = 2013 |page = 57 |isbn = 978-3642353918 }}</ref> ടെൽനെറ്റ് ഒരു റിമോട്ട് ഹോസ്റ്റിൽ ഒരു കമാൻഡ്-ലൈൻ ഇന്റർഫേസിലേക്ക് ആക്സസ് നൽകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്റർനെറ്റ് പോലുള്ള ഒരു തുറന്ന നെറ്റ്‌വർക്കിൽ ടെൽനെറ്റ് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഗുരുതരമായ സുരക്ഷാ പ്രശ്‌നങ്ങൾ കാരണം, ഈ ആവശ്യത്തിനുള്ള ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറയുകയും, അത് എസ്എസ്എച്ച്(SSH)-ന് അനുകൂലമായി തീർന്നു.<ref>{{Cite book|last=Todorov|first=Dobromir|url=https://www.worldcat.org/oclc/263353270|title=Mechanics of user identification and authentication : fundamentals of identity management|date=2007|publisher=Auerbach Publications|isbn=978-1-4200-5220-6|location=Boca Raton|oclc=263353270}}</ref> പ്രോട്ടോക്കോളിന്റെ ക്ലയന്റ് ഭാഗം നടപ്പിലാക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്വെയറിനെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ടെൽനെറ്റ് എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. എല്ലാ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്കും ടെൽനെറ്റ് ക്ലയന്റ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ടെൽനെറ്റ് എന്നാൽ ടെൽനെറ്റ് പ്രോട്ടോക്കോൾ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു കമാൻഡ് ലൈൻ ക്ലയന്റ് അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാഫിക്കൽ ഇന്റർഫേസ് ഉപയോഗിച്ച് ഒരു കണക്ഷൻ സ്ഥാപിക്കുക എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു പൊതു നിർദ്ദേശം ഇതായിരിക്കാം: "നിങ്ങളുടെ പാസ്‌വേഡ് മാറ്റുന്നതിന്, ടെൽനെറ്റ് സെർവറിലേക്ക്, ലോഗിൻ ചെയ്ത് passwd കമാൻഡ് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുക." മിക്ക കേസുകളിലും, ഒരു [[Unix|യുണിക്‌സ്]] പോലുള്ള [[server|സെർവർ]] സിസ്റ്റത്തിലേക്കോ നെറ്റ്‌വർക്ക് ഉപകരണത്തിലേക്കോ (റൗട്ടർ പോലുള്ളവ) ഒരു ഉപയോക്താവ് ടെൽനെറ്റ് ചെയ്യുന്നു. ==ചരിത്രവും മാനദണ്ഡങ്ങളും== ടെൽനെറ്റ് ഒരു വിശ്വസനീയമായ കണക്ഷൻ-ഓറിയന്റഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ടിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ക്ലയന്റ്-സെർവർ പ്രോട്ടോക്കോൾ ആണ്. സാധാരണഗതിയിൽ, ഒരു ടെൽനെറ്റ് സെർവർ ആപ്ലിക്കേഷൻ (telnetd) ലിസണിംഗ് നടത്തുമ്പോൾ ട്രാൻസ്മിഷൻ കൺട്രോൾ പ്രോട്ടോക്കോൾ (TCP) പോർട്ട് നമ്പർ 23-ലേക്ക് ഒരു കണക്ഷൻ സ്ഥാപിക്കാൻ ഈ പ്രോട്ടോക്കോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ടെൽനെറ്റ് [[TCP/IP|ടിസിപി/ഐപിക്ക്]] മുമ്പുള്ളതാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് കൺട്രോൾ പ്രോഗ്രാം (എൻസിപി) പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ടെൽനെറ്റ് 1973 മാർച്ച് 5 വരെ ഔദ്യോഗിക നിർവ്വചനം ഇല്ലാത്ത ഒരു അഡ്‌ഹോക്ക് പ്രോട്ടോക്കോൾ ആയിരുന്നെങ്കിലും,<ref>RFC 318 — documentation of old ad hoc telnet protocol</ref> ടെൽനെറ്റിലെ RFC 206 (NIC 7176) എന്ന പേരിൽ ടെലിടൈപ്പ് ഓവർ നെറ്റ്‌വർക്ക് പ്രോട്ടോക്കോളിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന പേരുപയോഗിച്ച് ടെൽനെറ്റിൽ കണക്ഷൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു:<ref>{{cite book |first = Garth O. |last = Bruen |title = WHOIS Running the Internet: Protocol, Policy, and Privacy |url = https://archive.org/details/whoisrunninginte0000brue |publisher = Wiley |edition = 1st |year = 2015 |page = [https://archive.org/details/whoisrunninginte0000brue/page/25 25] |isbn = 9781118679555 }}</ref> {{quote|ടെൽനെറ്റ് പ്രോട്ടോക്കോൾ ഒരു വെർച്വൽ ടെലിടൈപ്പ് എന്ന ആശയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, 7-ബിറ്റ് [[ആസ്കി]](ASCII) പ്രതീക സെറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അപ്പോൾ, ഒരു ഉപയോക്തൃ ടെൽനെറ്റിന്റെ പ്രാഥമിക പ്രവർത്തനം, അതിന്റെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ആ വെർച്വൽ ടെലിടൈപ്പിലെ എല്ലാ കീകളും 'അടിക്കാൻ' കഴിയുന്ന മാർഗ്ഗങ്ങൾ നൽകുക എന്നതാണ്.<ref>[http://ietf.org/rfc/rfc0206.txt The RFC 206 (NIC 7176)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315080607/http://ietf.org/rfc/rfc0206.txt |date=2017-03-15 }}, 9 August 1971; Computer Research Lab, UCSB; J. White.</ref>}} == പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.iana.org/assignments/telnet-options Telnet Options] - The official list of assigned option numbers at iana.org * [http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/Telnet.pdf Telnet Interactions Described as a Sequence Diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100508221446/http://www.eventhelix.com/realtimemantra/networking/Telnet.pdf |date=2010-05-08 }} * [http://www.pcmicro.com/netfoss/telnet.html Telnet protocol description, with NVT reference]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620152240/http://www.pcmicro.com/netfoss/telnet.html |date=2013-06-20 }} {{URI scheme}} ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:ഇന്റർനെറ്റ് പ്രോട്ടോക്കോൾ]] 22mda51juk4hjfg43m1as1tk7pqlcvb 0 68622 4662893 4662890 2026-08-29T12:06:17Z Meenakshi nandhini 99060 /* ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം */ 4662893 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] t5csz3k3fr2ofx38s9zxkelhvuktwig 4662898 4662893 2026-08-29T12:14:55Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് */ 4662898 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] tf0h80khfo1mzode9chinr4dshhqkm7 4662899 4662898 2026-08-29T12:16:08Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് */ 4662899 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] f1xxslng2x274y3tizumurv64df6qj9 4662901 4662899 2026-08-29T12:17:49Z Meenakshi nandhini 99060 /* മുഗൾ സാമ്രാജ്യം */ 4662901 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ബറോഡ സംസ്ഥാനം == == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] lrymum8cckuo3rcv2vipwf7omh90fqt 4662903 4662901 2026-08-29T12:19:26Z Meenakshi nandhini 99060 /* ബറോഡ സംസ്ഥാനം */ 4662903 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] aqh17s0ktzlqz5eyo5l1l93d1oj5umt 4662905 4662903 2026-08-29T12:21:57Z Meenakshi nandhini 99060 /* കാലാവസ്ഥ */ 4662905 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] s44b30zg0lhoowyu48vf59brhfysj1o 4662906 4662905 2026-08-29T12:22:28Z Meenakshi nandhini 99060 /* കാലാവസ്ഥ */ 4662906 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}Vadodara has been ranked 6th best “National Clean Air City” (under Category 1 >10L Population cities) in India.<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] r7kceyyickduojk432uqitz7gopdk11 4662907 4662906 2026-08-29T12:24:12Z Meenakshi nandhini 99060 /* കാലാവസ്ഥ */ 4662907 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] tnzozns8d0iul5ia7iw53zswaoftrur 4662909 4662907 2026-08-29T12:25:53Z Meenakshi nandhini 99060 /* കാലാവസ്ഥ */ 4662909 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] dz0mex6s57ol26cif12olcqhddgfq1t 4662910 4662909 2026-08-29T12:29:21Z Meenakshi nandhini 99060 /* ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം */ 4662910 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] svf6shrgm9p63u8fscc4exilsjadroj 4662911 4662910 2026-08-29T12:29:45Z Meenakshi nandhini 99060 /* ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം */ 4662911 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] acv2rnhpaum9q4afiac4wurmrilsifo 4662915 4662911 2026-08-29T12:34:26Z Meenakshi nandhini 99060 /* ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം */ 4662915 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] tvsl2srxqnmqpdfelz0akbfuf3n60m3 4662916 4662915 2026-08-29T12:39:25Z Meenakshi nandhini 99060 /* സാമ്പത്തികം */ 4662916 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] eezf26v3xdn99vz29h3knn8tsytlydq 4662918 4662916 2026-08-29T12:49:43Z Meenakshi nandhini 99060 /* സാമ്പത്തികം */ 4662918 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] pfp6r9vwofcd7a1cv323f3477m1t86x 4662919 4662918 2026-08-29T12:57:30Z Meenakshi nandhini 99060 /* സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും */ 4662919 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] dublqb7giko31uclxj5epqic91869ww 4662921 4662919 2026-08-29T13:05:47Z Meenakshi nandhini 99060 /* സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും */ 4662921 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |}[[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] q7o1jqwwbvkvohjja3ti2un4b5yglqw 4662922 4662921 2026-08-29T13:06:13Z Meenakshi nandhini 99060 /* സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും */ 4662922 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] dublqb7giko31uclxj5epqic91869ww 4662923 4662922 2026-08-29T13:06:49Z Meenakshi nandhini 99060 /* സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും */ 4662923 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 2222p4vd7r7liz14y3ge6ws9lxqdubc 4662926 4662923 2026-08-29T13:07:46Z Meenakshi nandhini 99060 /* സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും */ 4662926 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] kpuz5cewfmgonylbzkan8kc29dqgqrx 4662927 4662926 2026-08-29T13:17:10Z Meenakshi nandhini 99060 /* പൗരഭരണം */ 4662927 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 53eykvv6v7jfmj1xcbvbnjg7ragvhwl 4662928 4662927 2026-08-29T13:19:39Z Meenakshi nandhini 99060 /* നഗര ഭരണം */ 4662928 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 2sbxnnyoz3v7wccfpkxtkodpgdfo449 4662929 4662928 2026-08-29T13:21:59Z Meenakshi nandhini 99060 /* നഗര ഭരണം */ 4662929 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 61i5um9vpqwbfgi7v42nmyan0zk2ha0 4662930 4662929 2026-08-29T13:22:13Z Meenakshi nandhini 99060 /* രാഷ്ട്രീയം */ 4662930 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 53kcuel5u4ayhc8gtcms6judcpen395 4662931 4662930 2026-08-29T13:32:00Z Meenakshi nandhini 99060 /* രാഷ്ട്രീയം */ 4662931 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] tq9zi507x5vb0cy02djze4pqmwyefas 4662932 4662931 2026-08-29T13:33:10Z Meenakshi nandhini 99060 /* നിയമവും ക്രമസമാധാനവും */ 4662932 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] t4dxdjs1mx04r5x7l2jofxd6bc7vpwd 4662933 4662932 2026-08-29T13:33:25Z Meenakshi nandhini 99060 /* സംസ്കാരം */ 4662933 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 7a9tzwv3titcbat2rbwtf2qu7akh7es 4662934 4662933 2026-08-29T13:33:48Z Meenakshi nandhini 99060 /* സംസ്കാരം */ 4662934 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] aki8ulprpkd18wgj2i0cp15fy1yulbm 4662935 4662934 2026-08-29T13:34:14Z Meenakshi nandhini 99060 /* മ്യൂസിയങ്ങൾ */ 4662935 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 09hsmiztui7jyukmc7v2l2jqeraugi4 4662936 4662935 2026-08-29T13:35:54Z Meenakshi nandhini 99060 /* പൗര സേവനങ്ങൾ */ 4662936 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] kfr3y8gwutexirm2il5njvl1q6evvw9 4662938 4662936 2026-08-29T13:40:53Z Meenakshi nandhini 99060 /* പൗര സേവനങ്ങൾ */ 4662938 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] c9fx67v14pmz69uwn1i0uzfcwajoeil 4662965 4662938 2026-08-29T17:58:08Z Meenakshi nandhini 99060 /* നഗരാസൂത്രണം */ 4662965 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] ggs65raay305xi0fgn7z16g75n63zzo 4662971 4662965 2026-08-29T18:15:18Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം */ 4662971 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> === ജലവിതരണം === നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. <ref name="vmc.gov">{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202422/https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|url-status=dead}}</ref> അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട് [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite web |date=14 Oct 2020|title=Stench once again returns to haunt Vadodara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/stench-once-again-returns-to-haunt-city/articleshow/78646391.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=GPCB rapped over VECL flouting pollution norms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gpcb-rapped-over-vecl-flouting-pollution-norms/articleshow/73091748.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2020|title=Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/people-using-unsafe-water-for-drinking-cooking/articleshow/78323946.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref>നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name="vmc.gov" /> 2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.<ref>{{Cite web|date=22 January 2019|title=Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/water-woes-of-villages-bordering-eastern-vadodara-to-end-soon/articleshow/67632334.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref> === ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും === ==== മലിനജല നിർമാർജനം ==== [[File:NyayM.jpg|thumb|Nyay Mandir, Vadodara High Court]] എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024015103/https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|url-status=dead}}</ref> 2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു. 2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{Cite web|title=Drainage Project Dept. VMSS|url=https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062158/https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|url-status=dead}}</ref> == വൈദ്യുതി == മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited <ref>{{Cite web|title=Electricity {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat |url=https://vadodara.nic.in/public-utility-category/electricity/|access-date=2020-10-21}}</ref>കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web |date=16 Sep 2020|title=Sardar Sarovar Dam inches away from peak level|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/sardar-sarovar-dam-inches-away-from-peak-level/articleshow/78133499.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും ==== VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331152353/https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|url-status=dead}}</ref> VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു: *ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ *മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *ആംബുലൻസ് സേവനം *മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ == ഗതാഗതം == മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <gallery mode="packed" heights="134"> file:NEW BDQ AIRPORT.jpg|Vadodara Airport File:Vadrail.jpg|Vadodara Junction Railway Station file:Bus terminus in Vadodara.jpg|Bus Terminus in Vadodara file:Ahmedabad–Vadodara Expressway, India (2015).jpg|Ahmedabad-Vadodara Expressway </gallery> ===വായു=== ==== വ്യോമഗതാഗതം ==== Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.<ref>{{cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|title=Vadodara's new airport makes place in Limca Record|publisher=Dnasyndication.com|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510073233/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|title=Vadodara gets India's second green airport after Kochi|first=Vimukt|last=Dave|newspaper=Business Standard India |date=22 October 2016|access-date=26 November 2016|via=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023201842/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|archive-date=23 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/PM-Narendra-Modi-inaugurates-Vadodara-International-Airport/articleshow/54998435.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►|website=The Times of India|date=22 October 2016 |access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060953/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/pm-narendra-modi-inaugurates-vadodara-international-airport/articleshow/54998435.cms|archive-date=18 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|title=Vadodara Airport -[FSA]-|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041259/http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|archive-date=21 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|title=Vadodara International Airport – Projects – Gensler|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114004035/http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|archive-date=14 November 2016|url-status=dead}}</ref> ==== റെയിൽവേ ==== ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി. 1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. <ref name=BBCI>{{cite news |publisher=Times of India|title=150th year of Railway in Vadodara|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/150th-year-of-rlys-in-city-to-be-celebrated-on-Jan-9/articleshow/5371170.cms |access-date=24 December 2009|first1=Sachin|last1=Sharma|date=23 December 2009}}</ref>നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്. നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/mumbai-ahmedabad-bullet-train-project-construction-work-on-swanky-vadodara-railway-station-to-begin-soon/1413870/|title=Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon|date=14 December 2018|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2 March 2020}}</ref> ==== ബസ് ==== Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] ==സ്പോർട്സ്== == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] ed7be551ruhhz7irqcl2fjq5xgbnvbb 4662972 4662971 2026-08-29T18:20:43Z Meenakshi nandhini 99060 /* സ്പോർട്സ് */ 4662972 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> === ജലവിതരണം === നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. <ref name="vmc.gov">{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202422/https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|url-status=dead}}</ref> അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട് [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite web |date=14 Oct 2020|title=Stench once again returns to haunt Vadodara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/stench-once-again-returns-to-haunt-city/articleshow/78646391.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=GPCB rapped over VECL flouting pollution norms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gpcb-rapped-over-vecl-flouting-pollution-norms/articleshow/73091748.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2020|title=Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/people-using-unsafe-water-for-drinking-cooking/articleshow/78323946.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref>നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name="vmc.gov" /> 2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.<ref>{{Cite web|date=22 January 2019|title=Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/water-woes-of-villages-bordering-eastern-vadodara-to-end-soon/articleshow/67632334.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref> === ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും === ==== മലിനജല നിർമാർജനം ==== [[File:NyayM.jpg|thumb|Nyay Mandir, Vadodara High Court]] എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024015103/https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|url-status=dead}}</ref> 2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു. 2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{Cite web|title=Drainage Project Dept. VMSS|url=https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062158/https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|url-status=dead}}</ref> == വൈദ്യുതി == മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited <ref>{{Cite web|title=Electricity {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat |url=https://vadodara.nic.in/public-utility-category/electricity/|access-date=2020-10-21}}</ref>കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web |date=16 Sep 2020|title=Sardar Sarovar Dam inches away from peak level|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/sardar-sarovar-dam-inches-away-from-peak-level/articleshow/78133499.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും ==== VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331152353/https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|url-status=dead}}</ref> VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു: *ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ *മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *ആംബുലൻസ് സേവനം *മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ == ഗതാഗതം == മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <gallery mode="packed" heights="134"> file:NEW BDQ AIRPORT.jpg|Vadodara Airport File:Vadrail.jpg|Vadodara Junction Railway Station file:Bus terminus in Vadodara.jpg|Bus Terminus in Vadodara file:Ahmedabad–Vadodara Expressway, India (2015).jpg|Ahmedabad-Vadodara Expressway </gallery> ===വായു=== ==== വ്യോമഗതാഗതം ==== Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.<ref>{{cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|title=Vadodara's new airport makes place in Limca Record|publisher=Dnasyndication.com|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510073233/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|title=Vadodara gets India's second green airport after Kochi|first=Vimukt|last=Dave|newspaper=Business Standard India |date=22 October 2016|access-date=26 November 2016|via=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023201842/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|archive-date=23 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/PM-Narendra-Modi-inaugurates-Vadodara-International-Airport/articleshow/54998435.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►|website=The Times of India|date=22 October 2016 |access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060953/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/pm-narendra-modi-inaugurates-vadodara-international-airport/articleshow/54998435.cms|archive-date=18 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|title=Vadodara Airport -[FSA]-|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041259/http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|archive-date=21 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|title=Vadodara International Airport – Projects – Gensler|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114004035/http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|archive-date=14 November 2016|url-status=dead}}</ref> ==== റെയിൽവേ ==== ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി. 1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. <ref name=BBCI>{{cite news |publisher=Times of India|title=150th year of Railway in Vadodara|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/150th-year-of-rlys-in-city-to-be-celebrated-on-Jan-9/articleshow/5371170.cms |access-date=24 December 2009|first1=Sachin|last1=Sharma|date=23 December 2009}}</ref>നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്. നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/mumbai-ahmedabad-bullet-train-project-construction-work-on-swanky-vadodara-railway-station-to-begin-soon/1413870/|title=Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon|date=14 December 2018|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2 March 2020}}</ref> ==== ബസ് ==== Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] ==സ്പോർട്സ്== [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] വഡോദരയ്ക്ക് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീമും, മോത്തി ബാഗ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയവും ഉണ്ട്. ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീം രഞ്ജി ട്രോഫി ആറ് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref name=Moti>{{cite web|publisher=Cricinfo|title=Ground Profile|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/moti-bagh-stadium-vadodara-58519|access-date=5 August 2025}}</ref>റിലയൻസ് സ്റ്റേഡിയം (IPCL സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ് ഗ്രൗണ്ട്) റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വകാര്യ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ടാണ്. ഇവിടെ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (ODI) മത്സരങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്. ബറോഡയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾ: *വിജയ് ഹസാരെ *അൻഷുമാൻ ഗെയ്ക്‌വാദ് *കിരൺ മോറെ *നയൻ മോംഗിയ *അതുൽ ബെഡാഡെ *ഇർഫാൻ പത്താൻ *യൂസഫ് പത്താൻ *ഹാർദിക് പാണ്ഡ്യ *ക്രുണാൽ പാണ്ഡ്യ *ദീപക് ഹൂഡ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം (BCA സ്റ്റേഡിയം), വഡോദര ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം അഥവാ കൊട്ടമ്പി സ്റ്റേഡിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 2024 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യയുടെയും വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെയും വനിതാ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു വനിതാ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (Women's ODI) പരമ്പരയിലൂടെയാണ് സ്റ്റേഡിയം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ഇത് ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടാണ്. കൂടാതെ, ദേസറിൽ ഒരു സ്പോർട്സ് സർവകലാശാലയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ട്. == മീഡിയ == ==== മാധ്യമങ്ങൾ ==== വഡോദര നഗരത്തിൽ അഞ്ച് പ്രാദേശിക FM റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്: *റേഡിയോ സിറ്റി — 91.1 MHz *റേഡിയോ മിർച്ചി — 98.3 MHz *റെഡ് FM — 93.5 MHz *ബിഗ് FM — 92.7 MHz *ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ – വിവിധ് ഭാരതി (ആകാശവാണി) — 93.9 MHz **റേഡിയോ സിറ്റി (91.1 MHz)**യുടെ “Rag Rag Ma Vadodara” എന്ന സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ വഡോദരയിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ AM ബാൻഡിലാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name=Radio>{{cite web |publisher=Asiawaves |title=Radio Stations in Gujarat, India |url=http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |access-date=14 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070527085052/http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |archive-date=27 May 2007 |url-status=live }}</ref> സാറ്റലൈറ്റ് റേഡിയോ 2005-ൽ സമീപ നഗരമായ അഹമ്മദാബാദിൽ WorldSpace ആരംഭിച്ചു.<ref name=Worldspace>{{cite web |publisher=Worldspace Satellite Radio |title=WorldSpace Satellite Radio Lights Up Ahmedabad |url=http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |date=3 November 2005 |access-date=30 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061112064236/http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |archive-date=12 November 2006 |url-status=dead }}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == വഡോദര ന്യൂസ് മാഗസിൻ (VNM) നഗരത്തിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. സന്ദേശ് ന്യൂസ് മറ്റൊരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] pv64ivkej5v6kqc4g24zts5pz6rkwwj 4662973 4662972 2026-08-29T18:23:14Z Meenakshi nandhini 99060 /* വിദ്യാഭ്യാസം */ 4662973 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> === ജലവിതരണം === നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. <ref name="vmc.gov">{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202422/https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|url-status=dead}}</ref> അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട് [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite web |date=14 Oct 2020|title=Stench once again returns to haunt Vadodara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/stench-once-again-returns-to-haunt-city/articleshow/78646391.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=GPCB rapped over VECL flouting pollution norms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gpcb-rapped-over-vecl-flouting-pollution-norms/articleshow/73091748.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2020|title=Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/people-using-unsafe-water-for-drinking-cooking/articleshow/78323946.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref>നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name="vmc.gov" /> 2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.<ref>{{Cite web|date=22 January 2019|title=Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/water-woes-of-villages-bordering-eastern-vadodara-to-end-soon/articleshow/67632334.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref> === ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും === ==== മലിനജല നിർമാർജനം ==== [[File:NyayM.jpg|thumb|Nyay Mandir, Vadodara High Court]] എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024015103/https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|url-status=dead}}</ref> 2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു. 2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{Cite web|title=Drainage Project Dept. VMSS|url=https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062158/https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|url-status=dead}}</ref> == വൈദ്യുതി == മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited <ref>{{Cite web|title=Electricity {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat |url=https://vadodara.nic.in/public-utility-category/electricity/|access-date=2020-10-21}}</ref>കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web |date=16 Sep 2020|title=Sardar Sarovar Dam inches away from peak level|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/sardar-sarovar-dam-inches-away-from-peak-level/articleshow/78133499.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും ==== VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331152353/https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|url-status=dead}}</ref> VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു: *ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ *മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *ആംബുലൻസ് സേവനം *മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ == ഗതാഗതം == മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <gallery mode="packed" heights="134"> file:NEW BDQ AIRPORT.jpg|Vadodara Airport File:Vadrail.jpg|Vadodara Junction Railway Station file:Bus terminus in Vadodara.jpg|Bus Terminus in Vadodara file:Ahmedabad–Vadodara Expressway, India (2015).jpg|Ahmedabad-Vadodara Expressway </gallery> ===വായു=== ==== വ്യോമഗതാഗതം ==== Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.<ref>{{cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|title=Vadodara's new airport makes place in Limca Record|publisher=Dnasyndication.com|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510073233/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|title=Vadodara gets India's second green airport after Kochi|first=Vimukt|last=Dave|newspaper=Business Standard India |date=22 October 2016|access-date=26 November 2016|via=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023201842/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|archive-date=23 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/PM-Narendra-Modi-inaugurates-Vadodara-International-Airport/articleshow/54998435.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►|website=The Times of India|date=22 October 2016 |access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060953/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/pm-narendra-modi-inaugurates-vadodara-international-airport/articleshow/54998435.cms|archive-date=18 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|title=Vadodara Airport -[FSA]-|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041259/http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|archive-date=21 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|title=Vadodara International Airport – Projects – Gensler|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114004035/http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|archive-date=14 November 2016|url-status=dead}}</ref> ==== റെയിൽവേ ==== ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി. 1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. <ref name=BBCI>{{cite news |publisher=Times of India|title=150th year of Railway in Vadodara|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/150th-year-of-rlys-in-city-to-be-celebrated-on-Jan-9/articleshow/5371170.cms |access-date=24 December 2009|first1=Sachin|last1=Sharma|date=23 December 2009}}</ref>നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്. നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/mumbai-ahmedabad-bullet-train-project-construction-work-on-swanky-vadodara-railway-station-to-begin-soon/1413870/|title=Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon|date=14 December 2018|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2 March 2020}}</ref> ==== ബസ് ==== Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] ==സ്പോർട്സ്== [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] വഡോദരയ്ക്ക് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീമും, മോത്തി ബാഗ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയവും ഉണ്ട്. ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീം രഞ്ജി ട്രോഫി ആറ് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref name=Moti>{{cite web|publisher=Cricinfo|title=Ground Profile|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/moti-bagh-stadium-vadodara-58519|access-date=5 August 2025}}</ref>റിലയൻസ് സ്റ്റേഡിയം (IPCL സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ് ഗ്രൗണ്ട്) റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വകാര്യ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ടാണ്. ഇവിടെ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (ODI) മത്സരങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്. ബറോഡയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾ: *വിജയ് ഹസാരെ *അൻഷുമാൻ ഗെയ്ക്‌വാദ് *കിരൺ മോറെ *നയൻ മോംഗിയ *അതുൽ ബെഡാഡെ *ഇർഫാൻ പത്താൻ *യൂസഫ് പത്താൻ *ഹാർദിക് പാണ്ഡ്യ *ക്രുണാൽ പാണ്ഡ്യ *ദീപക് ഹൂഡ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം (BCA സ്റ്റേഡിയം), വഡോദര ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം അഥവാ കൊട്ടമ്പി സ്റ്റേഡിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 2024 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യയുടെയും വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെയും വനിതാ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു വനിതാ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (Women's ODI) പരമ്പരയിലൂടെയാണ് സ്റ്റേഡിയം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ഇത് ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടാണ്. കൂടാതെ, ദേസറിൽ ഒരു സ്പോർട്സ് സർവകലാശാലയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ട്. == മീഡിയ == ==== മാധ്യമങ്ങൾ ==== വഡോദര നഗരത്തിൽ അഞ്ച് പ്രാദേശിക FM റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്: *റേഡിയോ സിറ്റി — 91.1 MHz *റേഡിയോ മിർച്ചി — 98.3 MHz *റെഡ് FM — 93.5 MHz *ബിഗ് FM — 92.7 MHz *ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ – വിവിധ് ഭാരതി (ആകാശവാണി) — 93.9 MHz **റേഡിയോ സിറ്റി (91.1 MHz)**യുടെ “Rag Rag Ma Vadodara” എന്ന സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ വഡോദരയിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ AM ബാൻഡിലാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name=Radio>{{cite web |publisher=Asiawaves |title=Radio Stations in Gujarat, India |url=http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |access-date=14 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070527085052/http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |archive-date=27 May 2007 |url-status=live }}</ref> സാറ്റലൈറ്റ് റേഡിയോ 2005-ൽ സമീപ നഗരമായ അഹമ്മദാബാദിൽ WorldSpace ആരംഭിച്ചു.<ref name=Worldspace>{{cite web |publisher=Worldspace Satellite Radio |title=WorldSpace Satellite Radio Lights Up Ahmedabad |url=http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |date=3 November 2005 |access-date=30 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061112064236/http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |archive-date=12 November 2006 |url-status=dead }}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == വഡോദര ന്യൂസ് മാഗസിൻ (VNM) നഗരത്തിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. സന്ദേശ് ന്യൂസ് മറ്റൊരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. [[File:Vadodara uni.jpg|thumb|[[Maharaja Sayajirao University of Baroda|The Maharaja Sayajirao University of Baroda]]]] വഡോദര നഗരത്തിൽ ബറോഡ ഹൈസ്കൂൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും ഉണ്ട്. വിവിധ പഠനശാഖകളിലുള്ള ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര വിദ്യാർത്ഥികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും എത്യോപ്യ, സിംബാബ്‌വെ, മലാവി, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, കെനിയ തുടങ്ങിയ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളാണ് ഇവിടെ എത്തുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/education/gujarat-more-foreign-students-opt-for-msu-5857416/|title=Gujarat: More foreign students opt for MS University of Baroda|date=2019-07-28|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-09-27}}</ref> 1909-ൽ ബധിരർക്കായി ഒരു സ്കൂൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44463520|title=School Items|journal=[[American Annals of the Deaf]]|volume=54|issue=2|date=March 1909|pages=191–194|jstor=44463520 |author1=E. A. F. }} - The article uses "Baroda" to refer to Vadodara.</ref> === സർവ്വകലാശാലകൾ === * [[മഹാരാജ സയാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ|മഹാരാജ സായാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ]] * [[പരുൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[നവരചന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[ഗതി ശക്തി വിശ്വവിദ്യാലയ]] (മുമ്പ് നാഷണൽ റെയിൽ ആൻഡ് ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്) * [[സുമന്ദീപ് വിദ്യാപീഠം]] * [[ITM വൊക്കേഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] ==റഫറൻസുകൾ== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായന== {{refbegin|30em}} * {{cite book |last = Desai |first = Anjali |title=India Guide, Gujarat – Visitor's Guide |year = 2007 |publisher=India Guide Publications |isbn = 978-0-9789517-0-2 }} * {{cite book |last = F. A. H Elliot |title=The rulers of Baroda |publisher=Baroda State Press 1934 |asin = B0006C35QS}} * {{cite book |last = Gense |first = James |title=The Gaikwads of Baroda |year = 1939 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283204 |publisher=D.B. Taraporevala Sons & Co 1942 |asin = B0007K1PL6}} * {{cite book |last = Kothekara |first = Santa |title=The Gaikwads of Baroda and the East India Company, 1770–1820 |publisher=Nagpur University |asin = B0006D2LAI}} * {{cite book |last = Gaekwad |first = Fatesinghrao |title=Sayajirao of Baroda: The Prince and the Man |year = 1989 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn = 978-0-86132-214-5 }} * {{cite book |last = Gaekwar |first = Sayaji Rao |title=Speeches and addresses of Sayaji Rao III, Maharaja Gaekwar of Baroda |publisher=H. Milford 1933 |asin = B000855T0I}} * {{cite book |last = Rice |first = Stanley |title=Life of Sayaji Rao III, Maharaja of Baroda |year = 1931 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59223 |publisher=Oxford University Press 1931 |asin = B00085DDFG}} * {{cite book |last = Clair |first = Edward |title=A Year with the Gaekwar of Baroda |publisher=D. Estes & co 1911 |asin = B0008BLVV8}} * {{cite book |last = MacLeod |first = John |title=Sovereignty, Power, Control: Politics in the State of Western India, 1916–1947 |year = 1999 |publisher=Brill Academic Publishers |isbn = 90-04-11343-6 }} * {{cite book |last = Kamerkar |first = Mani |title=British Paramountcy: British-Baroda Relations, 1818–1848 |publisher=Popular Prakashan |asin = B000JLZE6A}} * {{cite book |last = Kooiman |first = Dick |title=Communalism and Indian Princely States: Travancore, Baroda and Hyderabad in the 1930s |year = 2002 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-7304-421-2 }} * {{cite book |last = Desai |first = Govindbhai |title=Forty Years in Baroda: Being Reminiscences of Forty Years' Service in the Baroda State |publisher=Pustakalaya Sahayak Sahakari Mandal 1929 |asin = B0006E18R4}} * {{cite book |last = Maharaja of Baroda |title=The Palaces of India |year=1980 |publisher=Viking Pr |isbn = 978-0-00-211678-7 }} * {{cite book |last = Sadashiv |first = Anant | author-link = Anant Sadashiv Altekar |title=A History of important ancient towns & cities in Gujarat & Kathiawad |asin = B0008B2NGA}} * {{cite book |last = William |first = George |title=Cities of India |date = January 1999 |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 0-543-93823-9 }} * {{cite book |last = Doshi |first = Saryu |title=The royal bequest: Art treasures of the Baroda Museum and Picture Gallery |year = 1995 |publisher=India Book House |isbn = 978-81-7508-009-6 }} * {{cite book |last = Roshan |title=Sri Aurobindo in Baroda |year =1993 |publisher=Sri Aurobindo Ashram Publications Department |isbn = 978-81-7058-318-9 }} * {{cite book |last = Sheik |first = Gulammohammed |title=Contemporary Art in Baroda |year = 1997 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-85229-04-1 }} * {{cite book |last = Bell |first = Horace |author-link=Horace Bell (civil engineer) |title=Railway Policy in India |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 1-4021-8443-3 }} * {{cite book |last = Shafer |first = Kathleen |title=Baroda: the Story of a Small Place. Celebrate Baroda 1890–1990 |publisher=Baroda Centennial Committee, [[Michigan]], United States |asin = B000K016MG}} {{refend}} ==External links== {{Sister project links|voy=Vadodara|Vadodara}} {{Navboxes |list = {{Urban and suburban areas of Vadodara}} {{Vadodara topics}} {{Gujarat}} {{Million-plus cities in India}} }} {{Authority control}} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] toiaqcjojc6cbkyfyvnyoqbw9v6foy5 4662974 4662973 2026-08-29T18:24:06Z Meenakshi nandhini 99060 /* സ്പോർട്സ് */ 4662974 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> === ജലവിതരണം === നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. <ref name="vmc.gov">{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202422/https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|url-status=dead}}</ref> അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട് [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite web |date=14 Oct 2020|title=Stench once again returns to haunt Vadodara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/stench-once-again-returns-to-haunt-city/articleshow/78646391.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=GPCB rapped over VECL flouting pollution norms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gpcb-rapped-over-vecl-flouting-pollution-norms/articleshow/73091748.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2020|title=Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/people-using-unsafe-water-for-drinking-cooking/articleshow/78323946.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref>നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name="vmc.gov" /> 2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.<ref>{{Cite web|date=22 January 2019|title=Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/water-woes-of-villages-bordering-eastern-vadodara-to-end-soon/articleshow/67632334.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref> === ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും === ==== മലിനജല നിർമാർജനം ==== [[File:NyayM.jpg|thumb|Nyay Mandir, Vadodara High Court]] എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024015103/https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|url-status=dead}}</ref> 2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു. 2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{Cite web|title=Drainage Project Dept. VMSS|url=https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062158/https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|url-status=dead}}</ref> == വൈദ്യുതി == മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited <ref>{{Cite web|title=Electricity {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat |url=https://vadodara.nic.in/public-utility-category/electricity/|access-date=2020-10-21}}</ref>കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web |date=16 Sep 2020|title=Sardar Sarovar Dam inches away from peak level|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/sardar-sarovar-dam-inches-away-from-peak-level/articleshow/78133499.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും ==== VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331152353/https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|url-status=dead}}</ref> VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു: *ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ *മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *ആംബുലൻസ് സേവനം *മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ == ഗതാഗതം == മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <gallery mode="packed" heights="134"> file:NEW BDQ AIRPORT.jpg|Vadodara Airport File:Vadrail.jpg|Vadodara Junction Railway Station file:Bus terminus in Vadodara.jpg|Bus Terminus in Vadodara file:Ahmedabad–Vadodara Expressway, India (2015).jpg|Ahmedabad-Vadodara Expressway </gallery> ===വായു=== ==== വ്യോമഗതാഗതം ==== Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.<ref>{{cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|title=Vadodara's new airport makes place in Limca Record|publisher=Dnasyndication.com|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510073233/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|title=Vadodara gets India's second green airport after Kochi|first=Vimukt|last=Dave|newspaper=Business Standard India |date=22 October 2016|access-date=26 November 2016|via=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023201842/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|archive-date=23 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/PM-Narendra-Modi-inaugurates-Vadodara-International-Airport/articleshow/54998435.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►|website=The Times of India|date=22 October 2016 |access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060953/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/pm-narendra-modi-inaugurates-vadodara-international-airport/articleshow/54998435.cms|archive-date=18 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|title=Vadodara Airport -[FSA]-|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041259/http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|archive-date=21 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|title=Vadodara International Airport – Projects – Gensler|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114004035/http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|archive-date=14 November 2016|url-status=dead}}</ref> ==== റെയിൽവേ ==== ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി. 1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. <ref name=BBCI>{{cite news |publisher=Times of India|title=150th year of Railway in Vadodara|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/150th-year-of-rlys-in-city-to-be-celebrated-on-Jan-9/articleshow/5371170.cms |access-date=24 December 2009|first1=Sachin|last1=Sharma|date=23 December 2009}}</ref>നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്. നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/mumbai-ahmedabad-bullet-train-project-construction-work-on-swanky-vadodara-railway-station-to-begin-soon/1413870/|title=Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon|date=14 December 2018|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2 March 2020}}</ref> ==== ബസ് ==== Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] ==സ്പോർട്സ്== വഡോദരയ്ക്ക് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീമും, മോത്തി ബാഗ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയവും ഉണ്ട്. ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീം രഞ്ജി ട്രോഫി ആറ് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref name=Moti>{{cite web|publisher=Cricinfo|title=Ground Profile|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/moti-bagh-stadium-vadodara-58519|access-date=5 August 2025}}</ref>റിലയൻസ് സ്റ്റേഡിയം (IPCL സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ് ഗ്രൗണ്ട്) റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വകാര്യ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ടാണ്. ഇവിടെ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (ODI) മത്സരങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്. ബറോഡയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾ: *വിജയ് ഹസാരെ *അൻഷുമാൻ ഗെയ്ക്‌വാദ് *കിരൺ മോറെ *നയൻ മോംഗിയ *അതുൽ ബെഡാഡെ *ഇർഫാൻ പത്താൻ *യൂസഫ് പത്താൻ *ഹാർദിക് പാണ്ഡ്യ *ക്രുണാൽ പാണ്ഡ്യ *ദീപക് ഹൂഡ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം (BCA സ്റ്റേഡിയം), വഡോദര ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം അഥവാ കൊട്ടമ്പി സ്റ്റേഡിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 2024 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യയുടെയും വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെയും വനിതാ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു വനിതാ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (Women's ODI) പരമ്പരയിലൂടെയാണ് സ്റ്റേഡിയം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ഇത് ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടാണ്. കൂടാതെ, ദേസറിൽ ഒരു സ്പോർട്സ് സർവകലാശാലയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ട്. == മീഡിയ == ==== മാധ്യമങ്ങൾ ==== വഡോദര നഗരത്തിൽ അഞ്ച് പ്രാദേശിക FM റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്: *റേഡിയോ സിറ്റി — 91.1 MHz *റേഡിയോ മിർച്ചി — 98.3 MHz *റെഡ് FM — 93.5 MHz *ബിഗ് FM — 92.7 MHz *ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ – വിവിധ് ഭാരതി (ആകാശവാണി) — 93.9 MHz **റേഡിയോ സിറ്റി (91.1 MHz)**യുടെ “Rag Rag Ma Vadodara” എന്ന സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ വഡോദരയിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ AM ബാൻഡിലാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name=Radio>{{cite web |publisher=Asiawaves |title=Radio Stations in Gujarat, India |url=http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |access-date=14 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070527085052/http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |archive-date=27 May 2007 |url-status=live }}</ref> സാറ്റലൈറ്റ് റേഡിയോ 2005-ൽ സമീപ നഗരമായ അഹമ്മദാബാദിൽ WorldSpace ആരംഭിച്ചു.<ref name=Worldspace>{{cite web |publisher=Worldspace Satellite Radio |title=WorldSpace Satellite Radio Lights Up Ahmedabad |url=http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |date=3 November 2005 |access-date=30 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061112064236/http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |archive-date=12 November 2006 |url-status=dead }}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == വഡോദര ന്യൂസ് മാഗസിൻ (VNM) നഗരത്തിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. സന്ദേശ് ന്യൂസ് മറ്റൊരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. [[File:Vadodara uni.jpg|thumb|[[Maharaja Sayajirao University of Baroda|The Maharaja Sayajirao University of Baroda]]]] വഡോദര നഗരത്തിൽ ബറോഡ ഹൈസ്കൂൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും ഉണ്ട്. വിവിധ പഠനശാഖകളിലുള്ള ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര വിദ്യാർത്ഥികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും എത്യോപ്യ, സിംബാബ്‌വെ, മലാവി, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, കെനിയ തുടങ്ങിയ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളാണ് ഇവിടെ എത്തുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/education/gujarat-more-foreign-students-opt-for-msu-5857416/|title=Gujarat: More foreign students opt for MS University of Baroda|date=2019-07-28|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-09-27}}</ref> 1909-ൽ ബധിരർക്കായി ഒരു സ്കൂൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44463520|title=School Items|journal=[[American Annals of the Deaf]]|volume=54|issue=2|date=March 1909|pages=191–194|jstor=44463520 |author1=E. A. F. }} - The article uses "Baroda" to refer to Vadodara.</ref> === സർവ്വകലാശാലകൾ === * [[മഹാരാജ സയാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ|മഹാരാജ സായാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ]] * [[പരുൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[നവരചന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[ഗതി ശക്തി വിശ്വവിദ്യാലയ]] (മുമ്പ് നാഷണൽ റെയിൽ ആൻഡ് ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്) * [[സുമന്ദീപ് വിദ്യാപീഠം]] * [[ITM വൊക്കേഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] ==റഫറൻസുകൾ== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായന== {{refbegin|30em}} * {{cite book |last = Desai |first = Anjali |title=India Guide, Gujarat – Visitor's Guide |year = 2007 |publisher=India Guide Publications |isbn = 978-0-9789517-0-2 }} * {{cite book |last = F. A. H Elliot |title=The rulers of Baroda |publisher=Baroda State Press 1934 |asin = B0006C35QS}} * {{cite book |last = Gense |first = James |title=The Gaikwads of Baroda |year = 1939 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283204 |publisher=D.B. Taraporevala Sons & Co 1942 |asin = B0007K1PL6}} * {{cite book |last = Kothekara |first = Santa |title=The Gaikwads of Baroda and the East India Company, 1770–1820 |publisher=Nagpur University |asin = B0006D2LAI}} * {{cite book |last = Gaekwad |first = Fatesinghrao |title=Sayajirao of Baroda: The Prince and the Man |year = 1989 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn = 978-0-86132-214-5 }} * {{cite book |last = Gaekwar |first = Sayaji Rao |title=Speeches and addresses of Sayaji Rao III, Maharaja Gaekwar of Baroda |publisher=H. Milford 1933 |asin = B000855T0I}} * {{cite book |last = Rice |first = Stanley |title=Life of Sayaji Rao III, Maharaja of Baroda |year = 1931 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59223 |publisher=Oxford University Press 1931 |asin = B00085DDFG}} * {{cite book |last = Clair |first = Edward |title=A Year with the Gaekwar of Baroda |publisher=D. Estes & co 1911 |asin = B0008BLVV8}} * {{cite book |last = MacLeod |first = John |title=Sovereignty, Power, Control: Politics in the State of Western India, 1916–1947 |year = 1999 |publisher=Brill Academic Publishers |isbn = 90-04-11343-6 }} * {{cite book |last = Kamerkar |first = Mani |title=British Paramountcy: British-Baroda Relations, 1818–1848 |publisher=Popular Prakashan |asin = B000JLZE6A}} * {{cite book |last = Kooiman |first = Dick |title=Communalism and Indian Princely States: Travancore, Baroda and Hyderabad in the 1930s |year = 2002 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-7304-421-2 }} * {{cite book |last = Desai |first = Govindbhai |title=Forty Years in Baroda: Being Reminiscences of Forty Years' Service in the Baroda State |publisher=Pustakalaya Sahayak Sahakari Mandal 1929 |asin = B0006E18R4}} * {{cite book |last = Maharaja of Baroda |title=The Palaces of India |year=1980 |publisher=Viking Pr |isbn = 978-0-00-211678-7 }} * {{cite book |last = Sadashiv |first = Anant | author-link = Anant Sadashiv Altekar |title=A History of important ancient towns & cities in Gujarat & Kathiawad |asin = B0008B2NGA}} * {{cite book |last = William |first = George |title=Cities of India |date = January 1999 |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 0-543-93823-9 }} * {{cite book |last = Doshi |first = Saryu |title=The royal bequest: Art treasures of the Baroda Museum and Picture Gallery |year = 1995 |publisher=India Book House |isbn = 978-81-7508-009-6 }} * {{cite book |last = Roshan |title=Sri Aurobindo in Baroda |year =1993 |publisher=Sri Aurobindo Ashram Publications Department |isbn = 978-81-7058-318-9 }} * {{cite book |last = Sheik |first = Gulammohammed |title=Contemporary Art in Baroda |year = 1997 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-85229-04-1 }} * {{cite book |last = Bell |first = Horace |author-link=Horace Bell (civil engineer) |title=Railway Policy in India |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 1-4021-8443-3 }} * {{cite book |last = Shafer |first = Kathleen |title=Baroda: the Story of a Small Place. Celebrate Baroda 1890–1990 |publisher=Baroda Centennial Committee, [[Michigan]], United States |asin = B000K016MG}} {{refend}} ==External links== {{Sister project links|voy=Vadodara|Vadodara}} {{Navboxes |list = {{Urban and suburban areas of Vadodara}} {{Vadodara topics}} {{Gujarat}} {{Million-plus cities in India}} }} {{Authority control}} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 9tafrn519nml85h0jlbwm5bjbc0emq3 4662975 4662974 2026-08-29T18:29:00Z Meenakshi nandhini 99060 /* പദോൽപ്പത്തി */ 4662975 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vadodara}} {{Infobox settlement | name = Vadodara | other_name = Baroda | official_name = | settlement_type = [[Metropolis]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = LakshmiVilas Palace.jpg | image5 =Vadodara Bus Terminal Exterior.jpg | image4 = Baroda Museum01.jpg | image6 =NyayM.jpg | image7 =NEW BDQ AIRPORT.jpg | image2= Pratap Villas Palace.jpg | image3= Vadodara Municipal Corporation.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:'''<br/> [[Lakshmi Vilas Palace]], [[Khanderao Market]], [[Vadodara Bus Station|Central Bus Terminal]], [[Vadodara Airport]], Nyay Mandir, [[Baroda Museum & Picture Gallery|Baroda Museum]], [[National Academy of Indian Railways|Pratap Vilas Palace]] | nicknames = Sayaji Nagari (City of Sayajirao), Sanskrutik Nagari (Cultural City), Kala Nagari (City of Art) | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location within the Indian state of [[Gujarat]]##Location within India | coordinates = {{Coord|22|18|N|73|12|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[Gujarat]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[Vadodara district|Vadodara]] | governing_body = [[Vadodara Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Deputy Mayor]] | leader_name1 = Chiragbhai Dilipbhai Barot<ref name="Vadodara Municipal Corporation">{{Cite web |title=Vadodara Municipal Corporation |url=https://vmc.gov.in/ |date=16 June 2024 |access-date=1 October 2017 |archive-date=9 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="zone"/> | area_total_km2 = 420.33 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 35.5 | population_footnotes = <ref name="WG">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above, Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |date=23 July 2013 }}. censusindia.gov.in</ref> | population_total = 31,00,260 {{cn|date=March 2026}} | population_as_of = 2022 {{cn|date=March 2026}} | population_rank = 20th (3rd in Gujarat) | population_density_km2 = auto | population_metro = 3.50 million | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = 22nd | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 390 0XX | area_code_type = Telephone code | area_code = (91)265 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | registration_plate = GJ-06 (Urban), GJ-29 (Rural) | blank3_name_sec1 = [[Literacy Rate]] | blank3_info_sec1 = 94.5% | blank5_name_sec1 = Legislature Strength | blank5_info_sec1 = 76<ref name="zone"/> | blank6_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank6_info_sec1 = [[Vadodara Lok Sabha constituency|Vadodara]]<ref name="LSMLA"/> | blank7_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank7_info_sec1 = 10<ref name="MLA"/> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India#Tropical wet|Tropical savanna]] {{Small|([[Köppen climate classification|Köppen]]: Aw)}} | blank2_name_sec2 = [[Urban planning]] agency | blank2_info_sec2 = [[Vadodara Urban Development Authority|VUDA]] | website = {{URL|www.vmc.gov.in}} | pushpin_label = Vadodara | population_demonym = Barodian | leader_party = [[BJP]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Pinkyben Nirajbhai Soni<ref name="Vadodara Municipal Corporation"/> | government_type = [[Municipal Corporation]] | image_map = }} [[Gujarat|ഗുജറാ‍ത്തിലെ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് '''വഡോദര''' ([[Gujarati language|Gujarati]]: {{audio|Vadodara.ogg|વડોદરા}}, [[Marathi]]: बडौदे). ആദ്യകാലത്ത് ഇത് '''ബഡോദ''' ({{lang-gu|બરોડા}}) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ ജനസംഖ്യയുള്ള ഇത് <ref name=urban>{{cite web |publisher=Government of Gujarat |title=Urban Development, Gujarat |url=http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307222110/http://www.udd.gujarat.gov.in/udd/urb_scn.htm |url-status=dead }}</ref> ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[സൂറത്ത്]] എന്നീ നഗരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[Gaekwar|ഗേയ്ക്ൿ‌വാഡ്]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ബറോഡ, [[Vishwamitri|വിശ്വാമിത്രി]] നദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ahmedabad|അഹമ്മദാബാദിന്റെ]] തെക്ക് കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പട്ടണം [[വഡോദര ജില്ല|വഡോദര ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനമാണ്. ധാരാളം ആൽമരങ്ങൾ (വട്) ഉള്ളതിനാലാണ് നഗരത്തിന് വഡോദര എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ “സാംസ്കാരിക നഗരം” (Sanskrutik Nagari), “കലാനഗരം” (Kala Nagari) എന്നീ പേരുകളിലും വഡോദര പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|title=About Vadodara|website=www.baroda.com|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411052514/http://www.baroda.com/aboutvadodara.php|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> [[ലക്ഷ്മി വിലാസ് പാലസ്]] പോലുള്ള ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളാൽ വഡോദര ശ്രദ്ധേയമാണ്. ബറോഡ സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന മറാത്ത ഗായകവാഡ് രാജവംശത്തിന്റെ രാജകീയ വസതിയായിരുന്നു ഈ കൊട്ടാരം. കൂടാതെ ബറോഡ [[മഹാരാജ സയാജിറാവു സർവകലാശാല]]യും വഡോദരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{citation|url=https://vmc.gov.in/|title=Vadodara Municipal Corporation|access-date=1 October 2017|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Street scene in Baroda (c. 1880).jpg|thumb|left|Street scene in Baroda (''circa'' 1880)]] ഒരുകാലത്ത് ദോഡ് പർമാർ രജപുത്രരുടെ രാജാവായ ചന്ദന്റെ പേരിൽ ഈ നഗരം ചന്ദനാവതി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=NIDHI+ |url=https://nidhi.tourism.gov.in/home/details/1ce69b11-c513-4e98-8148-38e86d45c0f6 |access-date=2025-03-29 |website=nidhi.tourism.gov.in}}</ref>തലസ്ഥാനം വീരക്ഷേത്രം (യോദ്ധാക്കളുടെ നാട്) എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് വദ്പത്രക അല്ലെങ്കിൽ വഡോദര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ആൽമരത്തിന്റെ (വട്) വയറ്റിൽ എന്നർത്ഥമുള്ള സംസ്കൃത പദമായ വതോദര എന്നതിന്റെ രൂപഭേദമാണ് വഡോദര . 2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, നഗരത്തിന്റെ പേരിൽ വന്ന വിവിധ മാറ്റങ്ങൾ കൃത്യമായി എപ്പോൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുക ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷ് സഞ്ചാരികളും വ്യാപാരികളും ഈ പട്ടണത്തെ ബറോഡ എന്ന പേരിലാണ് പരാമർശിച്ചിരുന്നത്.<ref name=painting>{{cite web|date=1781|work=Collect Britain, British Library|title=Hand Painting of Bridge over the River Vishwamitri, near Brodera|url=http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|access-date=3 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928134532/http://www.collectbritain.com/personalisation/object.cfm?uid=019XZZ0000455C9U00087000&largeimage=1#largeimage|archive-date=28 September 2007|url-status=live}} </ref> ഇതിൽ നിന്നാണ് Baroda (ബറോഡ) എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്. 1974-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പേര് വഡോദര എന്ന് മാറ്റി. == ചരിത്രം == === ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടം === ഇന്നത്തെ വഡോദര നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമായ അകോതയിൽ നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം മൈക്രോലിത്ത് നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല തെളിവുകളാണ് ഇവ നൽകുന്നത്. ഈ ചരിത്രാതീത മനുഷ്യർ വേട്ടയാടലിലും മത്സ്യബന്ധനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രി.മു. 1000-നകം തന്നെ അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979">{{cite book |last1=Rajyagor |first1=S.B. |title=Gujarat State Gazetteers: Vadodara |date=1979 |publisher=Directorate of Government Printing, Stationery, and Publications |location=Ahmadabad |url=https://archive.org/details/dli.csl.3201 |access-date=4 May 2023}}</ref>{{rp|79}} === ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദം === ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, അകോത ദൂരവ്യാപകമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വാണിജ്യനഗരമായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അങ്കോട്ടക (Aṅkoṭṭaka) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവിടെ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച നല്ല രീതിയിൽ പണിത വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|80–2}} ആദ്യകാല പശ്ചിമ ക്ഷത്രപന്മാരുടെ രണ്ട് പുനർമുദ്രണം ചെയ്ത നാണയങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ഉത്ഭവമുള്ളതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാവസ്തുക്കളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു നാണയവും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82–3}} ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പട്ടണത്തിലെ നിവാസികൾ നദിയിൽനിന്ന് മാറി, ഇന്നത്തെ അകോതയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഇന്നത്തെ വഡോദരയുടെ ഭാഗമായ കോത്തിയിലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ആദ്യ തെളിവുകൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|82}}വഡോദരയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 812-ലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശത്തിന്റെ ഒരു ചെമ്പുപട്ടയ രേഖയിലാണ് കാണുന്നത്. രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ലാട ശാഖയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഭരണാധികാരിയായ കർക്ക സുവർണവർഷൻ, അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയിലെ വഡപദ്രക എന്ന ഗ്രാമം—ഇന്നത്തെ വഡോദരയുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം—വലഭിയിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്തതായി ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേസമയം, ഈ കാലഘട്ടത്തിലും അകോത സമൃദ്ധമായി തുടർന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|83–4}} === ചൗലുക്യ കാലഘട്ടം: ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് === 11-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ചൗലുക്യ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചതായി കാണുന്നു. 1077-ലെ ഒരു രേഖയിൽ, വടപദ്രക എന്ന പ്രദേശത്തിലെ വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് നടന്ന ഒരു യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു. പഴയ അങ്കോട്ടക പ്രവിശ്യയ്ക്ക് പകരമായി ഈ പ്രദേശം നിലവിൽ വന്നതായാണ് കരുതുന്നത്. അകോതയിൽ കണ്ടെത്തിയ വെങ്കല ശിൽപ്പങ്ങൾ 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിനുശേഷം അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ജൈനമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം വഡോദരയിലേക്ക് മാറി. ഈ കാലഘട്ടത്തോടെ വഡോദരയെ വെറും ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, “പുര” അഥവാ നഗരം എന്ന നിലയിലും പരാമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} 1123-ൽ വഡോദരയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പഞ്ചവസ്തുക എന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി പ്രകാരം, അന്നത്തെ ലാടാ പ്രവിശ്യ ചൗലുക്യ രാജാവായ ജയസിംഹ സിദ്ധരാജന്റെ മന്ത്രിയായ സന്തൂക ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ സന്തൂക വടപദ്രകയിൽ ഒരു രഥയാത്ര, അഥവാ രഥഘോഷയാത്ര, സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കിയ മറ്റു നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും അറിയപ്പെടുന്നു. 1128-ൽ ചന്ദ്രപ്രഭസൂരി രചിച്ച ഒരു പ്രാകൃത കൃതി, കൂടാതെ യഥാക്രമം 1156-ലും 1168-ലും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ട് ജൈന കൃതികളുടെ പകർപ്പുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി ദഭോയിയിൽ പകർത്തിയതാണെങ്കിലും, അത് എഴുതിയത് വഡോദരയിൽ നിന്നെത്തിയ കേശവൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ മകനായ വോസരി എന്ന ലേഖകനായിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|85–6}} ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വഡോദരയിലെ വ്യാപാരികൾ ചൗലുക്യ തലസ്ഥാനമായ പാടണിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഏതോ ഘട്ടത്തിൽ തേജ്പാൽ എന്ന മന്ത്രി ഗോധ്രയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം മടങ്ങുന്നതിനിടെ വഡോദരയിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ തങ്ങി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രാദേശിക പാർശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം നവീകരിച്ചു. ഏകദേശം 1264-ൽ പേത്തഡ് ഷാ എന്ന വ്യക്തി വഡോദരയിൽ മഹാവീരനും ആദിശ്വരനും സമർപ്പിച്ച ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|86}} === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് === ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയിൽ അഫ്ഗാൻ അമീർമാരുടെ ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ കൂട്ടമായി അമീർ-ഇ സദ്ഗാൻ അഥവാ “നൂറ് പേരുടെ പ്രഭുക്കന്മാർ” എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഓരോ അമീർക്കും 100 കുതിരപ്പടയാളികളടങ്ങിയ സൈനികസേനയുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. 1344-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇവർ കലാപം നടത്തി. ഖാസി ജലാൽ എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ ഗുജറാത്തിലെ സുൽത്താന്റെ പ്രധാന പ്രതിനിധിയായിരുന്ന മുക്ബിലിനെ, ദഭോയിക്ക് സമീപം നടന്ന നിർണായക യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് വടക്ക് കാഡി മുതൽ തെക്ക് ഭറൂച്ച് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ഖംഭാത്ത് മുതൽ കിഴക്കൻ മലനാടുകൾ വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു പ്രദേശം അവർ കൈവശപ്പെടുത്തി. 1345-ൽ കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി [[മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്]] ഒരു സൈന്യവുമായി ഗുജറാത്തിലേക്ക് എത്തി. ആദ്യം പാണ്ഡു മേവാസിൽ പാളയമിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഭറൂച്ചിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ കലാപകാരികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|87–9}} === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റ് === ഗുജറാത്ത് സുൽത്താനേറ്റിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസഫർ ഷാ ഒന്നാമൻ, തന്റെ മകനായ ഫിറോസ് ഖാനെ വഡോദരയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. 1411-ൽ മുസഫർ ഷാ മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുമകനായ അഹമ്മദ് ഷാ ഒന്നാമൻ അധികാരത്തിലെത്തി. ഫിറോസിന്റെ അനന്തരവനായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഷാ. ഫിറോസ് ഖാൻ ഉടൻതന്നെ സിംഹാസനത്തിന്മേൽ അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചു. അക്കാലത്ത് മധ്യ, തെക്കൻ ഗുജറാത്തിൽ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായിരുന്നതിനാൽ, വഡോദരയിൽ ഒരു സൈന്യം സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഫിറോസിന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നഡിയാദിലേക്കും, പിന്നീട് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ കീഴടക്കിയ ഭറൂച്ചിലേക്കും നീങ്ങി. എന്നാൽ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കാതെയാണ് ഈ കലാപം അവസാനിച്ചത്. ഫിറോസ് ഖാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിൽ ഇതിനകം തന്നെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകൾ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. കീഴടങ്ങുന്നതിന് പകരമായി അഹമ്മദ് ഷാ അവർക്കു മാപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവർ അത് സ്വീകരിച്ചു. ഫിറോസ് ഖാനും മാപ്പ് ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് നവ്സാരി ഒരു ജാഗീറായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ അദ്ദേഹം വഡോദരയുടെ ഗവർണർ സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|90}} 1451-ൽ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന മഹ്മൂദ് ഖൽജിയുടെ സൈന്യം വഡോദര കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നീട് മഹ്മൂദ് ബെഗഡയുടെ ഭരണകാലത്ത് വഡോദരയുടെ ഒരു പ്രധാന പുനർനിർമ്മാണം നടന്നു. പഴയ നഗരസ്ഥലത്തിന് സമീപമായി ദൗലത്താബാദ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മുസ്ലിം പേര് പിന്നീട് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പുതിയ നഗരത്തിന്റെ വികസനം തുടർന്നു. ഈ പുതിയ നഗരസ്ഥാപനമാണ് ആധുനിക വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്. പിന്നീട് ജോൺ ഒഗിൽബി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു അറ്റ്ലസിൽ പഴയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ പട്ടണത്തിലേക്ക് ജനങ്ങൾ താമസം മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|92}} ===മുഗൾ സാമ്രാജ്യം=== 1573-ൽ അക്ബർ ഗുജറാത്ത് കീഴടക്കിയതിനു ശേഷം, അദ്ദേഹം വഡോദരയെ നവാബ് ഔറംഗ് ഖാന് കൈമാറി. അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി രാജാ ടോടർ മൽ ഗുജറാത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂസർവേ നടത്തി. എന്നാൽ ഈ സർവേയിൽ വഡോദര ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|93–4}} 1600-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഗുജറാത്തിൽ മറാത്ത, കോലി വിഭാഗങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ വർധിച്ചു. 1705-ൽ കോലികൾ നടത്തിയ ഒരു ആക്രമണത്തിൽ വഡോദരയും ഉൾപ്പെട്ടു. അവർ രണ്ട് ദിവസത്തോളം നഗരം കൊള്ളയടിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|94–5}} == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിൽ 22.30° വടക്ക്, 73.19° കിഴക്ക് എന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സ്ഥാനത്താണ് വഡോദര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 128 അടി (39 മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ് നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 400 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (150 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണവും 2010–11-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 35 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുമുള്ള വഡോദര ഇന്ത്യയിലെ പത്താമത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. മധ്യ ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് വിശ്വാമിത്രി നദി പലപ്പോഴും വറ്റിപ്പോകുകയും ചെറിയൊരു നീരൊഴുക്ക് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാഹി, നർമ്മദ എന്നീ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലപ്രദേശത്താണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് പ്രകാരം, ഭൂകമ്പ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ I മുതൽ V വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുള്ള ഭൂകമ്പ മേഖലാ വർഗീകരണത്തിൽ വഡോദര സീസ്മിക് സോൺ III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=hazardprofile>{{cite web|url=http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |title=Gujarat Earthquake Hazard Risk Zone |access-date=23 August 2006 |publisher=Gujarat State Disaster Management Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061637/http://www.gsdma.org/hazard/eq/200_year.jpg |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===കാലാവസ്ഥ=== വഡോദരയിൽ അതിരൂക്ഷമായി ഉഷ്ണമേഖലാ സവന്ന കാലാവസ്ഥ (Köppen വർഗീകരണപ്രകാരം Aw) അനുഭവപ്പെടുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 950 മില്ലിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) മഴ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പ്രദേശത്തെ ഉയർന്ന സാധ്യതാപരമായ ബാഷ്പീകരണ-വിയർപ്പിക്കൽ നിരക്ക് കാരണം ഈ കാലാവസ്ഥ ചൂടുള്ള അർധ-വരണ്ട കാലാവസ്ഥ (BSh) ആയി വർഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ അടുത്താണ്. വഡോദരയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലാവസ്ഥാ കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. മൺസൂൺ കാലം ഒഴികെയുള്ള സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവെ വരണ്ടതാണ്. മാർച്ച് മുതൽ ജൂലൈ വരെ കാലാവസ്ഥ ചൂടേറിയതാണ്. ഈ കാലയളവിലെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 39°C (102.2°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 24°C (75.2°F) ഉം ആണ്. നവംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ ശരാശരി പരമാവധി താപനില 30°C (86°F) ഉം ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 15°C (59°F) ഉം ആണ്. ഈ കാലയളവിൽ കാലാവസ്ഥ വളരെ വരണ്ടതായിരിക്കും. ജനുവരിയിലെ നേരിയ തണുപ്പുള്ള ദിവസങ്ങൾക്ക് കാരണം വടക്കുനിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റുകളാണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ ജൂൺ മധ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ശരാശരി വാർഷിക മഴ 95 സെന്റിമീറ്റർ (37 ഇഞ്ച്) ആണ്. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയെ തുടർന്ന് നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകാം.<ref name="Weatherbase">{{cite web|title=Baroda, India (2~35 kilometers)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|access-date=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144022/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=74724&units=metric|archive-date=11 December 2013|url-status=live}}{{better source needed|date=December 2013}}</ref>2005-ലെ ഗുജറാത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും 2008-ലെ ഇന്ത്യയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.<ref name="floods">{{cite web | url=http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | title=Gujarat Floods 2005: Project Report | publisher=International Association for Human Values and the Art of Living | date=2005 | access-date=2 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001510/http://www.iahv.org/in-en/wp-content/uploads/2012/05/Gujarat-Floods-2005-Report.pdf | archive-date=12 January 2016 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref>വഡോദരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില 1960 മെയ് 11-ന് 46.7°C (116.1°F) ആയിരുന്നു. പിന്നീട് 2016 മെയ് 19-ന് 48.0°C (118.4°F) എന്ന ഉയർന്ന താപനിലയും രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|title=Vadodara May Weather 2016 – AccuWeather Forecast for Gujarat India|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930070904/http://www.accuweather.com/en/in/vadodara/202439/may-weather/202439|archive-date=30 September 2016|url-status=live}}</ref> രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ താപനില 1935 ജനുവരി 15-ന് −1.1°C (30.0°F) ആയിരുന്നു.<ref name="IMD">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever Recorded Maximum/Minimum Temperature up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=16 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 |url-status=dead }}</ref> {{weather box|width = auto |location = [[Vadodara Airport]] (1991-2020, extremes 1952-present) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 37.4 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 44.2 | Apr record high C = 45.9 | May record high C = 46.2 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 40.1 | Aug record high C = 39.1 | Sep record high C = 41.1 | Oct record high C = 41.4 | Nov record high C = 39.4 | Dec record high C = 37.2 |year record high C = 46.2 | Jan high C = 29.4 | Feb high C = 32.1 | Mar high C = 36.5 | Apr high C = 39.3 | May high C = 40.1 | Jun high C = 37.3 | Jul high C = 32.6 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 35.8 | Nov high C = 33.8 | Dec high C = 30.8 |year high C = 34.4 | Jan low C = 13.2 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 19.7 | Apr low C = 24.2 | May low C = 27.4 | Jun low C = 27.6 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.5 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 14.3 |year low C = 21.6 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.9 | Mar record low C = 9.3 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 19.4 | Jun record low C = 21.2 | Jul record low C = 22.2 | Aug record low C = 21.7 | Sep record low C = 18.1 | Oct record low C = 12.8 | Nov record low C = 6.0 | Dec record low C = 5.5 |year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 4.4 | Feb rain mm = 0.0 | Mar rain mm = 0.1 | Apr rain mm = 1.3 | May rain mm = 3.6 | Jun rain mm = 128.8 | Jul rain mm = 363.7 | Aug rain mm = 316.1 | Sep rain mm = 163.0 | Oct rain mm = 15.5 | Nov rain mm = 3.7 | Dec rain mm = 2.0 |year rain mm = 1001.1 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.1 | May rain days = 0.2 | Jun rain days = 4.2 | Jul rain days = 13.8 | Aug rain days = 12.2 | Sep rain days = 6.8 | Oct rain days = 1.2 | Nov rain days = 0.3 | Dec rain days = 0.2 |year rain days = 39.4 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 38 | Feb humidity = 31 | Mar humidity = 26 | Apr humidity = 24 | May humidity = 32 | Jun humidity = 52 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 74 | Sep humidity = 65 | Oct humidity = 46 | Nov humidity = 41 | Dec humidity = 42 |year humidity = 45 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Baroda (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 111–112 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M49 | access-date = 28 September 2020}}</ref><ref name=IMDcityextremes2> {{cite web | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 1 January 2023 | title = Climatological Tables 1991-2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 1 January 2023 | page = 21}}</ref> }}ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച "ദേശീയ ശുദ്ധവായു നഗരം" (വിഭാഗം 1 >10 ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങൾ) കളിൽ വഡോദര ആറാം സ്ഥാനം നേടി..<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം== 2011-ലെ ഇന്ത്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും അതിനോടനുബന്ധിച്ച നഗരവികസന പ്രദേശങ്ങളും ചേർന്ന് 1,670,806 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 9.45% പേർ 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. [[File:Ganesh Chaturthi -Waghodia Road-JKSP-25-08-2017-0192.jpg|alt=Ganesh Chaturthi Celebration|thumb|250px|Ganesh Chaturthi Celebration at JKSP Home Vadodara]] വഡോദരയിലെ ലിംഗാനുപാതം 1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 920 സ്ത്രീകൾ എന്നതായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 90.48% ആയിരുന്നു. പട്ടികജാതിക്കാർ (Scheduled Castes) ജനസംഖ്യയുടെ **6.63%**വും പട്ടികവർഗക്കാർ (Scheduled Tribes) **4.07%**വും ആയിരുന്നു.<ref name="census">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook - Vadodara |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/398/download/1240/DH_2011_2419_PART_A_DCHB_VADODARA.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{bar box |title=Religions in Vadodara (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|85.39}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|11.20}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|pink|2.02}} {{bar percent|[[Christianity in Gujarat|Christianity]]|blue|0.82}} {{bar percent|[[Sikhism]]|darkkhaki|0.45}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.20}} |caption=Distribution of religions }} വഡോദരയിലെ പ്രധാന മതം ഹിന്ദുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 85.39% പേർ ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. 11.20% ജനസംഖ്യയുമായി ഇസ്‌ലാം രണ്ടാമത്തെ വലിയ മതമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 2.02%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 0.82%, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ 0.45% <ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Historical population | source = <ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |title=Historical Census of India |access-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm |archive-date=17 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="census"/> | 1820 | 100000 | 1865 | 140000 | 1881 | 101800 | 1891 | 116400 | 1901 | 103790 | 1911 | 99345 | 1921 | 94712 | 1931 | 112860 | 1941 | 153301 | 1951 | 211407 | 1961 | 309716 | 1968 | 400700 | 1971 | 467487 | 1981 | 734473 | 1991 | 1031346 | 2001 | 1338244 | 2011 | 1670806 }} {{Wide image|UWoB2011.jpg|800px|United Way of Baroda Navratri Garba Festival}} {{Pie chart |caption = Languages of Vadodara (2011)<ref name="language"/> |label1 = [[Gujarati language|Gujarati]] |value1 = 71.37 |color1 = skyblue |label2 = [[Hindi]] |value2 = 14.83 |color2 = orange |label3 = [[Marathi language|Marathi]] |value3 = 7.60 |color3 = red |label4 = [[Sindhi language|Sindhi]] |value4 = 1.91 |color4 = limegreen |label5 = Others |value5 =4.29 |color5 = grey }} 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, ജനസംഖ്യയുടെ 71.37% പേർ ഗുജറാത്തിയും, 14.83% പേർ ഹിന്ദിയും, 7.60% പേർ മറാത്തിയും, 1.91% പേർ സിന്ധിയും അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിച്ചു.<ref name="language">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Mother Tongue (Town level) - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10250/download/13362/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2400.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == സാമ്പത്തികം == വഡോദരയിൽ ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറി, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് & കെമിക്കൽസ്, റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വഡോദര മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഡിവിഷൻ (മുമ്പ് IPCL), ദീപക് നൈട്രൈറ്റ്, പരിഖ് ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ലിൻഡെ എൻജിനീയറിംഗ് ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് ആൽക്കലീസ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് തുടങ്ങിയ നിരവധി വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ പരിസരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പ്രധാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഹെവി വാട്ടർ പ്രോജക്ട്, ഗുജറാത്ത് ഇൻഡസ്ട്രീസ് പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (GIPCL), ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC), ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (GAIL) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉപകരണങ്ങൾ, റെയിൽ കോച്ചുകൾ, പ്രതിരോധ വിമാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് വഡോദര. നഗരത്തിലെ നിരവധി ഐ.ടി. മേഖലാ കമ്പനികളും അതിവേഗം വളരുകയാണ്. വഡോദര ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. നിരവധി ഔഷധനിർമാണ കമ്പനികൾ നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിലെ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വഡോദര. ഇന്ത്യയിലെ വൈദ്യുതി പ്രസരണ-വിതരണ ഉപകരണങ്ങളുടെ 35%-ത്തിലധികം നിർമ്മാതാക്കൾ വഡോദരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, വൈദ്യുതി ഉപകരണ നിർമ്മാണ, എൻജിനീയറിംഗ് മേഖലകളിലെ വലിയ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഏകദേശം 800 അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലാർസൻ & ടൂബ്രോ (L&T) വഡോദരയിൽ “നോളജ് സിറ്റി” സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=3 January 2009|title=L&T inaugurates knowledge city at Vadodara|url=https://newsonprojects.com/news/lt-inaugurates-knowledge-city-at-vadodara|access-date=2020-10-21|language=en}}</ref> L&T ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിരവധി പ്രധാന ബിസിനസുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ നോളജ് സിറ്റി. പവർ ബിസിനസ്, മിഡ്-ഡൗൺസ്ട്രീം ഹൈഡ്രോകാർബൺ മേഖല, L&T ടെക്നോളജി സർവീസസ്, എൻജിനീയറിംഗ് സംയുക്ത സംരംഭമായ L&T–Sargent & Lundy എന്നിവ ഇവിടെനിന്നാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സ്വിച്ച്‌ഗിയർ, എയർ സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ, മോൾഡഡ്-കേസ് സർക്യൂട്ട് ബ്രേക്കർ തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=12 July 2012|title=L&T inaugurates its switchgear facility at Vadodara|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/lt-inaugurates-its-switchgear-facility-at-vadodara/articleshow/14854374.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|language=en}}</ref> കനേഡിയൻ കമ്പനിയായ ബോംബാർഡിയർ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ, വഡോദരയിലെ സാവ്ലിയിൽ റെയിൽ കോച്ച് നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അൽസ്റ്റോം, സീമെൻസ്, വോൾട്ടാസ് തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാണ കമ്പനികളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിൽ ഡൽഹി മെട്രോയ്ക്കുള്ള കോച്ചുകളും, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്‌ബേനിനായുള്ള ന്യൂ ജനറേഷൻ റോളിംഗ്‌സ്റ്റോക്കും നിർമ്മിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഡൽഹി–മീററ്റ് RRTS-നുള്ള ട്രെയിൻസെറ്റുകളും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ വഡോദരയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഗുജറാത്തിലെ ഔഷധനിർമാണ വ്യവസായത്തിൽ വഡോദരയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.<ref>{{Cite news|date=6 May 2022|title=Alstom readies first Vadodara-made trainset for RRTS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/alstom-readies-first-vadodara-made-trainset-for-rrts/articleshow/91358809.cms|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ ടാറ്റ അഡ്വാൻസ്ഡ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്, എയർബസുമായി ചേർന്ന് വഡോദരയിൽ C-295 ഗതാഗത വിമാനങ്ങളുടെ നിർമ്മാണശാല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. 56 വിമാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള 22,000 കോടി രൂപയുടെ കരാറിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ നിലവിലുള്ള അവ്രോ വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായാണ് C-295 വിമാനങ്ങൾ എത്തുന്നത്. ഈ പദ്ധതി വഡോദരയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ വിമാന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറ്റും. ആദ്യത്തെ “മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ” C-295 വിമാനം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|date=30 October 2022|title='Make for Globe': PM Modi lays foundation stone for Tata-Airbus Vadodara project|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/make-for-globe-pm-modi-lays-foundation-stone-for-tata-airbus-vadodara-project-101667135899669.html|newspaper=The Hindustan Times|language=en}}</ref> നഗരത്തിന്റെ വരുമാനം പ്രധാനമായും നികുതികൾ, സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ സഹായം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പൊതുനികുതി, ശുചീകരണ/പരിപാലന നികുതി, ജലനികുതി എന്നിവയാണ് പ്രധാന നികുതികൾ. നികുതിയേതര അല്ലെങ്കിൽ സേവന വരുമാനത്തിൽ ജലച്ചാർജുകൾ, മുനിസിപ്പൽ സ്വത്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വാടക, പൊതുസേവന നിരക്കുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Financial Profiling of VMC and VUDA|url=https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022233226/https://vmc.gov.in/pdf/Link_4.pdf|url-status=dead}}</ref>2020–2021 വർഷത്തേക്കുള്ള വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ (VMC) ബജറ്റ് 3,770 കോടി രൂപയായിരുന്നു. മുൻവർഷത്തെ നിർദ്ദേശിച്ച ബജറ്റ് 3,554 കോടി രൂപയായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|date=24 January 2020|title=No tax hikes, VMC budget focuses on water supply|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/no-tax-hikes-vmc-budget-focuses-on-water-supply/articleshow/73563450.cms|access-date=2020-10-21|newspaper=The Times of India|language=en}}</ref> === പെട്രോകെമിക്കൽസ് === പ്രദേശത്ത് എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വഡോദര നിരവധി പെട്രോകെമിക്കൽ വ്യവസായങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഇവ പ്രധാനമായും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിലുള്ള നഗരപരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Vasudeva 2023">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Sharma |editor1-first=Utpal |editor2-last=R. Parthasarathy |editor3-last=Aparna |title=Future is Urban: Livability, Resilience & Resource Conservation |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-34244-1 |pages=648–55 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T1S6EAAAQBAJ&dq=vadodara+natural+gas&pg=PA651 |access-date=11 May 2023 |chapter=Informal Processes and New Dynamics of Housing in the Periphery: The Case of Vadodara}}</ref>{{rp|651}}<ref name="Vasudeva 2021">{{cite book |last1=Vasudeva |first1=Bhawana |editor1-last=Kateja |editor1-first=Alpana |editor2-last=Jain |editor2-first=Rashmi |title=Urban Growth and Environmental Issues in India |date=2021 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-16-4273-9 |pages=35–54 |url=https://books.google.com/books?id=vkRDEAAAQBAJ |access-date=11 May 2023 |chapter=Shelter for the Poor: Conundrum, Visions, and Methods of Urban Growth}}</ref>{{rp|44}} 1963-ൽ വഡോദരയ്ക്ക് പുറത്തായി ഗുജറാത്ത് റിഫൈനറിയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. കോയാലി, റാണോലി, കരാച്ചിയ, ധനോര എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട 1,800 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്താണ് റിഫൈനറി സ്ഥാപിച്ചത്. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഔപചാരികമായി റിഫൈനറിയുടെ തറക്കല്ലിട്ടു. റിഫൈനറിയിലെ ആദ്യ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപ്പാദനം 1965 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു. 1973 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിവർഷം 43 ലക്ഷം ടൺ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏകദേശം 1,450 പേർ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്നാമത്തെ പൊതുമേഖലാ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1979-ലെ കണക്കുപ്രകാരം റിഫൈനറിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ പെട്രോൾ, ഡീസൽ ഇന്ധനം, മണ്ണെണ്ണ, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ബെൻസീൻ, ടൊളുവീൻ, നാഫ്ത തുടങ്ങിയ വിവിധ വ്യാവസായിക വസ്തുക്കളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. അങ്കലേശ്വറിൽ നിന്നും വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ കലോൾ, വഡഗാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ്‌ലൈൻ വഴി റിഫൈനറിയിലേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നു. ഖംഭാത് വാതകപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ടൻസേറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|335–6}} 1978-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ വഡോദരയിൽ രണ്ട് പുതിയ പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാർച്ചിൽ നാഫ്ത ക്രാക്കിംഗ് പ്ലാന്റും, ഏപ്രിലിൽ 80,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ പ്ലാന്റും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഇന്ത്യൻ പെട്രോകെമിക്കൽസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IPCL) ആണ് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ന് IPCL റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗുജറാത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ പ്ലാന്റുകളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. 1979 മാർച്ചിൽ IPCL വഡോദരയിലെ ഒരു പ്രധാന പെട്രോകെമിക്കൽ സമുച്ചയം ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|337}} അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റിൽ ഡൈമെഥൈൽ ടെറഫ്തലേറ്റ്, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള സൈലീൻ എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> ഇതിൽ അറോമാറ്റിക്സ് പ്ലാന്റ്, ഒരു എണ്ണശുദ്ധീകരണശാല, കൂടാതെ മറ്റ് ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. സമുച്ചയത്തിലെ ഏഴ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പാദനശാലകൾ ഇവയായിരുന്നു:<ref name="Sectoral profile 1982">{{cite book |title=Statistical Atlas of Gujarat: Sectoral profile |date=1982 |publisher=Bureau of Economics and Statistics, State of Gujarat |page=382 |url=https://books.google.com/books?id=5pMUAQAAMAAJ&q=vadodara+naphta |access-date=11 May 2023}}</ref> *അക്രിലോണൈട്രൈൽ *സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ *ലോ-ഡെൻസിറ്റി പോളിഎത്തിലീൻ *പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ *എത്തിലീൻ ഗ്ലൈക്കോൾ *ഡിറ്റർജന്റിനുള്ള ആൽക്കിലേറ്റ് *അക്രിലിക് ഫൈബർ [[File:Vadodara Municipal Corporation.jpg|thumb|right|[[Khanderao Market, Vadodara|Khanderao Market]] – [[Vadodara Mahanagar Seva Sadan]] Building]] ഇതിനു പുറമെ, പ്രതിവർഷം 3,500 മുതൽ 7,000 ടൺ വരെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു പോളിസ്റ്റർ നൂൽ നിർമ്മാണശാലയും ഈ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Gazetteer 1979"/>{{rp|338}} ==സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും== {| class="wikitable floatright" |+Vadodara City Officials |- ! Mayor | Pinky Soni |- ! Municipal Commissioner | Arun Mahesh Babu |- !Police Commissioner | Narsimha N. Komar |} വഡോദര നഗരത്തിന്റെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ അഥവാ മഹാ നഗർ പാലിക, വഡോദര ജില്ലയുടെ ഭാഗമാണ്. ജില്ലയുടെ ഭരണസംവിധാനം മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ കളക്ടറേറ്റ് — ഒരു ജില്ല കളക്ടറുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നു; പ്രാന്ത് ഓഫീസുകൾ — താലൂക്കിന്റെയും മറ്റ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഓഫീസുകളുടെയും കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നു; മാമലത്ദാർ അഥവാ താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾ എന്നിവയാണ്. ജില്ലാ ഭരണസംവിധാനത്തിന് ആകെ നാല് വകുപ്പുകളുണ്ട്: സിറ്റി സർവേ, ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസ്, ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് ഓഫീസ്, ജില്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഓഫീസ്.<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat|url=https://vadodara.nic.in/administrative-setup/|access-date=2020-10-21}}</ref> നഗരം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് (പാർലമെന്റ്) ഒരു അംഗത്തെയും,<ref name="LSMLA">{{cite web|title=List of Lok Sabha Constituencies from Gujarat|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050302161941/http://www.gujaratassembly.gov.in/loksabhamember.htm|archive-date=2 March 2005|access-date=1 October 2017|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> ഗുജറാത്ത് വിധാൻ സഭയിലേക്ക് (നിയമസഭ) അഞ്ച് അംഗങ്ങളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="MLA">{{cite web|title=List of MLAs from Vadodara District|url=http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024211/http://www.gujaratassembly.gov.in/epvadodara.htm|archive-date=24 September 2015|access-date=30 June 2007|publisher=Gujarat Assembly}}</ref> 2017-ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വഡോദരയിലെ അഞ്ച് നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) വിജയിച്ചു. 2021-ലെ VMSS/VMC തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ BJP 69 സീറ്റുകൾ നേടി; <ref name="hindu">{{cite news|date=14 December 2005|title=Sweeping victory for BJP in Gujarat civic polls|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001064306/http://www.hindu.com/2005/12/14/stories/2005121406311300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 October 2007}}</ref>ഏഴ് സീറ്റുകൾ കോൺഗ്രസിന് ലഭിച്ചു. *തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാർഡുകൾ: 19<ref name="zone">{{cite web|title=വഡോദരയിലെ സ്ഥാപന സജ്ജീകരണം|url=http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929050939/http://www.vadodaracity.com/cdp_pdf/Link%206.pdf|archive-date=29 സെപ്റ്റംബർ 2007|access-date=29 ജൂലൈ 2007|publisher=വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ}}</ref> *സീറ്റുകൾ (കോർപ്പറേറ്റർമാർ): 76<ref name="zone"/> *ഓരോ വാർഡിലും ജനസംഖ്യ: 87,826 *സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്ത സീറ്റുകൾ: 38 *ആകെ വോട്ടർമാർ (2019 ജനുവരി 1 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്): 1,638,300 === പൗരഭരണം === 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, വഡോദരയിലെ ആകെ നഗര സംയോജിത പ്രദേശം (Urban Agglomeration – UA) ജനസംഖ്യ 35,17,191 ആണ്. <ref>{{Cite web|title=Provisional UA Population- Census 2011|url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|access-date=21 October 2020|website=Census India}}</ref>1951-ൽ സ്ഥാപിതമായ വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് (Vadodara Municipal Corporation – VMC) ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. <ref>{{Cite web|title=VMC-Vadodara Municipal Corporation, khanderao market, Vadodara (2020)|url=http://www.findglocal.com/IN/Vadodara/1831309190481853/VMC-Vadodara-Municipal-Corporation|access-date=2020-10-21|website=www.findglocal.com}}</ref>തുടക്കത്തിൽ ഇത് ബറോഡ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ 1974-ൽ നഗരത്തിന്റെ പേര് മാറ്റിയതിനെ തുടർന്ന് ഇത് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{Cite web|title=The History|url=https://historyofvadodara.in/the-history/|access-date=2020-10-21|website=History of Vadodara - Baroda}}</ref> വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തിനും നടത്തിപ്പിനുമുള്ള പ്രധാന നിയമമായി 1951-ലെ ബോംബെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ആക്ട് നിലവിൽ വന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045347/https://vmc.gov.in/Introduction.aspx|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം വഡോദര നഗരത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി വികസിച്ചു. 2002-ൽ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (57 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശം നഗരപരിധിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. തുടർന്ന് 2006-ൽ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് 15 മുതൽ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (5.8 മുതൽ 7.7 ചതുരശ്ര മൈൽ) വരെ അധിക പ്രദേശം വികസിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=In-depth analysis of existing situation-VMC|url=https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024223853/https://vmc.gov.in/Pdf/Link_3.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017-ൽ സായാജിപുര, ബാപോദ്, കപുറായ്, ഖടാംബ, ടാർസാൽ, കലാലി, ഗോർവ, ഛാണി, വേമാലി എന്നീ ഗ്രാമങ്ങൾ VMC-യുടെ നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|date=18 Jun 2017 |title=Residents not included in VMC, gram panchayat move high court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/residents-not-included-in-vmc-gram-panchayat-move-high-court/articleshow/59198032.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref>ഏറ്റവും പുതിയ വിപുലീകരണ അറിയിപ്പ് 2020-ൽ സെവാസി, ഭായ്ലി, വേമാലി, ബിൽ, കരോടിയ, ഉന്ദേര, വഡാദല എന്നീ ഏഴ് ഗ്രാമങ്ങളെ കൂടി നഗരപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{Cite web|date=26 Jun 2020 |title=Villages oppose merger into Vadoddra city limits - Vadodara News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/villages-oppose-merger-into-vadoddra-city-limits/articleshow/76631687.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== നഗര ഭരണം ==== 1949-ലെ ബോംബെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് ആണ് വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |title=Bombay Provincial Municipal Corporations Act, 1949 |access-date=21 October 2020 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062217/http://www.janaagraha.org/asics/report/Bombay-Provincial-Municipal-Corporations-Act-1949.pdf |url-status=live }}</ref>1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ടും വഡോദര ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗുജറാത്തിലെ മിക്ക മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന നിയമമാണ്. ഇത് 1949-ലെ ബോംബെ ആക്ട് നമ്പർ LIX-ൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ടതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |title=Gujarat Provincial Municipal Corporations Act |access-date=21 October 2020 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224203226/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf |url-status=live }}</ref> [[File: Baroda Museum01.jpg|thumb|Baroda Museum and Picture Gallery]] മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അധികാരസ്ഥാപനം ജനറൽ ബോർഡ് (General Board) ആണ്. VMC-യുടെ പരിധിയിലുള്ള ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങളാണ് ജനറൽ ബോർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. VMC-യുടെ കീഴിൽ 19 വാർഡുകളുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിലും 4 കൗൺസിലർ സീറ്റുകൾ വീതമുണ്ട്. ഇതിൽ 50% സീറ്റുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ VMC-യുടെ ഈ കാലയളവിൽ ആകെ 76 കൗൺസിലർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഓരോ കൗൺസിലറെയും വിവിധ കമ്മിറ്റികളിൽ ഒരു വർഷത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നു. VMC-യ്ക്ക് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിക്ക് പുറമെ, പ്രത്യേക ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനായി പന്ത്രണ്ട് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റികളുണ്ട്. VMC-യുടെ വിവിധ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് ഈ കമ്മിറ്റികളാണ്. ഈ കമ്മിറ്റികളിൽ പൊതുമരാമത്ത് കമ്മിറ്റി, ജലവിതരണ-ജലപ്രവർത്തന കമ്മിറ്റി, ഡ്രെയിനേജ്-അഴുക്കുചാൽ കമ്മിറ്റി, ആരോഗ്യ കമ്മിറ്റി, ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി, എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി, വിനോദ-സാംസ്കാരിക കമ്മിറ്റി, വൈദ്യുതി കമ്മിറ്റി, നിയമ കമ്മിറ്റി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ കമ്മിറ്റിയിലും 12 കൗൺസിലർമാർ വീതമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200121/https://vmc.gov.in/ElectedwingIntroduction.aspx|url-status=dead}}</ref> 1949-ലെ ഗുജറാത്ത് പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് പ്രകാരം, മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഒരു അധിക വാർഡ് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വഡോദരയുടെ നിലവിലെ ജനസംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ നഗരത്തിനും ബാധകമാണ്.<ref>{{Cite web|title=The Gujarat Provincial Municipal Corporations Act, 1949|url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4653/1/gpmcact.pdf|date=January 2017|access-date=21 October 2020}}</ref> ==== രാഷ്ട്രീയം ==== [[File:Raopura Tower Vadodara.jpg|thumb|Raopura Tower]] ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും മൂന്ന് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ (തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് മേയറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണറിലാണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ് (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ. നഗരത്തിലെ ദൈനംദിന സേവനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, മുനിസിപ്പൽ സ്കൂൾ ബോർഡ്, നഗര ബസ് സർവീസ്, മുനിസിപ്പൽ ആശുപത്രി, നഗര ലൈബ്രറി എന്നിവയുടെ ചുമതല മേയറിനാണ്. വഡോദരയിലെ അവസാന മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015-ൽ നടന്നു.<ref>{{Cite web|date=2015-12-03|title=Gujarat civic polls: Congress wins Vadodara, BJP tops all 6 municipal corporations|url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/congress-wins-majority-in-vadodara-district-bjp-winning-all-six-municipal-corporations/|access-date=2020-10-21|website=The Indian Express}}</ref> ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആകെ 76 സീറ്റുകളിൽ 57 സീറ്റുകൾ നേടി ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (BJP) ഭൂരിപക്ഷം നേടി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് (INC) 14 സീറ്റുകൾ നേടി.<ref>{{Cite web|date=2015-12-04|title=Final detailed results of six municipal corporation elections in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2015/12/04/final-detailed-results-of-six-municipal-corporation-elections-in-gujarat/|access-date=2020-10-21|website=DeshGujarat}}</ref>VMC-യുടെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്ന ആറ് നിലവിലെ എംഎൽഎമാർ സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2016-03-05|title=Delimitation Commission Of India, Nirvachan Sadan, Ashoka Road, New Delhi - 110001.|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-03-05|access-date=2020-10-22|via=web.archive.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|access-date=2020-10-22|website=vmc.gov.in|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027000034/https://vmc.gov.in/CorporationMpMLADetails.aspx|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്രഭായ് ത്രിവേദി BJP-യുടെ എംഎൽഎയും ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയുടെ 14-ാമത് സ്പീക്കറുമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Rajendra Trivedi new Speaker of Gujarat Assembly|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/feb/19/rajendra-trivedi-new-speaker-of-gujarat-assembly-1775847.html|access-date=2020-10-22|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> ജിതേന്ദ്ര സുഖാഡിയ ടൂറിസം, പ്രവാസി ഗുജറാത്തി വിഭാഗം, ഭക്ഷണം, സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഉപഭോക്തൃകാര്യങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Jitendra Sukhadia Index|url=http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|access-date=2020-10-22|website=jitendrasukhadia.com|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510195149/http://jitendrasukhadia.com/minister-of-state.html|url-status=dead}}</ref> സൗരഭ്ഭായ് പട്ടേൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ഊർജ മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|title=The Energy Minister of Gujarat, Shri Saurabh Bhai Patel meeting with the Shri Piyush Goyal|url=https://powermin.gov.in/en/content/energy-minister-gujarat-shri-saurabh-bhai-patel-meeting-shri-piyush-goyal|access-date=22 October 2020}}</ref>യോഗേഷ്ഭായ് പട്ടേൽ നർമദ വികസന വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള സംസ്ഥാന മന്ത്രിയായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|date=2020-08-15|title=Minister of State for Narmada Development Yogesh Patel hoisted the national flag Connect Gujarat|url=https://connectgujarat.com/minister-of-state-for-narmada-development-yogesh-patel-hoisted-the-national-flag/|access-date=2020-10-22|website=Connect Gujarat}}</ref>എംഎൽഎ മധുഭായ് ശ്രീവാസ്തവ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച ഗുജറാത്ത് അഗ്രോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കോർപ്പറേഷന്റെ (GAIC) മേധാവിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |date=11 Mar 2019 |title=Madhu Shrivastava made GAIC chief - Vadodara News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/madhu-shrivastava-made-gaic-chief/articleshow/68351228.cms |access-date=2020-10-22|website=The Times of India}}</ref> മനീഷ വക്കീൽ BJP-യുടെ വഡോദര സിറ്റി നിയമസഭാ മണ്ഡലം എംഎൽഎയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara City Election and Results 2017, Candidate list, Winner and Runner-up|url=https://www.elections.in/gujarat/assembly-constituencies/vadodara-city.html|access-date=2020-10-21|website=Elections in India}}</ref> === നിയമവും ക്രമസമാധാനവും === ഗുജറാത്തിലെ വഡോദര നഗരത്തിലെ നിയമപാലനത്തിനും പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും വഡോദര സിറ്റി പോലീസിനാണ് ചുമതല. വഡോദര സിറ്റി പോലീസിന്റെ തലവൻ പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്. ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ (IPS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഇദ്ദേഹം ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ വഡോദര സിറ്റി പോലീസ് വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. വഡോദരയിലെ പൗരന്മാരുടെ സംരക്ഷണവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം വഡോദര പോലീസ് സേനയ്ക്കാണ്. ശ്രീ നരസിംഹ എൻ. കോമർ (IPS) ആണ് വഡോദരയിലെ നിലവിലെ പോലീസ് കമ്മീഷണർ. == സംസ്കാരം == [[File:Fresco_Rooms_in_Bhau_Tambekar's_Wada_04.jpg|thumb|Fresco Rooms in Bhau Tambekar's Wada ]] === മ്യൂസിയങ്ങൾ === വഡോദരയിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ പോലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ മ്യൂസിയങ്ങളുണ്ട്: * സയാജി ബാഗ്, ബറോഡ മ്യൂസിയം, ചിത്ര ഗാലറി * മഹാരാജ ഫത്തേസിങ് മ്യൂസിയം * പുരാവസ്തു ഗവേഷണത്തിന്റെയും പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെയും മ്യൂസിയം * ആരോഗ്യ മ്യൂസിയം, സയാജി ബാഗ് == പൗര സേവനങ്ങൾ == മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിൽ മൂന്ന് പൗരസേവന വകുപ്പുകളുണ്ട് — എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ്, ആരോഗ്യ വകുപ്പ്, സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ്. [[File:Flora Clock.jpg|thumb|The Flora Clock at Sayaji Baug]] ഈ മൂന്ന് വകുപ്പുകളും ചേർന്നാണ് നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള സേവനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഭരണനിർവഹണം എന്നിവ ഒരുക്കുന്നത്. എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പ് നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും വിവിധ സെല്ലുകളിലൂടെയോ ഉപവകുപ്പുകളിലൂടെയോ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പാലം സെൽ, ഡ്രെയിനേജ് പ്രോജക്ട്, ടൗൺ ഡെവലപ്‌മെന്റ്, സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സീവറേജ്, മെക്കാനിക്കൽ സീവറേജ്, ബിൽഡിംഗ് പ്രോജക്ട്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, റോഡ്, മഴവെള്ള ഡ്രെയിനേജ്, ജലപ്രവർത്തനം, ഭൂമി, എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആരോഗ്യ വകുപ്പ് പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനായി ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ആരോഗ്യം, ICDS എന്നീ ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ജനനം, മരണം, വിവാഹം എന്നിവയുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് പ്രത്യേക ഉപവകുപ്പുമുണ്ട്. സപ്പോർട്ട് അഥവാ ഭരണ വകുപ്പ് എല്ലാ ഐ.ടി.യും ഭരണപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ഐ.ടി., അക്കൗണ്ട്സ് ഓഡിറ്റ്, സെൻസസ്, PRO, തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് (അക്വിസിഷൻ), ഷോപ്പ്സ് ആൻഡ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റ്, അസസ്മെന്റ്, UCD-NULM എന്നീ സെല്ലുകളും വകുപ്പുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209153132/https://vmc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> === നഗരാസൂത്രണം === വഡോദരയിലെ ആസൂത്രണത്തിലും വികസനത്തിലും പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നത് — VMSSയും **വഡോദര അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി (VUDA)**യും. ഈ രണ്ട് ഏജൻസികളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭൗതികമായും പ്രവർത്തനപരമായും വ്യക്തമായി വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. 714.56 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (275.89 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള വഡോദര നഗരസമുച്ചയത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് VUDA-യുടെ പ്രധാന ചുമതല. അതേസമയം, 235 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (91 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തിന്റെ വികസനത്തിലാണ് VMSS ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.<ref name="zone" /> 1961-നും 1971-നും ഇടയിലുള്ള ദശകത്തിലാണ് വഡോദരയിലെ ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വർധിച്ചത്. നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കായി വഡോദര മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ 1970-ൽ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതി — വഡോദര ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാൻ — തയ്യാറാക്കി. 1980-ൽ VUDA രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} 1984-ൽ തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടാമത്തെ വികസന പദ്ധതിയിൽ നഗരത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1970-കളുടെ മധ്യത്തിലും അവസാനത്തിലും 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലും നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വികസനം പ്രധാനമായും വ്യവസായ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള, താഴ്ന്ന വരുമാന വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. എന്നാൽ 1990-കളോടെ ശ്രദ്ധ മിശ്ര ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, സ്വയംപര്യാപ്തമായ വാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നഗരപ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലായിരുന്നു ഇത്തരം വികസനം കൂടുതലായി നടന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഈ പുതിയ വികസനങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം ഒരുക്കുന്നതിനായി സമീപ ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിഭൂമികൾ വാങ്ങി. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂവിസ്തൃതിയിലും പ്രദേശത്തെ മൊത്തം കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിലും വലിയ കുറവുണ്ടായി.<ref name="Vasudeva 2023"/>{{rp|652}} ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് നടന്നത്. പഴയ നഗരകേന്ദ്രത്തിന് സമീപമുള്ള സ്ഥാനം കാരണം കിഴക്കുഭാഗത്തും വലിയ തോതിൽ വികസനം ഉണ്ടായി. ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ താരതമ്യേന ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അതിവേഗ കുടിയേറ്റം ഔദ്യോഗിക നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ വേഗതയെ മറികടന്നതോടെ വിവിധ ആസൂത്രണം ചെയ്യാത്ത ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഈ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതലും താൽക്കാലികമായ (കച്ച) നിർമ്മിതികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ശൗചാലയങ്ങളോ, ചിലപ്പോൾ ശൗചാലയങ്ങൾ തന്നെയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നദീതീരങ്ങൾ, നാലകൾ (nallahs), മറ്റ് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സാധാരണയായി താമസത്തിന് ആകർഷകമല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ചേരികൾ കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. <ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}}ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ പൊതുവെ മോശമായിരുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട നിരവധി ആളുകൾ വഡോദരയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക ഭവനപദ്ധതികളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള (EWS) ഭവനങ്ങളും ചേരി പ്രദേശങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുകിഴക്ക്, കിഴക്ക് ഭാഗങ്ങളിലാണ് പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ (2021 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ), പ്രധാന വ്യാവസായിക വികസനം NH-8 ഇടനാഴിയിലുടനീളം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും പോലുള്ള മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകമായി വികസിച്ചു. അതേസമയം, ട്രാൻസ്പോർട്ട് നഗർ വികസനം നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Vasudeva 2021"/>{{rp|45}} == ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം == [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] വഡോദര നഗരത്തിലെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം അതിന്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിർവഹിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023083435/https://vmc.gov.in/Department_Health_Solidwaste.aspx|url-status=dead}}</ref> എല്ലാ സോണൽ അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാർ, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാർ, വാർഡ് ഓഫീസർമാർ, സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടർമാർ എന്നിവർ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സമിതിയുടെ ഭാഗമാണ്, അവർ ആഴ്ചതോറുമുള്ള SWM ഏകോപന യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി പരിഹാരത്തോടൊപ്പം തൂത്തുവാരൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ എന്നിവ വകുപ്പ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. എല്ലാ സോണൽ മേധാവികളും, അസിസ്റ്റന്റ് മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർമാരും, സോണൽ ഹെൽത്ത് ഓഫീസർമാരും മറ്റ് സാനിറ്ററി ജീവനക്കാരും പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 7 മുതൽ 11 വരെ ഫീൽഡിൽ പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മാലിന്യ നിർമാർജനത്തിന് ഒരു മാലിന്യ നിർമാർജന സംവിധാനവുമുണ്ട്, അത് മാലിന്യ പട്രോളിംഗ് നടത്തുകയും വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഫീസായി പിഴ ഈടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025622/https://vmc.gov.in/Department_SWM_KeyAspect.aspx|url-status=dead}}</ref> === ജലവിതരണം === നഗരത്തിന്റെ പ്രതിദിന ജലാവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നതിനായി ശരാശരി 53.2 ദശലക്ഷം ഗാലൻ (240 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ) വെള്ളം പ്രതിദിനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. <ref name="vmc.gov">{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202422/https://vmc.gov.in/Department_Waterworks.aspx|url-status=dead}}</ref> അതായത് ഒരാൾക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 38 ഗാലൻ (190 ലിറ്റർ) വെള്ളം ലഭിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ജലപ്രവർത്തന വകുപ്പാണ് പ്രധാനമായും ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. ഇതിനു പുറമെ സർദാർ സരോവർ നർമദ ലിമിറ്റഡ് പോലുള്ള മറ്റ് ഏജൻസികളും VMC-യിലേക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിന് ഗുജറാത്ത് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ്, ഗുജറാത്ത് വാട്ടർ സപ്ലൈ ആൻഡ് സീവറേജ് ബോർഡ്, വാട്ടർ ആൻഡ് സാനിറ്റേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും ഉണ്ട് [[File:Kalaghoda.jpg|thumb|Kalaghoda circle]] നഗരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 16 ഉയരം കൂടിയ ജലസംഭരണി ടാങ്കുകളും ഒരു ബൂസ്റ്റർ സ്റ്റേഷനും വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ കുടിവെള്ള വിതരണം നടത്തുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 2019-ൽ താൽക്കാലികമായി ജലവിതരണം നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite web |date=14 Oct 2020|title=Stench once again returns to haunt Vadodara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/stench-once-again-returns-to-haunt-city/articleshow/78646391.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=GPCB rapped over VECL flouting pollution norms|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/gpcb-rapped-over-vecl-flouting-pollution-norms/articleshow/73091748.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2020|title=Ahmedabad: 'People using unsafe water for drinking, cooking'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/people-using-unsafe-water-for-drinking-cooking/articleshow/78323946.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref>നർമദ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലാണെന്ന പരാതികൾ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജലവിതരണം പുനരാരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു ജലസ്രോതസ്സ് മാഹി നദിയാണ്. ഇവിടെ നിന്ന് വെള്ളം ഫ്രഞ്ച് കിണർ (French well) വഴി ശേഖരിക്കുന്നു. മണൽപാളികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളമാണ് ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നത്. അജ്വ സരോവർ മറ്റൊരു കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സാണ്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിമേത വാട്ടർ പ്യൂരിഫിക്കേഷൻ പ്ലാന്റിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name="vmc.gov" /> 2019 ജനുവരിയിൽ, വഡോദര നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള വാസസ്ഥല സമുച്ചയങ്ങളിലെ കടുത്ത കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി VUDAയും GWSSBയും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. താൽക്കാലിക നടപടിയായി പ്രതിദിനം 3 MLD (മില്യൺ ലിറ്റർ പ്രതിദിനം) വെള്ളം, മൂന്ന് വർഷത്തേക്ക് വിതരണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ടിംബി കുളത്തിൽ നിന്നും നർമദ കനാലിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ഈ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ എത്തുന്നതുവരെ ഈ താൽക്കാലിക ജലവിതരണം തുടരാനായിരുന്നു പദ്ധതി.<ref>{{Cite web|date=22 January 2019|title=Water woes of villages bordering eastern Vadodara to end soon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/water-woes-of-villages-bordering-eastern-vadodara-to-end-soon/articleshow/67632334.cms|access-date=21 October 2020|website=The Times of India}}</ref> === ഡ്രെയിനേജും മലിനജലവും === ==== മലിനജല നിർമാർജനം ==== [[File:NyayM.jpg|thumb|Nyay Mandir, Vadodara High Court]] എൻജിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പദ്ധതികൾ അഥവാ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) വഴിയാണ് നഗരത്തിലെ മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. മലിനജല ശൃംഖല, മലിനജല പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ, മലിനജല പമ്പിംഗ് മെയിനുകൾ, മലിനജല ശുദ്ധീകരണം, ശുദ്ധീകരിച്ച മലിനജലത്തിന്റെ നിർമാർജനം തുടങ്ങിയ സീവറേജ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, രൂപകൽപ്പന, ചെലവ് കണക്കാക്കൽ, ടെൻഡർ നടപടികൾ, നിർവഹണം, പ്രവർത്തനം, പരിപാലനം എന്നിവ ഈ വകുപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024015103/https://vmc.gov.in/DrainageProject.aspx|url-status=dead}}</ref> 2001-ൽ, VMC-യുടെ പരിധി 108.00 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (41.70 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നപ്പോൾ, മലിനജല നിർമാർജന സംവിധാനം നഗരത്തിന്റെ 55% പ്രദേശത്തെയും നിലവിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 65% പേരെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് എൻജിനീയറിംഗ് ലബോറട്ടറി (PHEL) 1,425 കിലോമീറ്റർ (550 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സീവറേജ് ശൃംഖലയ്ക്കും ഒൻപത് മലിനജല ശുദ്ധീകരണ സംവിധാനങ്ങൾക്കുമായി സമഗ്രമായ സീവറേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കി പ്രവർത്തിച്ചുവരികയായിരുന്നു. 2021-നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി, 159.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (61.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്ത് മലിനജല നിർമാർജനത്തിന്റെ കവറേജ് വിസ്തൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 55%-ൽ നിന്ന് 95%-മായും, ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 65%-ൽ നിന്ന് 93%-മായും ഉയർത്തുകയായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{Cite web|title=Drainage Project Dept. VMSS|url=https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|access-date=21 October 2020|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308062158/https://vmc.gov.in/pdf/20150102%20Drainage%20Project%20Dept.%20VMSS.pdf|url-status=dead}}</ref> == വൈദ്യുതി == മധ്യ ഗുജറാത്ത് വിജ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (MGVCL) ആണ് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തും വഡോദരയിലും പ്രധാന വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി. Madhya Gujarat Vij Company Limited <ref>{{Cite web|title=Electricity {{!}} District Vadodara, Government of Gujarat |url=https://vadodara.nic.in/public-utility-category/electricity/|access-date=2020-10-21}}</ref>കൂടാതെ സർദാർ സരോവർ അണക്കെട്ടിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനായി നദീതടത്തിലെ പവർഹൗസുകളിൽ 200 മെഗാവാട്ട് വീതമുള്ള ആറ് യൂണിറ്റുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref>{{Cite web |date=16 Sep 2020|title=Sardar Sarovar Dam inches away from peak level|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/sardar-sarovar-dam-inches-away-from-peak-level/articleshow/78133499.cms|access-date=2020-10-21|website=The Times of India}}</ref> ==== അഗ്നിശമനവും അടിയന്തര സേവനങ്ങളും ==== VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗമാണ് അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. BPMC നിയമത്തിലെ 285 മുതൽ 289 വരെയുള്ള വകുപ്പുകൾ അനുസരിച്ചാണ് ഈ അഗ്നിശമന വിഭാഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. VMC-യുടെ പരിധിക്കുള്ളിലും അതിന് പുറത്തുമായി നടത്തുന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തീ അണയ്ക്കുന്നതിനും VMC നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|title=Vadodara Municipal Corporation|url=https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|access-date=2020-10-21|website=vmc.gov.in|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331152353/https://vmc.gov.in/Department_Fire.aspx|url-status=dead}}</ref> VMC-യുടെ അഗ്നിശമന വിഭാഗം അഗ്നിശമന-രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന അധിക സേവനങ്ങളും നൽകുന്നു: *ഗാർഹിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ ലഭ്യമാക്കൽ *മതപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *വിവാഹ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വാട്ടർ ടാങ്കർ നൽകൽ *ആംബുലൻസ് സേവനം *മൃതശരീരം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള വാഹനം (Dead Body Carrier) ലഭ്യമാക്കൽ == ഗതാഗതം == മുംബൈയെ ഡൽഹിയുമായും മുംബൈയെ അഹമ്മദാബാദുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന റെയിൽ, റോഡ് പാതകളിലാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <gallery mode="packed" heights="134"> file:NEW BDQ AIRPORT.jpg|Vadodara Airport File:Vadrail.jpg|Vadodara Junction Railway Station file:Bus terminus in Vadodara.jpg|Bus Terminus in Vadodara file:Ahmedabad–Vadodara Expressway, India (2015).jpg|Ahmedabad-Vadodara Expressway </gallery> ===വായു=== ==== വ്യോമഗതാഗതം ==== Vadodara Airport (IATA: BDQ) നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വഡോദരയ്ക്ക് മുംബൈ, ന്യൂഡൽഹി, ഹൈദരാബാദ്, ബെംഗളൂരു, പൂനെ, ഗോവ എന്നീ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വിമാന സർവീസുകളുണ്ട്. നിലവിൽ എയർ ഇന്ത്യയും ഇൻഡിഗോയും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. വഡോദര വിമാനത്താവളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സംയോജിത അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനൽ നിർമ്മിക്കുകയും 2016 ഒക്ടോബറിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടും, കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ഗ്രീൻ എയർപോർട്ടുമാണ് വഡോദര വിമാനത്താവളം.<ref>{{cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|title=Vadodara's new airport makes place in Limca Record|publisher=Dnasyndication.com|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510073233/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=muaqdWy43dPulsTSLyQpFxAFCY2RaiKae8NcPA21HKE4KNcM=|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|title=Vadodara gets India's second green airport after Kochi|first=Vimukt|last=Dave|newspaper=Business Standard India |date=22 October 2016|access-date=26 November 2016|via=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023201842/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/pm-modi-inaugurates-new-international-terminal-at-vadodara-airport-116102200655_1.html|archive-date=23 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/PM-Narendra-Modi-inaugurates-Vadodara-International-Airport/articleshow/54998435.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates Vadodara International Airport – Times of India ►|website=The Times of India|date=22 October 2016 |access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060953/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/pm-narendra-modi-inaugurates-vadodara-international-airport/articleshow/54998435.cms|archive-date=18 May 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|title=Vadodara Airport -[FSA]-|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041259/http://www.schwartzarch.com/projects/vadodara_airport.html|archive-date=21 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|title=Vadodara International Airport – Projects – Gensler|access-date=26 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114004035/http://www.gensler.com/projects/vadodara-international-airport|archive-date=14 November 2016|url-status=dead}}</ref> ==== റെയിൽവേ ==== ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബോംബെ, ബറോഡ ആൻഡ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ റെയിൽവേ (BBCI) ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു വഡോദര. ഈ റെയിൽവേ 1861 ജനുവരിയിൽ നഗരത്തിലെത്തി. 1951 നവംബർ 5-ന്, BBCI റെയിൽവേ സൗരാഷ്ട്ര, രാജ്പുതാന, ജയ്പൂർ റെയിൽവേകളുമായി ലയിപ്പിച്ച് വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ രൂപീകരിച്ചു. <ref name=BBCI>{{cite news |publisher=Times of India|title=150th year of Railway in Vadodara|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/150th-year-of-rlys-in-city-to-be-celebrated-on-Jan-9/articleshow/5371170.cms |access-date=24 December 2009|first1=Sachin|last1=Sharma|date=23 December 2009}}</ref>നിലവിൽ വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ സോണിന്റെ ഭാഗമാണ്. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേ മെയിൻ ലൈനിലെ ഒരു പ്രധാന റെയിൽവേ ജംഗ്ഷനുമാണ് ഇത്. നിർമാണത്തിലിരിക്കുന്ന മുംബൈ–അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാത, നിലവിലുള്ള വഡോദര ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു സ്റ്റോപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കും. പുതിയ ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ പാതയ്ക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഷൻ നവീകരിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/mumbai-ahmedabad-bullet-train-project-construction-work-on-swanky-vadodara-railway-station-to-begin-soon/1413870/|title=Mumbai-Ahmedabad bullet train project: Construction work on swanky Vadodara railway station to begin soon|date=14 December 2018|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2 March 2020}}</ref> ==== ബസ് ==== Vadodara Bus Station റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആൽമരത്തെ (വഡ്) പ്രതീകമാക്കി മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ മാർക്കറ്റ്, ഫുഡ് കോർട്ട്, മൾട്ടിപ്ലക്സ് തുടങ്ങിയ സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. [[File:Kotambistadium.jpg|thumb|[[Baroda Cricket Association Stadium]]]] ==സ്പോർട്സ്== വഡോദരയ്ക്ക് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീമും, മോത്തി ബാഗ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയവും ഉണ്ട്. ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് ടീം രഞ്ജി ട്രോഫി ആറ് തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref name=Moti>{{cite web|publisher=Cricinfo|title=Ground Profile|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/moti-bagh-stadium-vadodara-58519|access-date=5 August 2025}}</ref>റിലയൻസ് സ്റ്റേഡിയം (IPCL സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ് ഗ്രൗണ്ട്) റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വകാര്യ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ടാണ്. ഇവിടെ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (ODI) മത്സരങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്. ബറോഡയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾ: *വിജയ് ഹസാരെ *അൻഷുമാൻ ഗെയ്ക്‌വാദ് *കിരൺ മോറെ *നയൻ മോംഗിയ *അതുൽ ബെഡാഡെ *ഇർഫാൻ പത്താൻ *യൂസഫ് പത്താൻ *ഹാർദിക് പാണ്ഡ്യ *ക്രുണാൽ പാണ്ഡ്യ *ദീപക് ഹൂഡ ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം (BCA സ്റ്റേഡിയം), വഡോദര ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം അഥവാ കൊട്ടമ്പി സ്റ്റേഡിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 2024 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യയുടെയും വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെയും വനിതാ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു വനിതാ ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര (Women's ODI) പരമ്പരയിലൂടെയാണ് സ്റ്റേഡിയം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ഇത് ബറോഡ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടാണ്. കൂടാതെ, ദേസറിൽ ഒരു സ്പോർട്സ് സർവകലാശാലയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ട്. == മീഡിയ == ==== മാധ്യമങ്ങൾ ==== വഡോദര നഗരത്തിൽ അഞ്ച് പ്രാദേശിക FM റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്: *റേഡിയോ സിറ്റി — 91.1 MHz *റേഡിയോ മിർച്ചി — 98.3 MHz *റെഡ് FM — 93.5 MHz *ബിഗ് FM — 92.7 MHz *ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ – വിവിധ് ഭാരതി (ആകാശവാണി) — 93.9 MHz **റേഡിയോ സിറ്റി (91.1 MHz)**യുടെ “Rag Rag Ma Vadodara” എന്ന സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ വഡോദരയിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ AM ബാൻഡിലാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.<ref name=Radio>{{cite web |publisher=Asiawaves |title=Radio Stations in Gujarat, India |url=http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |access-date=14 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070527085052/http://www.asiawaves.net/india/gujarat-radio.htm |archive-date=27 May 2007 |url-status=live }}</ref> സാറ്റലൈറ്റ് റേഡിയോ 2005-ൽ സമീപ നഗരമായ അഹമ്മദാബാദിൽ WorldSpace ആരംഭിച്ചു.<ref name=Worldspace>{{cite web |publisher=Worldspace Satellite Radio |title=WorldSpace Satellite Radio Lights Up Ahmedabad |url=http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |date=3 November 2005 |access-date=30 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061112064236/http://www.worldspace.com/press/11_03_2005.html |archive-date=12 November 2006 |url-status=dead }}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == വഡോദര ന്യൂസ് മാഗസിൻ (VNM) നഗരത്തിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. സന്ദേശ് ന്യൂസ് മറ്റൊരു പ്രാദേശിക വാർത്താ ടെലിവിഷൻ ചാനലാണ്. [[File:Vadodara uni.jpg|thumb|[[Maharaja Sayajirao University of Baroda|The Maharaja Sayajirao University of Baroda]]]] വഡോദര നഗരത്തിൽ ബറോഡ ഹൈസ്കൂൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും ഉണ്ട്. വിവിധ പഠനശാഖകളിലുള്ള ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര വിദ്യാർത്ഥികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും എത്യോപ്യ, സിംബാബ്‌വെ, മലാവി, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, കെനിയ തുടങ്ങിയ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളാണ് ഇവിടെ എത്തുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/education/gujarat-more-foreign-students-opt-for-msu-5857416/|title=Gujarat: More foreign students opt for MS University of Baroda|date=2019-07-28|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-09-27}}</ref> 1909-ൽ ബധിരർക്കായി ഒരു സ്കൂൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44463520|title=School Items|journal=[[American Annals of the Deaf]]|volume=54|issue=2|date=March 1909|pages=191–194|jstor=44463520 |author1=E. A. F. }} - The article uses "Baroda" to refer to Vadodara.</ref> === സർവ്വകലാശാലകൾ === * [[മഹാരാജ സയാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ|മഹാരാജ സായാജിറാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ബറോഡ]] * [[പരുൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[നവരചന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * [[ഗതി ശക്തി വിശ്വവിദ്യാലയ]] (മുമ്പ് നാഷണൽ റെയിൽ ആൻഡ് ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്) * [[സുമന്ദീപ് വിദ്യാപീഠം]] * [[ITM വൊക്കേഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] ==റഫറൻസുകൾ== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായന== {{refbegin|30em}} * {{cite book |last = Desai |first = Anjali |title=India Guide, Gujarat – Visitor's Guide |year = 2007 |publisher=India Guide Publications |isbn = 978-0-9789517-0-2 }} * {{cite book |last = F. A. H Elliot |title=The rulers of Baroda |publisher=Baroda State Press 1934 |asin = B0006C35QS}} * {{cite book |last = Gense |first = James |title=The Gaikwads of Baroda |year = 1939 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283204 |publisher=D.B. Taraporevala Sons & Co 1942 |asin = B0007K1PL6}} * {{cite book |last = Kothekara |first = Santa |title=The Gaikwads of Baroda and the East India Company, 1770–1820 |publisher=Nagpur University |asin = B0006D2LAI}} * {{cite book |last = Gaekwad |first = Fatesinghrao |title=Sayajirao of Baroda: The Prince and the Man |year = 1989 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn = 978-0-86132-214-5 }} * {{cite book |last = Gaekwar |first = Sayaji Rao |title=Speeches and addresses of Sayaji Rao III, Maharaja Gaekwar of Baroda |publisher=H. Milford 1933 |asin = B000855T0I}} * {{cite book |last = Rice |first = Stanley |title=Life of Sayaji Rao III, Maharaja of Baroda |year = 1931 |url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59223 |publisher=Oxford University Press 1931 |asin = B00085DDFG}} * {{cite book |last = Clair |first = Edward |title=A Year with the Gaekwar of Baroda |publisher=D. Estes & co 1911 |asin = B0008BLVV8}} * {{cite book |last = MacLeod |first = John |title=Sovereignty, Power, Control: Politics in the State of Western India, 1916–1947 |year = 1999 |publisher=Brill Academic Publishers |isbn = 90-04-11343-6 }} * {{cite book |last = Kamerkar |first = Mani |title=British Paramountcy: British-Baroda Relations, 1818–1848 |publisher=Popular Prakashan |asin = B000JLZE6A}} * {{cite book |last = Kooiman |first = Dick |title=Communalism and Indian Princely States: Travancore, Baroda and Hyderabad in the 1930s |year = 2002 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-7304-421-2 }} * {{cite book |last = Desai |first = Govindbhai |title=Forty Years in Baroda: Being Reminiscences of Forty Years' Service in the Baroda State |publisher=Pustakalaya Sahayak Sahakari Mandal 1929 |asin = B0006E18R4}} * {{cite book |last = Maharaja of Baroda |title=The Palaces of India |year=1980 |publisher=Viking Pr |isbn = 978-0-00-211678-7 }} * {{cite book |last = Sadashiv |first = Anant | author-link = Anant Sadashiv Altekar |title=A History of important ancient towns & cities in Gujarat & Kathiawad |asin = B0008B2NGA}} * {{cite book |last = William |first = George |title=Cities of India |date = January 1999 |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 0-543-93823-9 }} * {{cite book |last = Doshi |first = Saryu |title=The royal bequest: Art treasures of the Baroda Museum and Picture Gallery |year = 1995 |publisher=India Book House |isbn = 978-81-7508-009-6 }} * {{cite book |last = Roshan |title=Sri Aurobindo in Baroda |year =1993 |publisher=Sri Aurobindo Ashram Publications Department |isbn = 978-81-7058-318-9 }} * {{cite book |last = Sheik |first = Gulammohammed |title=Contemporary Art in Baroda |year = 1997 |publisher=Manohar Pubns |isbn = 978-81-85229-04-1 }} * {{cite book |last = Bell |first = Horace |author-link=Horace Bell (civil engineer) |title=Railway Policy in India |publisher=Adamant Media Corporation |isbn = 1-4021-8443-3 }} * {{cite book |last = Shafer |first = Kathleen |title=Baroda: the Story of a Small Place. Celebrate Baroda 1890–1990 |publisher=Baroda Centennial Committee, [[Michigan]], United States |asin = B000K016MG}} {{refend}} ==External links== {{Sister project links|voy=Vadodara|Vadodara}} {{Navboxes |list = {{Urban and suburban areas of Vadodara}} {{Vadodara topics}} {{Gujarat}} {{Million-plus cities in India}} }} {{Authority control}} == അവലംബങ്ങൾ == <div style="padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{reflist|2}} </div> {{Gujarat-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] mxvrktd2n3ngtru2p2utzv6cozcbzyj 0 74224 4662951 4661813 2026-08-29T16:12:27Z ~2026-47232-68 222242 /* പേരിന്റെ ഉറവിടം */ 4662951 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vishwakarma}} വിശ്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടാവായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്|വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ]] പിൻ‌ഗാമികളെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത തച്ചുശാസ്ത്ര വിദഗ്ദ്ധരായ സവർണ ജാതി ആണ്ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ വൈശ്യ,മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ. അവർണ SC,വിഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ശില്പി ജാതികൾ ഇന്ത്യയിൽ പല ഭാഗങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ വിവിധ ജാതി പേരുകളാണുള്ളത്. ഉത്തരഭാരതത്തിൽ ജാങ്കിഡ്ബ്രാഹ്മണ , ധിമാൻ ബ്രാഹ്മണ, പഞ്ചാൾ ബ്രാഹ്മണ, മൈഥിലി ബ്രാഹ്മണ, ആചാര്യ ബ്രാഹ്മണ എന്നും സിഖ് ക്ഷത്രിയ വിഭാഗം രാംഗാരിയ എന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ആചാരി എന്നത്കേരളത്തിൽ ശില്പികളിലെ ബ്രാഹ്മണ വിഭാഗം ആണ്. അവരുടെ വ്യത്യസ്ത സങ്കര ജാതി (തൊഴിൽ ജാതി വിഭാഗങ്ങൾ )വിശ്വകർമജർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു കേരളത്തിൽ തച്ചൻ (ആശാരി ), ഓട്ടുപണിക്കാർ(മൂശാരി), ഇരുമ്പുപണിക്കാർ(കൊല്ലൻ), സ്വർണ്ണപ്പണിക്കാർ(തട്ടാൻ), കൽപണിക്കാർ(ശില്പി) എന്നിവർ ഈ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നു. വിശ്വബ്രാഹ്മണ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥപതി ശില്പി വിഭാഗങ്ങൾ കേരളം, തമിഴ്നാട്, കർണാടക,എന്നിവിടങ്ങളിൽ പൊതുവേ ഇവർ ആചാര്യ,ആചാരി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. വിശ്വകർമ്മ കുലത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ പണ്ടു മുതലേ സ്വന്തം പേരിനോടൊപ്പം ''ആചാരി'' എന്ന് ചേർത്താണ് പറയുന്നത്. ഇവർ വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടി ആയ യഥാക്രമം മനു, [[മയാസുരൻ|മയ]], ത്വഷ്ടാ, ശില്പി, വിശ്വജ്ന എന്നീ ഋഷികളുടെ പിൻ‌ഗാമികൾ എന്നും വിശ്വസിക്കുന്നു. ഒരുകാലത്ത് ഇവർ വേദങ്ങൾ,വാസ്തുവിദ്യ, തച്ചുശാസ്ത്രം, ശില്പശാസ്ത്രം, ലോഹവിദൃ എന്നിവയിൽ പ്രഗൽഭരായിരുന്നു. ==പേരിന്റെ ഉറവിടം== വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പിൻ‌ഗാമികളായതുകൊണ്ട് വിശ്വബ്രാഹ്മണർ അഥവാ വിശ്വകർമ്മ ബ്രാഹ്മണർ,വിശ്വകർമ്മർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു . ഇന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ വിശ്വക൪മ്മബ്രാഹ്മണ സമാജം ഉണ്ട് . ശിൽപികളെ ഉദ്ദേശിച്ച് വിശ്വകർമ്മ എന്ന പദപ്രയോഗം പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തമിഴ് ലിഖിതങ്ങളിലുണ്ടെന്ന് ചരിത്രകാരിയായ വിജയ രാമസ്വാമി അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വിശ്വകർമ്മജർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശില്പി സമൂഹം മുൻപ് കേരളത്തിൽ കമ്മാളർ എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ==ജാതി വ്യവസ്ഥയിൽ== ആചാരി ആചാര്യ സ്ഥപതി ശില്പികൾ ബ്രാഹ്മണ ഗണത്തിൽ ആണെങ്കിലും. ശില്പിജാതികളിലെ ചില വിശ്വകർമജർ അവർണ ജാതിയിൽ ആണ് വരുന്നത്. ബ്രഹ്മണരിൽ നിന്നും ഇവർക്ക് ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ 24 മുതൽ മറ്റു ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ 60 അടി ദൂരം വരെ അയിത്തം കല്പിച്ചിരുന്നു. == മതം, വിശ്വാസം == ഇവർ പൊതുവേ ബ്രഹ്മ മതക്കാർ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കാളികാംബ യെയും വിശ്വകർമ്മാവിനെയും ആരാധിക്കുന്നവരായിരുന്നു എന്ന്‌ പറയാം. കേരളത്തിൽ ഇവർ പൊതുവേ ശാക്തേയ മത വിശ്വാസികൾ ആയിരുന്നുവെന്നും പറയാം. കൂടാതെ [[ഭുവനേശ്വരി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ചാമുണ്ഡി]], [[ശിവൻ]], [[അയ്യപ്പൻ]] അഥവാ [[ശാസ്താവ്]], [[മുരുകൻ]], തുടങ്ങിയവരെ വിശ്വകർമ്മർ കുലാചാരങ്ങളിലൂടെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. പഴയ ദക്ഷിണ കന്നഡയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന കാസറഗോഡ് ജില്ലയിലെ കാഞ്ഞങ്ങാട് അജാനൂർ ശ്രീമദ്സ്ഥി പരാശിവ വിശ്വകർമേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ പഞ്ചമുഖനായി പൂർണകായ പ്രതിഷ്ഠയാണ്. കൊല്ലം മുളങ്കാടകത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ദേവി ക്ഷേത്രം വിശ്വകർമാരുടെ അധീനതയിൽ ആണ് ==ജാതി പേരുകൾ== ===ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ=== ആചാരി, ആചാര്യ, പുരോഹിത്ശർമ ഉത്തരേന്ത്യയിൽ ==പഞ്ചാൾ ബ്രാഹ്മണ ധിമാൻ ബ്രാഹ്മണ ജങ്കിഡ്ബ്രാഹ്മആചാര്യ ബ്രാഹ്മണ, വിശ്വബ്രാഹ്മണ, സുതാർ, സോനാർ, വ്യാസ്, മാളവ്യ, മുഖർജി, etc ണ,== മണ, മാളവ്യ, മുഖർജി, ഉപാധ്യായ,വ്യാസ്, etc ൻ, കമ്മല, കംസല, കണ്ണൻ, കരുവാൻ, കിടാരൻ, കൊല്ലൻ, മലയാള കമ്മല, മൂശാരി, പാണ്ടികമ്മല, പാണ്ടിതട്ടാൻ, പെരുംകൊല്ലൻ, തച്ചൻ,തട്ടാൻ, വിൽകുറുപ്പ്, വില്ലാശാൻ, വിശ്വകർമാല എന്നിവരെയാണ് കേരള സംസ്ഥാനത്തിൽ വിശ്വകർമ്മജരായി അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite web |url=http://www.keralapsc.org/scstobc.htm#obc |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-10-21 |archive-date=2008-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215234049/http://www.keralapsc.org/scstobc.htm#obc |url-status=dead }}</ref>. ഈ സമുദായത്തിന്റെ മുഴുവൻ കുലനാമം ആശാരി എന്നാണെങ്കിലും, തൊഴിൽ, ദേശം, ഭാഷ എന്നിവകൊണ്ട് വിവിധ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇരുമ്പുപണി ചെയ്യുന്നവർ കൊല്ലൻ എന്നും കരുവാൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. കൊല്ലൻ എന്ന വാക്കിന്റെ മൂലപദമോ എങ്ങനെ ഉണ്ടായെന്നോ അറിയില്ല. "കർമ്മാര" (ലോഹപ്പണിക്കാരൻ) എന്ന സംസ്കൃത പദത്തിൽ നിന്നാവണം കരുവാൻ എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത്. ഇവരുടെ പണിശാല ആല, ഉല എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവർ കാർഷിക ഉപകരണങ്ങൾ, അടുക്കള ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഇരുമ്പിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇവർ മനു ഋഷിയുടെ പിൻഗാമികൾ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു. തുകൽ പണി ചെയ്യുന്നവരെ തുകൽകൊല്ലൻ എന്ന് പറയുന്നു.മദ്ദളം, ചെണ്ട മറ്റ് തുകൽ വാദ്യങ്ങളും ചെരിപ്പ്, തുകൽ ഉല്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ് ഇവരെ [[തുകൽ കൊല്ലൻ]] എന്നു പറയുന്നത്<ref>http://archive.org/stream/castestribesofso03thuruoft#page/134/mode/2up</ref>. മരപ്പണി ചെയ്യുന്നവർ തച്ചൻ എന്നും ആശാരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. തച്ചൻ എന്ന പദം തക്ഷു (മരം) എന്ന സംസ്കൃത പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്. ആശാരി എന്നതു ആചാരി പദത്തിന്റെ തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ട വാമൊഴി ആണ്(ആശാരി എന്നാൽ മരപ്പണി മാത്രം ചെയ്യുന്നവർ എന്നു കാലങ്ങളായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു). ഇവര് വിഗ്രഹങ്ങൾ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും ഭവനങ്ങളുടെയും വാതിലുകൾ, മേൽക്കൂരക്കൂട്ട്, ഗൃഹോപകരണങ്ങൾ എന്നിവ തടിയിൽ‌ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇവര് ഗണിതം, ശാസ്ത്രം എന്നിവ കർശനമായി പാലിക്കുന്നു. ഇവർ മയ ഋഷിയുടെ പിൻഗാമികൾ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.<br>ഓട്ടുപണി ചെയ്യുന്നവരെ ശില്പ്പാചാരി എന്നും [[മൂശാരി ]]എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവരുടെ പണിശാല മൂശ എന്നി പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിച്ചള, ചെമ്പ്, ഓട് എന്നിവ ഉരുക്കുന്ന furnace ആണു മൂശ. ഇതിൽ നിന്നും മൂശാചാരി എന്നും, പിന്നെ മൂശാരി എന്ന പദം ഉണ്ടായി. ഓടുകൊണ്ടുള്ള പാത്രങ്ങൾ, വിഗ്രഹങ്ങൾ,ശില്പ്പങ്ങൾ, വിളക്കുകൾ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നു. പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹങ്ങൾ, ആറന്മുളക്കണ്ണാടി മുതലായ അമൂല്യ വസ്തുക്കൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും ഈ വിഭാഗമാണ്. ഇവർ ത്വഷ്ടാവ് എന്ന ഋഷിയുടെ പിൻഗാമികൾ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.<br>കല്പ്പണി ചെയ്യുന്നവരെയും 'ശില്പ്പാചാരി' എന്നും കല്ലാചാരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവർ കല്ലിൽ വിഗ്രഹങ്ങൾ, ദേവശില്പ്പങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ചെയ്യുന്നു. ഇവർ ശില്പി എന്ന ഋഷിയുടെ പിന്ഗാമികൽ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.<br>സ്വർണ്ണപ്പണി ചെയ്യുന്നവർ പൊന്നാശാരി എന്നും തട്ടാൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. തട്ടാൻ എന്ന പദം എങ്ങനെ ഉണ്ടായെന്ന് അറിയില്ല. സ്വർണ്ണം,വജ്രം,രത്നാഭരണങ്ങൾ, പവിത്രമായ താലി, തിരുവാഭരണങ്ങൾ മുതലായവയിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇവർ വിശ്വജ്ന എന്ന ഋഷിയുടെ പിൻഗാമികൾ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു. കരകൗശല വിദൃയുടേയും നിർമ്മാണ മേഖലകളുമായി ബന്ധപെട്ട വൈവിധ്യവും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദേശാന്തര യാത്രകളും കൊണ്ടാവാം ഈ സമുദായത്തിനു സമീപകാലം വരെ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രതിനിധികളെ സ്ഷടിക്കുവാൻ വലിയ താത്പരൃം കാണിക്കാതിരുന്നത്. 1947 -ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ട് സമുദായത്തിന് '''അഖില തിരുവിതാംകൂർ വിശ്വകർമ്മ മഹാസഭ''' എന്ന സംഘടന രൂപപ്പെട്ടു. 1957 മുതൽ '''അഖില കേരള വിശ്വകർമ്മ മഹാസഭ''' എന്ന പേരിൽ ഈ സംഘടന കേരളം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു. പക്ഷെ പിന്നീട് പല പുതിയ സംഘടനകളും ഉണ്ടായി. 2001-ൽ ഈ സംഘടനകളെല്ലാം ലയിച്ച് '''കേരള വിശ്വകർമ്മ മഹാസഭ'''എന്ന സംഘടന ഉണ്ടായെങ്കിലും ലയനം പിന്നീട് പരാജയമായി. അഖില കേരള വിശ്വകർമ്മ മഹാസഭയുടെ ആസ്ഥാനം [[ചെങ്ങന്നൂർ]] ആണ്. '''വിശ്വദേവൻ മാഗസിൻ''' ആണ് കേരളത്തിലെ പ്രമുക വിശ്വകർമ മാധ്യമം. ==ഇതും കാണുക== * [[ആചാരി]] * [[വാസ്തുശാസ്ത്രം]] * [[തച്ചുശാസ്ത്രം]] * [[ആറന്മുളക്കണ്ണാടി]] * [[പള്ളിയോടം]] * [[പെരുന്തച്ചൻ]] * [[പഞ്ചലോഹം]] iv98gt0vg4ug21aarimh54gjiwtd8vi 0 93682 4663021 4658968 2026-08-30T05:59:09Z Malikaveedu 16584 4663021 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alakode}} {{Infobox Indian Jurisdiction |type = പട്ടണം |native_name = ആലക്കോട്‌ |other_name = |skyline=Alakode Town(1).jpg |skyline_caption = ആലക്കോട് ടൗണിലേക്കുള്ള വഴി |district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |state_name = Kerala |nearest_city = [[തളിപ്പറമ്പ]] (25 കി.മീ) |parliament_const = [[കണ്ണൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |assembly_const = [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |civic_agency = [[ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, കണ്ണൂർ ജില്ല|ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] |latd =12.188372 |latm = |lats = |longd=75.466536 |longm= |longs= |locator_position = right |area_total = 70.77 |area_magnitude = |altitude = |population_total = 33605 |population_as_of = 2001 |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = 04602 |postal_code = 670571 |vehicle_code_range = KL - 59 |climate= |website= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ഒരു മലയോര പട്ടണവും ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് ആസ്ഥാനവുമാണ് '''ആലക്കോട്‌'''.<ref>{{Cite web |url=https://kerala.villagecodes.in/kannur/taliparamba-58905632/alakode-05632627190/ |title=Alakode Village Code 627190, Taliparamba Taluk, Kerala |website=Kerala Village Codes |language=en-IN |access-date=2026-08-04}}</ref> [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തിന് 46 കിലോമീറ്റർ (29 മൈൽ) വടക്ക്, തളിപ്പറമ്പ്-മനക്കടവ്-കൂർഗ് റോഡിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627190-alakode-kerala.html |title=Census of India : Alakode Population - Kannur, Kerala |work=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> മലബാർ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഈ പട്ടണം. മലബാർ കുടിയേറ്റത്തിലെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു ആലക്കോട്. ഇവിടെ കൂടുതൽ പേരും കൃഷിയിലും വ്യാപാരത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെനിന്ന് മലഞ്ചരക്കുകൾ (റബ്ബർ, കൊപ്ര, കുരുമുളക്, അടയ്ക്ക മുതലായവ) ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കപ്പെടുന്നു. 1940-50 കാലഘട്ടത്തിൽ മധ്യതിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്ന് കുടിയേറിയ ക്രിസ്ത്യാനികളും, ഹിന്ദുക്കളും, മുസ്ലിങ്ങളും ഇവിടുത്തെ സമ്പദ്ഘടനയിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു. പൂഞ്ഞാർ രാജ കുടുംബത്തിലെ അംഗമായ ശ്രീ രാമവർമ രാജ ആണ് അലക്കോടിന്റെ വികസനത്തിന്‌ ചുക്കാൻ പിടിച്ചത്. ഇന്ന് കാണുന്ന പല സ്ഥാപനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ആലക്കോട് NSS ഹൈസ്കൂൾ, മൃഗാശുപത്രി, സഹകരണ ബാങ്ക്, സഹകരണ ആശുപത്രി, ടെലിഫോൺ എക്സ്ചേഞ്ച്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ മുതലായവ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്ന് 46 കിലോമീറ്ററും തളിപ്പറമ്പ താലൂക്ക് ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 25 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് കിഴക്ക് മാറിയുമാണ് ആലക്കോട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ശ്രീ പി ആർ രാമവർമയുടെ കോളിയോട് എസ്റ്റേറ്റ് പിന്നീട് സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുകയും അവിടെ പ്ലാന്റേഷൻ കോര്പറേഷന്റെ ഒരു ഡിവിഷൻ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെ റബ്ബർ,കശുമാവ്, കറുവ തുടങ്ങിയവ കൃഷി ചെയ്തു വരുന്നു.കായിക രംഗത്ത് കഴിവ് തെളിയിച്ച നിരവധി പ്രതിഭകൾ ആലക്കോട് നിന്നും ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിലും , അതിലേറ്റിക് മീറ്റുകളിലും പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഒളിമ്പിയൻ എം ഡി വത്സമ്മ ആലക്കോടിന്റെ സംഭാവന ആണ്. == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ആലക്കോട് ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യ 33,173 ആയിരുന്നു, ഇതിൽ 16,289 പുരുഷന്മാരും 16,884 സ്ത്രീകളുമുണ്ട്. ആലക്കോട് ഗ്രാമം 72.68 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (28.06 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു, 8,007 കുടുംബങ്ങൾ ഇവിടെ താമസിക്കുന്നു. 0-6 വയസ്സിനിടയിലുള്ള കുട്ടികളുടെ ജനസംഖ്യ 3,318 ആയിരുന്നു. ഇത് ഗ്രാമത്തിലെ മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ 10.00% ആണ്. ആലക്കോട് ശരാശരി ലിംഗാനുപാതം സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 1,084 നേക്കാൾ 1,023 കുറവാണ്. ആലക്കോട് സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 95.38% ആയിരുന്നു, കേരളത്തിലെ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 94.00% ആയിരുന്നു. പുരുഷ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 96.87% ഉം സ്ത്രീ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 93.96% ഉം ആണ്.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=154,155 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> == അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ == തളിപ്പറമ്പ് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ് ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്. ആലക്കോട്, തിമിരി, വെള്ളാട് വില്ലേജുകളുടെ ഭരണമാണ് ആലക്കോട് പഞ്ചായത്തിനുള്ളത്. കണ്ണൂർ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിലെ ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ് ആലക്കോട്.<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref><ref>{{cite web |title=Niyamasabha constituencies of Kannur |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=24 August 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> == ഗതാഗതം == കേരള മലയോര ഹൈവേ (SH 59) ആലക്കോട് പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് [[ചെറുപുഴ, കണ്ണൂർ|ചെറുപുഴ]], [[കരുവൻചാൽ|കരുവഞ്ചാൽ]], [[ചെമ്പേരി]], [[പയ്യാവൂർ]], [[ഇരിട്ടി]] തുടങ്ങിയ മറ്റ് പട്ടണങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മൈസൂർ, ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവ ഉളിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്ക് നിന്ന് എത്തിച്ചേരാം.<ref>{{cite news |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hill-highway-in-kerala-dpr-ready-for-just-79-kms-english-news-1.1353756 |title=Hill Highway in Kerala; DPR ready for just 79 kms |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=13 September 2016}}</ref> ആലക്കോടിനെ തളിപ്പറമ്പ്, മണക്കടവ് എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന റോഡാണ്തളിപ്പറമ്പ്-കൂർഗ് അതിർത്തി റോഡ്. തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെയാണ് ദേശീയ പാത (NH 66) കടന്നുപോകുന്നത്. വടക്ക് ഭാഗത്ത് ഗോവ, മുംബൈ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്ത് നിന്ന് കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശിക്കാം. ഷൊർണൂർ-മംഗലാപുരം സെക്ഷനിലെ കണ്ണപുരം, കണ്ണൂർ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം കണ്ണൂർ ആണ്, ഏകദേശം 46.5 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. മംഗലാപുരം, കാലിക്കട്ട് എന്നിവയാണ് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് വിമാനത്താവളങ്ങൾ == സാമ്പത്തികം == ആലക്കോട് നഗരത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും കൃഷിയിലോ ബിസിനസ്സിലോ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരാണ്. റബ്ബർ, ഉണക്ക കൊപ്ര, കുരുമുളക്, അടയ്ക്ക തുടങ്ങിയ മലയോര ഉത്പന്നങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലെ വ്യവസായങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നതിന് ഈ പ്രദേശം പേരുകേട്ടതാണ്. 1940 കളിലും 1950 കളിലും വടക്കൻ തിരുവിതാംകൂർ പ്രദേശത്തുനിന്ന് ആളുകൾ ഇവിടെ കുടിയേറിപ്പാർക്കുകയും പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും ചെയ്ത മലബാർ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ആലക്കോട്. ==വിദ്യാഭ്യാസം== * മേരി മാതാ ആർട്സ് ആൻഡ് സയൻസ് കോളേജ്, ആലക്കോട്<ref>{{സൈറ്റ് വെബ് |url=https://www.vidyatime.com/degree-colleges/4/kerala/kannur/ |title=കണ്ണൂർ-കേരളത്തിലെ ഡിഗ്രി കോളേജുകളുടെ പട്ടിക |website=vidyatime.com}}</ref> * സെന്റ് മേരീസ് കോൺവെന്റ് സീനിയർ സെക്കണ്ടറി. സ്കൂൾ, ആലക്കോട് * എൻഎസ്എസ് എച്ച്എസ്എസ്, ആലക്കോട്<ref>{{Cite web|url=http://www.dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|title=ഹയർ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസ പോർട്ടൽ|website=www.dhsekerala.gov.in|access-date=2026-08-06|archive-date=2022-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615093545/http://dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|url-status=dead}}</ref> * നിർമ്മല യുപി സ്കൂൾ ==ബാങ്കിംഗ്== * സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ * ഫെഡറൽ ബാങ്ക് * കാനറ ബാങ്ക് (മുമ്പ് സിൻഡിക്കേറ്റ് ബാങ്ക്) * കേരള ബാങ്ക് * കേരള ഗ്രാമീൺ ബാങ്ക് * ആലക്കോട് സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക് * തളിപ്പറമ്പ് പിസിഎആർഡി ബാങ്ക്, ആലക്കോട് * എച്ച്ഡിഎഫ്സി ബാങ്ക് == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== 2001-ലെ [[കാനേഷുമാരി]] പ്രകാരം 33,605 ആണ് ആലക്കോടിലെ ജനസംഖ്യ. ഇതിൽ 16811 പുരുഷന്മാരും 16794 സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{GR|India}}</ref> <gallery> File:St.Mary's Forane Church Alakode 04.jpg|സെന്റ് മേരീസ് ഫൊറോന പള്ളി ആലക്കോട് </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] {{Kannur-geo-stub}} j0d1mgledkxbr984vnxd291hgkn2ai6 0 115896 4662979 4558874 2026-08-29T19:33:49Z ~2026-47184-11 222251 /* സാമൂഹികാവസ്ഥ */ 4662979 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Blathur}} {{Infobox Indian Jurisdiction <!-- Image --> |skyline = <!-- Image --> |skyline_caption = <!-- Image Caption --> <!-- General --> |type = ഗ്രാമം |native_name = ബ്ലാത്തൂർ |other_name = <!-- Name in Malayalam script here --> |nickname = |state_name = Kerala |state_name‌_display = കേരളം <!-- Geography --> |latd = 11 |latm = 59 |lats = 20 |longd= 75 |longm= 34 |longs= 54 <!-- Location needs to be verified --> |locator_position = left |map_caption = |area_total = |altitude = 169 |nearest_city = [[ഇരിക്കൂർ]] (8 കി.മീ) |division = |district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |taluk_names = ഇരിട്ടി |population_total = |population_rank = |population_as_of = |population_total_cite = |population_density = |population_density_cite = |sex_ratio = |literacy = 96 |official_languages = [[മലയാളം]] |parliament_const = കണ്ണൂർ |assembly_const = മട്ടന്നൂർ |planning_agency = |civic_agency = [[പടിയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, കണ്ണൂർ ജില്ല|പടിയൂർ - കല്യാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] |area_telephone = 04602 |postal_code = 670593 |website = |footnotes = }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ഒരു ഗ്രാമമാണ്‌ '''ബ്ലാത്തൂർ'''. [[കണ്ണൂർ]] നഗരത്തിൽനിന്നും 38 കിലോ മീറ്റർ റോഡ് മാർഗ്ഗം കിഴക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്താം. [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്നും [[ചാലോട്]], [[ഇരിക്കൂർ]] വഴിയും, [[തളിപ്പറമ്പ്]] നിന്നും [[ശ്രീകണ്ഠാപുരം]] വഴിയും, [[തലശ്ശേരി]]യിൽ നിന്നും [[അഞ്ചരക്കണ്ടി]]-[[ചാലോട്]] വഴിയും, ഏകദേശം ഒരേ ദൂരം സഞ്ചരിച്ചാൽ ബ്ലാത്തൂരിൽ എത്താം. ഏറ്റവും അടുത്ത പട്ടണം 8 കി.മീ അകലെയുള്ള [[ഇരിക്കൂർ]] ആണ്‌. [[പടിയൂർ-കല്യാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടിയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ‌]] ഉൾ‌പ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 169 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഭൂപ്രദേശമാണ്. ബ്ലാത്തൂരും സമീപ സ്ഥലങ്ങളും പൊതുവെ ലാറ്ററൈറ്റ് എന്ന [[ ചെങ്കല്ല്]] നിറഞ്ഞ പ്രദേശമാണ്.[[ചെങ്കല്ല്]] ഖനനത്തിന് ഇവിടം പ്രശസ്തമാണ്. മലബാറിലും കുടക് പ്രദേശത്തും കെട്ടിട ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ചെങ്കല്ല് ഏറ്റവും അധികം കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്. ഏകദേശം 700 ഹെക്ടർ പ്രദേശത്ത് ചെങ്കൽ ഖനനം നടക്കുന്നുണ്ട്. == ചരിത്രത്തിൽ == 1946 ഡിസംബർ 30ന് നടന്ന [[കാവുമ്പായി കാർഷിക കലാപം|കാവുമ്പായി കാർഷിക കലാപത്തിൽ]] ബ്ലാത്തൂരിൽ നിന്നുള്ളവർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ബ്ലാത്തൂർ കൂടാതെ [[ചേറ്റുവട്ടി]], [[തിരൂർ(കണ്ണൂർ)|തിരൂർ]], [[കല്ല്യാട്]], [[ഊരത്തൂർ]] എന്നീ ദേശങ്ങൾ കൂടി കല്ല്യാട് അംശത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.1962 -ൽ [[ശ്രീകണ്ഠാപുരം]] പുഴയ്ക്ക് പാലം വരുന്നതുവരെ [[തളിപ്പറമ്പ്|തളിപ്പറമ്പിൽനിന്നും]] യാത്രാസൗകര്യം ഇല്ലായിരുന്നു. ബ്ലാത്തൂരിലേക്കുള്ള യാത്ര എളുപ്പമല്ലാത്തതിനാൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ ''ബ്ലാ എന്നു പറയുമ്പോൾ ബ്ലാത്തൂരെത്തുമോ'' എന്ന ചൊല്ല് അനാവശ്യ തിടുക്കം കാട്ടുന്നവരെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1972 -ൽ [[ഇരിക്കൂർ]] പുഴയ്ക്ക് കുറുകെ പാലം വന്നതിനുശേഷം കണ്ണൂരുമായി റോഡുമാർഗ്ഗം വാഹനഗതാഗതം തുടങ്ങി.1952 -ൽ ഇരിക്കൂറിൽ ആരംഭിച്ച ധർമ്മാശുപത്രിയാണ് പഴയകാലത്ത് ചികിത്സക്കുണ്ടായിരുന്ന ഏക ആശ്രയം. [[കല്യാട്]] താഴത്ത് വീട് ജന്മിമാരായിരുന്നു ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ അധികാരി. വയലിൽ കുറച്ച് സ്ഥലം മാത്രം കരക്കാട്ടിടം നായനാരുടെ വക ആയിരുന്നു. ബക്കളം -[[കടമ്പേരി]] ക്ഷേത്രത്തിനു കീഴിലായിരുന്നു അതിന്റെ പാട്ടം പിരിച്ചിരുന്നത്. ==പേരിനു പിന്നിൽ== 'പ്ലാത്ത്' അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാവൽ' മരങ്ങൾ സമൃദ്ധമായി വളർന്നിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്തെ 'പ്ലാത്ത് ഊര് ' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നത് പിന്നീട് പ്ലാത്തൂർ എന്നും ബ്ലാത്തൂർ എന്നും ആയി മാറി എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വേറൊരു വിശ്വാസം സംസ്കൃത ഭാഷയിൽ ദ്വാരം എന്നർത്ഥമുള്ള 'വില'ത്തിൽ നിന്നാണു 'വിലത്തൂരും' പിന്നീട് 'ബ്ലാത്തൂരും' ഉണ്ടായതെന്നാണ്. നാലുപുറവും ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന വയലിലെ വെള്ളം മഴക്കാലത്ത് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിയിരുന്നത് കരുവാൽ ഓവ് എന്ന ദ്വാരത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു. ==ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകൾ== ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒരു പീഠഭൂമിയുടെ സ്വഭാവമാണ് ബ്ലാത്തൂരിന്. നാലു ഭാഗത്തുനിന്നും ഇവിടെ എത്താൻ കുത്തനെയുള്ള കയറ്റം കയറണം. മുകളിൽ എത്തിയാൽ പരന്നു കിടക്കുന്ന വയലാണ്. വയലിനു ചുറ്റും വീടുകൾ ഉണ്ട്. വടക്കെ ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമങ്ങളുടെ രീതിയിൽ അടുത്തടുത്ത് വീടുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്. മഴവെള്ളം മാത്രമാണു കൃഷിക്ക് ആശ്രയം. വയലിൽ കെട്ടികിടക്കുന്ന വെള്ളം തെക്കുഭാഗത്തുള്ള 'കരുവാൽ ഓവ്' വഴി കുറേ ദൂരം ഭൂമിക്കടിയിലൂടെ കുന്നിൻ ചെരിവിലൂടെ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകി പിന്നീട് തോടായി ഇരിക്കൂർ പുഴയിൽ എത്തുന്നു. ഇത്തരം ഒരു സ്വാഭാവികചാൽ ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ ബ്ലാത്തൂർ വയലിനുപകരം ഒരു തടാകം ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരിക്കുക. 6000 ഹെക്ടർ വിസ്താരത്തിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ചെങ്കൽ പാറപ്പരപ്പുകളാണ് ഈ പ്രദേശത്തെജലസംഭരണിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 2000 മുതൽ ഈ പ്രദേശത്ത് നടക്കുന്ന വ്യാപകമായ ചെങ്കൽ ഖനനം വലിയ ജലക്ഷാമം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉണ്ടാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. നിലവിൽ ഓരോ ദിവസവും ആയിരം ലോറി ചെങ്കല്ല് ഇവിടെനിന്ന് വടക്കൻ കേരളത്തിലും [[കർണ്ണാടകം|കർണാടക]]യിലെ [[കൂർഗ്]] പ്രദേശത്തേക്കുമായി കൊണ്ടുപോകുന്നുണ്ട്. അപൂർവ്വമായ നിരവധി സസ്യജാതികൾ ഈ പാറപ്പരപ്പുകളിലും പാറക്കുളങ്ങളിലും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പലതും വംശനാശഭീഷണിയുടെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന സസ്യങ്ങളാണ്. ഇവയൊക്കെയും എന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെടാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. ==ജൈവ വൈവിധ്യം== ബ്ലാത്തൂരും സമീപ പ്രദേശങ്ങളായ കല്യാട്, ഊരത്തൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളും ഒരു പീഠഭൂമിയുടെ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ചെങ്കൽ പാറപ്പരപ്പുകളാണ് ഭൂരിഭാഗം സ്ഥലങ്ങളും. വടക്കെ മലബാറിലെ പ്രത്യേകതയായ ഇത്തരം ലാറ്ററൈറ്റ് പാറപ്പരപ്പുകൾ അപൂർവ്വ സസ്യ -ജന്തു വൈവിധ്യം കൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്. സീക്ക്, [[കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], വിക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തകരുടെ കൂട്ടായ്മ - വർഷങ്ങളിൽ രണ്ടു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തിയ സർവേകളിൽ നിരവധി അപൂർവ്വ സസ്യങ്ങളും , ചിത്രശലഭങ്ങളും ഉഭയജീവികളും ഇവിടെ നിന്നു റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/765412/Kannur/1-April-2016#page/19/2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-05 |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403134228/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/765412/Kannur/1-April-2016#page/19/2 |url-status=dead }}</ref> ===ഒന്നാം ഘട്ട പഠനറിപ്പോർട്ട് സംഗ്രഹം, നവമ്പർ 2013=== കേരളത്തിൽ ചെങ്കൽ കുന്നുകൾ കാണപ്പെടുന്നത് പ്രധാനമായും ഉത്തരകേരളത്തിലാണ്. [[കണ്ണൂർ]], [[കാസർഗോഡ്]] ജില്ലകളിലെ 16 നദികളിൽ [[ഷിറിയ പുഴ|ഷിറിയ]], [[ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴ|ചന്ദ്രഗിരി]], [[കാര്യങ്കോട് പുഴ|കാര്യങ്കോട്]], [[കുപ്പം പുഴ|കുപ്പം]], [[വളപട്ടണം പുഴ|വളപട്ടണം]] പുഴകൾ ഒഴികെയുള്ള പുഴകളെല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നത് ഇടനാടൻ ചെങ്കൽക്കുന്നുകളിൽ നിന്നാണ്. മേൽ സൂചിപ്പിച്ച 5 പുഴകളേയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന നീർച്ചാലുകളുടെ പ്രഭവ കേന്ദ്രങ്ങളും ചെങ്കൽ കുന്നുകൾ തന്നെയാണ്. ഒരു കാലത്ത് നിത്യഹരിത സസ്യ സമൂഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞു നിന്നിരുന്ന ഇടനാടൻ കുന്നുകൾ മനുഷ്യന്റെ നിരന്തരമായ ഇടപെടൽ മൂലം മുൾപ്പെന്തകളും (scrub jungle) പുൽമേടുകളും ആയിത്തീർന്നു. മുങ്കാലങ്ങളിൽ കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[കുറുക്കൻ]] (Indian Fox-Vulpus bengalensis) ഇന്ന് നാമാവശേഷമായിരിക്കുന്നു. ഇടനാടൻ ചെങ്കൽ കുന്നുകൾ ജൈവ വൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറകൾ എന്നതിലുപരി ശുദ്ധജലത്തിന്റെ അപാരസ്രോതസ്സുകളുമാണ്.ചെങ്കൽകുന്നുകളുടെ നാശം നമ്മുടെ നാടിനെ കടുത്ത ജലദൗർലഭ്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഉത്തര കേരളത്തിലെ നൂറുകണക്കിനു കുന്നുകൾ ഇല്ലാതായിക്കഴിഞ്ഞു. അവശേഷിക്കുന്ന കുന്നുകളും – ക്വാറി- മണ്ണെടുപ്പ് ഭീഷണിയിലുമാണ്. [[മാടായിപ്പാറ]], [[കാനായി]] കുന്നുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ ഇതിനകം പുറത്ത് വന്ന് കഴിഞ്ഞു.ഇടനാടൻ ചെങ്കൽ കുന്നുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പഠനം നടത്തിയത് [[സീക്ക്]] (SEEK) ആയിരുന്നു. ഈ പഠനം പുസ്തകരൂപത്തിൽ ലഭ്യമാണ്.(ഇടനാടൻ ചെങ്കൽകുന്നുകൾ-ഒരു പാരിസ്ഥിതിക പഠനം) ഉയർന്ന പാറപ്പരപ്പുകൾ ജൈവ വൈവിധ്യത്താൽ സമ്പന്നമായ ആവാസവ്യവസ്ഥകളാണ്. നിത്യ ഹരിത വനങ്ങളുടെ ശേഷിപ്പുകൾ, കാവുകൾ, പുൽമേടുകൾ, താത്കാലിക നീർക്കെട്ടുകൾ(Temporary pools) എന്നിവയുടെ സാന്നിദ്ധ്യമാണ് ഇത്രമാത്രം ജൈവവൈവിധ്യത്തിനു കാരണം. ബ്ലാത്തൂരിലേയും സമീപത്തുള്ള [[കല്ല്യാട്]], [[ഊരത്തൂർ]] പ്രദേശങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്ന നൂറുകണക്കിനു ഹെക്ടർ വിസ്താരമുള്ള പാറപ്പരപ്പുകളിലും മറ്റുമായി നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ബ്ലാത്തൂരിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യ സമ്പന്നത വെളിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. 450 ൽ അധികം സപുഷ്പി സസ്യങ്ങളെ ഈ പഠനത്തിൽ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ സ്ഥാനികവും വംശനാശ ഭീഷണി നേരിടുന്നതുമായ [[Hopea parviflora|നായുരിപ്പ് (Hopea parviflora)]], [[കൂനൻപാല|കൂനൻ പാല (Tabernaemenans alternifolia)]] ,ലോഹിനപ്പൂ (Neonatis rheadei), [[മുർഡാനിയപ്പുല്ല്]] (Murdania crocea) എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞു. പുൽവർഗ്ഗസസ്യങ്ങളോട് രൂപസാദൃശ്യമുള്ളതും മൂന്നു നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതുമായ [[ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസ്]] എന്ന പ്രശസ്ത സസ്യപഠന പുസ്തകത്തിൽ “[[നീർമുറി]]” എന്നു പേരുനൽകീട്ടുള്ളതുമായ (Alysicarpus bupleurifolius)എന്ന സസ്യവും ഇവിടെ ധാരാളമായി വളരുന്നുണ്ട്. കാസർകോട്-കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ ചെങ്കൽ പാറക്കുളങ്ങളിൽ മാത്രം കണ്ടു വരുന്ന [[കുഞ്ഞു നെയ്തൽ]] (Nymphoides parvifolia.) എന്ന ചെറു സസ്യവും ഇവിടെ കണ്ടെത്തി. പശ്ചിമഘട്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ മാത്രം വളരുന്ന [[ചേര്]] (Holigarna arnottiana) [[ചിറ്റിലപ്ലാവ് (Pterospermum rubiginosum) [[മരോട്ടി]] (Hydnocarpus pentandra) , [[മലയിലഞ്ഞി]] (Chiyonanthes mala elanji), [[ജടാമജ്ജി]] (Dalbergia horrida), [[ഏകനായകം]] (Salacia fruticosa), [[വള്ളിക്കാഞ്ഞിരം]] (Strychnos vanprukii) എന്നിവയും ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു. മാടായിപ്പാറയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ പുതിയ സപുഷ്പി സസ്യങ്ങളായ [[റൊട്ടാല മലബാറിക്ക]], [[ജസ്റ്റിഷ്യ ഏക കുസുമ]], [[ലൊപിഡാഗാത്തിസ് കേരളൻസിസ്]] , [[യൂഫോർബിയ കത്രാജൻസിസ് വെറൈറ്റി കാസർകോഡെൻസിസ്]] എന്നിവയും പഠനസമയത്ത് ബ്ലാത്തൂരിൽ നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. കഴിഞ്ഞ വർഷം കാസർകോട് ജില്ലയിലെ സീതാംഗോളിയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ [[കാൻസ്കോറ ഭട്ടിയാന]] യും ഈ വർഷം മാടായിപ്പാറയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ [[പാറസൊപ്പൂബിയ ഹോഫ്മാനിയ വറൈറ്റി ആൽബിഫ്ലോറ]] (Parasopubia hofmannii var. albiflora.)എന്നീ സസ്യങ്ങളും ബ്ലാത്തൂർ-ഊരത്തൂർ പാറയിൽ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട് എന്നത് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ സസ്യ വൈവിധ്യത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളാണ്. 2012 ൽ കേരളത്തിൽ നിന്ന് പുതുതായി കണ്ടെത്തിയ Purple spotted Flitter എന്ന അത്യപൂർവ ചിത്രശലഭത്തിന്റെ ലാർവകൾ ഭക്ഷണമാക്കുന്ന [[വേട്ടുവക്കുറ്റി]] (Aganope thyrsiflora var enalata) ഈ പ്രദേശത്ത് വളരുന്നുണ്ട്. സസ്യ വൈവിധ്യം ശലഭവൈവിധ്യത്തിന്റെ സൂചന കൂടിയാണ്.അതിനാൽ നൂറിലധികം ഇനം ചിത്ര ശലഭങ്ങൾ ഈ പ്രദേശത്ത് കാണാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.ഇപ്പോൾ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ തന്നെ 50 ൽ അധികം ചിത്രശലഭജാതികളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. വയൽ പ്രദേശങ്ങളും നീർച്ചാലുകളും തുമ്പികളുടെ പ്രജനനകേന്ദ്രങ്ങളാണല്ലൊ.ഒരു ദിവസത്തെ നിരീക്ഷണ പഠനത്തിൽ തന്നെ 20 ൽ അധികം തുമ്പി ഇനങ്ങളെ പഠനസംഘത്തിണ് കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇനിയും കൂടുതൽ നിരീക്ഷണ പഠനങ്ങൾ നടത്തേണ്ട ഒരു പ്രദേശമാണ് ബ്ലാത്തൂർ.എന്നാൽ മാത്രമേ ബ്ലാത്തൂരിന്റെ സമഗ്രമായ ജൈവവൈവിധ്യ സമ്പന്നത പൂർണ്ണമായും വെളിപ്പെടുകയുള്ളു.ഈ നാടിന്റെ ജലസംഭരണി എന്ന നിലയിലും ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രം എന്ന നിലയിലും ബ്ലാത്തൂറിന്റെയും അനുബന്ധപ്രദേശങ്ങളായ കല്ല്യാട് ഊരത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലേയും പാറപ്പരപ്പുകൾ സംരക്ഷിച്ചേ മതിയാവൂ.ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന അനിയന്ത്രിത ചെങ്കൽ ഖനനം കർശനമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും വിശാലമായതും സർക്കാർ അധീനതയിലുള്ളതുമായ പാറ ഭൂമികൾ സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾ കൈയേറി ചെങ്കൽ പണകളാക്കുന്നത് തടയുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഇത് സാദ്ധ്യമാവുകയുള്ളു. ഇതിനായി ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ രീതിയിലുള്ള പ്രകൃതിഅവബോധം വളർന്നുവരേണ്ടതുണ്ട്. പൊതുവെ ചെങ്കൽ പാറകളെ വെറും തരിശു നിലങ്ങളായി മാത്രമാണ് പലരും കണക്കാക്കുന്നത്. ഈ ധാരണകൾ മാറ്റുന്നതിനായി ജനകീയമായ ഒരു ബോധവത്കരണം ആവശ്യമാണ്.സീക്ക്- [[കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], [[വിക്കിപീഡിയ]] പ്രവർത്തകർ ഉൾപ്പെടുന്ന സംഘമാണ് പ്രാഥമിക പഠനങ്ങൾ നടത്തിയത്. [[വി.സി.ബാലകൃഷ്ണൻ]],പി.കെ.ഗിരീഷ്മോഹൻ, വിനയ രാജ്, വിജയകുമാർ ബ്ലാത്തൂർ തുടങ്ങിയവരാണ് സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/297488/Kannur/2-july-2014#page/2/2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-07-04 |archive-date=2014-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707023647/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/297488/Kannur/2-july-2014#page/2/2 |url-status=dead }}</ref> ===രണ്ടാം ഘട്ട പഠന റിപ്പോർട്ട് സംഗ്രഹം,ജൂലൈ,2014=== ഉത്തരമലബാറിലെ ചെങ്കൽപ്പാറകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമയി സീക്കും,ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തും, വിക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തകരും നടത്തുന്ന ബ്ലാത്തൂർ ജൈവവൈവിധ്യപഠനത്തിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ടം ആരംഭിച്ചു. നേരത്തെ കണ്ടെത്തിയ 450 സപുഷ്പിസസ്യങ്ങൾക്കു പുറമെ 50 സസ്യങങൾ കൂടി ഇക്കഴിഞ്ഞ ദിവസം നടത്തിയ സർവേയിൽ കണ്ടെത്തി. [[ഹീമൊദൊരേസിയെ]](Haemodoraceae) സസ്യകൂടും ബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന [[ഓഫിയൊപോഗോൻ]] ജനുസ്സിൽപ്പെട്ട ഒരു പുതിയ ഇനത്തെക്കൂടി പുതിയ സർവെയിൽ കാണാൻ കഴിഞ്ഞു. ഏഴുവർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ പൂക്കുന്ന [[പൂമാലക്കുറിഞ്ഞി]](Strobilanthes integrifolius) എന്ന സ്ഥാനികസസ്യത്തേയും കണ്ടെത്തി. ഈ മേഖലയിൽ അപൂർവമായതും പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നതുമായ (Endemic)[[കാട്ടുകിരിയാത്ത്]](Andrographis atropurpurea),[[കാട്ടശോകം|കാട്ടശോകം(Humboltia brunonis)]], [[തൻബെർജിയ മൈസൂറെൻസിസ്]], തുടങ്ങിയ സസ്യങ്ങളെ കൂടി നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണു ഈ പ്രാവശ്യത്തെ സർവേയുടെ പ്രത്യേകത. കേരളത്തിൽ ചില സീസണിൽ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുള്ള [[നീലനീലി|നിലനീലി(Blue Pansy)]] ശലഭവും ഇവിടെ നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. ഇതുവരെ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ 500 ൽ പരം [[angiosperms|സപുഷ്പിസസ്യങ്ങൾ]], 20 ൽ അധികം [[amphibians|ഉഭയജീവികൾ]], 40 ഇനം [[തുമ്പി|തുമ്പികൾ]], 95 ഇനം [[ചിത്രശലഭം|ചിത്രശലഭങ്ങൾ]], 60 ഓളം [[പക്ഷി|പക്ഷികൾ]], 40 ഇനം [[ചിലന്തി|ചിലന്തികൾ]], 23 ഇനം [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങൾ]], നൂറിൽപരം വ്യത്യസ്ത ഇനം മറ്റു [[insect|ഷഡ്പദങ്ങൾ]] എന്നിവയെ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. മഴയുടെ കുറവ് തവളകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവജാലങ്ങളുടെ പ്രജനനത്തെ കാര്യമായി ബാധിച്ചതായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞു. ഇനിയും കൂടുതൽ നിരീക്ഷണ പഠനങ്ങൾ നടത്തേണ്ട ഒരു പ്രദേശമാണ് ബ്ലാത്തൂർ. എന്നാൽ മാത്രമേ ബ്ലാത്തൂരിന്റെ സമഗ്രമായ ജൈവവൈവിധ്യ സമ്പന്നത പൂർണ്ണമായും വെളിപ്പെടുകയുള്ളു. ഈ നാടിന്റെ ജലസംഭരണി എന്ന നിലയിലും ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രം എന്ന നിലയിലും ബ്ലാത്തൂറിന്റെയും അനുബന്ധപ്രദേശങ്ങളായ [[കല്ല്യാട്]], [[ഊരത്തൂർ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേയും പാറപ്പരപ്പുകൾ സംരക്ഷിച്ചേ മതിയാവൂ. ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന അനിയന്ത്രിത ചെങ്കൽ ഖനനം കർശനമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും വിശാലമായതും സർക്കാർ അധീനതയിലുള്ളതുമായ പാറഭൂമികൾ സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾ കൈയേറി ചെങ്കല്പ്പണകളാക്കുന്നത് തടയുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഇത് സാദ്ധ്യമാവുകയുള്ളു. ഇതിനായി ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ രീതിയിലുള്ള പ്രകൃതി അവബോധം വളർന്നുവരേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിന്നായി പഞ്ചായത്തിന്റെയും റവന്യൂ അധികൃതരുടേയും ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമാണ് എന്ന് പഠനം കാണിക്കുന്നു. ജൈവവൈവിധ്യസമ്പന്നമായ ഈ പ്രദേശം ഒരു ചെങ്കൽപ്പാറജൈവവൈവിധ്യപൈതൃകപ്രദേശമായി(Laterite Biodiversity Heritage Site) മാറ്റണമെന്ന് പഠനസംഘം നിർദ്ദേശം നൽകുകയുണ്ടായി. ഒരുവർഷം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഠനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി ഓരോ മാസവും സർവേകളും പഠനക്കേമ്പുകളും നടത്തുന്നതാണു.പൊതുജനങ്ങൾക്കായുള്ള ബോധവൽക്കരണ ക്ലാസ്സുകളും നടത്തും. [[വി.സി.ബാലകൃഷ്ണൻ]], [[ഉപയോക്താവ്:Pkgmohan|പി.കെ.ഗിരീഷ്മോഹൻ]], [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|വിനയരാജ്. വി. ആർ]], [[ഉപയോക്താവ്:Vijayakumarblathur|വിജയകുമാർ ബ്ലാത്തൂർ]], ടി.എം.രജേന്ദ്രൻ, ഡോ.ദീപാചന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയവരാണ് സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. <ref>http://epaper.newindianexpress.com/297294/The-New-Indian-Express-Kannur/02-07-2014#page/3/2</ref> <ref>http://www.deshabhimani.com/epaper.php?page=106192&ddate=02-07-2014&edition=Kannur{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/biodiversity-survey-finds-rare-species-in-laterite-hills/article6169682.ece</ref> ==പ്രാചീന ചരിത്രം== ബ്ലാത്തൂരിനു വടക്ക് 'ചേറ്റുവട്ടി' കിഴക്ക് "പാലൂൽ' പടിഞ്ഞാറ് 'കരിങ്കക്കുന്ന്' തെക്ക് 'കണ്ണങ്കോട്' എന്നിവിടങ്ങളിൽ നീരരുവികളും വളരെ പ്രാചീന ജനപഥങ്ങളൂടെ അവശിഷ്ടങ്ങളുമുണ്ട്. ചേറ്റുവട്ടിയിൽ പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും കുളങ്ങളുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങളുണ്ട്.പാലൂൽ എന്ന സ്ഥലത്ത് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്ര സമുച്ചയം കണ്ടെത്തി പുനരുദ്ദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.ഇരിക്കൂറിൽ നിലനിൽക്കുന്ന [[മാമാനം മഹാദേവി ക്ഷേത്രം]] ആരൂഢസ്ഥാനമായ കണ്ണങ്കോട് എന്ന സ്ഥലത്ത് വളരെ പഴയ അമ്പല അവശീഷ്ടങ്ങൾ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പെതന്നെ കണ്ടെത്തിയിരുന്നുവെങ്കിലും പത്തു വർഷത്തിനു മുമ്പാണു മാമാനം ക്ഷേത്രക്കമ്മറ്റി അതേറ്റെടുത്ത് പുനരുദ്ധാരണം നടത്തിയത്.ബ്രാഹ്മണ ഗ്രാമങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് നിന്നും പൂർണ്ണമായും എല്ലാ കുടുംബങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായതിനു കാരണം അറിയില്ല.ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളുടെ ഇല്ലപ്പേരുകൾ ബ്ലാത്തൂരിൽ ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതുപോലെതന്നെ ഉയർന്ന ജാതിക്കാരായ നമ്പ്യാർ സമുദായം പരിപാലിച്ചു പോന്നിരുന്ന [[വേട്ടക്കൊരുമകൻ]] ഈ ഗ്രാമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടതിനും കാരണം വ്യക്തമല്ല. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി വളരെ അനുയോജ്യമായ സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനജീവിതം എങ്ങനെ ഇല്ലാതായി എന്നും വെള്ളം ലഭിക്കാൻ വളരെ വിഷമമുള്ള ബ്ലാത്തൂരിൽ എങ്ങനെ ജനങ്ങൾ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു എന്നതും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ==കൃഷികൾ== നൂറേക്കർ വിസ്താരമുള്ള ബ്ലാത്തൂർ വയലിൽ പ്രധാനമായും ഒരു വിള മാത്രമായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്. കുറച്ച് പ്രദേശത്ത് മാത്രം [[പുഞ്ച]]കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു.[[കയമ]],[[അയ്യാർ എട്ട്]], [[ജയ]]തുടങ്ങിയ ഇനം നെല് വിത്തുകളാണു ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്തിരുന്നത്.[[വെള്ളരി]],[[മത്തൻ]],[[കുമ്പളം]] തുടങ്ങിയവ [[നട്ടി]]യായി കൃഷി ചെയ്യും .പ്രധാന പൊതു കുളങ്ങളായ പുതിയോട്ടും കുളം,പള്ളിക്കുളം,അമ്പലക്കുളം എന്നിവക്കടുത്ത് വയലിലാണു നാട്ടി നടുക. ഒരു വർഷത്തേക്ക് ആവശ്യമായ പച്ചക്കറികൾ ഇത്തരത്തിൽ കൃഷി ചെയ്യും. ഇവ വിൽക്കാറില്ലായിരുന്നു.വെള്ളരി, മത്തൻ തുടങ്ങിയവ വാഴനാരുകൊണ്ട് മെടഞ്ഞ് കെട്ടി ഉത്തരത്തിൽ തൂക്കി ഇടുക പതിവാണു.ഇപ്പോൾ പുതുതായി കുഴിച്ചിരിക്കുന്ന കുളങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളമുപയോഗിച്ച് വ്യാപകമായി വിൽപ്പനക്കായി കൃഷി നടത്തുന്നു. ബ്ലാത്തൂർ വയലിനു ചുറ്റുമുള്ള വീടുകൾക്ക് പുറകിൽ ആൾതാമസം ഇല്ലാത്ത വിശാലമായ കശുവണ്ടി കാടുകളാണു ഉണ്ടായിരുന്നത്. നിരവധി ഹെക്ടർ കശുവണ്ടി കൃഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.ശാസ്ത്രീയമായ രീതിയിലുള്ള കൃഷി ആയിരുന്നില്ല. ഇതു കൂടാതെ കുരുമുളക്, മരച്ചീനി എന്നിവയും കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു. ഇപ്പോൾ വലിയ തോതിൽ [[റബ്ബർ]] കൃഷിക്ക് വേണ്ടി കശുവണ്ടി തോട്ടങ്ങളും, കുരുമുളക് തോട്ടങ്ങളും വെട്ടി മാറ്റിക്കഴിഞ്ഞു.മരച്ചീനി അപൂർവമായി മാത്രമേ കൃഷി ചെയ്യുന്നുള്ളൂ. പഴയകാലത്ത് വറുതിസമയങ്ങളിൽ [[കേതക്ക]] എന്ന കാട്ടുകിഴങ്ങായിരുന്നു പ്രധാന ഭക്ഷണം [[File:Kannur-district-map-ml.png|thumb|Kannur-district-map-ml]] ==പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ== ===ബ്ലാത്തൂർ കർഷക സംഘം സമ്മേളനം=== 1939 ജനുവരി 18- ബ്ലാത്തൂർ വയലിൽ നടന്ന കാർഷിക സമ്മേളനത്തിൽ ചിറക്കൽ താലൂക്കില്പെട്ട പല സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്നായി ഏഴായിരത്തോളം ആൾക്കാർ പങ്ക് എടുത്തു. പ്രസിദ്ധ സ്വാതന്ത്ര സമര സേനാനി [[എൻ.ജി. രങ്ക]],[[വിഷ്ണു ഭാരതീയൻ]], [[കേരളീയൻ]],[[കെ.പി.ആർ. ഗോപാലൻ]],പി.എം.ഗോപാലൻ,പാട്ടത്തിൽ പത്മനാഭൻ എന്നിവർ പങ്കുകൊണ്ടു.സമ്മേളനം അലങ്കോലപ്പെടുത്താൻ [[കല്ല്യാട്]] എശമാന്റെ ആൾക്കാർ ശ്രമിച്ചത്. *1946 ജൂലൈ 18- 1940 ലെ മൊറാഴ സംഭവത്തെ തുടർന്ന് പോലീസിൽ നിന്നും ഒളിച്ച് [[സുബ്രഹ്മണ്യം ഷേണായി]] ബ്ലാത്തൂരിലും ഭാസ്കരൻ മാഷ് എന്ന പേരിൽ ഒളിവിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.1946 ജൂലൈ 18 നു ഇരിക്കൂറിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു സമ്മേളനത്തിലാണു അദ്ദേഹം ഈ രഹസ്യം നാടകീയമായി പ്രസ്താവിച്ചത്. *1949 ഏപ്രിൽ 1 - ബ്ലാത്തൂരിലെ സ്കൂൾ ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി. കുത്തോതി എന്ന സ്ഥലത്ത് അതിനു മുമ്പ് അപ്പമാഷ്, മയ്യിൽ കൃഷ്ണൻ മാഷ് എന്നിവർ നടത്തിയിരുന്ന സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. *1946 ഡിസംബർ 30- കാവുമ്പായി സമര ദിനം.ബ്ലാത്തൂരുകാരനായ ആലോറമ്പങ്കണ്ടി കൃഷ്ണൻ ആ സമരത്തിൽ വെടിയേറ്റു മരിച്ചു. പുത്തലത്ത് കൃഷ്ണൻ സ്വന്തം നാടൻ തോക്കുപയോഗിച്ച് മലബാർ സ്പെഷൽ പോലീസിലെ ഒരു ജമേദാറുടെ തോളെല്ല് തകർത്തു. *1946 ഡിസംബർ 12- കുയിലൂർ കർഷക സംഘം ക്യാമ്പിൽ നിന്നും അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് ലോക്കപ്പിലാക്കിയവരെ മോചിപ്പിക്കൻ ഇരിക്കൂർ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലേക്ക് ബ്ലാത്തൂരിലെ അരയാക്കിൽ കുമ്പ, പള്ള്യത്ത് മാധവി എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും ചേർന്ന് നടത്തിയ സ്റ്റേഷൻ ആക്രമണം *1955 ൽ ബ്ലാത്തൂർ പ്രദേശത്ത് പടർന്ന് പിടിച്ച പ്രത്യേക കണ്ണു രോഗത്തെക്കുറിച്ച് മദിരാശി അസംബ്ലിയിൽ എം.എൽ.ഏ ടി.സി. നാരായണൻ നമ്പ്യാർ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചതിനെ തുടർന്ന് മന്ത്രി ഏ.ബി. ഷെട്ടി മറുപടി പറയുകയും ഡോ.പി.കെ ആർ. വാര്യരും ഉൾപ്പെട്ട മെഡിക്കൽ സംഘം ബ്ലാത്തൂരിൽ ക്യാമ്പ് നടത്തിയതായി ' ഒരു സർജന്റെ ഡയറിക്കുറിപ്പുകൾ' എന്ന ഡോ.വാര്യരുടെ ആത്മകഥയിൽ പ്രസ്താപിച്ചിട്ടുണ്ട്. *ലോകസഞ്ചാരത്തിനിടയിൽ [[എസ്.കെ.പൊറ്റക്കാട്]] ബാലിദ്വീപിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ പേരു കേട്ടപ്പോൾ ഇങ്ങനെ എഴുതി-''ഈ പേര് കേട്ടപ്പോൾ ഞാനെന്റെ നാട്ടിലെ ബ്ലാത്തൂര് ഓർത്തുപോയി'' *1975 മാർച്ച് 4- ബ്ലാത്തൂരിൽ ആദ്യമായി വൈദ്യുതി എത്തി. ==ബ്ലാത്തൂരിൽ ആദ്യം== *വൈദ്യുതി - 1975 മാർച്ച് 4 ആദ്യ കണക്ഷൻ ഏ.സി.ലത്തീഫ് *ടെലഫോൺ കണക്ഷൻ -ആദ്യ ഏ.സി.ലത്തീഫ് *ആദ്യ ബസ്സ് സർവീസ് - എൻ.കെ.ബി.ടി ബസ്സ് സർവീസ് പേരാവൂരിലേക്ക് *ആദ്യ സ്കൂൾ - ചാപ്പയിൽ വായനശാല *ആദ്യമായി കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ വ്യക്തി - ഏ.സി.കരീം- ദേവഗിരി കോളേജ് കോഴിക്കോട് *ആദ്യമായി പത്താം തരം പാസ്സായ വനിത- പി.യശോദ *ആദ്യ ബിരുദധാരി-പി.കെ.ദിവാകരൻ *ആദ്യ നോവലിസ്റ്റ്-വി.വി.അഷറഫ് ==പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ == ===സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ=== *ഗവൺമെന്റ് ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറി *ഗവൺമെന്റ് വെറ്റിനറി ഡിസ്പെൻസറി *ഗവർമെന്റ് ആയുർവേദ ഡിസ്പെൻസറി *കുടുംബക്ഷേമ ഉപ കേന്ദ്രം- ഊരത്തൂർ പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രത്തിനു കീഴിൽ *മാവേലി സ്റ്റോർ ===പൊതുമേഖല സ്ഥാപനം=== *ബ്ലാത്തൂർ ടെലഫോൺ എക്സ്-ചേഞ്ച് ===ബാങ്കിങ് സ്ഥാപനങ്ങൾ=== *[[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ]] *ബ്ലാത്തൂർ പബ്ലിക്ക് വെൽഫേർ സഹകരണ സംഘം കല്യാട് സർവീസ് സഹകരണ ബേങ്ക് സായാഹ്നശാഖ ബ്ലാത്തൂർ ടൗൺ ===വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ=== *ഗാന്ധിവിലാസം ഏ.എൽ.പി.സ്കൂൾ, *ബ്ലാത്തൂർ തർബിയ്യതുൽ ഉലൂം മദ്രസ ===സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ=== *സി ആർ സി ഗ്രന്ഥാലയം. *സാംസ്കാരിക നിലയം വെളിച്ചം പാറ (പി.നാരായണൻ നമ്പ്യാർ സ്മാരക മന്ദിരം) *പള്ള്യത്ത് കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ സ്മാരക വായന ശാല [[File:Old notice.jpg|thumb|300px|സി ആർ സി ധനശേഖരണത്തിനായി 1970 ജനുവരി മാസം നടത്തിയ ഓച്ചിറ രാമചന്ദ്രന്റെ കഥാപ്രസംഗ നോട്ടീസ്]] ===മത സ്ഥാപനങ്ങൾ=== *മൂത്തേടം വെൽഫേർ സൊസൈറ്റി,മൂത്തേടം ശ്രീ വേട്ടക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം,ഭൈരവൻ കോട്ടം (താഴെപള്ളിയത്ത് കോട്ടം)പുതിയോതി കോട്ടം എന്നീ മൂന്നു ആരാധനാലയങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ് ഈ സൊസൈറ്റിക്ക് കീഴിലാണ്. *ബ്ലാത്തൂർ ജമാ-അത്ത് ഭരണ കമ്മിറ്റി- പാറ്റക്കിൽ, കല്യാട്, ഊര്ത്തൂർ, ബ്ലാത്തൂർ, മഞ്ഞാംകരി എന്നിവിടങ്ങളിലായി 5 സബ്കമ്മറ്റികളും അവയുടെ കീഴിലായി 7 പള്ളികളും 5 മദ്രസകളും ഉള്ള ഒരു മുസ്ലിം ജമാഅത്ത് ഭരണ കമ്മിറ്റിയാണ് ഇത്. സൊസൈറ്റി ആക്റ്റ് പ്രകാരം രജിസ്ടർ ചെയ്ത് സമസ്ത കേരള ജമിയ്യത്തുൽ ഉലമയിലേക്ക് അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ===സഹകരണ സ്ഥാപനം=== *ബ്ലാത്തൂർ പബ്ലിക്ക് വെൽഫേർ സഹകരണ സംഘം- കണ്ണൂർ, തളിപ്പറമ്പ്,ഇരിട്ടി താലൂക്കുകൾ, മട്ടന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി, പായം, കീഴൂർ-ചാവശ്ശേരി പഞ്ചായത്തുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ പ്രവർത്തന പരിധി ആക്കി 2012 -ഇൽ അന്നത്തെ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്‌ കണ്ണൂർ ലോകസഭ മണ്ഡലം പ്രസിഡന്റ്‌ മുഹമ്മദ്‌ ബ്ലാത്തൂരിന്റെ അധ്യക്ഷതയിൽ ബ്ലാത്തൂർ കേന്ദ്രമാക്കി തുടങ്ങിയ സഹകരണ സ്ഥാപനം. * കല്യാട് സർവ്വീസ് സഹകരണ ബേങ്കിന്റെ ഒരു സായാഹ്നശാഖ ബ്ലാത്തൂർ ടൗണിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2018 മെയ് 30 മുതൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ശാഖ ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം 1 മണി മുതൽ രാത്രി 8 മണി വരെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. തിങ്കളാഴ്ച അവധിയായ സ്ഥാപനം ഞായറാഴ്ച 1 മണി മുതൽ വൈകുന്നേരം 1 മണി വരെ പ്രവർത്തിക്കും. == ആരാധനാലയങ്ങൾ == ===മൂത്തേടം ശ്രീ വേട്ടക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം=== [[പ്രമാണം:Blathur vettakkarumakan temple.jpg|thumb|200px|ഇടത്|വേട്ടക്കരുമകൻ ക്ഷേത്രം]] ബ്ലാത്തൂർ വയലിന്റെ പടിഞ്ഞാറെക്കരയിൽ ഉള്ള ഈ അമ്പലത്തിന്റെ ഭരണം ബ്ലാത്തൂർ മൂത്തേടം വെൽഫേർ സൊസൈറ്റിയുടെ കീഴിലാണ്.അഞ്ച് കാരണവന്മാരും മൂന്നു അനന്തരവന്മാരും ചേർന്ന സമിതിയും ഉണ്ട്. ബ്ലാത്തൂരിലെ ഭഗവതിക്കോട്ടം ,പള്ള്യത്ത് ഭൈരവൻ കോട്ടം എന്നിവയുടെ ഭരണവും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനു കീഴിലാണ്. [[വേട്ടക്കൊരുമകൻ]], [[ഊർപ്പഴശ്ശി തെയ്യം]] എന്നീ തെയ്യങ്ങൾ മാത്രമാണിവിടെ കെട്ടിയാടിക്കുന്നത്.ധനു 21 നാണ് എല്ലാ വർഷവും കളിയാട്ടം നടക്കുന്നത് [[പ്രമാണം:Blathur temple pond1.JPG|thumb|300px|ക്ഷേത്രക്കുളം ശുചിയാക്കൽ]] === നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം === ബ്ലാത്തൂർ പടിഞ്ഞാറെ കരയിൽ പുതുതായി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു ===താഴെപള്ളിയത്ത് ഭൈരവൻ കോട്ടം === [[പ്രമാണം:Thampuratty theyyam.jpg|thumb|200px|ഇടത്|പഴയ താഴെപള്ളിയത്ത് കോട്ടം]] തെക്കേ മൂലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ കോട്ടത്ത് [[വലിയ തമ്പുരാട്ടി]],[[ഭൈരവൻ]],[[കരിയാത്തൻ]],[[കൈക്കോളൻ]],[[കരിവേടൻ]] എന്നീ തെയ്യങ്ങൾ കെട്ടിയാടിക്കപ്പെടുന്നു.ധനു 23 നാണിവിടെ കളിയാട്ടം ===പുതിയോതി കോട്ടം=== [[പ്രമാണം:Blathur Bhairavan Kottam.jpg|thumb|200px|ഇടത്|പുതിയ ഭഗവതി കോട്ടം]] വടക്കേ മൂലയിലായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ കാവിൽ പ്രധാന മൂർത്തി [[പുതിയ ഭഗവതി]]യാണ്.കകൂടാതെ [[വീരൻ]],[[വീരാളി]],എന്നീ തെയ്യങ്ങളും ഇവിടെ കെട്ടിയാടിക്കുന്നു.മകരം 13 തീയതിയിലാണ് ഇവിടെ കളിയാട്ടം ===കെളമ്പത്ത് കുടുംബകോട്ടം=== [[പ്രമാണം:Manjal bhagavathi theyyam 1.JPG|thumb|200px|ഇടത്|കെളമ്പത്ത് മാഞ്ഞാൾ ഭഗവതി തെയ്യം]] കെളമ്പത്ത് കുടുംബത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള വീട്ടിലെ സ്ഥാനത്ത് കെട്ടിയാടിക്കുന്ന പ്രധാന തെയ്യം [[മാഞ്ഞാൾ ഭഗവതി]]യാണ് ===മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം=== പുരാതനമായ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, ===ജുമാ-അത്ത് പള്ളി=== ബ്ലാത്തൂർ സ്കൂളിനു സമീപം ===പൊട്ടൻ കോട്ടം=== ബ്ലാത്തൂർ ടൗണിനടുത്തുള്ള കോട്ടം. പൊട്ടൻ,ഗുളികൻ,ശാസ്തപ്പൻ, വസൂരിമാല തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങൾ കെട്ടിയാടിക്കുന്നു. ===ടൌൺ പള്ളി (ബിലാൽ മസ്ജിദ്)=== ബ്ലാത്തൂർ ടൗണിൽ ഉള്ള പള്ളി ===അരയാൽ പള്ളി(ബദർ മസ്ജിദ്)=== ബ്ലാത്തൂർ-പയ്യാവൂർ രോഡിൽ അരയാൽ എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉള്ള നിസ്കാരപ്പള്ളി ===മുയ്യേരി പൊട്ടൻസ്ഥാനം=== കുറത്തി പൊട്ടൻ തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങൾ ഇവിടെ കെട്ടിയാടിക്കുന്നു. ===കാലിയാർകണ്ടി മുത്തപ്പൻ മടപ്പുര=== ബ്ലാത്തൂർ കിഴക്കേക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മുത്തപ്പൻ മടപ്പുര. == പ്രധാന തെയ്യങ്ങൾ == ബ്ലാത്തൂരിലെ വിവിധ കോട്ടങ്ങളിലും ദൈവസ്ഥാനങ്ങളിലുമായി എല്ലാ വർഷവും കെട്ടിയാടിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന തെയ്യങ്ങൾ *[[വേട്ടക്കൊരുമകൻ]] *[[ഊർപ്പഴശ്ശി തെയ്യം]] *[[വലിയ തമ്പുരാട്ടി തെയ്യം]] *[[കരിയാത്തനും കൈക്കൊളനും]] *[[ഭൈരവൻ തെയ്യം]] *[[വീരൻ തെയ്യം]] *[[വീരാളി തെയ്യം]] *[[പുതിയ ഭഗവതി]] *[[ധർമ്മ ദൈവം]] *[[മാഞ്ഞാൾ ഭഗവതി]] *[[മുത്തപ്പൻ തെയ്യം]] *[[ശാസ്തപ്പൻ തെയ്യം]] *[[പൊട്ടൻ തെയ്യം]] *[[വസൂരിമാല തെയ്യം]] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/ഗുളിക൯_തെയ്യം ഗുളിക൯ തെയ്യം ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[[കുറത്തിയമ്മ]] ==പ്രധാന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ== ===മുയ്യേരി വെള്ളച്ചാട്ടം=== ===കൽക്കോട് വെള്ളച്ചാട്ടം=== ===പശ്ശായി വെള്ളച്ചട്ടം=== ==രക്തസാക്ഷി== ===പി.നാരായണൻ നമ്പ്യാർ=== ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി ഭക്ഷ്യക്ഷാമം രൂക്ഷമായതിനെത്തുടർന്ന് തരിശിട്ടിരിക്കുന്ന വയലുകൾ കയ്യേറി കൃഷിയിറക്കണമെന്ന് കർഷകസംഘം തീരുമാനിച്ചു. പട്ടിണിയും ഭക്ഷ്യക്ഷാമവും നേരിടാൻ ഗ്രാമങ്ങൾ തോറും പ്രൈമറി സഹകരണ സംഘങ്ങൾ (പി സി സി കൾ) സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഈ ബോർഡുകളെ തകർക്കാൻ വേണ്ടി ഈ പ്രദേശത്തെ ജന്മിമാർ ഗുണ്ടകളുടെ സഹായത്തോടെ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. കാവുമ്പായി ഉൾപ്പെടുന്ന ഇരിക്കൂർ ഫർക്കയിലെ ഭൂമി മുഴുവൻ കല്ല്യാട്ടെശ്മാന്റെയും കരക്കാട്ടിടം നായനാരുടേതുമായിരുന്നു. പുനംകൃഷി ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം നൽകണമെന്ന് കർഷകർ വർഷങ്ങളായി ആവശ്യമുന്നയിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ജന്മിമാർ ചെവിക്കൊണ്ടിരുന്നില്ല. പുനം കൊത്തി കൃഷിചെയ്യാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഗുണ്ടകളും പൊലീസും പരാജയപ്പെടുത്തി. ഈ കാലത്താണ് കർഷകസംഘത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ സജീവമാകുന്നത്. കർഷകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നിവേദനങ്ങളിലൂടെ പ്രശ്‌നം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും വിജയിച്ചില്ല. ജന്മിമാർ കർഷകദ്രോഹം വർധിപ്പിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പുനം കയ്യേറി കൃഷിയിറക്കാൻ കർഷകർ തീരുമാനിക്കുകയായിരുന്നു.1946 ഒക്ടോബർ 23ന് ബ്ലാത്തൂരിലെ കർഷക നേതാവും ഇരിക്കൂർ പി സി സി ഡയരക്ടർ ബോർഡ് അംഗവുമായിരുന്ന പി നാരായണൻ നമ്പ്യാരുടെ ശവശരീരം ബ്ലാത്തൂർ ചമ്പകശേരി എന്ന വീട്ടിലെ കിണറിൽ കാണപ്പെട്ടു. യോഗശേഷം തനിയെ നടന്നുവരികയായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ ജന്മിയുടെ സഹായികൾ കൊലപ്പെടുത്തി കിണറ്റിൽ കൊണ്ടുവന്നിട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇത് കർഷകർക്കിടയിൽ അമർഷത്തിനും വൻ പ്രതിഷേധത്തിനും ഇടയാക്കി. ഇതേതുടർന്ന് ജന്മിയുടെ ആവശ്യപ്രകാരം കാവുമ്പായിയും പരിസരങ്ങളും മലബാർ സ്പെഷ്യൽ പോലീസിന്റെ ക്യാമ്പായി മാറി. ഈ രക്തസാക്ഷിയുടെ സ്മരണക്കായി ബ്ലാത്തൂരിൽ നാരായണൻ നമ്പ്യാർ സ്മാരക വായനശാലയും സാംസ്കാരിക നിലയവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.{{തെളിവ്}} ==പഴയകാലത്തെ പ്രധാന വ്യക്തികൾ == *കുഞ്ഞമ്പു ആശാരി- പുലികളെ പിടിക്കാനുള്ള നരി മഞ്ചകൾ പണിയുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധൻ.* * അനന്തൻ വൈദ്യർ- നാട്ടു പാരമ്പര്യ ചികിത്സയിൽ പേരുകേട്ട ആയുർവേദ വൈദ്യർ * മണപ്പാട്ട് രാമൻ പണിക്കർ- കല്ല്യാട് ജന്മിക്കെതിരെ കർഷകസംഘ യോഗത്തിൽ ''കർഷക [[ചാമുണ്ടി തെയ്യം]]'' കെട്ടിയാടി ജന്മിയെ വിമർശിച്ച് തോറ്റം പാടിയ കലകാരൻ, ചിത്രകാരൻ, നാടകനടൻ, നൂറ്റിയൊന്നു തീചാമുണ്ടികെട്ടി പട്ടും വളയും നേടിയ പെരുമലയൻ. *മനത്താനത്ത് കുഞ്ഞിരാമൻ-പാട്ടു പുസ്തകങ്ങളുംകീർത്തനങ്ങളും എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യത്തെ ബ്ലാത്തൂർ കവി *വട്ടക്കിൽ രാമൻ- ഇരിക്കൂർ ഫർക്കയിലെ പ്രശസ്ത വിഷചികിത്സകൻ. താഴെവീട്ടിൽ കേളപ്പൻ, കുന്നാരത്ത് ഗോപാലൻ എന്നീ വിഷ ചികിത്സകരും ബ്ലാത്തൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. *[[വെള്ളുവ കമ്മാരൻ]]- [[w:ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] പടത്തലവനായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ബ്ലാത്തൂർ പള്ള്യത്ത്തറവാട്ടിലെ അംഗമാണു. *നിടിയിൽ നാരായണൻ. സഖാവ് എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആദ്യ കാല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘാടകൻ *പള്ള്യത്ത് കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ. വളരെക്കാലം പഞ്ചായത്ത് മെംബറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം മെംബർ കണ്ണൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.ബ്ലാത്തൂർ,[[കല്യാട്]],[[പയ്യാവൂർ]].[[ഉളിക്കൽ]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലും മലയോര പ്രദേശങ്ങളിലും കർഷക പ്രസ്ഥാനങ്ങളേയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയേയും വളർത്താൻ പ്രവർത്തിച്ചു. *ഏ.സി,ശാദുലി- സ്വാതന്ത്ര സമര സേനാനി, 2015 ജൂലയ് 20 ന് അന്തരിച്ചു == ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രധാന വ്യക്തികൾ == *പള്ളിയത്ത് ചന്തുകുട്ടി- കാർഷിക വികസന ബേങ്ക് മുൻ സംസ്ഥാന ഡയരക്ടർ *[[മുഹമ്മദ് ബ്ലാത്തൂർ]]- [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] കണ്ണൂർ ജില്ല കോൺഗ്രസ് കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി *[[നൗഷാദ് ബ്ലാത്തൂർ]]- [[യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി *[[ടി.വി.നാരായണൻ]] -[[കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] കണ്ണൂർ ജില്ല മുൻ സെക്രട്ടറി, കേന്ദ്ര നിർവാഹക സമിതി അംഗം *[[വിജയകുമാർ ബ്ലാത്തൂർ]] - [[കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] എഡിറ്റോറിയൽ സമിതി അംഗം, സ്വതന്ത്രസിനിമ പ്രവർത്തകൻ == പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ == # പയശ്ശായി കുണ്ടം- നാടുവാഴിയായിരുന്ന കല്ല്യാട് യശമാനൻമാർ കുറ്റവിചാരണയ്ക്ക് ശേഷം കൊന്നവരെ കൊണ്ടുപോയിടുന്ന സ്ഥലം .ഇരിക്കൂർ ബ്ലാത്തൂർ റോഡരികിൽ . # ബ്രാണികുന്ന്- സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ഉയർന്ന സ്ഥലം.കല്ല്യാടേക്കുള്ള പ്രവേശനമാർഗ്ഗം. # ആലേമാവ് മൈതാനം-ബ്ലാത്തൂർ ടൗൺ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ പഴയ പേര്. # ആലപ്പട്ടി-. ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന കുടുംബങ്ങളായ-കരിയിൽ,പള്ളിയത്ത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള കുടുംബക്കാരുടെ പശുക്കളെ കെട്ടാൻ നിർമ്മിച്ചിരുന്ന തൊഴുത്തുകളുടെ കൂട്ടം ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലം. # വാരപ്പീടിക- എശ്ശമാൻ വാരം പിരിക്കാനായി വന്നു ക്യാമ്പ് ചെയ്യുന്ന പീടിക. ഇപ്പോഴത്തെ ബസ്സ് സ്റ്റാന്റ്. ==ബ്ലാത്തൂരിന്റെ ഭാഗമായി വികസിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങൾ== #ചോലക്കരി- നാൽപ്പതു വർഷം മുമ്പ് വരെ വയൽ പ്രദേശവും കൃഷിയും ഉണ്ടായിരുന്ന കരി പ്രദേശം ആണിത്. ബ്ലാത്തൂർ വയലിൽ നിന്നും ഒരു കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇവിടം ഇപ്പോൾ ഒരു ഗ്രാമമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. #കുലുങ്ങാട് #മഞ്ഞാംകരി-ബ്ലാത്തൂരിന്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്കുള്ള കുത്തനെ ഉള്ള ഇറക്കം ഇറങ്ങിയാൽ കാണുന്ന ഒരു നാൽ കവലയാണ് മഞ്ഞാംകരി. ഒരു രണ്ടു തലമുറ മുമ്പ് ബ്ലാത്തുരിൽ നിന്ന് കുടിയേറി പാർത്തവരാണ് ഈ മേഖലയിൽ മുഴുവനും. ബ്ലാത്തൂരിലെ പ്രധാന തറവാട്ടു പേരുകൾ ഇന്നും അവിടെ വീട് പേരുകൾ ആയി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ജല സമൃദ്ധി കൊണ്ടും ഇടതൂർന്ന സസ്യലതാദികൾ കൊണ്ടും പ്രകൃതി രമണീയമായ പ്രദേശമാണിത്. ഈ പ്രദേശം ബ്ലാത്തൂരിനെ [[പയ്യാവൂർ]], തിരൂർ, [[ഉളിക്കൽ]], [[കാഞ്ഞിലേരി]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തുകാർ ബ്ലാത്തൂർ ഗാന്ധി വിലാസം എ. എൽ. പി. സ്ക്കൂളിൽ ആണ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നത്. മഞ്ഞാംകരിയിൽ ഒരു അംഗന വാടി, ബ്ലാത്തൂർ ജമാ-അത്ത് ഭരണ കമ്മറ്റിയുടെ കീഴിൽ ഒരു മദ്രസയും ജുമാ-അത്ത് പള്ളിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. . 2012 ജൂൺ മുതൽ മഞ്ഞാംകരി മദ്രസയിൽ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം ആരംഭിച്ചു. രണ്ടു നിലകളുള്ള സ്വന്തം കെട്ടിടത്തിൽ രാജീവ് ഗാന്ധി ആർട്സ് ആൻഡ്‌ സ്പോർട്സ് ക്ലബ്‌ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. #കക്കട്ടും പാറ ==പ്രധാന പാറകൾ== *തവളപ്പാറ *വലിയപന്നിപ്പാറ *ചെറിയ പന്നിപ്പാറ *മരുതും പാറ *പൊനാമ്പള്ളി *നമ്പൂതിരിപ്പാറ *വെളിച്ചമ്പാറ *തുക്കപ്പാറ == മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ == [[പോലീസ് ഗ്രാമം]] എന്ന പേരിലും ബ്ലാത്തൂർ അറിയപ്പെടുന്നു.കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പോലീസുകാരുള്ള ഗ്രാമമാണിത്.{{തെളിവ്}} നാൽപ്പത്തിയഞ്ച് പേർ പോലീസ് സേനയിൽ സേവനം ചെയ്യുന്നു.എല്ലാവരും ബന്ധുക്കളും ആണെന്ന പ്രത്യേകതയും ഉണ്ട്.വളരെ കുറച്ച് അംഗസംഖ്യയുള്ള ഒരു കൊച്ചുപ്രദേശത്തുനിന്ന് ഇത്രയധികം പോലീസുകാർ ജോലി ചെയ്യുന്നത് കേരളത്തിൽ മറ്റെങ്ങുമില്ല.{{തെളിവ്}} === സാമൂഹികാവസ്ഥ === [[മണിയാണി]] അല്ലെങ്കിൽ [[എരുമാൻ]], [[യാദവ]] എന്ന ഹിന്ദു ജാതി വിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവരാണു ബഹു ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും. [[തീയ്യർ]], [[ആശാരി]], [[കണിയാൻ|കണിശൻ]], [[കൊല്ലൻ]], [[പുലയർ]] എന്നീ ജാതിയിൽ പെട്ടവരും ഈ ഗ്രാമത്തിൽ ഉണ്ട്. മുസ്ലിം മതത്തിൽ പെട്ടവർ ഇരുപത് ശതമാനത്തോളം വരും. [[ക്രിസ്ത്യൻ]] മത വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട ആരും ഗ്രാമത്തിൽ ഇല്ല.{{തെളിവ്}} ഒരു നമ്പൂതിരി കുടുംബവും ഉണ്ട്. ==സാംസ്കാരിക രംഗം== [[കുട്ടമത്ത് കുന്നിയൂർ കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണക്കുറുപ്പ്|കുട്ടമത്ത് കുന്നിയൂർ കുഞ്ഞികൃഷ്ണക്കുറുപ്പ്]] രചിച്ച ബാലഗോപാലൻ നാടകം ബ്ലാത്തൂരിൽ 1940 കാലത്ത് അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[കെ. ദാമോദരൻ|കെ. ദാമോദരന്റെ]] [[പാട്ടബാക്കി]] നാടകവും കർഷകസംഘസമ്മേളനത്തോടനുബന്ധിച്ച് അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. # സി ആർ.സി.ഗ്രന്ഥാലയം- വളരെ വർഷമായി സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സംഘം # [[കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] ബ്ലാത്തൂർ യൂനിറ്റ്- 1985 മുതൽ സജീവം.കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പ്രധാന യൂണിറ്റുകളിൽ ഒന്ന്. #പീപ്പിൾസ് സ്പോർട്സ് ആന്റ് ആർട്സ് ക്ലബ്ബ് (പി.എസ്.ഏ.സി) -1975 മുതൽ 80 വരെ സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന സാംസ്കാരിക സംഘടന.നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഈ സംഘം അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ===കല -സാംസ്കാരിക സംഘങ്ങൾ=== # കളിയരങ്ങ്- സി .ആർ. സി യുടെ നാടകവിഭാഗം # സംസ്കാര ബ്ലാത്തുർ.ബ്ലാത്തൂരിലെ സാമൂഹിക- സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മ # ആക്റ്റീവ് യങ്സ്റ്റേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ(ഏ.വൈ.ഒ)-1983 മുതൽ കുറച്ച് വർഷം സജീവം #റെഡ് സ്റ്റാർ സ്പോർട്സ് ആന്റ് ആർട്സ് ക്ലബ്ബ് # സമഭാവന ==പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ== #[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] (BJP) #[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] (INC) #[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] (CPIM) #[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] (CPI) #[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]] (IUML) ==സമുദായ സംഘടനകൾ== #[http://hinduaikyavedi.org/ ഹിന്ദു ഐക്യവേദി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414153531/http://www.hinduaikyavedi.org/ |date=2012-04-14 }} #[[സമസ്‌ത കേരള സുന്നി സ്‌റ്റുഡന്റ്‌സ്‌ ഫെഡറേഷൻ]] (SKSSF) #അഖില കേരള യാദവ സഭ === കല സാഹിത്യ രംഗം === താഴെപ്പറയുന്ന വ്യക്തികൾ ബ്ലാത്തൂർ സ്വദേശികളാണ്. #[[ രമേശൻ ബ്ലാത്തൂർ]] ചെറുകഥാകൃത്ത്,നോവലിസ്റ്റ് . #[[വിജയകുമാർ ബ്ലാത്തൂർ]] ഡോക്കുമെന്ററി സിനിമ സംവിധായകൻ,ശാസ്ത്ര സാഹിത്യകാരൻ, സിനിമ നിരൂപകൻ #തമ്പാൻ.സി.വി. നാടക നടൻ, സിനിമ നടൻ #കൃതിക സുരേഷ്- അഭിനേത്രി #[[നൗഫൽ ബ്ലാത്തൂർ]] സിനിമ തിരക്കഥാകൃത്ത്, നാടക സംവിധായകൻ . [[മോഹൻലാൽ]] അഭിനയിച്ച [[റെഡ് വൈൻ]] എന്ന സിനിമയുടെ തിരക്കഥ ഇദ്ദേഹമാണ് നിർവഹിച്ചത് ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> [[File:Blathur pond.jpg|thumb|]] പ്രമാണം:Onam celebration.jpg|ഓണാഘോഷം പ്രമാണം:Blathur Onam celebration3.jpg|ഓണാഘോഷം അമ്പലക്കണ്ടിയിൽ പ്രമാണം:Manjal bhagavathi theyyam.JPG|മാഞ്ഞാൾ ഭഗവതി, കെളമ്പത്ത് കുടുംബക്ഷേത്രം പ്രമാണം:Thampuratty_theyyam.jpg|തമ്പുരാട്ടി തെയ്യം പ്രമാണം:blathur.jpg Blathur vettakkarumakan temple.jpg|ബ്ലാത്തൂർ വേട്ടക്കൊരുമകൻ ക്ഷേത്രം പ്രമാണം:Thazhe kotam.jpg|ബ്ലാത്തൂർ താഴേക്കോട്ടം പ്രമാണം:Blathur temple.jpg|ബ്ലാത്തൂർ വേട്ടക്കരുമകൻ ക്ഷേത്രം പ്രമാണം:Vettakkarumakan theyyam.jpg|ബ്ലാത്തൂർ വേട്ടക്കൊരുമകൻ തെയ്യം പ്രമാണം:തമ്പുരാട്ടി.jpg|തമ്പുരാട്ടി തെയ്യം പ്രമാണം:തായ്പരദേവത തെയ്യം.JPG|പുതിയ ഭഗവതി തെയ്യം പ്രമാണം:vasoorimala_blathur.jpeg|വസൂരിമാല തെയ്യം File:Blathur vayal.jpeg|ബ്ലാത്തൂർ വയൽ File:Blathur pond diving4.JPG|ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുട്ടികൾ കുളിക്കുന്നു File:Blathur Onam celebration.jpg|ഓണാഘോഷം പ്രമാണം:Blathur waterfall 5.jpg|മുയ്യേരി വെള്ളച്ചാട്ടം പ്രമാണം:Blathur temple pond.jpeg|വേട്ടക്കരുമകൻ ക്ഷേത്രക്കുളം പ്രമാണം:Blathur waterfall 7.jpg|മുയ്യേരി വെള്ളച്ചാട്ടം </gallery> ==അവലംബം== <references/> {{commons category|Blathur}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} rfeuc6vx41740mowf03fkpgr7rvsn70 0 119106 4663022 4648651 2026-08-30T06:02:12Z Malikaveedu 16584 4663022 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alakkode Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിൽ ഇടുക്കി ജില്ലയിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു്|ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ഇടുക്കി ജില്ല}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.245803 |രേഖാംശം = 75.462749 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = ജോസ് വട്ടമല |വിസ്തീർണ്ണം = 70.77 |ജനസംഖ്യ = 34,878 |ജനസാന്ദ്രത = 493 |Pincode/Zipcode = 670571 |TelephoneCode = 0460 |ജനസേവന കേന്ദ്രങ്ങൾ= |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = അരങ്ങം ശ്രീ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, ആലക്കോട് സെൻ്റ് മേരീസ് ഫൊറോന പള്ളി, രയറോം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]], [[തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്ക്|തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ലോക്ക്|തളിപ്പറമ്പ് ബ്ലോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. [[ആലക്കോട്]], [[തിമിരി]], വെള്ളാട് എന്നീ വില്ലേജുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 70.77 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ, വടക്കുഭാഗത്ത് [[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] പഞ്ചായത്തും കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉദയഗിരി]] പഞ്ചായത്തും തെക്കുഭാഗത്ത് [[നടുവിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നടുവിൽ]]‍, [[ചപ്പാരപ്പടവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[എരമം-കുറ്റൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എരമം-കൂറ്റൂർ]]‍,[[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്| പെരിങ്ങോം വയക്കര]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. 1968 വരെ ഈ പ്രദേശം തടിക്കടവ് പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 1968-ൽ തടിക്കടവ് പഞ്ചായത്ത് വിഭജിച്ച് ആലക്കോട്, ചപ്പാരപ്പടവ് എന്നീ പഞ്ചായത്തുകൾ നിലവിൽ വന്നു. 1979-ൽ ആലക്കോട് പഞ്ചായത്ത് വീണ്ടും വിഭജിച്ച് ആലക്കോട്, ഉദയഗിരി എന്നീ പഞ്ചായത്തുകൾ നിലവിൽ വന്നു. 1981-ലെ വില്ലേജ് പുന:സംഘടനക്ക് മുമ്പ് തടിക്കടവ്, നടുവിൽ വില്ലേജുകളിലായാണ് ഈ പഞ്ചായത്തു പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നത്.<ref>[http://lsgkerala.in/http://lsgkerala.in/alakode// ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==വാർഡുകൾ == #ചിറ്റടി #[[തേർത്തല്ലി]] #രയരോം #മൂന്നാംകുന്ന് #പരപ്പ #കുട്ടാപ്പറമ്പ് #[[ആലക്കോട്]] #[[ഒറ്റത്തൈ]] #[[കാപ്പിമല]] #നെല്ലിക്കുന്ന് #കാവുംകുടി #കൊല്ലമ്പി #നരിയംപാറ #കൊട്ടയാട് #നെല്ലിപ്പാറ #അരങ്ങം #നെടുവോട് #മേരിഗിരി #[[തിമിരി]] #ചെറുപാറ #കൂടപ്രം ==ഇതും കാണുക== *[[ആലക്കോട്‌]] *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/http://lsgkerala.in/alakode// ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == അവലംബം == <references/> {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] tq3lbqtszuij5473t3vlvs6yrzce84f 0 119938 4663026 4650232 2026-08-30T06:13:20Z Malikaveedu 16584 4663026 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kurumathoor Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = ഗ്രാമം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.038628 |രേഖാംശം = 75.4180741 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = കെ.കൃഷ്ണൻ |വിസ്തീർണ്ണം = 50.79 |ജനസംഖ്യ = 31,023 |ജനസാന്ദ്രത = 611 |Pincode/Zipcode = 670142 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = കരിമ്പം ജില്ലാ കൃഷിത്തോട്ടം, [[പെപ്പർ റിസർച്ച് സ്റ്റേഷൻ, പന്നിയൂർ|കുരുമുളക് ഗവേഷണ കേന്ദ്രം, പന്നിയൂർ]] |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്ക്|തളിപ്പറമ്പ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ലോക്ക്]] പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. കുറുമാത്തൂർ, പന്നിയൂർ എന്നീ വില്ലേജുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 50.79 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. 20 വാർഡുകളുള്ള ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[ചപ്പാരപ്പടവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്]], [[ചെങ്ങളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെങ്ങളായി]] പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[ചെങ്ങളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെങ്ങളായി]], [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]] പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]] പഞ്ചായത്തും, [[തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭ|തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭയും]], പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭയും, [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[ചപ്പാരപ്പടവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. 1954-ൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട കുറുമാത്തൂർ, മുയ്യം, പന്നിയൂർ എന്നീ മൂന്നു പഞ്ചായത്തുകൾ, 1960-ലെ കേരള പഞ്ചായത്ത് നിയമം നടപ്പായ ശേഷം ഏകീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ കുറുമാത്തൂർ പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമായി. 1961-ലെ വില്ലേജു പുന:സംഘടനയുടെ ഭാഗമായി [[കുറുമാത്തൂർ]]‍, [[മുയ്യം]], റവന്യൂവില്ലേജുകൾ ഏകീകരിച്ച് കുറുമാത്തൂർ വില്ലേജിനു രൂപം നൽകി. [[പന്നിയൂർ]] വില്ലേജ് അതേപടി നിലനിന്നു. ഈ രണ്ടു വില്ലേജുകളും ചേർന്നതാണ് ഇന്നത്തെ കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്.<ref>{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/kurumathurpanchayat/ |title=കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-07 |archive-date=2015-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405033310/http://lsgkerala.in/kurumathurpanchayat/ |url-status=dead }}</ref>. പഞ്ചായത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാന ജലസ്രോതസ്സ്, ഭൂരിഭാഗം വാർഡുകളിലൂടെയും ഒഴുകുന്ന കുറ്റിക്കോൽ പുഴയും അതിന്റെ കൈത്തോടുകളും തന്നെ. 1952-53-ൽ സ്ഥാപിതമായ പന്നിയൂർ കുരുമുളകു ഗവേഷണ കേന്ദ്രം, കുരുമുളകു ഗവേഷണത്തിനു മാത്രമായി ലോകത്തിലാദ്യത്തേതാണ്. ഈ കേന്ദ്രം ഉൽപാദിപ്പിച്ച അത്യുൽപാദന ശേഷിയുള്ള സങ്കരയിനം പന്നിയൂർ-1 കുരുമുളക് കൊടി പ്രസിദ്ധമാണ്. 1972-മുതൽ ഈ സ്ഥാപനം കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ പന്നിയൂർ ഗ്രാമത്തിന്റെ പേരുപോലും പ്രശസ്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. 1905-ൽ സ്ഥാപിതമായ കരിമ്പം കാർഷിക ഗവേഷണ കേന്ദ്രം ഇന്നു ജില്ലാ കൃഷിതോട്ടമാണ്. ==വാർഡുകൾ== #കാരകൊടി #കാലികടവ് #കൂനം #ചൊറുക്കള #പൊക്കുണ്ട് #വൈത്തല #കുറുമാത്തൂർ #പുല്ലാഞ്ഞിയോട് #മുണ്ടേരി #വടക്കാഞ്ചേരി #പാറാട്‌ #ചെപ്പനൂൽ #വരഡൂൽ #മുയ്യം #പാണക്കാട് #കണിച്ചമാൽ #ചവനപ്പുഴ #പൂമംഗലം #മഴൂർ #പന്നിയൂർ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |കാരാക്കൊടി |ജയേഷ് എ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |002 |കാലിക്കടവ് |ഹൈദരാലി കെ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |003 |കൂനം |പി വി ബാലചന്ദ്രൻ മാസ്റ്റർ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |004 |ചൊറുക്കള |സറീന സാമ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |സ്‌ത്രീ |- |005 |പൊക്കുണ്ട് |ജുബൈരിയ ടീച്ചർ |മറ്റുള്ളവർ |IND |സ്‌ത്രീ |- |006 |വൈത്തല |സുമ കെ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |007 |കുറുമാത്തൂർ |നൗഷാദ് പുതുക്കണ്ടം | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |ജനറൽ |- |008 |പുല്ലാഞ്ഞിയോട് |രമ്യ വി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |009 |മുണ്ടേരി |അനില വി പി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |010 |വടക്കാഞ്ചേരി |പി വിമല | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |011 |പാറാട് |കാനായി രാജൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |012 |[[ചെപ്പനൂൽ]] |അനിത സി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |013 |വരഡൂൽ |നജ്‌മ മുസ്തഫ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |സ്‌ത്രീ |- |014 |മുയ്യം |രാജൻ പി വി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |പട്ടികജാതി |- |015 |പനക്കാട് |അശോകൻ പി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |016 |കണിച്ചാമൽ |വി വി ചന്ദ്രമതി | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |017 |ചവനപ്പുഴ |എസ് പി രമേശൻ മാസ്റ്റർ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |018 |പൂമംഗലം |ഒ വി ശോഭന ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |സ്‌ത്രീ |- |019 |മഴൂർ |റീജ എൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |സ്‌ത്രീ |- |020 |പന്നിയൂർ |സഈദ് ടിപി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |ജനറൽ |} ==ഇതും കാണുക== *[[കുറുമാത്തൂർ]] *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/kurumathurpanchayat/ കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405033310/http://lsgkerala.in/kurumathurpanchayat/ |date=2015-04-05 }} == അവലംബം == <references/> *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] eo9fa7yz1x7ukee8mk2samy0yik3771 0 139537 4662999 3777277 2026-08-29T22:52:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662999 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Time Server}} ഒരു റഫറൻസ് ക്ലോക്കിൽ നിന്നും സമയം സ്വീകരിച്ച് ഒരു നെറ്റ്‌വർക്കിലുള്ള മറ്റു കമ്പ്യൂട്ടറുകളിലേക്ക് പകർന്നു നൽകുന്ന സെർവർ കമ്പ്യൂട്ടറിനെയാണ് '''ടൈം സെർവർ''' എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.<ref>https://www.infoblox.com/glossary/time-server/#:~:text=A%20Time%20Server%20is%20a,or%20an%20Internet%20time%20server.</ref> ഇത് ഒരു ലോക്കൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സെർവറോ ഇന്റർനെറ്റ് സെർവറോ ആകാം. നെറ്റ്‌വർക്ക് ടൈം പ്രോട്ടോക്കോൾ (എൻടിപി) ആണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ടൈം സെർവറുകൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഒരു ടൈം സെർവറിന്റെ റഫറൻസായി മറ്റൊരു നെറ്റ്‌വർക്കിലോ ഇന്റർനെറ്റിലോ ഉള്ള ഒരു ടൈം സെർവറോ അല്ലെങ്കിൽ റേഡിയോ ക്ലോക്കോ അതുമല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ക്രുത്യമായ ആറ്റോമിക് ക്ലോക്കോ ആകാം. സാധാരണയായി ജി പി എസും ജി പി എസ് ക്ലോക്കും ഒക്കെ ആണ് ടൈം സെർവറുകളുടെ റഫറൻസ് ആയി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/Network-Time-Protocol |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-09-12 |archive-date=2022-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912230430/https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/Network-Time-Protocol |url-status=dead }}</ref> ഒരു സാധാരണ നെറ്റ്‌വർക്ക് സെർവറിനെയും പ്രത്യേക സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളുടെ സഹായത്തോടെ ടൈം സെർവറിന്റെ ജോലി കൂടി ചെയ്യിക്കാൻ കഴിയും. നിലവിലുള്ള ഒരു നെറ്റ്‌വർക്ക് സെർവറിന് (ഉദാ. ഫയൽ സെർവർ) അധിക സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ഉള്ള ഒരു ടൈം സെർവറാകാം. എൻടിപി ഹോംപേജ് നിരവധി ജനപ്രിയ ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്കായി എൻടിപി സെർവറിന്റെയും ക്ലയന്റിന്റെയും സൗജന്യവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ റഫറൻസ് ഇമ്പ്ലിമെന്റേഷൻ നൽകുന്നു. മറ്റൊരു ചോയ്‌സ് ഒരു ഡെഡിക്കേറ്റഡ് ടൈം സെർവർ ഉപകരണമാണ്. "സ്ട്രാറ്റം" എന്ന പദം ഒരു സെൻട്രൽ അല്ലെങ്കിൽ ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള സമയ സെർവറുമായുള്ള അടുപ്പം ലേബൽ ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സെർവറുകളുടെ ഒരു ശ്രേണിയിൽ ഒരു പ്രത്യേക ടൈം സെർവറിന്റെ സ്ഥാനം സ്ട്രാറ്റം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സ്കെയിൽ 1 മുതൽ 15 വരെ ആണ്, ഇവിടെ 1 എന്നത് ഏറ്റവും കൃത്യവും സാധ്യതയുള്ളതുമായ ഫിസിക്കൽ ഹാർഡ്‌വെയർ ഉപകരണമാണ്. സ്ട്രാറ്റം വളരെ കൂടുതലുള്ള ഒരു സെർവറിൽ നിന്നുള്ള ടൈം അപ്‌ഡേറ്റ് ചില സമയങ്ങളിൽ ക്ലയന്റുകൾ നിരസിക്കും, കൂടാതെ മിക്കതും ഉയർന്ന സ്‌ട്രാറ്റ ടൈം സ്രോതസ്സുകളേക്കാൾ കുറഞ്ഞ സ്‌ട്രാറ്റ ടൈം സ്രോതസ്സുകളാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥ ടൈം സ്രോതസ്സുകളില്ലാതെ ഇൻ-ഹൗസ് ടൈം സെർവർ സജ്ജീകരിക്കുന്ന അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർമാർക്ക് ഇത് ഒരു പിറ്റ്ഫാളാണ്(മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതോ സംശയിക്കാത്തതോ ആയ അപകടം അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിമുട്ട്). ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:ഇന്റർനെറ്റ് പ്രോട്ടോക്കോൾ]] rxqrleme1173b3veq0yfp3qr0435lyj 0 145047 4663012 4654598 2026-08-30T04:28:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663012 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Kurdish–Turkish conflict (1978–present) | partof = the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]] | image = PKK-Conflict-de.png | image_size = 300px | caption = Thematic map, general view over the Kurdish &nbsp;– Turkish conflict (2010) | date = {{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}}) | place = [[Northern Kurdistan]] ([[Eastern Anatolia Region|Eastern]] and [[Southeastern Anatolia Region|Southeastern]] Turkey), spillovers into [[Southern Kurdistan]] ([[Northern Iraq]]) and [[Autonomous Administration of North and East Syria]] (Northern [[Syria]]) | territory = | result = | status = [[List of ongoing armed conflicts|Ongoing]]: * [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15<ref name="End of armed struggle 1">{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|url-status=dead}}</ref><ref name="End of armed struggle 2">{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&nID=43389&NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref><ref name="End of armed struggle 3">{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|archive-date=20 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="End of armed struggle 5">{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=2018-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace|url-status=dead}}</ref> * [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani]] * [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015 * Turkish claim: approx. 500-550 PKK left in Turkey<ref>{{Cite web |url=https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-08-31 |archive-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205219/https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister |url-status=dead }}</ref> | combatants_header = | combatant1 = '''{{flagicon|Turkey}} [[Turkey]]''' * [[Turkish Armed Forces]] ** [[File:Özel Kuvvetler Komutanlığı Brövesi.png|20px]] [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]] * [[Turkish National Police]] **[[Police Special Operation Department|PÖH]] * [[JİTEM]] '''Other forces:''' * Some Kurdish tribes<ref>{{cite web|url=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|title=Turkey's Kurdish tribes call PKK to leave country|publisher=TRTWorld| date=2 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all|accessdate=6 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|title=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|website=Dailysabah.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|title=Erdogan's new Kurdish allies|publisher=Kurdish Institute|access-date=2020-08-31|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|url-status=dead}}</ref> * [[Village guard system|Village Guards]] * [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/increasing-tensions-see-resurgence-turkeys-far-right-street-movements-923266627 |title=Increasing tensions see resurgence of Turkey's far-right street movements |last=MacDonald |first=Alex |date=14 September 2015 |website= |publisher=Middle East Eye |access-date=7 December 2016 |quote=}}</ref> * [[Turkish Revenge Brigade]]<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/09/turkey-kurds-pkk-cizre-curfew-civilian-demand-answers.html|title=Kurds demand answers after battles in Cizre|date=18 September 2015|work=al-monitor.com|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thesop.org/story/politics/2008/01/04/turkish-government-associated-death-squads.php|title=Turkish Government-Associated Death Squads|work=thesop.org|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>Metelits, Claire, ''Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior'', (New York University Press, 2010), 154–155.</ref> '''Supported by:''' *{{flag|Azerbaijan}}{{cn|date=August 2020}} *{{flag|Iran}}{{cn|date=August 2020}} *{{flag|Pakistan}}<ref>https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html</ref> ---- * [[Deep state in Turkey|Deep state]]<ref>{{cite web|url=https://newyorker.com/magazine/2012/03/12/the-deep-state|title=The Deep State|website=Newyorker.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://huffingtonpost.com/karabekir-akkoyunlu/old-demons-in-new-faces-t_1_b_8383086.html|title=Old Demons in New Faces? The 'Deep State' Meets Erdoğan's 'New Turkey'|first1=Karabekir Akkoyunlu Assistant Professor of Modern Turkey at the Centre for Southeast European|last1=Studies|first2=University of|last2=Graz|date=25 October 2015|website=Huffingtonpost.com}}</ref> | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]''' * {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]] ** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]] ** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] **{{flagicon image|Infobox_YDGH_Flag.png}} '''[[YDG-H]]:''' *** {{flagicon image|Flag_of_the_YPS_-_Horizontal.svg|border=}} [[Civil Protection Units|YPS]] *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.png|border=}} [[YPS-Jin]] * {{flagicon image|Flag_of_the_Democratic_Union_Party.svg|border=}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]] ** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] ***{{flagicon image|YPG_International.svg|border=}} [[YPG International]] **{{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] **{{flagicon image||border=}} [[Anti-Terror Units]] * {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]<ref name="presstv">{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy }}{{dubious|date=August 2016}}</ref> ** {{flagicon image|Yrk_bayrağı.png}} [[Eastern Kurdistan Units|YRK]] ** {{flagicon image|hpj_bayrağı.png}} [[Women's Defence Forces|HPJ]] *[[Sinjar Alliance]] ** {{flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units]] ** {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units]] {{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]''' * {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]] * {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]] * {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]] * {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]] * {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]] {{flagicon image|International_Freedom_Battalion_original_banner.svg}} '''[[International Freedom Battalion]]''' ---- {{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]''' ---- {{Collapsible list | bullets = yes | title = Support (incl. alleged by Turkey): | {{flagicon image|Flag_of_PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]{{cn|date=August 2020}} | {{Flag|Syria}} <small>(until October 1998; from 2012)</small><ref name="Faucompret"/><ref name="telegraph"/><ref>{{cite book|last=Bal|first=İdris|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|year=2004|publisher=BrownWalker Press|location=Boca Raton, Fl.|isbn=9781581124231|page=359|quote=With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...}}</ref><ref name="Mannes">{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations|url=https://archive.org/details/profilesinterror0000mann|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|location=Lanham, Maryland|isbn=9780742535251|page=[https://archive.org/details/profilesinterror0000mann/page/185 185]|quote=PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.}}</ref> | {{flag|Soviet Union}} <small>([[Dissolution of the Soviet Union|until 1991]])</small><ref name="Faucompret"/><ref>{{cite book|last=Shapir|first=Yiftah|title=The Middle East Military Balance, 1996|year=1998|publisher=Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University|location=Jerusalem, Israel|isbn=9780231108928|page=114|quote=The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union}}</ref> | {{flag|Cyprus}}<ref name="Faucompret">{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|url=https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc|year=2008|publisher=Taylor & Francis |location=Hoboken |isbn=9780203928967|page=[https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc/page/168 168]|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}</ref> | {{flag|Greece}}<ref>{{cite news|title=Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm|accessdate=21 July 2013|date=2 June 1999|agency=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey says Greece supports PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01|accessdate=21 July 2013|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=1 July 1999}}</ref> | {{Flag|Russia}}<ref>{{cite book|last=Bilgin|first=Fevzi|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|year=2013|publisher=Lexington Books|isbn=9780739184035|page=96|author2=Sarihan. Ali |quote=The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.}}</ref><ref>{{cite news|title=Russian newspaper: Russia provided money for PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28|accessdate=17 October 2012|newspaper=Hurriyet Daily News|date=28 February 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support |url=http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |accessdate=23 July 2013 |newspaper=[[Today's Zaman]] |date=30 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |archivedate=22 September 2013 }}</ref> | {{Flag|Iran}} <small>(until 2018)</small><ref name="Faucompret"/><ref>{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|year=2009|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, N.J.|isbn=9781412812016|page=129|quote=Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|title=Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html|accessdate=17 October 2012|newspaper=The Telegraph|date=3 September 2012}}</ref> | {{flagicon image|Flag_of_Libya_(1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] <small>(until 2006)</small><ref>{{Citation|title=World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era|publisher=Routledge|last=Ciment|first=James|year=2015|page=721|quote=Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK...}}</ref> | {{flag|Egypt}} <small>(allegedly since 2016)</small><ref>{{cite web|work=[[Rudaw]]|url=http://rudaw.net/english/middleeast/270620161|date=27 June 2016|title=Are the PKK and Cairo new allies?|quote=Cairo allegedly gave the PKK delegation funds and weapons after the second meeting, the report adds.}}</ref> | {{flag|UAE}} <small>(allegedly since 2017)</small><ref>{{cite news|work=[[Australian Strategic Policy Institute]]|title=What does Afrin mean for international security?|date=2 February 2018|url=https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/}}</ref><ref>{{cite news|work=[[The New Arab]]|title=EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'|date=15 June 2020|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae|access-date=2020-08-31|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811230747/https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae|url-status=dead}}</ref> |{{flag|Israel}}{{cn|date=August 2020}} }} | commander1 = '''Current commanders'''<br/> {{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[Recep Tayyip Erdoğan]]}}<br/> {{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br/>{{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Güler]]<br/> ---- {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--as above--> |title=Past commanders: |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[Turgut Özal]] |4={{flagicon|Turkey}} [[Süleyman Demirel]] |5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]] |6={{flagicon|Turkey}} [[Bülent Ecevit]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[Necmettin Erbakan]] |9={{flagicon|Turkey}} [[Tansu Çiller]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] |20={{flagicon|Turkey}} [[Binali Yıldırım]] |21={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Davutoğlu]] |22={{flagicon|Turkey}} [[Abdullah Gül]] }} | commander2 = '''Current commanders'''<br/>{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]<br/> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]<br/> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} Ayfer Kordu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-neutralizes-most-wanted-pkk-terrorist-in-n-iraq-147218|title=Turkey neutralizes most-wanted PKK terrorist in N Iraq|website=Hürriyet Daily News|accessdate=7 October 2019}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militant-on-turkeys-most-wanted-list-killed-in-southeast-interior-ministry-122419 |title=PKK militant on Turkey's 'most-wanted list' killed in southeast: Interior Ministry |publisher=Hurriyetdailynews.com |date=2017-11-14 |accessdate=2018-04-16}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]<br/> {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Haji Ahmadi]]<ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044938/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |url-status=dead |archive-date=16 June 2012 |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=Presstv.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><br/> {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--as above--> |title=Past commanders: |1={{flagicon image|Flag_of_the_Kurdistan_Workers'_Party_(1995-2002).svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag_of_the_Kurdistan_Workers'_Party_(1995-2002).svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag_of_the_Kurdistan_Workers'_Party_(1995-2002).svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag_of_the_Kurdistan_Workers'_Party_(1995-2002).svg}} [[Nizamettin Taş]] |6={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]] |10={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}} |11={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Halil Atac]] }} | units1 = | units2 = | strength1 = [[Turkish Armed Forces]]: 639,551:<ref name=aktifhaber>{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}</ref><br /> [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700<ref>{{cite news|title=Turkey's Paramilitary Forces |work=Orbat |page=33 |date=25 July 2006 |url=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |archivedate=27 March 2009 }}</ref> <br /> [[General Directorate of Security|Police]]: 225,000<br /> [[Village guard system|Village Guards]]: 65,000<ref>{{cite web |url=http://www.mysinchew.com/node/37882 |title=Turkey's 'village guards' tired of conflict |publisher=My Sinchew |date=19 April 2010 |accessdate=29 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882 |archive-date=21 April 2010 |url-status=dead }}</ref><br /> {{flagicon|Turkey}} '''Total: 948,550''' <br /><small>(not all directly involved in the conflict)</small> | strength2 = [[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800<ref name="fas">{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike |archive-date=2008-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080428065853/http://www.fas.org/irp/world/para/pkk.htm |url-status=dead }}</ref><ref name=Sabah>{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}</ref> [[PJAK]]: 1,000<ref>[[International Relations and Security Network|ISN]] [http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?lng=en&id=52966 Kurdish strike reminder of forgotten war], 26 February 2007</ref>–3,000<ref>[https://web.archive.org/web/20101230014928/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=805&tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&no_cache=1 Iran's Kurdish Threat: PJAK], 15 June 2006</ref> <br /> [[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]: A few dozen<ref name="Freedom Falcons"/> <br /> '''Total: ≈5,000–32,800'''<ref name=Sabah/> | casualties1 = ''Before 2015'':<br />5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured <small>(24 currently held)</small><ref>14 taken (May 1993),[http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511234249/http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/ |date=2015-05-11 }} 8 taken (Oct. 2007),{{citation needed|date=November 2019}} 23 taken (2011–12),[http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi |date=2016-01-20 }} 8 released (Feb. 2015),[https://www.bbc.com/news/world-europe-20971100] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150923_asker_polis_aileleri] 20 held (Dec. 2015),[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken (Jan. 2016),[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 95 reported taken</ref><ref>20 as of Dec. 2015,[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken Jan. 2016,[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 22 reported currently held</ref><br />''[[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|2015-present]]'':<br />1,166 killed<br /><br />'''Total:''' '''8,266 killed and 21,128 wounded'''<br /><ref name=30yilda>{{cite news|title=How many martyrs did Turkey lost?|url=http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm|accessdate=7 December 2015|agency=Internethaber}}</ref><ref name=nearly7000/> | casualties2 = '''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''<br/><small>(Turkish claim)</small><ref>22,374 killed (1984–2015),[http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092 |date=11 October 2016 }} 9,500 killed (2015–2016), [http://m.ahaber.com.tr/gundem/2017/04/26/fikri-isik-10-bin-100un-uzerinde-terorist-olduruldu] 600 killed (2017),[http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672], 203,000 arrested (1984–2012),[http://www.milliyet.com.tr/28-yilin-aci-bilancosu-35-bin-300-kisi-teror-kurbani-oldu-siyaset-1581690/], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672|title=Erdoğan'dan 'milli seferberlik' ilanı|date=15 December 2016|accessdate=17 April 2017|website=Bbc.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/guncel/icisleri-bakani-soylu-son-9-ayda-bin-68-terorist-etkisiz-hale-getirildi/haber-632366|title=İçişleri Bakanı Soylu: Son 9 ayda bin 68 terörist etkisiz hale getirildi - Haberler - Son Dakika Haberleri - AKŞAM|website=Aksam.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> | casualties3 = '''Total killed: 50,000–55,000'''<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="1100die">{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/todays-headlines/over-1-100-die-in-pkk-attacks-in-turkey-since-july-2015/682842|title=Over 1,100 die in PKK attacks in Turkey since July 2015|website=Aa.com.tr|accessdate=10 November 2016}}</ref> ---- '''Civilian casualties:'''<br /> '''6,741''' killed and '''14,257''' wounded by the PKK (Turkish claim)<ref name=nearly7000>{{cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7%2c000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828134440/https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7%2c000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|url-status=dead|archive-date=2018-08-28|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|website=Yenisafak.com}}</ref><br /> '''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)<ref name="executions"/><ref>{{cite book|editor-last1=Visweswaran|editor-first1=Kamala|title=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0812207835|page=14|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book|last1=Romano|first1=David|title=The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity|date=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521684262|page=81|url=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded"/> 3,000,000+ displaced<ref name="displaced"/> | notes = {{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[Sunni]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]].<ref>{{cite news|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah |url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |accessdate=27 December 2015 |work=Turkish Weekly |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |archivedate=2 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news|title=The real challenge to secular Turkey|url=http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127|accessdate=27 December 2015|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dogan|first1=Azimet|title=Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs |date=2008 |publisher=University of Baltimore |url=https://books.google.com/?id=HUyJOgAACAAJ}}</ref><ref>{{cite news|last1=T. Nugent|first1=John|title=The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy|url=http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|accessdate=27 December 2015|agency=the Department of National Security Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|archive-date=20 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jenkins|first1=Gareth|title=A New Front in the PKK Insurgency|url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499|accessdate=27 December 2015|agency=International Relations and Security Network (ISN)|publisher=International Relations and Security Network (ISN)|date=2010|archive-date=2016-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499|url-status=dead}}</ref> | campaignbox = {{Campaignbox PKK–Turkey conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}} }} [[തുർക്കി]] സർക്കാരും, വിവിധ [[കുർദ്|കുർദിഷ് വിഭാഗങ്ങളും]] തമ്മിൽ 1978 നവംബർ 27 ന് ആരംഭിച്ച് ഇപ്പോഴും തുടരുന്ന സായുധപോരാട്ടങ്ങളാണ് '''കുർദിഷ് കലാപം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സ്വതന്ത്ര കുർദിസ്താന്റെ രൂപീകരണം, തുർക്കി റിപ്പബ്ലിക്കിനകത്ത് കുർദുകൾക്ക് സ്വയംഭരണമോ കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക അവകാശങ്ങൾ അനുവദിക്കുക തുടങ്ങിയവയാണ് കുർദിഷ് വിഭാഗങ്ങളുടെ ആവശ്യം. [[കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി|കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയാണ്]] ഈ പോരാട്ടങ്ങളുടെ മുൻനിരയിൽ നിൽക്കുന്നത്. 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ഇപ്പോഴും തുടരുന്ന ഈ പോരാട്ടങ്ങളിൽ പതിനായിരക്കണക്കിനു പേർ മരണമടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. == പശ്ചാത്തലം == തുർക്കിയുടെ തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് അർമേനിയ, ഇറാഖ്, ഇറാൻ രാജ്യങ്ങളീലെ കുർദിഷ് പ്രദേശങ്ങളോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന മേഖലയിലാണ് [[കുർദ്|കുർദ് വംശജർ]] അധിവസിക്കുന്നത്. ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ജനതയിൽപ്പെട്ട കുർദുകൾ തുർക്കികൾക്കും വളരെക്കാലം മുൻപേ [[അനറ്റോളിയ|അനറ്റോളീയൻ പീഠഭൂമിയിൽ]] വാസമുറപ്പിച്ചിരുന്നു. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാത്രമാണ്‌ തുർക്കികൾ ഇവിടെയെത്തുകയും മേഖല അധീനതയിലാക്കുകയും ചെയ്തത്. ഓട്ടൊമൻ തുർക്കിഷ് ഭരണകാലത്ത് പലപ്പോഴും കുർദുകൾ സാമ്രാജ്യത്തിനെതിരെ കലാപങ്ങളുയർത്തിയിരുന്നു. ആധുനികതുർക്കിയിലെ കുർദുകളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, [[മുസ്തഫ കമാൽ അത്താത്തുർക്ക്|മുസ്തഫ കമാൽ അത്താത്തുർക്കിന്റെ]] നയപരിപാടിയുടെ കാലത്ത് ആരംഭിച്ചതാണ്. തുർക്കി ദേശീയത ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നതിന്, തുർക്കിഷ് ഒഴികെയുള്ള മറ്റു ഭാഷകളുടെ ഉപയോഗമെല്ലാം അദ്ദേഹം നിരോധിച്ചിരുന്നു. ഇത് രാജ്യത്തെ അഞ്ചിലൊന്ന് വരുന്ന കുർദുകൾ, അവരുടെ മാതൃഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത് വിലക്കപ്പെട്ടു. കമാൽ അത്താത്തുർക്കിന്റെ സർക്കാർ, കുർദിഷ് സ്കൂളൂകളും കോളേജുകളും പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും അടച്ചുപൂട്ടിയിരുന്നു. കുർദിഷ് ഭാഷയുടെ നിരോധനം, കുട്ടികളുടെ പേരിടലിൽ വരെ സ്വാധീനിച്ചു. അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റേയോ സമൂഹത്തിന്റേയോ ചരിത്രവുമായി ഒരു ബന്ധവുമില്ലാത്ത പേരുകൾ‌ തുർക്കി ഭരണകൂടം അവർക്കു നൽകി. കുർദുകൾ‌ പ്രതിഷേധിച്ചപ്പോൾ അതിഭീകരമായാണ് ഭരണകൂടം അവരെ നേരിട്ടത്. പലപ്പോഴും കുർദിഷ് പ്രദേശങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റു മേഖലകളുമായുള്ള ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കുകയും ചെയ്തു. ചരിത്രവസ്തുതകളെ അവഗണിച്ച് കുർദുകളെ മലന്തുർക്കികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്ന സർക്കാരിന്റെ നയവും വൻ പ്രതിഷേധത്തിനിടയാക്കി. 1187-ൽ കുരിശുയുദ്ധക്കാരിൽ നിന്നും ജെറുസലേം തിരിച്ചുപിടിച്ച [[സലാദിൻ|സലാദിൻ അയൂബി]] ഒരു കുർദ് വംശജനായിരുന്നെന്നു പോലും തുർക്കിഷ് ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നില്ല. മറിച്ച് അദ്ദേഹം തുർക്കി രീതികളനുസരിച്ചാണ് തന്റെ സാമ്രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നതെന്ന് സൂചിപ്പിച്ചു. കുർദുകളെ തുർക്കികളുമായി ചേർക്കാനുള്ള തുർക്കി സർക്കാരിന്റെ ശ്രമം ഒരു പരിധിവരെ വിജയിച്ചിരുന്നു. 1970-കളിൽ കുർദുകളിൽ ഏതാണ്ട് മൂന്നിലൊന്നു പേർ മാത്രമേ സ്വയം കുർദുകളാണെന്ന് പറയുകയും [[കുർദിഷ് ഭാഷ]] ഉപയോഗിക്കാനാകുകയും ചെയ്തിരുന്നുള്ളൂ എന്നത് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്.<ref name=hiro1>{{cite book |last=Dilip Hiro|authorlink= |coauthors= |title=Inside Central Asia - A political history of Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgistan, Tajikistan, Turkey and Iran|year=2009 |publisher=Overlook Duckworth|location=New York|isbn=978-1-59020-221-0|chapter=Chapter 1 Turkey : From militant secularism to Grassroots of Isam|pages=106-107,116, 118-119|url=http://books.google.co.in/books?id=ZBfv-BSbwJcC&dq=Inside+Central+Asia&hl=en&ei=s90VTeuDG4OIrAfjh7TFCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA}}</ref> == സായുധപ്പോരാട്ടം == 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ [[അബ്ദുള്ള ഓജലാൻ|അബ്ദുള്ള ഓജലാന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവ ആശയങ്ങളെ മുൻനിർത്തിയുള്ള സംഘടനയായാണ് [[കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി|കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ]] ആരംഭം. വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പ്രാമുഖ്യമുള്ള ഈ സംഘടന [[അങ്കാറ]] കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു രൂപം കൊണ്ടത്. കാലക്രമേണ കക്ഷിയുടെ പ്രവർത്തനമേഖല കുർദിഷ് ആവാസപ്രദേശമായ തെക്കുകിഴക്കൻ തുർക്കിയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും കുർദിഷ് ദേശീയവാദം അതിന്റെ ആശയങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുകയും ചെയ്തു. 1978 നവംബർ 27-ന് ഈ സംഘടന, കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി എന്ന പേര് സ്വീകരിക്കുകയും തങ്ങളുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രാജ്യത്തെ വലതുപക്ഷവിഭാഗങ്ങളെ എതിരിടാനും ആരംഭിച്ചു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളടക്കമുള്ള തീവ്രവിഭാഗങ്ങളെ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു തുർക്കിയിൽ [[കെനാൻ എവ്രൻ|കെനാൻ എവ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ]] [[തുർക്കിയുടെ ചരിത്രം#മൂന്നാം സൈനിക അട്ടിമറിയും ഇസ്ലാമികവൽക്കരണവും|1980-ൽ നടന്ന സൈനിക അട്ടിമറിയുടെ]] പ്രധാനലക്ഷ്യം. അട്ടിമറിയെത്തുടർന്നുണ്ടായ അടിച്ചമർത്തൽ കുർദിഷ് മേഖലയിൽ അതിക്രൂരമായിരുന്നു. ഇത് മുന്നിൽക്കണ്ടുകൊണ്ടുതന്നെ, സ്വതന്ത്രരാജ്യം ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രക്ഷോഭം നടത്തിയിരുന്ന കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ നേതാക്കൾ എല്ലാം അട്ടിമറിയുടെ തലേരാത്രി തന്നെ തുർക്കി വിട്ട് കടന്നു. എങ്കിൽക്കൂടിയും തെക്കുകിഴക്കൻ തുർക്കിയിലെ ജയിലുകളെല്ലാം കുർദിഷ് വംശജരെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞു. കുർദിഷ് വംശത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാനെന്നവണ്ണം ഭരണകൂടം ഈ നടപടി തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിന്റെ മറുപടിയായി 1984 മാർച്ച് 21-ന് സിറിയയിൽ തമ്പടിച്ചിരുന്ന [[അബ്ദുള്ള ഓജലാൻ|അബ്ദുള്ള ഓജലാന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ, സ്വതന്ത്ര [[കുർദിസ്താൻ]] സ്ഥാപിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി സായുധസമരം ആരംഭിച്ചു. മലകളിലെ ഒളിത്താവളങ്ങൾ കേന്ദ്രമാക്കി, തുർക്കിയിലെ സൈനിക-സർക്കാർ കേന്ദ്രങ്ങളെയായിരുന്നു ഇവർ ലക്ഷ്യമാക്കിയിരുന്നത്. ഈ കലാപം അടുത്ത ഒന്നര ദശാബ്ദത്തിൽ ഏതാണ്ട് 40,000-ത്തോളം പേരുടെ ജീവനെടുത്തു.<ref name=hiro1/> == സർക്കാരിന്റെ അനുരഞ്ജനശ്രമങ്ങൾ == കുർദിഷ് കലാപം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് 1990-കളിൽ തുർക്കി സർക്കാർ ചില അനുരഞ്ജനനടപടികളെടുത്തു. 1991-ൽ കുർദിഷ് ഭാഷക്കു മേലുള്ള നിരോധനം നീക്കുകയും അനൗദ്യോഗികകാര്യങ്ങൾക്ക് ആ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അനുവാദം നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name=infoplease>{{cite web|first=infoplease|title=Kurdish History Timeline|url=http://www.infoplease.com/spot/kurds3.html|work=Kurdish History Timeline|accessdate=12 മാർച്ച് 2011|quote=Turkey lifts ban set by former military government on the use of Kurdish language in unofficial settings. Kurdish remains illegal in schools, political settings, and broadcasts.}}</ref> കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിയുടെ (പി.കെ.കെ.) നേതൃത്വത്തിൽ 1995-ൽ നടന്ന വൻ പ്രതിഷേധത്തെത്തുടർന്ന് സർക്കാർ, [[നവ്രുസ്|നവ്രുസിനെ]] (പുതുവർഷാഘോഷം) ഒരു തുർക്കിഷ് ആഘോഷമായി അംഗീകരിക്കുകയും തെക്കുകിഴക്കൻ തുർക്കിയിൽ നവ്രുസ് ദിനത്തിൽ തീ കത്തിക്കുന്നതിനും അതിനു മുകളിലൂടെ ചാടാനും കുർദുകൾക്ക് അനുവാദം നൽകി. തുർക്കിക്ക് യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ അംഗത്വം നേടുന്നത് ലക്ഷ്യമാക്കി, പൗരാവകാശങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ മാനദണ്ഡത്തിലേക്കെത്തിക്കുന്നതിന് 2000-2002 കാലയളവിൽ ഭരണഘടനയിലടക്കം നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങൾ തുർക്കിയിലെ [[ബുലന്ത് എജവിത്]] സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കി. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി കുർദിഷ് ഭാഷയിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും വാർത്താവിനിമയത്തിനുമുള്ള അവകാശങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കി. 2003-ൽ [[റെജെപ് തയിപ് എർദ്വാൻ|റെജപ് തയിപ് എർദ്വാന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് കുർദുകൾക്ക് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. കുർദിഷ് അനുകൂലനിലപാടുകാരെ ശിക്ഷിക്കുന്നതിനായി മുൻപ് ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന തീവ്രവാദവിരുദ്ധനിയമത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ എട്ടാം വകുപ്പ് ഒഴിവാക്കിയത് ഒരു പ്രധാനനിയമനിർമ്മാണമായിരുന്നു. ഇതോടൊപ്പം കുർദുകൾക്ക് സാംസ്കാരികാവകാശങ്ങളും, കുട്ടികൾക്ക് കുർദിഷ് പേരുകൾ ഇടാനും, കുർദിഷ് ഭാഷയിലുള്ള സ്വകാര്യ റേഡിയോ ടെലിവിഷൻ ചാനലുകൾക്കും അനുമതിയായി. 2005 ഓഗസ്റ്റിൽ കുർദിഷ് മേഖലയുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന ദിയാർബകീർ നഗരത്തിൽ ഒരു യോഗത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, കുർദിഷ് പ്രശ്നത്തിൽ തുർക്കി സർക്കാർ തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി എർദ്വാൻ പരസ്യമായി സമ്മതിച്ചു. ഒരു ഒത്തുതീർപ്പിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമത്തോട് കുർദിസ്താൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി അനുകൂലമായി പ്രതികരിക്കുകയും വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=hiro1/> == അവലംബം == {{reflist}} {{അപൂർണ്ണം}} [[Category:തുർക്കിയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:തുർക്കിയുടെ രാഷ്ട്രീയം]] 40fdoduzsyifj42a0rq206aetymbae8 0 149126 4663025 4633875 2026-08-30T06:08:00Z Malikaveedu 16584 4663025 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Chemperi}} {{Infobox settlement | name = ചെമ്പേരി | other_name = | nickname = | settlement_type = പട്ടണം | image_skyline = Vjec1.jpg | image_alt = | image_caption = വിമൽ ജ്യോതി എൻജിനീയറിങ് കോളേജ്, ചെമ്പേരി | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|12.0950|N|75.5451|E|display= inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kannur district|കണ്ണൂർ]] | subdivision_type3 = [[List of talukas of Kerala|Taluk]] | subdivision_name3 = [[Taliparamba taluk|തളിപ്പറമ്പ്]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Eruvessy Grama panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 54.06 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://en-in.topographic-map.com/maps/b4tw/Chemperi/ |title=chemperi elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = 50 | population_total = 19,216 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670632 | area_code_type = Telephone code | area_code = 04602 | registration_plate = KL-59 | blank1_name_sec1 = Literacy | blank1_info_sec1 = 100% | blank2_name_sec1 = [[Assembly constituency]] | blank2_info_sec1 = [[Irikkur (State Assembly constituency)|Irikkur]] | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec1 = [[Kannur (Lok Sabha constituency)|Kannur]] | blank4_name_sec1 = Nearest city | blank4_info_sec1 = [[Kannur]] | blank5_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank5_info_sec1 = [[Kannur railway station|Kannur Railway Station]] | blank6_name_sec1 = Nearest Airport | blank6_info_sec1 = [[Kannur International Airport|Kannur International Airport (CNN)]] | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} കേരളത്തിൽ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ]] കിഴക്ക്‌ ഭാഗത്ത്‌ [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]], ചെമ്പേരി നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മലയോര ഗ്രാമമാണ് '''ചെമ്പേരി'''. [[ഏരുവേശ്ശി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഏരുവേശ്ശി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലാണ്]] ചെമ്പേരി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പഞ്ചായത്ത്, വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾ ചെമ്പേരിയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മധ്യതിരുവിതാംകൂറിൽ (കോട്ടയം, ഇടുക്കി, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകളിൽ) നിന്നും കുടിയേറ്റം നടത്തിയ ക്രൈസ്തവർ എത്തിച്ചേർന്ന കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പ്രധാന മലയോര ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ചെമ്പേരി. റബ്ബർ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കൃഷിയും കയറ്റുമതിയും, മനോഹരമായ കുന്നുകളും, ശാന്തമായ അരുവികളുമുള്ള സവിശേഷത ഭൂപ്രകൃതിയുള്ള പ്രദേശമാണിത്. പൈതൽമലയും പാലക്കയം തട്ടുവും ഗ്രാമത്തിന് ഏതാനും കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. കേരളത്തിൽ മാത്രമല്ല, കർണാടകയിലും ചെമ്പേരി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[കാക്കനാടൻ]] എഴുതിയ [[ഒറോത]] എന്ന നോവൽ ചെമ്പേരി പശ്ചാത്തലമാക്കിയാണ്. == ചരിത്രം == മുമ്പ്, തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്ന് കേരളത്തിന്റെ വടക്കൻ ജില്ലകളിലേക്ക് കുടിയേറുന്ന ആളുകളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. 1930-കളിൽ കേരളത്തിലെ കോട്ടയം ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരുടെ വരവോടെയാണ് ചെമ്പേരിയുടെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ കുടിയേറ്റക്കാർ ചെമ്പേരിയെ അവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ സേവിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളുമുള്ള ഒരു വലിയ പട്ടണമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. അടുത്തിടെ, പട്ടണം ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായ കേന്ദ്രമായി മാറി. ചെമ്പേരി ഗ്രാമത്തിന് വളരെയടുത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന എരുവേശ്ശി ഗ്രാമത്തിന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചരിത്ര പശ്ചാത്തലമുണ്ട്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ എരുവേശ്ശി മേഖലയിൽ താമസിച്ചിരുന്നവരുടെ പിൻഗാമികളാണ് അവിടത്തെ നിവാസികൾ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. എരുവേശ്ശിയിലെ ജനങ്ങളുടെ സംസ്കാരവും വിശ്വാസവും ചെമ്പേരിയിലെ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്, എന്നിരുന്നാലും അയൽ സമൂഹങ്ങൾ ഇവിടെ സൗഹാർദ്ദത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരിലും എരുവേശ്ശി ഗ്രാമം അറിയപ്പെടുന്നു. == കാലാവസ്ഥ == ചെമ്പേരി ഗ്രാമത്തിലെ കാലാവസ്ഥ ഈർപ്പമുള്ളതാണ്. ഡിസംബർ, ജനുവരി, ഫെബ്രുവരി മാസങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥ സുഖകരമായ കാലാവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. മാർച്ച് മുതൽ മെയ് അവസാനം വരെ കഠിനമായ ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നു, തുടർന്ന് സെപ്റ്റംബർ അവസാനം വരെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ വീശുന്നു. ഒക്ടോബർ, നവംബർ മാസങ്ങളിൽ തുലാമഴ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വടക്കുകിഴക്കൻ മൺസൂൺ എത്തുന്നു ഗ്രാമത്തിലെ ശരാശരി കാലാവസ്ഥ: 22 °C - 34 °C ആണ്. ==വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ== * നിർമ്മല ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ * [[വിമൽ ജ്യോതി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്]], ചെമ്പേരി {{kannur-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} 24ot0ydiranny4ixn4hr3yi1lo7dm6f 0 165153 4662981 4661791 2026-08-29T20:43:28Z Pristome 213199 [[Special:Contributions/~2026-46241-41|~2026-46241-41]] ([[User talk:~2026-46241-41|സംവാദം]]) ചെയ്ത നാൾപ്പതിപ്പ് [[Special:Diff/4661791|4661791]] നീക്കം ചെയ്യുന്നു Revert vandalism 4662981 wikitext text/x-wiki {{essay-like|date=2022 മാർച്ച്}} {{Infobox actor | name = സലാം കൊടിയത്തൂർ | image = | caption = | birthname = Abdussalam | birthdate = 10-05-1966 | birthplace = [[കൊടിയത്തൂർ]],കോഴിക്കോട് [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | deathdate = | deathplace = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = അദ്ധ്യാപകൻ, സം‌വി‌ധായകൻ, നടൻ, തിരക്കഥാകൃത്ത് | yearsactive = 1998 മുതൽ ഇപ്പോഴും | spouse = സി.ടി ബുഷ്റ | partner = | children = രഹ്ന പി.സലാം | parents = അഹമ്മദ് കുട്ടി & ഫാത്തിമക്കുട്ടി | influences = | influenced = | website = www.carrotcreation.com | imdb_id = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = കേരള ടെലിവിഷൻ ചേംബർ അവാർഡ്{{cn}}, ഫിലിം സിറ്റി അവാർഡ്{{cn}}, സോളിഡാരിറ്റി പ്രതിഭ അവാർഡ്{{cn}}, കെ.എൻ.ഐ.അവാർഡ്{{cn}}, മില്ലേനിയം സമഗ്ര സംഭാവന അവാർഡ്{{cn}}, കേരള മാപ്പിള കല അക്കാദമി അവാർഡ്{{cn}} }} കേരളത്തിലെ ഒരു നാടക-സിനിമാ പ്രവർത്തകനാണ് '''സലാം കൊടിയത്തൂർ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''അബ്ദുസ്സലാം'''. സംവിധായകൻ, നടൻ, തിരക്കഥാകൃത്ത്, നാടകരചയിതാവ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്ന അദ്ദേഹം ഹോം സിനിമ എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇരുപതോളം ചലചിത്രങ്ങൾ സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്{{cn}}. ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങൾ, ഡോക്യുമെന്ററികൾ, ഹൃസ്വചിത്രങ്ങൾ എന്നിവയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിൽ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. കോഴിക്കോട് ആകാശവാണിയിൽ ഡ്രാമാ ആർട്ടിസ്റ്റ് ആയും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു സലാം കൊടിയത്തൂർ{{cn}}. ==ജീവിതരേഖ== കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കൊടിയത്തൂരിൽ 1966-ലാണ് അബ്ദുസ്സലാം ജനിച്ചത്{{cn}}. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം കൊടിയത്തൂരിലെ വിദ്യാലയത്തിൽ അധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.kodiyathur.com/arts.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-10-28 |archive-date=2011-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111030145844/http://www.kodiyathur.com/arts.htm |url-status=dead }}</ref>. ===ഹോം സിനിമകൾ=== തിയേറ്റർ ചിത്രങ്ങൾക്ക് പകരം വീടുകളിൽ പ്രദർശിക്കപ്പെടുന്ന തരത്തിൽ ഹോം സിനിമ എന്ന സമാന്തര സംവിധാനം പരിചയപ്പെടുത്തിയ സലാം കൊടിയത്തൂർ, മലബാർ മേഖലകളിൽ സ്വീകാര്യത നേടിയ നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു. കുടുംബം, പ്രവാസം തുടങ്ങിയ പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ ഒരുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവയാണ് സലാം കൊടിയത്തൂരിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ. ====ഹോം സിനിമകൾ==== * നിങ്ങളെന്നെ ഭ്രാന്തനാക്കി * വരനെ വിൽക്കാനുണ്ട് * നഷ്ടപരിഹാരം * കുടുംബകലഹം നൂറാം ദിവസം * പരേതൻ തിരിച്ചു വരുന്നു * അളിയനൊരു ഫ്രീവിസ * പാതിയാത്രക്കൊരു ടിക്കറ്റ് * ആണായിട്ടൊരയൽവാസി * ഒരു ദിർഹം കൂടി * പെണ്ണൊരുമ്പെട്ടാൽ * കുറുക്കുവഴി.കോം * തുടക്കം മിസ്ഡ് കാൾ ഒടുക്കം മിസ്ഡ് ഗേൾ * ഓലപ്പുരക്കെന്തിന് ഇരുമ്പ് വാതിൽ * ഒരു ടീസ്പൂൺ വീതം മൂന്ന് നേരം * കുബ്ബൂസ് * കുതന്ത്ര ശിരോമണി * മുക്കുപണ്ടം * ആണ്മാറാട്ടം * എന്നാ വന്നത് എന്നാ പോണത് * ഉമ്മാന്റെ ശുക്കൂർ <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-homemade-cinema-calls-the-shots-in-malabar-1286499|title=Homemade cinema calls the shots in Malabar|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314095902/https://www.dnaindia.com/india/report-homemade-cinema-calls-the-shots-in-malabar-1286499|archive-date=2022-03-14|access-date=2022-03-14|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/15286516/1681438048/name/malabar+cinema_salam+kodiyathur.pdf |title=വനിത ദ്വൈവാരിക |access-date=2011-10-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190447/http://xa.yimg.com/kq/groups/15286516/1681438048/name/malabar+cinema_salam+kodiyathur.pdf |url-status=dead }}</ref>.<ref>http://www.youtube.com/results?search_query=siddique%20kodiyathur&search_type=&aq=f</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/news/148867/120130 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-01-30 |archive-date=2012-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202123352/http://www.madhyamam.com/news/148867/120130 |url-status=dead }}</ref> ==== ഹ്രസ്വ ചിത്രങ്ങൾ ==== * ഈദും ഈദിന്റെ അത്തറും * സോഷ്യൽ വൈറസ് * കോയാന്റെ ടെൻഷൻ * വിത്തും കൈക്കോട്ടും * മൂർഖൻ ബാപ്പുട്ടി * നാട്ടുകാർക്ക് പ്രവേശനമില്ല * പിണക്കം * എളാപ്പാന്റെ വാല് * അക്കിടി * മുടിയനായ മടിയൻ * അടിപൊളി പോലീസ് * ദുരൂഹം ( വെബ് സീരീസ് ) * കീറാമുട്ടി ==== ഡബ്ബിങ് ചിത്രങ്ങൾ ==== * [[ദി മെസ്സേജ്]] ==== ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങൾ ==== * ചുണ്ടു കുറുക്കൻ * കുസൃതിക്കുറുക്കൻ * മരുപ്പച്ച * കുട്ടാപ്പി<ref>{{Cite web |url=http://www.videokeralam.com/Animation_Malayalam_Videos/kuttappi/asianet-news-on-kuttappi-video_051a9d3ca.html |title="കുട്ടികൾക്കായി കുട്ടാപ്പി" ഏഷ്യാനെററ് ന്യൂസ് |access-date=2011-10-28 |archive-date=2011-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111030182158/http://www.videokeralam.com/Animation_Malayalam_Videos/kuttappi/asianet-news-on-kuttappi-video_051a9d3ca.html |url-status=dead }}</ref> * നന്മയുടെ പൂക്കൾ * പൂമ്പാറ്റ * വമ്പൻ ചിമ്പു ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകകൃത്തുക്കൾ]] dv9gqshlt3lo8lcs37o9q3nod8aiads 0 181197 4662996 4576593 2026-08-29T22:45:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662996 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Telephony}}{{for|ആശയവിനിമയ ഉപകരണത്തിനായി|ടെലിഫോൺ}}[[വിദൂരാശയവിനിമയം|വിദൂരാശയവിനിമയത്തിൽ]] ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നതിനായി പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണസംവിധാനത്തെ '''ടെലിഫോണി''' ({{IPAc-en|icon|t|ə|ˈ|l|ɛ|f|ə|n|i}}) എന്നു പറയുന്നു, പൊതുവായി [[ടെലിഫോൺ|ടെലിഫോണുകൾ]] തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളാണ്<ref>[http://www.sangoma.com/support/glossary.html Sangoma Glossary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224204346/http://www.sangoma.com/support/glossary.html |date=2012-02-24 }} Telephony</ref>. [[ശബ്ദം]] [[ഫാക്സ്]] അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു വിവരങ്ങൾ [[ഇലക്ട്രോണിക്സ്|ഇലക്രോണിക്]] പ്രേഷണം വഴി വക്താവിൽ നിന്നും ശ്രോതാവിലേക്ക് [[ടെലിഫോൺ|ടെലിഫോണുകൾ]] പോലുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മുഖാന്തരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന [[സാങ്കേതികവിദ്യ|സാങ്കേതികവിദ്യയാണ്]] '''ടെലിഫോണി'''<ref>[http://searchunifiedcommunications.techtarget.com/definition/Telephony Search Unified Communications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205024843/http://searchunifiedcommunications.techtarget.com/definition/Telephony |date=2012-02-05 }} TechTarget Telephony Definition</ref>. == [https://telephonyme.com അവലംബം] == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Telephony}} {{tech-stub}} lj48qmwf436f8lbuixxslr2ed90edar 0 182045 4663036 4580003 2026-08-30T08:07:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663036 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Devaraagam}} {{Infobox film | name = ദേവരാഗം | image = Devaragam.jpg | caption = | director = [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] | producer = ഭരതൻ | writer = മണി ഷൊർണൂർ | starring = {{Plainlist| * [[അരവിന്ദ് സ്വാമി]] * [[ശ്രീദേവി]] }} | music = [[എം.എം. കീരവാണി]] | lyrics = [[എം.ഡി. രാജേന്ദ്രൻ]] | cinematography = രവി യാദവ് | editing = [[ബി. ലെനിൻ]] <br /> [[വി.ടി. വിജയൻ]] | studio = വിശ്വം ഫിലിം ഇന്റർനാഷണൽ | distributor = | released = | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} 1996-ൽ [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത് [[അരവിന്ദ് സ്വാമി]], [[ശ്രീദേവി]] എന്നിവർ കേന്ദ്രകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രമാണ് '''''ദേവരാഗം'''''.<ref name= "imdb" >{{Citation | title = ദേവരാഗം | publisher = IMDb | url= http://www.imdb.com/title/tt0186956/ | accessdate = 2008-11-29 }}</ref> ==സംഗീതം== *ദേവപാദം തേടിടൂം *എന്തരോ മഹാനു , [[ബി. അരുന്ധതി]] *കരിവരിവണ്ടുകൾ , പി. ജയചന്ദ്രൻ *ശശികല ചാർത്തിയ - [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], എം.എം. കീരവാണി, ഡോൺ വിൻസന്റ് *ശിശിരകാല - [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], പി. ജയചന്ദ്രൻ *താഴമ്പൂ - [[സുജാത മോഹൻ]], സിന്ധു *യ യ യാ യാദവാ - [[കെ.എസ്. ചിത്ര]], [[പി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{imdb title|0186956|Devaraagam}} * [http://msidb.org/m.php?1363 ''ദേവരാഗം''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727013206/http://msidb.org/m.php?1363 |date=2014-07-27 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ * [http://www.raaga.com/channels/malayalam/moviedetail.asp?mid=M0000175 ''Devaraagam Soundtrack'' at Raaga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214002632/http://www.raaga.com/channels/malayalam/moviedetail.asp?mid=M0000175 |date=2012-02-14 }} {{മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:1996-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭരതൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 884db001h0qcjjsb2engnzrkw1cphjb 0 218894 4662980 3804607 2026-08-29T20:02:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662980 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|John Dos Passos}} {{Infobox writer | name = ജോൺ ഡോസ് പാസോസ് | image = John dos Passos.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = John Roderigo Dos Passos | birth_date = January 14, 1896 | birth_place = [[Chicago, Illinois]] | death_date = {{nowrap|September 28, 1970 (aged 74)}} | death_place = [[Baltimore, Maryland]] | occupation = novelist, playwright, poet, journalist, painter, translator | nationality = American | ethnicity = | citizenship = | period = | genre = | subject = | movement = [[Modernist literature|Modernism]]<br/>[[Lost Generation]] | notableworks = ''[[USA Trilogy]]'' | notableaward = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = [[James Joyce]], [[Walt Whitman]], [[Theodore Dreiser]], [[T. S. Eliot]], [[Pío Baroja]], [[Gustave Flaubert]], [[William Thackeray]], [[Stendhal]], [[Miguel de Cervantes]], [[Arthur Rimbaud]], [[Stephen Crane]], [[E.E. Cummings]], [[Blaise Cendrars]], [[Emile Verhaeren]], [[Sergei Eisenstein]], [[Thorstein Veblen]], [[Randolph Bourne]], [[Thomas Jefferson]] | influenced = [[Jean-Paul Sartre]], [[Simone de Beauvoir]], [[Alfred Döblin]], [[Camilo José Cela]], [[Norman Mailer]], [[Don DeLillo]], [[E. L. Doctorow]], [[Günter Grass]], [[Aleksandr Solzhenitsyn]], [[Victor Serge]] | awards = [[Antonio Feltrinelli Prize]] | signature = | website = | portaldisp = }} '''ജോൺ ഡോസ് പാസോസ്''' [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] [[നോവലിസ്റ്റ്|നോവലിസ്റ്റായിരുന്നു]]. 1896 [[ജനുവരി]] 14-ന് [[ചിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോയിൽ]] [[ജനനം|ജനിച്ചു]]. ==വിദ്യാഭ്യാസവും ഉദ്യോഗവും== വാലിംഗ്ഫോർഡിലെ കൊയേറ്റ് സ്കൂൾ, ഹാർവാഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. 1917-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] നോർട്ടൻ-ഹാർജസ് ആംബുലൻസ് യൂണിറ്റിലും 1918-ൽ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] റെഡ് ക്രോസ് ആംബുലൻസിലും 1918-19 കാലത്ത് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് മെഡിക്കൽ കോറിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1922-ൽ [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] താമസമാക്കിയ ഇദ്ദേഹം 1923-ൽ [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലും]] 1928-ൽ [[യു.എസ്.എസ്.ആർ|യു.എസ്.എസ്.ആറിലും]] പര്യടനം നടത്തി. 1934-ൽ [[ഹോളിവുഡ്|ഹോളിവുഡിൽ]] [[തിരക്കഥ|തിരക്കഥാരചനയാരംഭിച്]]ചു. 1945-ൽ പസിഫിക്കിലും ന്യൂറംബെർഗിലും 1948-ൽ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കയിലും]] ലൈഫ് മാഗസിനിന്റെ യുദ്ധകാര്യ ലേഖകനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ ഡോസ് പാസോസിന് അവസരം ലഭിച്ചു. ''നാഷണൽ കമ്മിറ്റി ഫോർ ദ് ഡിഫൻസ് ഒഫ് പൊളിറ്റിക്കൽ പ്രിസണേഴ്സ്'', ''നാഷണൽ കമ്മിറ്റി ടു എയ്ഡ് സ്ട്രൈക്കിംഗ് വർക്കേഴ്സ്'', ''കാംപെയ്ൻ ഫോർ പൊളിറ്റിക്കൽ റെഫ്യൂജീസ്'' എന്നീ സമിതികളിലും ഇദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുകയുണ്ടായി. അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഒഫ് ആർട്സ് ആൻഡ് ലെറ്റേഴ്സിലെ അംഗമെന്ന നിലയിലും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവന വിലപ്പെട്ടതാണ്. ==സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ചു== 20-ആം [[നൂറ്റാണ്ട്|നൂറ്റാണ്ടിലെ]] സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ച പല സംഭവങ്ങളുമായും ഡോസ് പാസോസിനു ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ഏണസ്റ്റ് ഹെമിങ് വേ, സ്കോട്ട് ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡ്, ടി.എസ്.എലിയറ്റ്, ഇ.ഇ.കമിങ്സ്, അപ്ടൻ സിൻക്ലെയർ, എഡ്മൺഡ് വിൽസൺ തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ പ്രമുഖ സാഹിത്യകാരന്മാരെല്ലാം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃദ്‌വലയത്തിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. 1920-കളിൽ പടർന്നുപിടിച്ച ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ തീവ്രവാദി പ്രസ്ഥാനത്തിലും ഇദ്ദേഹം പങ്കാളിയായിരുന്നു. [[റഷ്യൻ വിപ്ലവം|റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തോടും]] [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്]] പരീക്ഷണത്തോടും ഉണ്ടായ ആഭിമുഖ്യവും എക്സ്പ്രഷണിസ്റ്റു കലാപ്രസ്ഥാനത്തോടും സെർജി ഐൻസ്റ്റണിന്റെ സിനിമകളോടുമുണ്ടായ താത്പര്യവുമാണ് 1928-ൽ [[റഷ്യ]] സന്ദർശിക്കാൻ ഇദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. ഇതെല്ലാം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യജീവിതത്തെ]] നിർണായകമായി സ്വാധീനിക്കുകയുണ്ടായി. തന്റെ കാലത്തെ ഏറ്റവും മഹാനായ സാഹിത്യകാരനായി ഴാങ് പോൾ സാർത്ര് ഡോസ് പാസോസിനെ വാഴ്ത്തി. ==രഷ്ട്രീയ നോവലിസ്റ്റ്== ഒരു രാഷ്ട്രീയ നോവലിസ്റ്റ് (Political Novelist) എന്നാണ് ഡോസ് പാസോസ് പൊതുവേ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. *ത്രീ സോൾജിയേഴ്സ് (1921) *മൻഹാട്ടൻ ട്രാൻസ്ഫർ (1925) *[[യു.എസ്.എ.]] (1938) എന്നീ നോവലുകൾ അമേരിക്കൻ ആധുനികതാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നാഴികക്കല്ലുകൾ തന്നെയാണ്. [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധ]] കാലത്തെ അനുഭവങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ആദ്യ അമേരിക്കൻ നോവലെന്ന പ്രത്യേകതയാണ് ത്രീ സോൾജേഴ്സിനെ പ്രശസ്തമാക്കിയത്. 19-ആം നൂറ്റണ്ടിന്റെ അന്ത്യദശകങ്ങളിലും 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യദശകങ്ങളിലും യൂറോപ്പിലും അമേരിക്കയിലും ഉടലെടുത്ത ചില കലാസിദ്ധാന്തങ്ങൾ സാഹിത്യത്തിൽ പ്രയോഗിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് രണ്ടാമത്തെ നോവലിൽ കാണുന്നത്. തന്റെ കലാസിദ്ധാന്തങ്ങളെ അമേരിക്കൻ സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിന്റെ വിശാലമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുകയാണ് ഡോസ് പാസോസ് ചെയ്യുന്നത്. *ദ് ഫോർട്ടി സെക്കൻഡ് പാരലൽ (1930) *നയന്റീൻ നയന്റീൻ (1932) *ദ് ബിഗ് മണി (1936) എന്നീ മൂന്നു വാല്യങ്ങളടങ്ങിയ ഈ നോവൽത്രയത്തിൽ 1900 മുതൽ 1929 വരെയുള്ള അമേരിക്കൻ ചരിത്രത്തെയാണ് ആവിഷ്ക്കരിക്കുന്നത്. 1927 മുതൽ 1936 വരെയുള്ള ഒൻപത് വർഷക്കാലം ഡോസ് പാസോസ് ഈ ബൃഹത് [[നോവൽ|നോവലിന്റെ]] പണിപ്പുരയിലായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഇടതുപക്ഷാഭിമുഖ്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. സ്വാഭാവികമായും അമേരിക്കൻ സമൂഹത്തിലെ ഭൌതികവാദത്തിന്റെ ആക്ഷേപഹാസ്യാത്മകമായ ചിത്രീകരണമാണ് ഈ [[കൃതി|കൃതിയിൽ]] കാണുന്നത്. ==കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിരോധം== ഡോസ് പാസോസ് ക്രമേണ ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതി വിട്ട് വലത്തോട്ടു ചായുന്നതാണ് പിന്നെ നാം കാണുന്നത്. [[കമ്യൂണിസം|കമ്യൂണിസ്റ്റുകാർ]] തന്നെ വഞ്ചിച്ചതായ ചിന്ത ഇദ്ദേഹത്തെ സദാ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. 1937-ൽ [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിൽ]] തന്റെ സുഹൃത്തായ ജോസ് റോബിൾസ് വധിക്കപ്പെട്ടതിനു പിന്നിൽ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരാണെന്ന സംശയം ഈ ചിന്തയെ ബലപ്പെടുത്തി. അഡ്വെഞ്ചേഴ്സ് ഒഫ് എ യംഗ് മാൻ എന്ന പേരിൽ 1939ൽ പുറത്തുവന്ന നോവലിൽ നായകനെ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ഒറ്റിക്കൊടുക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഫ്രാങ്ക്ലിൻ റൂസ്വെൽറ്റിന്റെ പുത്തൻ ഭരണക്രമത്തിൽ നിന്നുടലെടുത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥ ദുഷ്പ്രഭുത്വത്തിന്റെ ആക്ഷേപഹാസ്യാത്മകമായ ചിത്രീകരണങ്ങളാണ് തുടർന്നു വന്ന നോവലുകൾ. *മോസ്റ്റ് ലൈക്‌ലി ടു സക്‌സീഡ് (1975) *ദ് ഗ്രേറ്റ് ഡെയ്സ് (1958) *സെഞ്ച്വറീസ് എൻഡ് (1975) എന്നിവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ മികച്ചു നിൽക്കുന്നു. ==യാത്രാവിവരണങ്ങൾ== ഡോസ് പാസോസ് ഒരു നോവലിസ്റ്റ് മാത്രമായിരുന്നില്ല. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള തന്റെ യാത്രാനുഭവങ്ങൾ വിവരിച്ചുകൊണ്ടും അവിടത്തെ ജനജീവിതത്തേയും രാഷ്ട്രീയത്തേയും അപഗ്രഥിച്ചുകൊണ്ടും നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇദ്ദേഹം രചിച്ചു. *ഓറിയന്റ് എക്സ്പ്രസ് (1927) *ദ് വില്ലേജസ് ആർ ദ് ഹാർട്ട് ഒഫ് സ്പെയിൻ (1937) *ജേണീസ് ബിറ്റ്വീൻ വാഴ്സ് (1938) *ബ്രസീൽ ഓൺ ദ് മൂവ് (1963) *ഈസ്റ്റർ ഐലൻഡ്: ഐലൻഡ് ഒഫ് എനിഗ്മാസ് (1971) എന്നിവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ശ്രദ്ധേയങ്ങളാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ ഉത്പത്തിയേയും വികാസത്തേയും പറ്റി രചിച്ച ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രധാനം *ദ് ഗ്രൌൺഡ് വി സ്റ്റാൻഡ് ഓൺ (1941) *ദ് മെൻ ഹു മെയ്ഡ് ദ് നേഷൻ (1957) *പ്രോസ്പെക്റ്റസ് ഒഫ് എ ഗോൾഡൻ ഏജ് (1959) *ദ് ഷാക്കിൾസ് ഒഫ് പവർ: ത്രീ ജെഫേഴ്സോണിയൻ ഡെക്കെയ്ഡ്സ് (1966) എന്നിവയാണ്. ഇതിനു പുറമേ *എ പുഷ്കാർട്ട് അറ്റ് ദ് കോർബ് (1922) എന്നൊരു കവിതാസമാഹാരവും *ദ് ഗാർബേജ്മാൻ: എ പരേഡ് വിത് ഷൗട്ടിംഗ് (1926) *ഫോർച്യൂൺ ഹൈറ്റ്സ് (1933) തുടങ്ങി ചില നാടകങ്ങളും കൂടി ഡോസ് പാസോസിന്റെ സംഭാവനകളായി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1970 [[ജനുവരി]] 1-ന് ഇദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *http://www.britannica.com/EBchecked/topic/169718/John-Dos-Passos *http://www.todayinliterature.com/biography/john.dos.passos.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129085914/http://www.todayinliterature.com/biography/john.dos.passos.asp |date=2013-01-29 }} *http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpassos.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630140758/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpassos.htm |date=2007-06-30 }} {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ഡോസ്_പാസോസ്,_ജോ{{ൺ}}_(1896_-_1970)|ഡോസ് പാസോസ്, ജോൺ (1896 - 1970)}} [[വർഗ്ഗം:1896-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1970-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 14-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 1-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ നോവലെഴുത്തുകാർ]] in36okxxscex8bempkio5obayhiug90 0 224318 4663024 4661976 2026-08-30T06:05:14Z Malikaveedu 16584 4663024 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|chandanakkampara}} {{Infobox Indian Jurisdiction |type =ഗ്രാമം |native_name = ചന്ദനക്കാംപാറ |other_name = |district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |state_name = Kerala |state_name‌display = കേരളം |nearest_city = [[പയ്യാവൂർ]] (8 കി.മീ) |parliament_const = [[കണ്ണൂർ ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |assembly_const = [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = |latd = 12|latm =6|lats =43 |longd= 75|longm=36 |longs=31 |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = |population_as_of = |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = 0460-2214&2215 |postal_code = 670633 |vehicle_code_range = കെ.എൽ.13, KL 59 |climate= |website= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[പയ്യാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പയ്യാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] മലയോര കുടിയേറ്റഗ്രാമമാണ് '''ചന്ദനക്കാംപാറ'''. മാവുംതോട്, ചാപ്പക്കടവ്, ഏറ്റുപാറ, പാടാംകവല, ഷിമോഗനഗർ, നറുക്കുംചീത്ത, ആടാംപാറ, വഞ്ചിയം, പുളിമരംചീത്ത, ചന്ദനഗിരി, ചീത്തപ്പാറ തുടങ്ങിയ ചെറു പ്രദേശങ്ങൾ ചേരുന്നതാണ് ചന്ദനക്കാംപാറ. പ്രധാനമായും കാർഷികവൃത്തിയെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഈ ഗ്രാമത്തിൽ [[റബ്ബർ മരം|റബർ]], [[തെങ്ങ്]],[[കവുങ്ങ്]],[[കശുമാവ്]],[[കുരുമുളക്]],[[ജാതി (മരം)|ജാതി]], [[കൊക്കോ]] മുതലായവ കൃഷി ചെയ്യുന്നു. [[File:Hill view from chandanakampara-2.JPG|thumb|ചന്ദനക്കാംപാറയിലെ മലനിരകളുടെ ഒരു ദൃശ്യം]] ==കുടിയേറ്റ ചരിത്രം== [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തെ]] തുടർന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവതാംകൂറിൽ]] ഉണ്ടായ ക്ഷാമവും മക്കൾക്ക് ഭാഗം നൽകുവാനുള്ള സ്ഥലത്തിൻറെ ലഭ്യതക്കുറവുമാണ് തിരുവതാംകൂറിലുള്ളവരെ കുടിയേറ്റത്തിനു പ്രേരിപ്പിച്ചത്. മലബാറിലെ സ്ഥലത്തിൻറെ വിലക്കുറവും ഫലഭൂയിഷ്ടതയും അവരെ ഇവിടേക്ക് ആകർഷിച്ചു. കുടിയേറ്റം ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുൻപ് കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വനപ്രദേശമായിരുന്നു ചന്ദനക്കാംപാറ. '''1947'''-ൽ [[തൊടുപുഴ]] താലൂക്കിൽ [[അറക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അറക്കുളം]] ദേശത്ത് നിന്നും വന്ന അബ്രഹാം മാരിപ്പുറത്ത് എന്ന കുഞ്ഞേട്ടൻ ജന്മിയായിരുന്ന കരക്കാട്ടിടത്തിൽ ഉണ്ണുമ്മൻ നായനാരോട് ഏക്കർ ഒന്നിന് 20 രൂപ തോതിൽ സ്ഥലം വാങ്ങിയതാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യ കുടിയേറ്റം. അതേ വർഷം തന്നെ ജോസഫ്‌ കല്ലേക്കാവുങ്കൽ, ചാപ്പക്കടവ് ഭാഗത്ത് സ്ഥലം വാങ്ങിയെങ്കിലും കാട്ടാന ശല്യം മൂലം പിന്നീട് പൈസക്കരിയിലേക്ക് താമസം മാറി.പിന്നീട് പുതിയാപറമ്പിൽ ദേവസ്യ,മുരിക്കനോലിക്കൽ വർക്കിയും ആഗസ്തിയും, കണിയാംകുന്നേൽ മത്തായി, കളരിക്കൽ മത്തായിയും കുഞ്ഞൂഞ്ഞും, വെട്ടത്ത് കുഞ്ഞ് എന്നിവർ ഇവിടേക്ക് വന്നു. ഇവരെ പിന്തുടർന്ന് വരിക്കമാക്കൽ തൊമ്മനും ദേവസ്യയും , കൊച്ചുകൈപ്പേൽ കുര്യനും തോമസും, കലയത്താങ്കൽ തൊമ്മൻ, പിണക്കാട്ട്‌ വർക്കി,ഈന്തോട്ടത്തിൽ ജോസഫ്, ചിലമ്പിക്കുന്നേൽ ആഗസ്തിയും ജോസഫും, പാമ്പാറയിൽ മൈക്കിളും മത്തായിയും, പാട്ടത്തിൽ ആഗസ്തി, കളപ്പുരക്കൽ മത്തായി, തൂനാട്ട് മത്തായി,പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ കുഞ്ഞൂഞ്ഞ് എന്നിവർ ഇവിടെ സ്ഥലം വാങ്ങി താമസമാക്കി.<ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറം 49</ref> കുടിയേറ്റ കാലഘട്ടത്തിൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്ന് മലബാറിലേക്കുള്ള യാത്ര വളരെ ക്ലേശകരമായിരുന്നു. [[ആലുവ|ആലുവയിൽ]] നിന്നും തീവണ്ടി കയറി [[ഷൊർണ്ണൂർ|ഷൊർണ്ണൂരിൽ]] ഇറങ്ങി അവിടെ നിന്നും മറ്റൊരു തീവണ്ടിയിൽ കണ്ണൂര് വന്നിറങ്ങണം. അവിടെനിന്നും ബസിൽ കയറി [[വളപട്ടണം|വളപട്ടണത്ത്]] ഇറങ്ങി ബോട്ടിൽ കയറി ചെങ്ങളായിയിൽ ഇറങ്ങണം .അന്നത്തെ പ്രധാന അങ്ങാടിയായിരുന്നു [[ചെങ്ങളായി]]. അവിടെ നിന്നും സാധനങ്ങൾ വാങ്ങി 22 കിലോമീറ്റർ നടന്ന് ചന്ദനക്കാംപാറയിൽ എത്തണമായിരുന്നു. [[കപ്പ]], [[നെല്ല്]], [[തുവര]], [[പുൽത്തൈലം]], കുരുമുളക് എന്നിവയായിരുന്നു ആദ്യകാല കൃഷികൾ. ===രണ്ടാം കുടിയേറ്റം=== 1966-ൽ അന്നത്തെ [[കർണ്ണാടക]] സർക്കാർ [[ഷിമോഗ|ഷിമോഗയിൽ]] കുടിയേറിയിരുന്ന മലയാളികളെ അനധികൃത കുടിയേറ്റമാരോപിച്ച് അവിടെ നിന്നും കുടിയിറക്കി. കുടിയിറക്കപ്പെട്ടവരെ പുനരധിവസിപ്പിക്കുവാനായി [[തലശേരി അതിരൂപത|തലശ്ശേരി രൂപതയുടെ]] അന്നത്തെ മെത്രാനായിരുന്ന സെബാസ്റ്റ്യൻ വള്ളോപ്പിള്ളിയിൽ ചന്ദനക്കാംപാറയിൽ 500 ഏക്കർ സ്ഥലം വാങ്ങി ഒരു കുടുംബത്തിനു 2 ഏക്കർ വീതം നൽകി. ഇന്നു ഈ പ്രദേശം '''ഷിമോഗ നഗർ''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു..<ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറം 50</ref> == പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ == === ആരാധനാലയങ്ങൾ === ====ചെറുപുഷ്പം ദേവാലയം ==== 1960ൽ സ്ഥാപിതമായ [[കൊച്ചുത്രേസ്യ|ചെറുപുഷ്പം]] ദേവാലയം നഗരമധ്യത്തിൽ തന്നെയാണ്.ഈ ഇടവകയിൽ ഏകദേശം 725 കത്തോലിക്ക കുടുംബങ്ങളുണ്ട്.ചന്ദനഗിരി(വി.[[യൂദാ ശ്ലീഹാ]]),ഷിമോഗ നഗർ ([[വിശുദ്ധ യൗസേപ്പ്|വി. യൗസേപ്പ്]])പാടാംകവല([[മദർ തെരേസ|വി.മദർതെരെസ]])എന്നിവിടങ്ങളിൽ കുരിശുപളളികൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. {{ചട്ടം|ചന്ദനക്കാംപാറ ഇടവകയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വികാരിമാർ}} {| class="wikitable" ! എണ്ണം !! പേര്!! കാലയളവ്‌!! |- | 1 || ഫാ.ജോസഫ്‌ കുന്നേൽ||1966-1968 |- | 2 ||ഫാ.ജോസഫ്‌ കോഴിക്കോട്ട് || 1968-1971 |- | 3 ||ഫാ.ഫ്രാൻസിസ് കള്ളികാട്ട് || 1971-1977 |- | 4 ||ഫാ.എഫ്രേം പൊട്ടനാനി || 1977-1981 |- | 5 || ഫാ.ജോസഫ്‌ മുരിയൻവേലിൽ || 1981 -1985 |- | 6 || ഫാ.ജോസഫ്‌ പുതിയകുന്നേൽ || 1985-1986 |- | 7 || ഫാ.ജോൺ കണിയാംപാലക്കൽ ||1986-1991 |- | 8 ||ഫാ.സെബാസ്റ്റ്യൻ പുളിന്താനം || 1991-1994 |- | 9 || മാർ.ലോറൻസ് മുക്കുഴി || 1994-1997 |- |10 || ഫാ.ജോസഫ്‌ മുണ്ടന്താനം || 1997-2000 |- |11 || ഫാ.മാത്യു ആശാരിപ്പറമ്പിൽ || 2000-2004 |- |12 || ഫാ.മാത്യു പയ്യനാട്ട് || 2004 -2008 |- |13 || ഫാ.ജോസഫ്‌ ആനിത്താനം || 2008-2012 |- |14 || ഫാ.ജോർജ് ചേലമരം || 2012-2014 |- |15 || ഫാ.സെബാസ്റ്റ്യൻ മൂക്കിലിക്കാട്ട് || 2൦14- |} {{ചട്ടം-പാദഭാഗം}} [[File:Cherupushpam church chandanakampara.jpg|thumb|ചെറുപുഷ്പം ദേവാലയം]] [[File:Chandanagiri church chandanakampara.jpg|thumb|ചന്ദനഗിരി കുരിശുപളളി]] ====ലൂർദ്ദ്ഗിരി മഠം ==== മിഷനറി സിസ്റ്റെർസ് ഓഫ് മേരി ഇമ്മാക്കുലറ്റിനാൽ 1966ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട് നടത്തപ്പെടുന്ന ഈ മഠം ചന്ദനക്കാംപാറ ഷിമൊഗനഗർ വഴിയിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==== ജുമാ മസ്ജിദ് ==== മാവുംതോട് ചന്തയ്ക്ക് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.. ====ശ്രീ ധർമശാസ്താ ക്ഷേത്രം ==== മാവുംതോട്-ചാപ്പക്കടവ് വഴിയരികിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === വിദ്യാലയങ്ങൾ === ===== ചെറുപുഷ്പം എൽ.പി.സ്കൂൾ ===== '''1957 ജൂൺ പതിനേഴാം തിയതി''' 52 കുട്ടികളും ഒരു അധ്യാപകനുമായി ആരംഭിച്ച സ്കൂളിൻറെ ഉദ്ഘാടനകർമ്മം തലശ്ശേരി‌ രൂപതയുടെ പ്രഥമ മെത്രാനായിരുന്ന സെബാസ്റ്റ്യൻ വള്ളോപ്പിള്ളിയിൽ നിർവ്വഹിച്ചു. ജന്മിയായിരുന്ന കരക്കാട്ടിടത്തിൽ ഉന്നുമ്മൻ നായനാർ സ്കൂളിനായി ഒരേക്കർ സ്ഥലം നൽകി. സ്കൂളിനായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട പ്രഥമ സ്ഥിരം കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനകർമ്മം 1960 ആഗസ്റ്റ്‌ 15ന് നടന്നു. '''1967'''ൽ സ്കൂളിന് സ്ഥിരാംഗീകാരം ലഭിച്ചു.<ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറങ്ങൾ 145-147 </ref> [[File:LITTLE FLOWER LPS.jpg|thumb|ചെറുപുഷ്പം എൽ.പി.സ്കൂൾ]] ===== ചെറുപുഷ്പം യു.പി.സ്കൂൾ ===== [[File:LITTLE FLOWER U.P SCHOOL.jpg|thumb|ചെറുപുഷ്പം യു.പി.സ്കൂൾ ]] ചന്ദനക്കാംപാറയിലെയും പരിസര പ്രദേശങ്ങളിലെയും ജനങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ ആവശ്യങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് 1976- ൽ അന്നത്തെ ഇരിക്കൂർ എം.എൽ.എ.യായിരുന്ന ശ്രീ.സി.പി.ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാരുടെ പരിശ്രമ ഫലമായി അന്നത്തെ ഇടവക വികാരിയായിരുന്ന ഫാ.ഫ്രാൻസിസ് കള്ളികാട്ടിന്റെ പേരിൽ ചന്ദനക്കാംപാറയിൽ യു.പി.സ്കൂൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. 1976 ജൂൺ പതിനൊന്നാം തിയതി അഞ്ചാം ക്ലാസ് പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. 1977-ൽ ആറാം ക്ലാസ്സിനായി 60 അടി കെട്ടിടവും 1978-ൽ എഴാം ക്ലാസ്സിനായി 80 അടി കെട്ടിടവും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ''' 1978'''-ൽ യു.പി.സ്കൂൾ നിലവിൽ വന്നു.'''1994'''-ൽ അന്നത്തെ സ്കൂൾ മാനേജരായിരുന്നഫാ.ലോറൻസ് മുക്കുഴിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്നു ഉപയോഗത്തിലിരിക്കുന്ന കെട്ടിടം നിർമ്മിച്ചു. <ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറങ്ങൾ 148-149</ref> ===== ചെറുപുഷ്പം ഹൈസ്കൂൾ ===== 1982-ൽ അന്നത്തെ ഇടവക വികാരിയായിരുന്ന ഫാ.ജോസഫ് മുരിയൻവേലിലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നാട്ടുകാരുടെ പരിശ്രമഫലമായി ചന്ദനക്കാംപാറയിൽ ഹൈസ്കൂൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു..<ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറം 150</ref> പാഠ്യ പാഠ്യേതര രംഗങ്ങളിൽ മികവു പുലർത്തുന്ന ഹൈസ്കൂൾ [[ബാസ്ക്കറ്റ്ബോൾ]] പരിശീലന രംഗത്ത് പ്രശസ്തമാണ്. [[File:CHS CHANDANAKAMPARA.jpg|thumb|ചെറുപുഷ്പം ഹൈസ്കൂൾ]] *'''ബാസ്കറ്റ് ബോൾ പരിശീലനം''' [[File:Basket ball tournament.jpg|thumb|2013ൽ ചന്ദനക്കാംപാറയിൽ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബാസ്ക്കറ്റ് ബോൾ മത്സരത്തിൽ നിന്നൊരു ദൃശ്യം]] 1984ൽ സ്കൂൾ മാനേജർ ആയിരുന്ന ഫാ.ജോസഫ്‌ മുരിയൻവേലിലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കുട്ടികൾക്ക് ബാസ്കറ്റ് ബോൾ പരിശീലനം ആരംഭിച്ചു .ഇവിടെ നിന്നും പരിശീലനം ലഭിച്ച ധാരാളം പേർ [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ|റെയിൽവേ]],[[ഇന്ത്യൻ കരസേന|കരസേന]], [[ഭാരതീയ നാവികസേന|നാവികസേന]],[[ഭാരത് സഞ്ചാർ നിഗം ലിമിറ്റഡ്|ബി.എസ്.എൻ.എൽ.]],[[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള വിദ്യുച്ഛക്തി വകുപ്പ്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു.1994ൽ അന്നത്തെ വികാരിയായിരുന്ന ഫാ.ലോറൻസ് മുക്കുഴിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കോൺക്രീറ്റ് കളിക്കളം നിർമ്മിച്ചു.1984 മുതൽ അഖില കേരള ബാസ്കറ്റ് ബോൾ മത്സരം മുടങ്ങാതെ നടത്തി വരുന്നു.ഇപ്പോൾ ഇത് ദക്ഷിണേന്ത്യ തലത്തിൽ സംഘടിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=201003102013020310{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====ചെറുപുഷ്പം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ==== 2002 ആഗസ്റ്റ്‌ 5ന് ആരംഭിച്ച ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ സ്വാശ്രയ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.ഇവിടെ സയൻസ്,കൊമേഴ്സ്‌ വിഷയങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു..<ref>ചെറുപുഷ്പ ദേവാലയം ചന്ദനക്കാംപാറ സുവർണ്ണ ജൂബിലി സ്മരണിക 2011,പുറം 153 </ref> === ബാങ്കുകൾ=== *[[സിൻഡിക്കേറ്റ് ബാങ്ക്]] *പയ്യാവൂർ സഹകരണ ബാങ്ക് ===തപാൽ ഓഫീസ് === ചന്തയ്ക്കും ഹൈസ്കൂളിനും മധ്യത്തിൽ വഴിയരികിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രം === [[File:PHC Chandanakampara.jpg|thumb|പ്രാഥമിക ആരോഗ്യകേന്ദ്രം]] മാവുംതോട് പയ്യാവൂർ വീഥിയിൽ മാവുംതോട് ചന്തയ്ക്ക് സമീപം വഴിയരികിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ജനങ്ങളുടെ സംഭാവനയും എം.പി. ഫണ്ടും ഉപയോഗിച്ച് 2002-ൽ നിർമിച്ച കെട്ടിടത്തിലാണ് ആസ്​പത്രി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.കിടത്തിച്ചികിത്സയ്ക്കായി നിർമിച്ച കെട്ടിടം 2005 ജൂൺ ഏഴിന് എ.പി.അബ്ദുള്ളക്കുട്ടി എം.പി. ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.കിടത്തിച്ചികിത്സ ഇനിയും ആരംഭിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം== {{commonscat|Chandanakampara}} {{reflist}} {{kannur-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} s8bqy1fu3dhfbatr4hxz6twmuh9ztwu 0 233988 4663044 4437307 2026-08-30T09:28:45Z Arturobelano2999 222265 /* കോട്ടയം ഡിവിഷൻ */ 4663044 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sree Moolam Popular Assembly 1904}} [[File:Sri Mulam Praja Sabha order.jpg|thumb|ഭൂവുടമകളെയും വ്യാപാരികളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി ശ്രീ മൂലം പോപ്പുലാർ അസംബ്ലി ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി ദിവാൻ 1904 ഒക്റ്റോബർ 1-ന് പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവ്]] 1904-ൽ <ref name = rpja>[http://books.google.co.in/books?id=cf7yWweRU2wC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Reservation Policy And Judicial Activism, By P. P. Vijayan, Page 60]</ref>ട്രാവൻകൂർ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൌൺസിലിനു പുറമേ മഹാരാജാവിന്റെ ഒരു പുതിയ ഉത്തരവ് മൂലം '''ശ്രീ മൂലം പോപ്പുലർ അസംബ്ലി ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ''' ([[ശ്രീമൂലം പ്രജാസഭ]]) നിലവിൽ വന്നു. 85 അംഗങ്ങളായിരുന്നു 1904-ലെ ശ്രീമൂലം പ്രജാസഭയിലുണ്ടായിരുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ നിയമസഭയായിരുന്നു ഇത്. 1904 ഒക്റ്റോബ്ർ 22 ശനിയാഴ്ച്ചയും 24 തിങ്കളാഴ്ച്ചയും [[വി.ജെ.ടി. ഹാൾ|വി.ജെ.ടി. ഹാളിൽ]] വച്ചാണ് ആദ്യ സമ്മേളനം നടന്നത്. [[ദിവാൻ]] [[വി.പി. മാധവറാവു]] ആയിരുന്നു സഭാ അദ്ധ്യക്ഷൻ<ref name="TMSPA 1904">{{cite web|title=ലൈബ്രറി ആർക്കൈവ്സ്, കേരള ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി|url=http://klaproceedings.niyamasabha.org/pdf/TSMPA-001-00001-00002.pdf|work=പ്രജാസഭയുടെ 1904-ലെ സമ്മേളനത്തിന്റെ നടപടിരേഖ|publisher=കേരള നിയമസഭ|accessdate=23 ഫെബ്രുവരി 2013}}</ref> . ജനാഭിലാഷം സർക്കാരിനെ അറിയിക്കാനും നിയമനിർമ്മാണം ശുപാർശ ചെയ്യാനും മാത്രമായിരുന്നു സഭയുടെ അധികാരം. ==സഭയിൽ അംഗമാകാനുള്ള യോഗ്യത== [[File:VJT Hall, Thiruvananthapuram, Kerala, India.JPG|thumb|[[വി.ജെ.ടി. ഹാൾ]]]] 100 രൂപയിൽ കുറയാത്ത ഭൂനികുതി നൽകുന്നവർ;{{തെളിവ്}} 6000 രൂപയിൽ കൂടുതൽ വാർഷികവരുമാനമു‌ള്ളവർ; [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കൊല്ലം]], [[നാഗർകോവിൽ]] എന്നീ മുനിസിപ്പാലിറ്റികളുടെ പ്രതിനിധികൾ; ഗവണ്മെന്റ് ക്ഷണിക്കുന്ന അസോസിയേഷനുകൾ എന്നിവയ്ക്കായിരുന്നു പ്രതിനിധികളെ അയയ്ക്കാനുള്ള അധികാരം. സർക്കാർ പിരിച്ചുവിട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥർ, [[മാനസികരോഗം|ഭ്രാന്തുള്ളവർ]], ക്രിമിനൽ കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവർ, പതിനെട്ടു വയസ്സിൽ താഴെ പ്രായമുള്ളവർ എന്നിവർക്ക് അംഗത്വം ലഭിക്കുമായിരുന്നില്ല. ഗവണ്മെന്റുദ്യോഗസ്ഥർക്കും സഭയിൽ അംഗത്വം നിഷിധമായിരുന്നു. ==ചർച്ച ചെയ്ത വിഷയങ്ങൾ== ധനകാര്യം, [[ഖനനം]], പ്രത്യേക വിദ്യാഭ്യാസം (ലോ കോളേജ്), സ്റ്റേറ്റ് ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ്, മഹാരാജാസ് കോളേജും ഹൈസ്കൂളും, കാർഷികവിദ്യാഭ്യാസം, ടെക്നിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസം, പിന്നോക്കവിഭാഗങ്ങൾക്കായുള്ള സ്കൂളുകൾ, സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, [[വിദ്യാഭ്യാസം]], വൈദ്യസഹായം, കസ്റ്റംസ്, വീടുകളിൽ നിർമിച്ച ഉപ്പ്, [[ഉപ്പ്]], പ്രത്യേക റെവന്യൂ, പൊതുമരാമത്ത്, [[തേയില]], സൈന്യം, രജിസ്ട്രേഷൻ, സിവിൽ കോടതികൾ, ജയിലുകൾ, [[പോലീസ്]], പ്രാധമിക വിദ്യാഭ്യാസം, അബ്കാരി നിയമവും കറുപ്പും ഭാങ്ങും, ദിവാന്റെ അഭിസംബോധന, ക്രിമിനൽ കോടതികൾ, സാനിറ്റേഷൻ, പൊതുമരാമത്തുവകുപ്പ്, അഞ്ചൽ, വ്യാപാരവും ഷിപ്പിംഗും, വനം എന്നീ വിഷയങ്ങൾ 22-ആം തീയതി നടന്ന ഗവർണറുടെ പ്രസംഗത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടു<ref>[http://klaproceedings.niyamasabha.org/index.php?pg=advanced_search_combo# കേരള നിയമസഭ] TMSPA 1904 തിരയുക</ref><ref name="22-first day">{{cite web|title=പ്രൊസീഡിംഗ്സ് ഓഫ് ദി ഫസ്റ്റ് മീറ്റിംഗ് ഓഫ് ശ്രീ മൂലം പോപ്പുലർ അസംബ്ലി ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|url=http://klaproceedings.niyamasabha.org/pdf/TSMPA-001-00001-00001.pdf|publisher=കേരള നിയമസഭ|accessdate=23 ഫെബ്രുവരി 2013}}</ref>. സഭയെ അറിയിച്ച ചില പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു: ===പോലീസ്=== രാജ്യത്ത് 1748 പോലീസുകാരുണ്ടെന്നും (4.9 ചതുരശ്രമൈലിനും 2071 ജനസംഖ്യയ്ക്കും ഒരു പോലീസുകാരൻ വീതം) ആ വർഷം 4647 കേസുകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരുന്നുവെന്നും ഇതിൽ 1771 എണ്ണം കള്ളക്കേസാണെന്ന് തെളിഞ്ഞുവെന്നും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. ചാർജ്ജ് ചെയ്ത 2848 കേസുകളിൽ 2392 കേസുകളിൽ ശിക്ഷ വിധിക്കപ്പെട്ടു. ഗ്രാമങ്ങൾക്ക് കാവൽക്കാരുണ്ടായിരുന്ന പഴയ സംവിധാനം തിരികെക്കൊണ്ടുവരിക പരിഗണനയിലായിരുന്നു. തെക്കൻ അതിർത്തികളിൽ മറവന്മാർ കടന്നുകയറുന്നതും ഒരു പ്രശ്നമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടു<ref name="22-first day"/>. ===ജയിൽ=== തിരുവനന്തപുരത്തെ സെൻട്രൽ ജയിലിൽ 649 തടവുകാരെ പുതുതായി പ്രവേശിപ്പിച്ചു. ഇതിൽ 520 പേരെ കോടതി ശിക്ഷിച്ചിരുന്നു. മൂന്നു മാസത്തിൽ കൂടുതൽ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കുന്നവരെ ജില്ലാ ജയിലിൽ നിന്ന് സെൻട്രൽ ജയിലിലേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സർക്കാർ തീരുമാനമെടുത്തു. പ്രാദേശിക സ്റ്റേഷനുകളിൽ പരസ്യമായി [[വധശിക്ഷ]] നടപ്പാക്കുന്നത് 1904 തുടക്കത്തിൽ തന്നെ നിർത്തലാക്കിയിരുന്നു. ജയിൽ പുള്ളികളുടെ അച്ചടക്കം നിലനിർത്തുന്നതിനായി മാത്രമായിരുന്നു ചങ്ങലയ്ക്കിടൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. തടവുകാരുടെ ഭക്ഷണച്ചെലവ് 21/2 ചക്രത്തിൽ നിന്ന് 3 1/2 ചക്രമാക്കി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="22-first day"/>. ===സിവിൽ കോടതികൾ=== കേസുകളുടെ എണ്ണം 35613-ൽ നിന്ന് 40589 ആയി വർദ്ധിക്കുകയുണ്ടായി. മുൻസിഫ് കോടതികളിലാണ് കേസുകളുടെ വർദ്ധന കൂടുതലും ഉണ്ടായത്. 40545 കേസുകൾ തീർപ്പാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വർഷാവസാനം 11167 കേസുകളും അപ്പീലുകളും ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു<ref name="22-first day"/>. ===മരാമത്ത്=== 425349 രൂപ മരാമത്ത് ജോലികൾക്കായി ചെലവാക്കുകയുണ്ടായി. വാർത്താവിനിമയത്തിനായി 30851 രൂപ, കെട്ടിടങ്ങൾക്കായി 272503 രൂപ, ജലസേചനത്തിനായി 40204 രൂപ എന്നിങ്ങനെയാണ് പ്രധാന ചെലവുകൾ. കൊട്ടാരങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, സത്രങ്ങൾ, ഊട്ടുപുരകൾ, നാട്ടുവഴികൾ, കുളങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കൽ, ചെറിയ ജലസേചനപ്രവൃത്തികൾ എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ജോലികൾ<ref name="22-first day"/>. ===പൊതുമരാമത്ത്=== [[File:1904-ൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത കൊല്ലം തീവണ്ടി സ്റ്റേഷൻ (1904-05).jpg|thumb|1904-ൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത കൊല്ലം തീവണ്ടി സ്റ്റേഷൻ (1904-05)]] 22,44,394 രൂപയാണ് പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് ചിലവഴിച്ചത്. ആദ്യ കാലമായ 1863-64 വർഷത്തെയപേക്ഷിച്ച് പതിനൊന്നിരട്ടിയാണ് മരാമത്തു ചെലവ് വർദ്ധിച്ചത് എന്ന് വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടു. [[ചങ്ങനാശ്ശേരി|ചങ്ങനാശ്ശേരിയിലും]] [[വൈക്കം|വൈക്കത്തും]] [[അരൂക്കുറ്റി|അരൂക്കുറ്റിയിലും]] ഡിസ്പൻസറികൾ സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി. [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിലെയും]] [[കൊല്ലം|കൊല്ലത്തെയും]] ആശുപത്രികൾ വികസിപ്പിച്ചു; [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ താലൂക്ക് കച്ചേരികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; [[വടക്കൻ പറവൂർ|പറവൂരിലെ]] ഇംഗ്ലീഷ് ഹൈസ്കൂളിൽ പുതിയ കെട്ടിടം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; തിരുവനന്തപുരത്തെ [[മഹാരാജാസ് ഹൈസ്കൂൾ|മഹാരാജാസ് ഹൈസ്കൂളി]]ൽ പുതിയ കെട്ടിടം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; [[പാങ്ങോട്]] സർവ്വീസ് ബറ്റാലിയന് പുതിയ ലൈൻ നിർമ്മാണം നടത്തി എന്നിവയാണ് എടുത്തുപറയാവുന്ന പ്രവൃത്തികൾ. <ref name="22-first day"/> വകുപ്പ് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തിയിരുന്നത് 2218 മൈൽ റോഡിനാണ്. [[കെ.കെ. റോഡ്|കോട്ടയം കുമിളി റോഡ്]] നന്നാക്കുകയും [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകേ പാലം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. [[വൈക്കം]] മുതൽ [[ഉദയംപേരൂർ|ഉദയമ്പേരൂർ]] വരെയുള്ള ഗ്രാമ പാത കാളവണ്ടിക്ക് പോകാവുന്ന വിധം മെച്ചപ്പെടുത്തി; [[മൂന്നാർ]] മുതൽ [[ബോഡിമെട്ട്]] വരെയുള്ള റോഡ് നന്നാക്കി; [[പെരുമ്പാവൂർ]] [[ആലുവ]] റോഡിലെ രണ്ടു പാലങ്ങൾ പുനർനിർമിച്ചു; ആലുവ [[ഇടപ്പള്ളി]] റോഡിലെ നാലാം മൈലിൽ ഒരു പാലം നിർമിച്ചു; [[കാക്കനാട്]] ഒരു ഇരുമ്പുപാലം നിർമിച്ചു; [[അമ്പലപ്പുഴ]] മുതൽ [[കളർകോട്|കളർകോടുവരെ]] റോഡ് നിർമിച്ചു; [[പന്തളം|പന്തളത്തും]] [[ഏനാദി|ഏനാദിയിലും]] പാലങ്ങൾ നിർമിച്ചു; [[കൂവക്കുടി]] ക്രോസിംഗിൽ [[കരമനയാർ|കരമനയാറി]]നു കുറുകേ പാലം നിർമിച്ചു; [[കൽപ്പാലക്കടവ്]] മുതൽ [[തിരുവല്ലം]] വരെയുള്ള കനാലിന് നീളം കൂട്ടി എന്നിവ പ്രധാന ജോലികളായി എടുത്തുപറയുന്നു. [[മൂന്നാർ]] മുതൽ [[ചിന്നാർ]] വരെ റോഡ് നിർമ്മിക്കാനായി [[കണ്ണൻ ദേവൻ ഹിൽസ് പ്ലാന്റേഷൻസ് കമ്പനി പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ്|കണ്ണൻ ദേവൻ ഹിൽസ് പ്രൊഡ്യൂസ് കമ്പനിക്ക്]] നാലരലക്ഷം രൂപ നൽകാൻ സർക്കാർ കരാറുണ്ടാക്കിയിരുന്ന കാര്യം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="22-first day"/>. [[കോടയാർ|കോടയാറിനു]] കുറുകേ 72 1/4 അടി ഉയരമുള്ള ഡാം നിർമ്മിക്കാനും 11 മൈൽ നീളത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുപോകാൻ കനാൽ നിർമ്മിക്കാനും ഇതുവഴി 15000 ഏക്കർ ഭൂമിയിൽ അധികമായി കൃഷി നടത്താനും തീരുമാനമെടുത്തത് വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യം ഡാം നിർമ്മിക്കാൻ സ്ഥലം നിർണയിച്ചത് ചീഫ് എഞ്ചിനിയർ മിസ്റ്റർ ജോപ്പിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരിഷ്കരിക്കാനും അതുവഴി പുതുതായി ജലസേചനം നടക്കുന്ന ഭൂമി 55000 ഏക്കറായി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും തീരുമാനമെടുത്തതും വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. ആകെ ചെലവ് ഈ മാറ്റം മൂലം 794850-ൽ നിന്ന് 28 ലക്ഷമായി വർദ്ധിച്ചു. വലതുവശത്തെ കനാലിനു പകരം [[തോവാള]] കനാൽ നിർമ്മിക്കുന്നതിന് പ്രാധാന്യം കൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള നടപടി വിശദമാക്കപെട്ടു. <ref name="22-first day"/> [[തിരുനെൽ‌വേലി|തിരുന്നൽവേലി]] [[കൊല്ലം]] റെയിൽ പാതയുടെ നിർമ്മാണം തീർന്നുവെന്നും മണ്ണിടിച്ചിൽ മൂലം പാത പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും പ്രസ്താവനയുണ്ടായി. കഴിഞ്ഞ ജൂൺ 1-ന് [[പുനലൂർ]] കൊല്ലം റെയിൽ പാത പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു. തിരുവിതാം കൂറിലെ റെയിൽ പാതയ്ക്കായി ആകെ മുടക്കിയത് 15771766 രൂപയായിരുന്നുവത്രേ. നാളിതുവരെ 3.5% പലിശനിരക്കിൽ 666256 രൂപ ഭരണകൂടം ചിലവഴിച്ചുവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. കൊച്ചിക്കും കൊല്ലത്തിനുമിടയിൽ [[വല്ലി ഭായി കാദർ ഭായി ആൻഡ് കമ്പനി]] ബോട്ട് സർവീസ് തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇവരും മറ്റുള്ള സംരംഭകരും റെയിൽ ഗതാഗതവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് സ്ഥിരമായി ആവിബോട്ട് സർവ്വീസ് തുടങ്ങാനനുവദിക്കാനായി അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള കാര്യം സഭയെ അറിയിക്കുകയുണ്ടായി<ref name="22-first day"/>. === അഞ്ചൽ === രാജ്യത്ത് 150 അഞ്ചലാപ്പീസുകളും 179 അഞ്ചൽ പെട്ടികളും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. 50 ലക്ഷം തപാലുരുപ്പടികളാണ് കൈമാ‌റ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ സർക്കാരിന് 100307 രൂപ ചെലവുണ്ടായെങ്കിലും 368853 രൂപ വരുമാനം ലഭിച്ചു. ഭാരമുള്ള ഉരുപ്പടികൾക്കായി ഒരു അഞ്ചൽ ബോട്ട് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. ആവിബോട്ട് സർവ്വീസ് ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഇത് നിർത്തലാക്കാനാണ് സർക്കാർ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്. <ref name="22-first day"/> ===ഉപ്പ്=== 997422 മൗണ്ട് ഉപ്പ് വിൽപ്പനയ്ക്കായി ലഭ്യമായിരുന്നു. 749141 മൗണ്ട് വില്പന നടന്നു. താമരക്കുളം, രജകമംഗലം, വരിയൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലായി 257201 1/2 മൗണ്ട് ഉപ്പ് പ്രാദേശികമായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. [[കൊളച്ചൽ|കൊളച്ചലിലെ]] ഉപ്പളം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്നും ക്രമേണ പ്രാദേശികമായിത്തന്നെ രാജ്യത്തിനാവശ്യമുള്ള ഉപ്പ് നിർമ്മിക്കപ്പെടണമെന്നും തീരുമാനമുണ്ടായതായി സഭയെ അറിയിച്ചു. ക്രമേണ ഉപ്പിന്റെ വിതരണം സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാനും സർക്കാരിന് പദ്ധതിയുണ്ടായിരുന്നു<ref name="22-first day"/>. ===എക്സൈസ്=== [[പുകയില]] വ്യാപാരത്തിൽ നിന്ന് നികുതിയായി [[കൊല്ലവർഷം|കൊ.വ.]] 1079-ൽ (ക്രി.വ. [[1903]]) സർക്കാരിനു ലഭിച്ചത് 12,32,608 രൂപയായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ===അബ്കാരി, കറുപ്പ്, ഭാങ്ങ്=== 849876 രൂപയായിരുന്നു വർഷം സർക്കാരിന് ഈ മേഖലയിലെ എക്സൈസ്/കാർഷിക വരുമാനം<ref name="22-first day"/>. ===കസ്റ്റംസ്=== 1865-ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയും]] [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറും]] തമ്മിൽ വ്യാപാരം സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നതിനുള്ള കരാർ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതനുസരിച്ച് ഇറക്കുമതി നികുതി ബ്രിട്ടീഷ് നിരക്കുകളനുസരിച്ചായി നിജപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. നാട്ടിലെ വ്യവസായം പരിപോഷിപ്പിക്കാനായി കയറ്റുമതി നികുതി കുറയ്ക്കുക എന്ന നയമായിരുന്നു സർക്കാർ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. ഇതനുസരിച്ച് [[വെളിച്ചെണ്ണ|വെളിച്ചെണ്ണയുടെ]] നികുതി 12 രൂപയിൽ നിന്ന് 10 രൂപയായി കുറയ്ക്കുകയുണ്ടായി. വരുമാനം 894090 രൂപയായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ===ശുചീകരണം=== 1894 വരെ നഗരശുചിത്വം സർക്കാരുത്തരവുകളിലൂടെയായിരുന്നു നടപ്പാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നത്. മുനിസിപ്പൽ പ്രവൃത്തികൾക്കായി നികുതി പിരിക്കാൻ 1901-ൽ ഉത്തരവുണ്ടായി (1076-ലെ റെഗുലേഷൻ മൂന്ന്). [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കൊല്ലം]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[നാഗർകോവിൽ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ റെഗുലേഷൻ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. നഗര നികുതി വളരെക്കുറവായതിനാൽ സർക്കാരായിരുന്നു ഇവിടങ്ങളിലെ ശുചീകരണത്തിനുള്ള തുകയുടെ സിംഹഭാഗവും ചിലവഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്. നഗരങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികസ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടും വരെ സർക്കാർ പൊതുനികുതിയിൽ നിന്ന് ഇതിനായി പണം നൽകുന്ന അവസ്ഥ തുടരാൻ തീരുമാനമെടുത്തിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ===ജനനമരണക്കണക്കുകളും പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പും=== കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷം 54292 ജനനങ്ങളും 42293 മരണങ്ങളും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ജനനമരണ രജിസ്ട്രേഷൻ]] നിർബന്ധമായിരുന്നില്ല. 150117 ആ‌ൾക്കാർക്കാണ് ഒരുവർഷം പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പ് നൽകപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ 13000 പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പ് കുട്ടികൾക്കാണ് നൽകപ്പെട്ടത്. <ref name="22-first day"/> [[പനി]], [[വയറിളക്കം]], [[ഡിസന്ററി]] എന്നിവയൊഴിച്ചാൽ [[പകർച്ചവ്യാധി|പകർച്ചവ്യാധികൾ]] കഴിഞ്ഞ വർഷം കാണപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.<ref name="22-first day"/> ===വൈദ്യസഹായം=== 22 [[ആശുപത്രി|ആശുപത്രികളും]] 20 [[ഡിസ്പൻസറി|ഡിസ്പൻസറികളും]] [[മാനസികരോഗം|ഭ്രാന്തുള്ളവർക്കും]] [[കുഷ്ടരോഗം|കുഷ്ടരോഗികൾക്കുമായി]] 2 ആലയങ്ങളുമാണ് രാജ്യത്തുണ്ടായിരുന്നത്. 15739 പേരെ ഈ ആശുപത്രികളിൽ കിടത്തി ചികിത്സിക്കുകയും 607904 പേരെ അല്ലാതെ ചികിത്സിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. കൊല്ലത്ത് മിഡ്‌വൈഫുകൾക്കായി വിക്ടോറിയ മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇവിടെനിന്ന് ഒരുവർഷം 9 പേരാണ് പാസ്സായിക്കൊണ്ടിരുന്നത്. 32 വയറ്റാട്ടികൾ മെഡിക്കൽ സർവ്വീസിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. സർക്കാർ സ്കോളർഷിപ്പോടുകൂടി രണ്ട് ഹിന്ദു വിദ്യാർത്ഥികൾ [[എഡിൻബറോ|എഡിൻബറയിൽ]] വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> 1888-ൽ തലസ്ഥാനത്ത് ഒരു ചെറിയ [[മൃഗാശുപത്രി]] പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയിരുന്നു. ===വിദ്യാഭ്യാസം=== [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയെയും]] മറ്റു [[നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ|നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെയും]] അപേക്ഷിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് വളരെ മുന്നിലായിരുന്നു. സാക്ഷരതാനിരക്ക് [[ബറോഡ|ബറോഡയിൽ]] 1000-ൽ 88-ഉം [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിൽ]] 63-ഉം [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂറിൽ]] 51-ഉം ആയിരുന്നപ്പോൾ തിരുവിതാംകൂറിൽ അത് 124 ആയിരുന്നു. ആയിരത്തിൽ 31 സ്ത്രീകൾക്ക് തിരുവിതാംകൂറിൽ അക്ഷരാഭ്യാസം ലഭിച്ചിരുന്നതുമായി തട്ടിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ [[ബോംബെ|ബോംബെയിൽ]] ഇത് 11-ഉം മദ്രാസിലും മൈസൂറിലും ഇത് 8-ഉമായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ വർഷം 3727 സ്ഥാപനങ്ങളിലായി രാജ്യത്ത് 197385 പേർ വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സർക്കാർ സ്കൂളുകൾക്കും സർക്കാർ സഹായം ലഭിക്കുന്ന സ്കൂളുകൾക്കും 32 എണ്ണത്തിന്റെ വർദ്ധനയുണ്ടായപ്പോൾ [[എഴുത്തുകളരി|ആശാൻ പള്ളിക്കൂടങ്ങളുടെ]] എണ്ണത്തിൽ 126-ന്റെ കുറവുണ്ടായി. <ref name="22-first day"/> [[File:Normal School Trivandrum 1900 Zacharias DCruz.jpg|thumb|നോർമൽ സ്കൂൾ തിരുവനന്തപുരം.]] സ്ത്രീ അദ്ധ്യാപരുടെ പരിശീലനസ്ഥാപനമായ [[നോർമൽ സ്കൂൾ|നോർമൽ സ്കൂൾ ഫോർ ഫീമേൽ ടീച്ചേഴ്സ്]] [[വെർണാക്കുലാർ ഹൈസ്കൂൾ|വെർണാക്കുലാർ ഹൈസ്കൂളിൽ]] നിന്നെടുത്തുമാറ്റി ഗേൾസ് കോളേജിനോട് യോജിപ്പിക്കുകയും ഇത് എല്ലാ [[ജാതി (വിവക്ഷകൾ)|ജാതിയിലുള്ളവർക്കുമായി]] തുറക്കുകയും ചെയ്തു. സ്കൂൾ പ്രായത്തിലുള്ള 12.8% പെൺകുട്ടികൾ (46332 പേർ) വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പഠനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ഏതെങ്കിലും സ്കൂളിൽ ഭൂരിഭാഗം വിദ്യാർത്ഥികളും പിന്നോക്കവിഭാഗത്തിൽ നിന്നുള്ളവരാണെങ്കിൽ സ്കൂൾ നടത്തിപ്പിന്റെ മുഴുവൻ ചെലവും സർക്കാർ വഹിക്കാനുള്ള തീരുമാനം എടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നോക്കവിഭാഗങ്ങളിൽ പെട്ട അദ്ധ്യാപകരെ പരിശീലിപ്പിക്കാനായി രാജ്യത്ത് 4 പ്രത്യേക സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തിരുന്നു. പിന്നോക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കായി 480 സ്കൂളുകളാണ് സംസ്ഥാനത്തുണ്ടായിരുന്നത്. 5വയസ്സിനും 10 വയസ്സിനുമിടയിലുള്ള കുട്ടികളിൽ 47.8% പേർക്കും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ===ടെക്നിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസം=== തിരുവനന്തപുരത്തെ [[ഇൻഡസ്ട്രിയൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ആർട്ട്സ്]] [[കളിമൺപാത്രനിർമ്മാണം|മൺപാത്രനിർമ്മാണം]], ആനക്കൊമ്പുപയോഗിച്ചുള്ള ശില്പകല, തറപ്പായകളുടെ നിർമ്മാണം, ലോഹപ്പണി, വാഴനാരെടുക്കൽ മുതലായ വിഷയങ്ങളിൽ പരിശീലനം നൽകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലെ]] [[ശ്രീമൂല രാമ വർമ ടെക്നിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] (സർവേ, എഞ്ചിനിയറിംഗ്, മേസ്തിരിപ്പണി, കാർപ്പന്ററി, കയർ നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ വിദ്യാഭ്യാസം), തിരുവനന്തപുരത്തെ [[നേറ്റീവ് ടെക്നിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]], [[ആറ്റിങ്ങൽ|ആറ്റിങ്ങലിലെ]] [[വീവിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]], ചങ്ങനാശ്ശേരിയിലെ [[രാമ വർമ ടെക്നിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]], [[മണിയംകുളം കയർ മാന്യുഫാക്ചറി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ടെക്നിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകപ്പെറ്റുന്നുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> [[ജിയോളജി]], [[ഖനനം|മൈനിംഗ്]], അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ കെമിസ്ട്രി എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ പരിശീലനം നേടാനായി സർക്കാർ മൂന്നു വിദ്യാർത്ഥികളെ സ്കോളർഷിപ്പോടുകൂടി യൂറോപ്പിലയച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> തിരുവനന്തപുരത്തെ [[അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ ഫാം|അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ ഫാമിൽ]] ആധുനിക കാർഷിക രീതികൾ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് അദ്ധ്യാപർക്കായുള്ള പരിശീലനം നൽകാൻ സജ്ജമാക്കാൻ സർക്കാരിന് പദ്ധതിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="22-first day"/> ===സ്റ്റേറ്റ് ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ്=== 1898-ന്റെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിൽ വന്നത്. [[ദർബാ]]ർ ഡോക്ടർ ഉൾപ്പെട്ട കമ്മിറ്റിയ്ക്കായിരുന്നു നടത്തിപ്പു ചുമതല. ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പ് [[ചീഫ് സെക്രട്ടറി|ചീഫ് സെക്രട്ടറിക്ക്]] നൽകപ്പെട്ടുവെങ്കിലും തിരികെ പഴയ സംവിധാനത്തിൻ കീഴിലാക്കാനുള്ള തീരുമാനമുണ്ടായി. ===ഖനനം=== [[അഭ്രം|മൈക്ക]], [[കൊടുവേലി (വിവക്ഷകൾ)|പ്ലംബാഗോ]] എന്നിവയുടെ ഖനനം മാത്രമായിരുന്നു രാജ്യത്ത് നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നത്. പ്ലംബാഗോയുടെ കയറ്റുമതി നികുതി 8750 രൂപയും മൈക്കയുടേത് 30 രൂപ 13 ചക്രം 6 കാശുമായിരുന്നു. <ref name="22-first day"/> ===ധനകാര്യം=== [[File:Travancore Chuckram 1JS.jpg|thumb|തിരുവിതാംകൂർ ചക്രം]] ധനകാര്യ പരിഷ്കരണത്തിനായി ഒരു കമ്മിറ്റി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് രാജ്യതലസ്ഥാനത്തുമാത്രമേ [[ട്രഷറി]] നിലവിലുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പണമായും മുതലായുമാണ് നികുതി പിരിച്ചിരുന്നത്. നികുതിപിരിവുകാർ തലമുറകളായി ഈ ജോലി ചെയ്യുന്ന കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. ഇവർക്ക് ചിലവിനായി ഭൂമി അനുവദിച്ചുകൊടുക്കുകയോ വാർഷിക കൂലി ധനമായോ നെല്ലായോ നൽകുകയോ ആയിരുന്നു ചെയ്തുവന്നിരുന്നത്. ഇവർ വർഷാവർഷം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെത്തിയായിരുന്നു]] നികുതിക്കണക്കുകൾ നൽകിയിരുന്നത്. കഴിഞ്ഞ 16 വർഷത്തെ നികുതിപിരിവുകാരുടെ കണക്കില്ലാത്തതും അനുമതിയില്ലാത്തതുമായ ചെലവുകൾ 72 ലക്ഷം രൂപയോളം വരുമത്രേ. 1860-ൽ നികുതിപിരിവു സമ്പ്രദായം ലഘൂകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [[നികുതിപിരിവ്]], [[ബഡ്ജറ്റ്]], [[അക്കൗണ്ടിംഗ്|അക്കൗണ്ട്]], [[ഓഡിറ്റ്]] എന്നിവയ്ക്കായുള്ള ചട്ടങ്ങളും നിയമങ്ങളും പുതുതായി കൊണ്ടുവരാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിക്കുകയുണ്ടായി. വാർഷിക വരവുചെലവു കണക്കുകൾ സഭയ്ക്കുമുൻപാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="22-first day"/> ==ജനപ്രതിനിധികൾ== [[File:Travancore 1871.JPG|thumb|തിരുവിതാംകൂർ 1871-ലെ ഭൂപടം]] ===ഗവണ്മെന്റ് ക്ഷണിച്ച സംഘടന ഭാരവാഹികൾ=== # അയ്യങ്കാളി (സാധുജന പരിപാലന യോഗം) # കാവാരികുളം കണ്ടൻ കുമാരൻ (ബ്രഹ്മ പ്രത്യക്ഷ സാധുജന സഭ) # പൊയ്കയിൽ കുമാരഗുരുദേവൻ (പ്രത്യക്ഷ രക്ഷാ ദൈവസഭ) # പാമ്പാടി ജോസഫ് ===കോട്ടയം ഡിവിഷൻ=== # അവിര വർക്കി തരകൻ # ശങ്കുണ്ണി കർത്താവ് # ചിത്തിരനാൾ തമ്പുരാൻ # കൃഷ്ണ പിള്ള # വാസുദേവൻ ശങ്കരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാട് # തൊമ്മി ചാക്കോ # നാരായണൻ കൃഷ്ണൻ # അനന്തശിവ അയ്യർ # സി.ജെ. കുര്യൻ # കണക്ക് കൃഷ്ണ കൈമൾ # സി.ആർ. അങ്കൂർ നൈന റാവുത്തർ # പൂരുരുട്ടാതി തിരുനാൾ തമ്പുരാൻ # നീലകണ്ഠൻ # ഇട്ടി ഐപ്പ് ഇട്ടി അവിര # കുതിരരു നാരായണരു നമ്പൂതിരിപ്പാട് # നാരായണ മേനോൻ # സി എൻ തുപ്പൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് # അച്യുതൻ പിള്ള # എൻ. ജെ കുഞ്ചറിയ # ശേഖരൻ ഇളയത് # റെവ. വറീത് മാത്തൂ കത്തനാർ # കണക്ക് ഗോവിന്ദ രാമൻ # കണ്ടൻ ഇക്കണ്ണൻ # വെങ്കിട്ടരാമ അയ്യർ കൃഷ്ണ അയ്യർ # ജെ.സി. അബ്ബോട്ട് (കണ്ണൻ ദേവൻ പ്ലാന്റേഴ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ) # എച്ച്. എം. നൈറ്റ് (സെൻട്രൽ ട്രാവൻകൂർ പ്ലാന്റേഴ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ) # ജെ.ജെ. മർഫി (കാർഡമം ഹിൽസ്) # എം.എം. വർഗ്ഗീസ് (കോട്ടയം ട്രേഡേഴ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ) # പി.എം. ചാക്കോ <small>ബി.എ.</small> (കോട്ടയം ടൗൺ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി) # അയ്യപ്പൻ പിള്ള # നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് # ദേവൻ തുപ്പൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് # സി.ഐ. എബ്രഹാം (ട്രാവൻ‌കൂർ ആൻഡ് കൊച്ചിൻ ക്രിസ്റ്റ്യൻസ് അസ്സോസിയേഷൻ, കോട്ടയം) ===ക്വയിലോൺ ഡിവിഷൻ=== # പദ്മനാഭൻ പരമേശ്വരൻ # നാഗേന്ദ്ര പൈ കൃഷ്ണ പട്ടർ # ഭാനു ഭാനു പണ്ടാരത്തിൽ # കാളിപ്പൻ ചോരിമുത്തു # [[കെ. ചട്ടനാഥ കരയാളർ|കാസമുത്തു ചട്ടനാഥൻ കരയാളൻ]] # ഈശ്വരൻ അയ്യർ രാമ അയ്യർ # സുന്ദ്രം അയ്യർ ശേഷ അയ്യർ # ഇരവി തയെർ പണ്ടാരത്തിൽ # ശ്രീകാരണം പള്ളിയടി ഈശ്വരൻ കേശവൻ # മൈക്കൽ ചാക്കോ # മാധവൻ വേലായുധൻ # വേലായുധൻ കേശവൻ വലിയത്താൻ # ആദംജി ഹകീംജി # കൃഷ്ണൻ മുതവെൻ # വേലായുധൻ കേശവൻ # കുരുവിള കൊച്ചു തൊമ്മൻ # വെരി റെവ. ഐപ്പ് തോമ കത്തനാർ # കൈമൾ കേരുളൻ കേരുളൻ # ചാക്കോ # നാരായണൻ നീലകണ്ഠൻ # രാമകൃഷ്ണ പണിക്കർ # നീലകണ്ഠ അയ്യർ # [[കൊച്ചു ഹസ്സൻ കുഞ്ഞു ബഹാദൂർ|കൊച്ചു ഹസൻ കുഞ്ഞ്ബഹാദൂർ ]] (ക്വയിലോൺ ടൗൺ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി) # അപ്പാവു പിള്ള # ജി.എച്ച്. ഡേവി # ഹാജി ഇസ്മായിൽ ഹാജി ഹസ്സം സേട്ട് # ഇ.സി. ചിഷോം # ശങ്കരൻ കൊച്ചുകുഞ്ഞ് ===ട്രിവാൻഡ്രം ഡിവിഷൻ=== # അച്യുതൻ തമ്പി # എം. വെങ്കിടസുബ്ബ അയ്യർ # കണക്ക് നാരായണൻ മാധവൻ # കണക്ക് കുമാരൻ കുമാരൻ # നീലകണ്ഠർ ശങ്കരർ # മൊഹമ്മദ് ഇസ്മായിൽ # കെ. അപ്പാഡുര അയ്യർ <small>ബി.എ. ബി.എൽ.</small> # ശങ്കരൻ ഗോവിന്ദൻ # ജെ.എസ്. വാലന്റൈൻ # മാധവൻ തമ്പി (ട്രിവാൻഡ്രം ടൗൺ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി) # എസ്. സാമി അയ്യങ്കാർ # മഹൊമദ് ഏലിയാസ് ഹാജി അഹ്മദ് സേട്ട് ===സതേൺ ഡിവിഷൻ=== # കണക്ക് താണുമലയപെരുമാൾ മാണികവാസകം # സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ ശിവരാമ അയ്യർ # കണക്ക് മാധവൻ മാരായക്കുട്ടി # ശങ്കരതാണു ചൊക്കലിംഗം തരഗനാർ # പൊന്നയ്യ നാടാർ # ഊസൻ പി‌ള്ളൈ കുലമൈതീൻ പി‌ള്ളൈ # മാർത്താണ്ഡൻ നാരായണ കുറുപ്പ് # എസ്. ലക്ഷ്മി നാരായണ അയ്യർ # ത്രിവിക്രമർ വാസുദേവർ # കൊച്ചുമ്മിണി പിള്ള # എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ (നാഗർകോവിൽ ടൗൺ ഇംപ്രൂവ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി) # എം.ഡി. ഡാനിയൽ <small>ബി.എ.</small> (സെക്രട്ടറി, സൗത്ത് ട്രാവൻകൂർ നേറ്റീവ് ക്രിസ്റ്റ്യൻ അസ്സോസിയേഷൻ, നാഗർകോവിൽ 13. കെ.സി.ഷഡാനനൻനായർ (വിളക്കിത്തല നായർ സമുദായം) ==ജനപ്രതിനിധികളുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ== വിവിധ ജനപ്രതിനിധികളുടെ പ്രസംഗങ്ങളുടെ പ്രസക്ത ഭാഗങ്ങൾ താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു<ref name="TMSPA 1904"/>: * [[കൊല്ലം]] ഡിവിഷനിൽ നിന്നുള്ള [[കാവാലം]] നീലകണ്ഠ പിള്ള: ഇദ്ദേഹം രാജ്യത്തിന്റെ രണ്ട് വടക്കൻ ഡിവിഷനുകളിൽ റോഡുകളും കനാലുകളും പാലങ്ങളും നിർമ്മിക്കേണ്ട‌തിന്റെയും, നികുതി മുതലായി പിരിക്കുന്നത് നിർത്തലാക്കേണ്ടതിന്റെയും, [[വേമ്പനാട് കായൽ]] കൃഷിക്കായി കയ്യടക്കുന്നത് തടയുന്ന സർക്കാരുത്തരവ് നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യകതയെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു. ഇദ്ദേഹം 10000 ഏക്കറോളം കായൽ നിലം കൃഷിക്കായി കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളയാളായിരുന്നു. ഈ പ്രവൃത്തി [[കൊച്ചി തുറമുഖം|കൊച്ചി തുറമുഖത്ത്]] ചെളി അടിയാൻ കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന വാദം ഇദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു. * ആലുമ്മൂട്ടിൽ ശങ്കരൻ കൊച്ചുകുഞ്ഞു ചാന്നാർ എന്ന [[ഈഴവർ|ഈഴവ]] ഭൂപ്രഭു (കൊല്ലം ഡിവിഷൻ): നികുതി പിരിവ് വിളകളുടെ രൂപത്തിൽ നടത്തുന്നത് നിർത്തലാക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഇദ്ദെഹവും വാദിച്ചു. എല്ലാ പബ്ലിക് സ്കൂളുകളും [[ആയുർവേദം|ആയുർവേദ]] മെഡിക്കൽ കോളേജും [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത കോളേജും]] ഈഴവർക്കും പ്രയോജനപ്പെടുന്നവിധത്തിൽ തുറന്ന അഡ്മിഷനുകൾ നടത്തണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * മാധവൻ തമ്പി ([[തിരുവനന്തപുരം]] മുനിസിപ്പാലിറ്റി): പണത്തിനുപകരം വിള നികുതിയായി സ്വീകരിക്കുന്നത് നിർത്തലാക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഇദ്ദേഹവും വാദിച്ചു. * കമുകറം മാർത്താണ്ഡ നാരായണ കുറുപ്പ് ([[കൽക്കുളം|കൽക്കുളത്തെ]] ഭൂപ്രഭു): നികുതി പിരിവ് വിളകളായി സ്വീകരിക്കുന്നതും [[മാവ്]], [[പുന്ന]] എന്നീ മരങ്ങൾക്ക് നികുതി ഈടാക്കുന്നതും നിർത്തലാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. * കൃഷ്ണൻ മാതവൻ (കൊല്ലം ഡിവിഷനിലെ -മാവേലിക്കര- ഈഴവ ഭൂപ്രഭു): പിന്നോക്ക വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈഴവരെ ഒഴിവാക്കിയതിനാൽ എല്ലാ സ്കൂളുകളിലും പ്രവേശനം ലഭിക്കാൻ ഈഴവർക്ക് അവകാശമുണ്ടെന്ന് ഇദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. രണ്ട് ഈഴവർക്ക് ഒരു ഗവണ്മെന്റ് ഗേ‌ൾസ് സ്കൂളിലും ആയുർവ്വേദ പാഠശാലയിലും സംസ്കൃത കോളേജിലും പ്രവേശനം ലഭിച്ചില്ല എന്ന് ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. * ഇ. റാണിയർ ([[ചെങ്കോട്ട]] - കൊല്ലം ഡിവിഷൻ): ഒരു പറ നെല്ലിന് 1 1/2 പണം നികുതിയായി നിർണയിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. * സ്വാമി അയ്യങ്കാർ (തിരുവനന്തപുരം): നികുതി പണമായി പിരിക്കേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യമായ അന്വേഷണത്തിനുശേഷം മാത്രം നികുതി നിരക്ക് നിർണ്ണയിക്കേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് ഇദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു. * കണക്കു മാതവൻ മറയക്കുട്ടി ([[അഗസ്ത്യവരം]]): നികുതി വിളയായി പിരിക്കുന്നത് നിർത്തലാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു. [[തോവാ‌ള കനാൽ]] താമസമില്ലാതെ പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യവും ഇദ്ദേഹം ഉയർത്തി. തെക്കൻ ഡിവിഷനിലെ എല്ലാ സ്കൂളുകളിലും [[തമിഴ്]] പഠിപ്പിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * ത്രിവികമർ വാസുദേവർ ([[വിളവൻകോട്|വിളവൻകോടിലെ]] ജന്മി): ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ കൂടുതൽ നന്നായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ താലൂക്കിൽ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ഹൈസ്കൂളും ഒരു ആശുപത്രിയും സ്ഥാപിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചു. * കണകു തനുമലയ പെരുമാൾ മാണികവാസകം ([[തോവാള|തോവാളയിലെ]] ഭൂപ്രഭു): ദേവസ്വം നന്നായി നടത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യത്തെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു. തോവാള കനാൽ തുറക്കുക, ഇനമായി നികുതിപിരിക്കുന്നതവസാനിപ്പിക്കുക എന്നീ വിഷയങ്ങളും ഇദ്ദേഹം ഉയർത്തി. * പറയിൽ അവിരാ വർക്കി തരകൻ (റോമോ സിറിയൻ ഭൂപ്രഭു - [[കോട്ടയം]] ഡിവിഷൻ): ഇദ്ദേഹവും നികുതി പണമായി പിരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഉന്നയിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ താലൂക്കിൽ [[വെളിച്ചെണ്ണ|വെളിച്ചെണ്ണയായാണ്]] നികുതിയുടെ ഒരു ഭാഗം പിരിച്ചിരുന്നത്. [[ചേർത്തല താലൂക്ക്|ചേർത്തല താലൂക്കിന്]] വേണ്ട ശ്രദ്ധ കിട്ടുന്നില്ല എന്നും ഇദ്ദേഹം പറയുകയുണ്ടായി. * വടക്കും‌കൂർ ചിത്തിര തിരുന്നാൾ തമ്പുരാൻ (കോട്ടയം ഡിവിഷൻ): തന്റെ താലൂക്കിൽ പുതിയ കനാലുകളും റോഡുകളും തുറക്കേണ്ടതിന്റെയും വൈക്കം ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ ഹൈസ്കൂൾ ആക്കേണ്ടതിന്റെയും അവശ്യകതയെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു. * കണ്ടൻ ഇക്കണ്ണൻ (പറവൂരിലെ ഈഴവ ഭൂപ്രഭു): ഇദ്ദേഹവും ഇനമായി നികുതിപിരിക്കുന്നതിനെതിരായ അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഈഴവരെ എല്ലാ പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിലും ചേർക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒരു തെങ്ങിന് 4 1/2 പണം ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ചുമത്തുന്നത് അധികമാണെന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. പറവൂരിൽ നിന്ന് [[കുരിയപ്പള്ളി|കുരിയപ്പള്ളിയിലേയ്ക്കുള്ള]] റോഡ് ശോച്യാവസ്ഥയിലാണെന്നും ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. * എം.ഡി. ഡാനിയൽ ([[ട്രാവൻ‌കൂർ ടൈംസ്|ട്രാവൻ‌കൂർ ടൈംസിന്റെ]] എഡിറ്റർ, സൗത്ത് ട്രാവൻ‌കൂർ ക്രിസ്റ്റ്യൻ അസ്സോസിയേഷൻ സെക്രട്ടറി): അതിർത്തി സംരക്ഷിക്കുകയും മോഷണങ്ങൾ തടയുകയും ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യം സൂചിപ്പിച്ചു. കേപ്പ് കൊമോറിൻ ഹാർബർ വികസിപ്പിക്കുകയും റെയിൽവേ ഇവിടെ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യം ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. * താമരപ്പള്ളിൽ കുരുവിള കൊച്ചു തൊമ്മൻ (യാക്കോബായ സിറിയൻ ഭൂപ്രഭുവും വ്യാപാരിയും - ചെങ്ങന്നൂർ): നികുതി മുതലായി പിരിക്കുന്നതിനെ എതിർത്തു. [[മാവേലിക്കര]] മുതൽ [[കോലഞ്ചേരി]] വരെ റോഡ് നിർമ്മിക്കുന്നതിന്റെ ആവശ്യം ഉയർത്തിക്കാട്ടി. വിവിധ പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിന്റെ ആവശ്യവും ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. * പൊന്നയ്യ നാടാർ ([[ഇരണിയൽ|ഇരണിയലിലെ]] ഭൂപ്രഭുവും വ്യാപാരിയും): താലൂക്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂളുകൾ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതിന്റെയും കൂടുതൽ റോഡുകൾ തുറക്കേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യത്തെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു. കുടിവെള്ളം ലഭ്യമാക്കേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യം ഇദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ താലൂക്കിലെ വെള്ളം ഉപ്പുകലർന്നതായിരുന്നുവത്രേ. [[ഉപ്പളം|ഉപ്പളങ്ങൾക്ക്]] കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കൊടുക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഇദ്ദേഹം ഉയർത്തിക്കാട്ടി. * റെവറന്റ് ഈരാളി വറീത് മാത്തൂ കത്തനാർ (പറവൂരിലെ യാക്കോബായ സിറിയൻ ഭൂപ്രഭുവും പാതിരിയും): [[പറവൂർ ബണ്ട്]] ഉദ്ദേശം ഒരു ലക്ഷം രൂപ മുടക്കി നിർമിച്ചതാണെന്നും ഇപ്പോൾ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തേണ്ട ആവശ്യമുണ്ടെന്നും ഇദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഈ ബണ്ടിനുള്ളിലെ സ്ഥലത്തുനിന്നും വെള്ളം കളയുക എന്ന ആവശ്യവും ഇദ്ദേഹം ഉന്നയിച്ചു. [[പാലത്തുങ്കൽ ഫെറി|പാലത്തുങ്കൽ ഫെറിയിൽ]] ഒരു പാലം വേണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുതലായി നികുതി പിരിക്കുന്നത് നിർത്തലാക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * പി.എം. ചാക്കോ (ബി.എ. - കോട്ടയം): [[ദേവസ്വം]] വകുപ്പും റവന്യൂ വകുപ്പും വേർപിരിക്കണമെന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * ഊസൻ പിള്ള കുലമൈതീൻ പിള്ള (എരണിയലിലെ മൊഹമ്മദൻ ഭൂപ്രഭു): ഇദ്ദേഹം അളവുതൂക്കങ്ങൾ ഏകീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചു. മുസ്ലീങ്ങളല്ലാത്തവർ പൊതു കോടതികളിൽ [[ഖുർ ആൻ]] കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിന്റെ അനൗചിത്യം ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. മുസ്ലീങ്ങ‌ൾക്ക് [[അറബി ഭാഷ|അറബിയിൽ]] വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുവാൻ ഒരു സ്കൂൾ ആരംഭിക്കുകയും മുസ്ലീം പള്ളികളുടെ മേൽനോട്ടത്തിനായി ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നും ഇദ്ദേഹം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. * കാസമുത്തു ചാത്തനാഥൻ കരയാളൻ (ചെങ്കോട്ടയിലെ ഭൂപ്രഭു): [[ചെങ്കോട്ട|ചെങ്കോട്ടയിലെ]] മഴവെള്ളം ശേഖരിക്കുന്ന കുളങ്ങൾക്ക് ആഴവും വിസ്തൃതിയും വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും ഇവിടെ ഒരു വിശ്രമശാല സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും ഇദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. * എച്ച്.എം. നൈറ്റ് (സെൻട്രൽ ട്രാവൻ‌കൂർ പ്ലാന്റേഴ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ): [[തേയില|തേയിലയുടെ]] വിലയിടിവിനു കാരണം ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ഒരു പൗണ്ടിന് 8 പെൻസ് നികുതി ഈടാക്കുന്നതാണെന്നും അത് അടുത്തെങ്ങും കുറയാൻ സാദ്ധ്യതയില്ലെന്നും ഇദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. [[മുണ്ടക്കയം]] മുതൽ [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കാഞ്ഞിരപ്പിള്ളി]] വരെയുള്ള റോഡിന്റെ ശോച്യാവസ്ഥ ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. ഇതുകാരണം തേയില [[തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] വഴി കയറ്റി അയയ്ക്കേണ്ട സ്ഥിതിവിശേഷം സംജാതമായിരിക്കുകയാണത്രേ. 1897-ലെ കാറ്റിൽ ഗ്രേസിംഗ് റൂൾ അനുസരിച്ച് കന്നുകാലികൾ മേഞ്ഞിരുന്ന പുൽമേടുകൾ പുറനാട്ടുകാർക്ക് വിൽക്കാനുള്ള നീക്കത്തോട് പ്ലാന്റർമാർക്കുള്ള എതിർപ്പും ഇദ്ദേഹം ഉന്നയിച്ചു. * വൈകത്തില്ലത്തിൽ കൈമൾ കേരുളൺ കേരുളൻ ([[തിരുവല്ല|തിരുവല്ലയിലെ]] ഭൂപ്രഭു): [[വെളിയത്ത് ബണ്ട്|വെളിയത്ത് ബണ്ടിന്റെ]] അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തണമെന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. തിരുവല്ലയിൽ ഒരു സംസ്കൃത സ്കൂൾ ആരംഭിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * കെ. അപ്പാടുരാ അയ്യർ ബി.എ. ബി.എൽ. ([[നെടുമങ്ങാട്|നെടുമങ്ങാടുള്ള]] ഭൂപ്രഭുവും ഹൈക്കോടതി വക്കീലും): ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ താലൂക്കിൽ ജലസേചനത്തിനായുള്ള ടാങ്കുകളുടെ കുറവ് ഇദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു. നെൽവയലുകൾക്കടുത്തുള്ള കാട്ടുപാതകൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് പതിച്ചുകൊടുക്കുന്നതിനെ ഇദ്ദേഹം എതിർത്തു. ഒന്നുകിൽ ഇവ ആർക്കും പതിച്ചുകൊടുക്കാതിരിക്കുകയോ ഇല്ലെങ്കിൽ നെൽവയലിന്റെ ഉടമസ്ഥർക്ക് കൊടുക്കുകയോ വേണമെന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. * എം.എം. വർഗീസ് (കോട്ടയം ട്രേഡേഴ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ): [[ഉപ്പ്|ഉപ്പിൽ]] ധാരാളം മണ്ണുണ്ടെന്നും ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * നീലകണ്ഠ അയ്യർ (അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഭൂപ്രഭു): [[പുഞ്ച (കൃഷി)|പുഞ്ചകൃഷിക്കായി]] കാട്ടു കഴകൾ ലഭിക്കുന്നതിന് ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിടുന്നുവെന്ന് ഇദ്ദേഹം പരാതിപ്പെട്ടു. പുഞ്ചപ്പാടങ്ങളുടെ നികുതി കുറയ്ക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * ജെ.ജെ. മർഫി ([[കാർഡമം ഹിൽസ്]]): വിലയിടിവ്, മോശം റോഡുകൾ, വിളനാശം എന്നിവ കൊണ്ട് കർഷകർ ബുദ്ധിമുട്ടുകയാണെന്നും ഏക്കറിന് ആറു രൂപ നാലു ചക്രമാണ് ഭൂനികുതി എന്നും ഇത് ഇപ്പോൾ വിളയുടെ വിലയുടെ 20 ശതമാനം വരുമെന്നും ഇദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. നികുതി പൂർണ്ണമായി നൽകുന്നതുവരെ വിള കാർഡമം ഹിൽസിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുപോകാൻ അനുവദിക്കില്ല എന്ന ഇപ്പോഴത്തെ നിയമം വലിയ കർഷകർക്കെങ്കിലും ഇളവു ചെയ്യണം എന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * ലക്ഷ്മി നാരായണ അയ്യർ ([[കൽക്കുളം|കൽക്കുളത്തെ]] ഭൂപ്രഭു): ദേവസ്വം ഭൂമിയുടെ നികുതി എട്ടിലൊന്ന് കൂട്ടിയെന്നും ഇത് പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. * മുഹമ്മദ് ഇസ്മായിൽ (കടക്കാവൂരിലെ ഭൂപ്രഭു): [[കടക്കാവൂർ|കടക്കാവൂരിൽ]] ഒരു ഹൈസ്കൂൾ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുതിയ ചില റോഡുകൾ തുറക്കണമെന്നും [[മുസ്ലീം]] കുട്ടികളെ അറബി പഠിപ്പിക്കണമെന്നും കോടതികളിൽ ഖുർആൻ മുസ്ലീങ്ങളല്ലാത്തവർ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചു. * പറയത്ത് നാരായണ മേനോൻ ([[കുട്ടനാട്]] ഭൂപ്രഭു): താലൂക്കിൽ ജലസേചനപ്രവൃത്തികൾ തുടങ്ങേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത സൂചിപ്പിച്ചു. * നാഗേന്ദ്ര പൈ കൃഷ്ണ പട്ടർ (കൊല്ലത്തെ ഭൂപ്രഭുവും വ്യാപാരിയും): [[കൊല്ലം റെയി‌ൽവേ സ്റ്റേഷൻ|കൊല്ലത്തെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനു]] സമീപം ഒരു സത്രം തുടങ്ങേണ്ടത് ആവശ്യമാണെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു. അടുത്തകാലത്തിറങ്ങിയ ചെമ്പു ചക്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ ചില ട്രഷറി ഉദ്യോഗസ്ഥർ വിമുഖത കാട്ടുന്നുവെന്ന് ഇദ്ദേഹം പരാതിപ്പെട്ടു. * ആനക്കൊട്ടിൽ ശങ്കുണ്ണി കർത്താവ് ([[ചേർത്തല|ചേർത്തലയിലെ]] ഭൂപ്രഭു): ചേർത്തലയിൽ കനാലുകൾ കുഴിക്കണമെന്നും റോഡുകൾ പണിയണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു. * വി. കൃഷ്ണ അയ്യർ ([[തൊടുപുഴ|തൊടുപുഴയിലെ]] ഭൂപ്രഭു): താലൂക്കിൽ സ്കൂളുകൾ തുടങ്ങണമെന്നും റോഡുകൾ പണിയുകയും കനാലുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. * തറയിൽ തൊമ്മി ചാക്കോ (റോമോ-സിറിയൻ ഭൂപ്രഭു, [[ഏറ്റുമാനൂർ]]): [[കൈപ്പുഴ ബണ്ട്]] അറ്റകുറ്റപ്പണി ചെയ്യണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. * ഇ. രാമയ്യർ ([[ചെങ്കോട്ട]]): ഫോറസ്റ്റ് ചട്ടങ്ങൾ ചെങ്കോട്ടയിലെ ഭൂവുടമകൾക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കുന്നു എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. * വെരി റെവറന്റ് ഐപ്പ് തോമ കത്തനാർ ([[തിരുവല്ല]]): റിസർവ് വനങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത് തടയണമെന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ദേവസ്വവും റെവന്യൂ വിഭാഗവും വേർപിരിക്കണമെന്നും യോഗ്യതയുള്ളവരെ ജാതിയോ മതമോ നോക്കാതെ സർക്കാരുദ്യോഗസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയമിക്കണമെന്നും ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഭാവിയിൽ വേമ്പനാടും മറ്റ് കായലുകളും കൃഷിക്കായി കയ്യേറാൻ അനുമതി നൽകുന്നത് ഇനിമുതൽ ശ്രദ്ധയോടെ വേണമെന്ന് ഇദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കായലുകൾ വറ്റിച്ചാൽ ഇതിനു മുകളിലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രളയമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യതയുണ്ടെന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഇദ്ദേഹമായിരുന്നു അവസാനം പ്രസംഗിച്ചയാൾ. * മൊഹമ്മദ് ഏലിയാസ് ഹാജി അഹമദ് സേട്ട് (തിരുവനന്തപുരത്തെ വ്യാപാരി): എല്ലാ ജാതിയിലും മതങ്ങളിലും പെട്ടവർക്കായി തിരുവനന്തപുരത്ത് ഒരു [[സത്രം]] പണിയണമെന്നും നഗരത്തിൽ പൈപ്പിലൂടെ വെള്ളമെത്തിക്കുന്ന സംവിധാനം കൊണ്ടുവരണമെന്നും [[കരമന|കരമനയിൽ]] മെഡിക്കൽ ഡിസ്പൻസറി തുടങ്ങണമെന്നും കുളങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തണമെന്നും മൂത്രപ്പുരകളും കക്കൂസുകളും നഗരത്തിൽ നിർമ്മിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്ന നിവേദനം കൈമാറി. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂർ}} [[വർഗ്ഗം:ശ്രീമൂലം പ്രജാസഭാ യോഗങ്ങൾ]] rddq74c4ejy9yckn01xak7xt0a4g5vx 0 240804 4663049 4580203 2026-08-30T10:25:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663049 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox film | name = നായര് പിടിച്ച പുലിവാല് | image = | image size = | caption = | director = [[പി. ഭാസ്കരൻ]] | producer = അസോസിയേറ്റഡ് പ്രൊഡ്യൂസേഴ്സ് | story = [[ഉറൂബ്]] | starring = [[സത്യൻ]]<br>[[രാഗിണി]]<br>പ്രേമ<br>വാണക്കുറ്റി രാമൻ പിള്ള<br>ടി.കെ.ആർ. ഭദ്രൻ<br>[[ടി.എസ്. മുത്തയ്യ]]<br>[[മുതുകുളം രാഘവൻ പിള്ള]]<br>[[ബഹദൂർ]]<br>[[ജി.കെ. പിള്ള]] | lyrics = [[പി. ഭാസ്കരൻ]] | music = [[കെ. രാഘവൻ]] | cinematography =[[യു.രാജഗോപാൽ]] |editing=[[എം.എസ്. മണി]] | screenplay = [[ഉറൂബ്]] | studio = വാഹിനി | distributor = ഫിലിം ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടിംഗ് കമ്പനി | released = 14/02/1958 | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = | preceded by = | followed by = }} അസോസിയേറ്റഡ് പ്രൊഡ്യൂസേഴ്സും ഫിലിം കൊയും ചേർന്ന് [[മദ്രാസ്]] വാഹിനി സ്റ്റുഡിയോയിലും [[സേലം]] മോഡേൺ തിയേറ്റേഴ്സിലും വച്ച് നിർമ്മാണം പൂർത്തിയക്കിയ ഹാസ്യരസപ്രധാനമായ ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] '''നായരു പിടിച്ച പുലിവാല്''' . [[പി. ഭാസ്കരൻ]] സംവിധാനം നിർവഹിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് കഥയും സംഭാഷണവും എഴുതിയത് [[ഉറൂബ്]] ആണ്. പി. ഭാസ്കരൻ രചിച്ച ഗാനങ്ങൾക്ക് [[കെ. രാഘവൻ]] [[സംഗീതം]] നൽകി <ref>{{Cite web |url=http://www.raaga.com/channels/malayalam/album/M0001964.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-04-20 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309094715/http://www.raaga.com/channels/malayalam/album/M0001964.html |url-status=dead }}</ref>. യു. രാജഗോപാൽ [[ഛായാഗ്രഹണം|ഛായാഗ്രഹണവും]] വി.ബി.സി. മേനോൻ ശബ്ദലേഖനവും എം.എസ്. മണി ചിത്രസംയോജനവും ആർ.ബി.എസ്. മണി രംഗസംവിധനവും കെ. രമൻ മേയ്ക്കപ്പും ഡി. ഗണേശൻ വേഷവിധാനവും നിർവഹിച്ചു. അസോസിയേറ്റഡ് പിക്ചേഴ്സും ഫിലിം ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടിംഗ് കമ്പനിയും ചേർന്നു വിതരണത്തിനെത്തിച്ച ഈ ചിത്രം 1958 [[ഫെബ്രുവരി 14]]-ന് പ്രദർശനം തുടങ്ങി.<ref>[http://malayalasangeetham.info/m.php?4951 മലയാള സംഗീതം ഇന്റർനെറ്റ് ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} നായരു പിടിച്ച പുലിവാല്</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[സത്യൻ]] *[[രാഗിണി]] *പ്രേമ *വാണക്കുറ്റി രാമൻ പിള്ള *ടി.കെ.ആർ. ഭദ്രൻ *[[ടി.എസ്. മുത്തയ്യ]] *[[മുതുകുളം രാഘവൻ പിള്ള]] *[[ബഹദൂർ]] *[[ജി.കെ. പിള്ള]] ==പിന്നണിഗായകർ== *[[കെ. രാഘവൻ]] *[[കെ.പി. ഉദയഭാനു]] *[[മെഹബൂബ്]] *[[പി. ലീല]] ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.imdb.com/title/tt0155899/ ഇന്റർനെറ്റ് മൂവി ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] നായരു പിടിച്ച പുലിവല് {{സത്യൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:1958-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പി. ഭാസ്കരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പി ഭാസ്കരന്റെ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കെ രാഘവൻ സംഗീതം പകർന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാസ്കരൻ- രാഘവൻ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:എം.എസ്. മണി ചിത്രസംയോജനം നടത്തിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:യു. രാജഗോപാൽ കാമറ ചലിപ്പിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബഹദൂർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 3086ewe8bv6dyk771qa16oswoi2xf5r 0 251529 4662946 4579431 2026-08-29T15:22:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662946 wikitext text/x-wiki {{For|തടവറ അഥവാ ജയിലിനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|ജയിൽ}} {{Infobox Film | name = ജയിൽ | image = ജയിൽ_(ചലച്ചിത്രം).jpg | caption = | director = [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]] | producer = എം. കുഞ്ചാക്കോ | writer = [[തോപ്പിൽ ഭാസി]] | screenplay = തോപ്പിൽ ഭാസി | starring = [[സത്യൻ]]<br>[[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായർ|കൊട്ടാരക്കര]]<br>[[അടൂർ ഭാസി]]<br>[[ശാരദ]]<br>[[അടൂർ പങ്കജം]]<br>[[ഗ്രേസി]] | music = [[ജി. ദേവരാജൻ]] | lyrics = [[വയലാർ രാമവർമ്മ|വയലാർ]] | editing = | studio = ഉദയാ സ്റ്റുഡൊയോ | distributor = എക്സെൽ പ്രൊഡക്ഷൻ | released = 14/05/1966 | runtime = | country = {{IND}} | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} 1966-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] '''ജയിൽ'''. [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]] സംവിധാനം ചെയ്തു ഉദയായ്ക്കു വേണ്ടി നിർമിച്ച ഈചിത്രത്തിന് [[തോപ്പിൽ ഭാസി|തോപ്പിൽ ഭാസിയാണ്]] കഥയും സംഭാഷണവും എഴുതിയത്. 1966 [[മേയ്]] 14-നു പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ ചിത്രം വിതരണം ചെയ്തത് എക്സ്ലൽ പ്രൊഡക്ഷൻസ് ആണ്.<ref>[http://www.malayalasangeetham.info/m.php?1068 മായാളസംഗീതം ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514144428/http://malayalasangeetham.info/m.php?1068 |date=2013-05-14 }} ജയിൽ</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[സത്യൻ]] *[[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായർ]] *[[അടൂർ ഭാസി]] *[[മണവാളൻ ജോസഫ്]] *കെ.എസ്. ഗോപിനാഥൻ *[[ശാരദ]] *[[ഗ്രേസി]] *[[അടൂർ പങ്കജം]] *ജോസഫ് ചാക്കോ ==പിന്നണിഗായകർ== *[[എ.എം. രാജ]] *[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]] *[[എൽ.ആർ. ഈശ്വരി]] *[[പി. ജയചന്ദ്രൻ]] *[[പി. സുശീല]] *[[പി.ബി. ശ്രീനിവാസ്]] *[[എസ്. ജാനകി]] ==അണിയറപ്രവർത്തകർ== *കഥ, തിരക്കഥ, സംഭാഷണം -- തോപ്പിൽ ഭാസി *സംവിധാനം, നിർമ്മാണം -- എം. കുഞ്ചാക്കോ *ഗാനർചന—വയലാർ *സംഗീതം -- ജി. ദേവരാജൻ <ref>[http://www.m3db.com/node/2348 മലയാളം മൂവി ആൻഡ് മ്യൂസിക് ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] ജയിൽ</ref> ==ഗാനങ്ങൾ== {| class="wikitable" |- ! ഗാനം !! ഗാനരചന !! സംഗീതം !! ആലാപനം |- | ചരിത്രത്തിന്റെ വീഥിയിൽ || വയലാർ || ദേവരാജൻ || യേസുദാസ്, ജയശ്ചന്ദ്രൻ |- | കിള്ളിയാറ്റിനക്കരെയൊരു || വയലാർ || ദേവരാജൻ || എസ്. ജാനകി |- | ചിത്രകാരന്റെ ഹൃദയം || വയലാർ || ദേവരാജൻ || പി. സുശീല |- | കളിചിരി മാറാത്ത കാലം || വയലാർ || ദേവരാജൻ || പി. സുശീല |- | സാവിത്രിയല്ല ശകുന്തളയല്ല || വയലാർ || ദേവരാജൻ || എൽ.ആർ. ഈശ്വരി |- | തങ്കവിളക്കത്ത് ചിങ്ങനിലാവത്ത് || വയലാർ || ദേവരാജൻ || എസ്.ജാനകി |- | മുന്നിൽ മൂകമാം || വയലാർ || ദേവരാജൻ || യേശുദാസ് |- | കാറ്ററിയില്ല കടലറിയില്ല || വയലാർ || ദേവരാജൻ || എ.എം. രാജ |} {{സത്യൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.raaga.com/channels/malayalam/album/M0000254.html രാഗ സൊംഗ്സ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ജയിൽ *[http://www.shyju.com/lofiversion/index.php?t45297.html ഷൈജു കൊമിൽ നിന്ന്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201331/http://www.shyju.com/lofiversion/index.php?t45297.html |date=2016-03-04 }} ഗാനങ്ങൾ ജയിൽ [[വർഗ്ഗം:1966-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സത്യൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി. ദേവരാജൻ സംഗീതം നൽകിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വയലാർ -ദേവരാജൻ ഗാനങ്ങൾ|വയലാർ -ദേവരാജൻ ഗാനങ്ങൾ]][[വർഗ്ഗം:വയലാറിന്റെ ഗാനങ്ങൾ|വയലാറിന്റെ ഗാനങ്ങൾ]][[വർഗ്ഗം:കുഞ്ചാക്കോ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|കുഞ്ചാക്കോ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]][[വർഗ്ഗം:കുഞ്ചാക്കൊ നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|കുഞ്ചാക്കൊ നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]][[വർഗ്ഗം:തോപ്പിൽ ഭാസി തിരക്കഥയെഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|തോപ്പിൽ ഭാസി തിരക്കഥയെഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]][[വർഗ്ഗം:തോപ്പിൽഭാസി സംഭാഷണമെഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|വർഗ്ഗം:]] kr6o9q53e2w9tddn5nlvl36324x363f 2 280903 4662968 4660730 2026-08-29T18:07:37Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4662968 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Photograph of Blaijen K B.png|thumb|Blaijen K B in traditional Kerala attire]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited 1hap4iar1142vb6qytysntnqh6gjdge 4663037 4662968 2026-08-30T09:17:57Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663037 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image_of_Blaijen_selfie_in_a_car.jpg |thumb|Blaijen K B in traditional Kerala attire]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited ohq8pgy96rt7plwfsy3rvasu7avw278 4663038 4663037 2026-08-30T09:21:29Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663038 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File: Image of Blaijen blue to shirt.jpg|thumb|Blaijen K B in traditional Kerala attire]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited iq0mrqysg7q73cfir5pwcj30qjzdk1e 4663039 4663038 2026-08-30T09:23:27Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663039 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image of Blaijen wearing black tshirt.jpg|Image_of_Blaijen_wearing_black_tshirt]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited aealy9ymo5qkz99c0nctgdmmhryvyjx 4663040 4663039 2026-08-30T09:25:16Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663040 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image of Blaijen white car.jpg|Image_of_Blaijen_white_car]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited gruwa7583xyrqdf5c51f77xdh7pcnfo 4663042 4663040 2026-08-30T09:26:41Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663042 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image of Blaijen mirror selfie.jpg|Image_of_Blaijen_mirror_selfie]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited 2ub7eotihh47g64teb5hdbtm285zx2c 4663043 4663042 2026-08-30T09:28:29Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663043 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image of Blaijen.jpg|Image_of_Blaijen]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited 1z9gszerjb1i8ss3kx8roem3ik2a9ad 4663045 4663043 2026-08-30T09:29:49Z Greatgoogle123 221734 /* */ 4663045 wikitext text/x-wiki '''Blaijen K B''' is a cooperative banking professional in [[Kerala]], [[India]]. He is associated with the cooperative banking sector and works as a Junior Clerk at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited, [[Ernakulam]] {{Infobox person | name = Blaijen K B | image = [[File:Image of Blaijen stripes tshirt.jpg|Image_of_Blaijen_stripes_tshirt]] | birth_date = {{birth date and age|1997|10|17|df=yes}} | birth_place = [[Ernakulam]], [[Kerala]], India }} ==Career== Blaijen K B was selected for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited through the [[Kerala]] [[State]] Co-operative Service Examination Board (CSEB) recruitment process. According to the official rank list published by the Co-operative Service Examination Board on 1 [[July]] 2025, he was placed 6th in the rank list for the Junior Clerk post at Maradu Service Co-operative [[Bank]] Limited. He secured a total of 73 marks, consisting of 58 marks in the consolidated written component and 15 marks in the interview. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) The recruitment notification was Notification No. 13/2024, and the examination was conducted on 15 [[February]] 2025. The notified number of posts was three under the general category. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==Cooperative Banking== Blaijen K B’s professional association is with the [[Kerala]] cooperative banking sector. His selection and subsequent service are part of the recruitment system administered by the [[Kerala]] State Co-operative Service Examination Board. His name also appears in other official CSEB rank lists connected with the same recruitment notification, including rank lists for other cooperative banks in [[Ernakulam]] [[district]]. ([[Kerala]] Co-op Exam Board) ==References== 1. Blaijen K B secured the 6th rank in the Junior Clerk rank list published by the Co-operative Service Examination Board for Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam, with a total score of 73 marks.{{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Maradu Service Co-operative Bank Limited No. 43, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/34.-MARADU-SERVICE-CO-OPERATIVE-BANK-LIMITED-NO-43-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} 2. {{cite web |title=Rank List for the post of Junior Clerk in Kongorpilly Farmers Service Co-operative Bank Ltd No. 3847, Ernakulam |url=https://keralacseb.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2025/07/43.-KONGORPILLY-FARMERS-SERVICE-CO-OP-BANK-LTD-No.3847-Ernakulam-1.pdf |publisher=Co-operative Service Examination Board, Thiruvananthapuram |date=1 July 2025 |access-date=21 August 2026 }} ==See also== * Kerala State Co-operative Service Examination Board * Cooperative banking in Kerala * Maradu Service Co-operative Bank Limited rbs5yiagwnihifuffc68lhg6fyawr9j 0 285551 4662948 4078247 2026-08-29T15:29:14Z ~2026-42530-39 220979 /* */ 4662948 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mysore pak}} {{Infobox prepared food | name = മൈസൂർ പാക്ക് | image = [[File:Mysore_pak.jpg|250px]] | caption = | alternate_name = | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[തെക്കേ ഇന്ത്യ]] | creator = | course = [[ഭക്ഷണാവസാനം വിളമ്പുന്ന മധുരം]] | type = | served = | main_ingredient = [[നെയ്]], [[പഞ്ചസാര]], [[കടലമാവ് ]] | variations = | calories = | other = }} ഒരു തെക്കേ ഇന്ത്യൻ മധുര പലഹാരമാണ് '''മൈസൂർ പാക്ക്'''. [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയ വിശേ‍ഷാവസരങ്ങളിൽ വിളമ്പാറുള്ള ഈ വിഭവം ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ കേടുകൂടാതിരിക്കും. ഇന്ന് ദക്ഷിണേഷ്യ മുഴുവൻ ലഭ്യമാണ്. 1935 കാലത്ത് മൈസൂരിലെ ഭക്ഷണ പ്രിയനായ നാട്ടുരാജാവ് രാജ കൃഷ്ണവാഡിയാർ നാലാമന്റെ അംബാ വിലാസം കൊട്ടാരത്തിലെ കുക്ക് കാകാ സുര മാടപ്പ ആണ് ഇത് കണ്ടുപിടിച്ചത്. രാജാവിന് പാക്ക് ഇഷ്ടമാവുകയും ഇതിൻ്റ പേര് എന്ത് എന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ മാടപ്പ പെട്ടെന്ന് മനസ്സിൽ വന്ന മൈസൂർ പാക്ക് എന്ന പേര് പറയുകയും ചെയ്തു . രാജാവിൻ്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പാക്ക് വിൽക്കുന്ന കട ആരംഭിച്ചു. മാടപ്പ യുടെ മകൻ ബസവണ്ണ പാക്കിനെ കൂടുതൽ ജനകീയമാക്കി. ബസവണ്ണയുടെ മരുമകൻ ഈ പാചകം തുടർന്നു.. ഇതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ രുചിക്കൂട്ട് ഇവർ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുന്നു. . ==ഉണ്ടാക്കാൻ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ== *അരിച്ച കടലമാവ് - ഒരു കപ്പ് *പഞ്ചസാര : ഒന്നേകാൽ കപ്പ് *നെയ് : മൂന്നു കപ്പ് *വെള്ളം : ഒന്നര കപ്പ് ==തയാറാക്കേണ്ട വിധം== പഞ്ചസാര ഒരു പാത്രത്തിൽ , തീയിൽ വച്ച് ചൂടാക്കി വെള്ളം ഒഴിച്ച് പാവാക്കുക. അതിലേയ്ക്ക് നെയ്യും കടലപ്പൊടിയും ചേർന്ന മിശ്രിതം പാകത്തിൽ ഒഴിക്കുക. പാത്രത്തിനടിയിൽ പറ്റിപ്പിടിക്കാതെയും , കരിഞ്ഞ് പോകാതെയും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. നന്നായി ഇളക്കിയ ശേഷം ഒരു പരന്ന പാത്രത്തിൽ ഒഴിക്കുക. അധികം തണുക്കുന്നതിനു മുമ്പായി ആവശ്യം അനുസരിച്ച് ചെറിയ കഷണങ്ങളായി ഒരു കത്തികൊണ്ട് മുറിക്കുക. പത്ത് മിനിറ്റ് തണുക്കാൻ വച്ച് കഴിഞ്ഞ് മുറിച്ച് വിളമ്പാം.<ref name="How Mysore Pak got its name">[http://www.travelguru.com/travelguide/mysore-guide.shtml How Mysore Pak got its name]</ref> ==അവലംബം== <references/> {{commons category|Mysore pak}} [[വർഗ്ഗം:മധുരപലഹാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൈസൂർ]] kkc90q73dd5fx3odpf596jkhd9xtd8m 0 305751 4662937 4532587 2026-08-29T13:36:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662937 wikitext text/x-wiki [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ രാജവംശം|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഗുരുകുലത്തിലെ]] പ്രശസ്തപണ്ഡിതനും കവി സാർവ്വഭൗമൻ എന്ന ബഹുമതിപ്പേരും നേടിയ വ്യക്തിയാണ് '''ചെറിയ കൊച്ചുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ'''. (1858 മാർച്ച് 29 - 1926 ജൂലൈ 26) മലയാളത്തിൽ മുപ്പതോളം കൃതികൾ രച്ചിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=kerala>{{cite web|title=കൊച്ചുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ കൊടുങ്ങല്ലൂർ|url=http://keralaliterature.com/author.php?authid=242|website=കേരള ലിറ്ററേച്ചർ|accessdate=16 മാർച്ച് 2015|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://archive.today/20150316062658/http://keralaliterature.com/author.php?authid=242|url-status=dead}}</ref> പൂരാടത്തു മനയ്ക്കൽ ഗംഗാധരൻ നമ്പൂതിരിയുടേയും ഇക്കാവുത്തമ്പുരാട്ടിയുടെയും മകനായി 1858 മാർച്ച് 29-നു ജനിച്ചു. ബാലപാഠങ്ങൾ അഭ്യസിച്ച ശേഷം ഗോദവർമ്മ, രാമവർമ്മ എന്നീ അമ്മാവന്മാരിൽ നിന്നും വ്യാകരണം, കാവ്യനാടകാലങ്കാരാദികൾ, ജ്യോതിഷം, വൈദ്യം, വേദാന്തം എന്നിവ പഠിച്ചു. കൊച്ചിരാജാവിന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു കൊച്ചുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ. സാഹിത്യവും വൈദ്യവുമായി ജീവിതത്തിൽ ഏറിയ പങ്കും തമ്പുരാൻ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽത്തന്നെ കഴിച്ചുകൂട്ടി. സുഹൃത്തായിരുന്ന കാത്തുള്ളി അച്ച്യുതമേനോന്റെ സഹോദരി ജാനകി അമ്മയെ 1858-ൽ വിവാഹം ചെയ്തു. 1926 ജൂലൈ 26-ന് ഹൃദ്രോഗം മൂലം മരിച്ചു.<ref name=kerala/> സോമതിലകം ഭാണം ആദ്യകാല രചനയാണ്. വളരെക്കുറച്ച് ഭാണങ്ങൾ മാത്രമേ മലയാളത്തിൽ തമ്പുരാൻ രചിച്ചിട്ടുള്ളൂ. [[തൊണ്ണൂറ്റിയൊമ്പതിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം|തൊണ്ണൂറ്റിയൊമ്പതിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ]] നീണ്ട പദ്യമാണ് ''അതിവാതവർഷം''. ഇദ്ദേഹം രചിച്ച കല്യാണിനാടകമാണ് ആദ്യത്തെ സ്വതന്ത്ര നാടകം.<ref name=kerala/> == കൃതികൾ == അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നവയാണ്. {{Div col begin|3}} * [[കാന്തവൃത്തം]] * [[പാണ്ഡവോദയം]] - മഹാകാവ്യം * അന്യാപദേശം * [[ശബ്ദഭംഗി, 1895]] * [[ബാലോപചാരം, 1913]] * [[സാവിത്രിമാഹാത്മ്യം, 1915]] * [[അതിവാതവർഷം, 1890]] * [[ഗോശ്രീശാദിത്യചരിതം (അഥവാ രാമവർമ്മവിലാസം), 1919]] * [[വഞ്ചീശവംശംമഹാകാവ്യം, 1918]] * ദേവീമാഹാത്മ്യം ഭാഷ, 1911<ref name="malayalamebooks-ക">{{Cite web |url=http://www.malayalamebooks.org/2011/06/devi-mahatmyam-malayalam-translation-by-kodungallur-kochunni-tampuran/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-03-16 |archive-date=2018-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428160153/http://www.malayalamebooks.org/2011/06/devi-mahatmyam-malayalam-translation-by-kodungallur-kochunni-tampuran/ |url-status=dead }}</ref> * [[പാണ്ഡവോദയംകാവ്യം, 1913]] * [[പാണ്ഡവോദയം, 1913]] * [[ബാലോപദേശം 1 മുതൽ 4 വരെ സർഗ്ഗങ്ങൾ, 1917]] * [[ഭദ്രാവതാരം, 1961]] * [[ഭദ്രോൽപത്തി കിളിപ്പാട്ട്‌, 1961]] * [[ഭദ്രാവതാരം കിളിപ്പാട്ട്‌, 1893]] * [[മലയാംകൊല്ലം മഹാകാവ്യം, 1913]] * [[മധുരമംഗലം, 1932]] * [[മലയാംകൊല്ലം, 1941]] * മലയാംകൊല്ലം മഹാകാവ്യം, 1968<ref name="amazon-ക">http://www.amazon.co.uk/Books-Kotunnallur-Ceriya-Koccunni-Tampuran/s?ie=UTF8&page=1&rh=n%3A266239%2Cp_27%3AKotunnallur%20Ceriya%20Koccunni%20Tampuran</ref> * [[യക്ഷിയും വിപ്രനും, 1967]] * [[രാമാശ്വമേധം കിളിപ്പാട്ട്‌, 1925]] * [[ലക്ഷ്മീസ്വയംവരം, 1907]] * [[കല്യാണിനാടകം, 1889]] * [[സോമതിലകം ഭാണം, 1968]] * [[ഉമാവിവാഹം]]<ref name="amazon-ഖ">http://www.amazon.co.uk/Umavivaham-Kotunnallur-Ceriya-Koccunnittampuran/dp/B0000D6TGX</ref> * [[അതിവാതവർഷം, 1925]] * [[മധുരമംഗലം ഭാഷാനാടകം, 1892]] * [[ വിപ്രസന്ദേശം]] {{Div col end}} ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [https://ksaorg.sgp1.cdn.digitaloceanspaces.com/uploads/2022/04/36552.pdf മലയാംകൊല്ലം (മഹാകാവ്യം)] * [https://ksaorg.sgp1.cdn.digitaloceanspaces.com/uploads/2022/04/41370-1.pdf യക്ഷിയും വിപ്രനും] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] ehjra2p6qrfh2xq31ontmi2vb4qg7pa 0 317593 4663006 4588079 2026-08-30T02:37:51Z CommonsDelinker 756 [[File:Golondrina_dáurica_Cecropis_daurica_1.jpg]] നെ [[File:Golondrina_dáurica_occidental_Cecropis_rufula_1.jpg]] കൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു. (ചെയ്തത്:[[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] കാരണം: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3 4663006 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Red-rumped swallow}} {{Taxobox | name = വരയൻകത്രിക | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | image =Golondrina dáurica occidental Cecropis rufula 1.jpg | image_caption = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Passerine|Passeriformes]] | familia = [[Swallow|Hirundinidae]] | genus = ''[[Cecropis]]'' | species = '''''C. daurica''''' | binomial = ''Cecropis daurica'' | binomial_authority = ([[Erik Laxman|Laxmann]], 1769) | synonyms = ''Hirundo daurica'' }} [[File:Red rumped swallow bird.jpg|thumb|Red rumped swallow bird]] വരയൻ കത്രികയെ ഇംഗ്ലീഷിൽ '''red-rumped swallow''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രീയ നാമം''Cecropis daurica'' എന്നാണ്. ==വിതരണം== തെക്കൻ[[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലും]][[ഏഷ്യ]]യിൽ [[പോർച്ചുഗൽ]], [[സ്പെയിൻ]] തൊട്ട് [[ജപ്പാൻ]] വരേയും, [[ഇന്ത്യ]], [[ആഫ്രിക്ക]]യിലെ ഉഷ്ണ മേഖല പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. [[ഇന്ത്യ]]യിലേയും [[ആഫ്രിക്ക]]യിലേയും ഇനങ്ങൾ സ്ഥിരവാസികളാണ്. എന്നാൽ യൂറോപ്പിലേയും ഏഷ്യയിലെ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും കാണു ന്ന ഇനങ്ങൾ ദേശാടനം നടത്തുന്നവയാണ്. ഇവ തണുപ്പുകാലത്ത് [[ഇന്ത്യ]], [[ആഫ്രിക്ക]], [[ക്രിസ്തുമസ്‌ ദ്വീപ്]], [[ആസ്ത്രേലിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദേശാടനം നടത്തുന്നു. ==രൂപവിവരണം== ഇവയ്ക്ക് നീല മുകൾ വശവും മങ്ങിയ അടിവശവും ആണുള്ളത്. ഇവ ഏകദേശം[[വയൽ കോതി കത്രിക]]യെ പോലെ തോന്നുമെങ്കിലും മുഖവും, തോളും മങ്ങിയതൊ ചുവന്നതൊആയ നിറമുണ്ട്.കറുത്ത വാലിന്റെ അടിവശവും കാണുന്നു.വീതിയുള്ള കൂർത്ത ചിറകുകളുണ്ട്. ==ഭക്ഷണം== പറന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പ്രാണികളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. കാലികൾ മേയുമ്പോൾ പറക്കുന്ന പ്രാണികളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. <ref>{{cite journal |last=Phillips |first=W. W. A. |date=January 1953 |title=A grass-fire association of the Ceylon Swallow ''Hirundo daurica hyperythra'' |journal=Ibis |volume=95 |issue=1 |page=142 |doi=10.1111/j.1474-919x.1953.tb00674.x}} </ref> ==പ്രജനനം== മണ്ണുകൊണ്ട് കുഴൽ പോലെയുള്ള കവാടത്തോടൂ കൂടിയ ഗോളത്തിന്റെ കാൽ ഭാഗമുള്ള കൂട് ഉണ്ടാക്കുന്നു. കെട്ടിടങ്ങളിലും മലഞ്ചെരിവുകളിലും കൂട് ഉണ്ടാക്കുന്നു. പറ്റമായ്യാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതെങ്കിലും കൂടുകൾ അടുത്തടുത്തായി ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല. ഇണചേരൽ കൂടിന്നുള്ളിലാണ് നടക്കുന്നത്. <ref name=sheldon2>{{cite journal |last1=Winkler |first1=David W. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |authorlink2=Fred Sheldon (ornithologist) |date=June 1993 |title=Evolution of nest construction in swallows (Hirundinidae): a molecular phylogenetic perspective |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |doi=10.1073/pnas.90.12.5705 |pmid=8516319 |pmc=46790 |volume=90 |number=12 |pages=5705–5707 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC46790/pdf/pnas01469-0336.pdf |format=PDF |accessdate=November 24, 2014}}</ref> [[File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7964.jpg|thumb|left|collecting mud for nest in India]] [[File:Cecropis rufula MHNT.jpg|thumb|'' Cecropis daurica ''- [[MHNT]]]] ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Cecropis-cucullata-Drakensberg.jpg|Specimen in Drakensberg, South Africa File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7985.jpg|കൂടു കെട്ടാൻ കളിമണ്ണു് ശേഖരിക്കുന്നു. File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7967.jpg| കൂടു കെട്ടാൻ കളിമണ്ണു് ശേഖരിക്കുന്നു. File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) in Anantgiri, AP W IMG 8735.jpg|അനന്തഗിരി കുന്നുകളിൽ File:Red-rumpedSwallow01.jpg|ഹോങ്കോങ്ങിൽ File:Red-rumped Swallow from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg|ID composite </gallery> {{reflist|2}} ==അവലംബം== {{reflist|2}} <ref>{{cite book |last= ആർ |first= വിനോദ്കുമാർ |coauthors= |title= പഠനം- കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ- |publisher= പൂർണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|year= 2014 |month= ആഗസ്റ്റ്|isbn= 978-81-300-1612-2 }}</ref> *{{cite book |last1=Turner |first1=Angela |last2=Rose |first2=Chris |title=A Handbook to the Swallows and Martins of the World |url=https://archive.org/details/handbooktoswallo0000turn |date=1989 |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7470-3202-5}} *{{cite book |last=Baker |first=E. C. Stuart |authorlink=E. C. Stuart Baker |year=March 1926 |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. |volume=III (Birds) |edition=2nd |publisher=Taylor and Francis |location=London |pages=248–253 |url=http://www.archive.org/stream/BakerFbiBirds3/BakerFBI3#page/n271/mode/1up/}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Cecropis daurica}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/red-rumped-swallow-cecropis-daurica Photos and videos] *[http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/308_RedrumpedSwallowCdaurica.pdf Ageing and sexing (PDF; 2.0 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108173647/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/308_RedrumpedSwallowCdaurica.pdf |date=2016-11-08 }} {{Hirundinidae}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] ge0i1szxhgbyhcwtfob4ebafa1x3lmg 0 326475 4663002 3988550 2026-08-30T00:29:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663002 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|DNA fingerprinting}} ജനിതകതന്മാത്രകളായ [[ഡി.എൻ.എ.]] (ഡിയോക്സി റൈബോ ന്യൂക്ലിക് ആസിഡ്)<ref>{{citeweb|url=https://en.wikipedia.org/wiki/DNA|title=ഡി.എൻ.എ.}}</ref> യുടെ ഘടനയിലെ വ്യതിയാനങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയുന്ന ശാസ്ത്രീയരീതിയാണ് ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ് അഥവാ ഡി.എൻ.എ. ടൈപ്പിംഗ് അഥവാ [[:en:DNA Fingerprinting|ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ്]]<ref>{{citeweb|url=http://biotechlearn.org.nz/focus_stories/forensics/dna_profiling|title=ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ്|access-date=2015-12-22|archive-date=2015-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218175723/http://biotechlearn.org.nz/focus_stories/forensics/dna_profiling|url-status=dead}}</ref>. പ്രധാനമായും കുറ്റാന്വേഷണശാസ്ത്രത്തിലാണ് ഈ രീതി ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നത്. [[പ്രമാണം:Cell nucleus.jpg|thumb|220px|ന്യൂക്ലിയസ്]] ഡി.എൻ.എ. എന്ന [[തന്മത്ര|തന്മാത്ര]] ഓരോ വ്യക്തിയിലും പാരമ്പര്യമായി പിതാവിൽ നിന്നും മാതാവിൽ നിന്നുമായി സിദ്ധിച്ചുവരുന്നവയാണ്. ഇവയിൽ വെറും അഞ്ചു ശതമാനത്തിൽ താഴെവരുന്ന ഭാഗം മാത്രമേ നിയതമായ ശാരീരികധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ടിക്കുന്നതായി തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളു. ബാക്കിയുള്ള 95 ശതമാനവും വ്യക്തമായ ധാർമ്മിക അടിത്തറയില്ലാതെ വർത്തിക്കുന്നവയാണ്. എന്നാൽ ഇത്തരം ഡി.എൻ.എ. ഭാഗങ്ങളുടെ ഘടനയിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകൾ പരിശോധിക്കുക വഴി വ്യക്തികളെ തിരിച്ചരിയാൻ സാധിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:DNA animation.gif|thumb|220px|ഡി.എൻ.എ.യുടെ ഘടന[[Nucleic acid double helix]]]] == ചരിത്രം == 1985-ൽ [[:en:Alec Jeffreys|അലെക് ജെഫ്രി]] എന്ന ബ്രിട്ടിഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ് എന്ന ശാസ്ത്രീയ രീതി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{citeweb|url=http://www2.le.ac.uk/research/discoveries/the-invention-of-dna-fingerprinting|title=യൂണിവേർസിടി ഓഫ് ലീച്സ്റ്റർ|access-date=2015-12-22|archive-date=2015-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225001733/http://www2.le.ac.uk/research/discoveries/the-invention-of-dna-fingerprinting|url-status=dead}}</ref> <ref>{{citeweb|url=https://www.youtube.com/watch?v=j8OrmfpwXJs|title=അലെക് ജെഫ്രിസ് ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗിനെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നു}}</ref> ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്രകളിൽ [[ജീൻ|ജീനുകളായി]] വിവ്ക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഗങ്ങളെ [[:en:Exon|എക്സോണുകൾ]] എന്നും ബാക്കി വരുന്ന ഭൂരിഭാഗങ്ങളെ [[:en:Intron|ഇൻട്രോണുകളെന്നും]] അറിയപ്പെടുന്നു. പ്രധാനമായും ഇൻട്രോണുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഡി.എൻ.എ. ഭാഗങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ചില അടിസ്ഥാന ജനിതകക്രമങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. ഇവ നിരന്തരം ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവയുടെ ആവർത്തനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ വ്യത്യസ്തത ഉണ്ട്. അവയെ [[:en:Variable number tandem repeat|വി.എൻ.ടി.ആർ.]] (വേരിയബിൾ നമ്പർ ടാന്റം റിപ്പീറ്റ്സ്)<ref>{{citeweb|url=http://www.bio.miami.edu/dana/dox/vntr.html|title=വേരിയബിൾ നമ്പർ ടാന്റം റിപ്പീറ്റ്സ്}}</ref> എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ എണ്ണത്തിൽ വളരെ ഉയർന്ന തരത്തിലുള്ള വ്യതിയാനങ്ങൾ വ്യക്തികൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയാൻ ഇത്തരം വ്യതിയാനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ് നിർവ്വഹിക്കുന്നു. കൂടിയേറ്റക്കാർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനാണ് ആദ്യമായി ഈ പരിശോധന ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Alec Jeffreys.jpg|ലഘുചിത്രം|അലെക് ജെഫ്രിസ് - ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ് കണ്ടുപിടിച്ച ആൾ]] == കുറ്റാന്വേഷണത്തിൽ == 1983-ലും 1986-ലുമായി [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[:en:Leicestershire|ലീസസ്റ്റർഷയർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് സംഭവിച്ച സമാനരീതിയിലുള്ള രണ്ടു കൊലപാതകങ്ങൾ പോലീസിനെ ഞെട്ടിച്ചിരുന്നു<ref>{{citeweb|url=http://www.exploreforensics.co.uk/forenisc-cases-colin-pitchfork-first-exoneration-through-dna.html|title=ആദ്യമായി ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് തെളിയിക്കപ്പെട്ട കേസ്|access-date=2015-12-22|archive-date=2015-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502191717/http://www.exploreforensics.co.uk/forenisc-cases-colin-pitchfork-first-exoneration-through-dna.html|url-status=dead}}</ref>. 15 വയസ്സ് വീതം പ്രായമുള്ള രണ്ടു പെൺകുട്ടികളാണ് ലൈംഗികാതിക്രമത്തിനിരയായി വധിക്കപ്പെട്ടത്. റിച്ചാർഡ് ബക്കലാന്റ് എന്ന 17-കാരനെ പ്രതിയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. രണ്ടു പെൺകുട്ടികളിൽ നിന്നും ലഭിച്ച ശുക്ലക്കറകളിൽ ഒരേ വ്യക്തിയുടേതാണെന്നും പ്രതി ഒരാൾ തന്നെയാണെന്നും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ വ്യക്തി റിച്ചാർഡ് ആയിരുന്നില്ല. തുടർന്ന് അടുത്തടുത്ത മൂന്ന് നഗരങ്ങളിൽ നിന്നായി നാലായിരത്തിയഞ്ഞൂറിൽപരം വ്യക്തികളുടെ രക്തഗ്രൂപ്പ്നിർണയം നടത്തുകയും തുടർന്ന് സാദ്ധ്യത്പ്പട്ടികയിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവരുടെ ഡി.എൻ.എ. പരിശോധന നടത്തുകയുമുണ്ടായി. ആരിലും എത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ പിന്നീടു ലഭിച്ച സൂചനയിൽ നിന്നും, ആദ്യഘട്ടത്തിൽ രക്തപരിശോധനയിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു മാറിയ [[:en:colin pitchfork|കോളിൻ പിച്ച്ഫോർക്ക്]] എന്ന 27-കാരനിലേക്ക് സംശയം നീണ്ടു. ഡി.എൻ.എ. പരിശോധനയിൽ അയാൾ തന്നെയായിരുന്നു പ്രതി എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇതായിരുന്നു വിപ്ലവകരമായ ആദ്യ കേസ്<ref>{{citeweb|url=http://www.exploreforensics.co.uk/forenisc-cases-colin-pitchfork-first-exoneration-through-dna.html|title=ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് തെളിയിക്കപ്പെട്ട ചില പ്രധാൻ കേസുകൾ|access-date=2015-12-22|archive-date=2015-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502191717/http://www.exploreforensics.co.uk/forenisc-cases-colin-pitchfork-first-exoneration-through-dna.html|url-status=dead}}</ref>. ==എന്തിന്?== നിരവധി മേഖലകളിൽ ഡി.എൻ.എ. പരിശോധന ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കുട്ടികളുടെ [[:en:DNA paternity test|പിതൃത്വപരിശോധന]], മാതൃത്വപരിശോധന, ശവശരീരങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിയൽ, വികൃതമാക്കപ്പെട്ടതും പല ഭാഗങ്ങളായി വേർപിരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ശരീരഭാഗങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിയൽ, കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലുൾപ്പെട്ട പ്രതികളെ തിരിച്ചറിയൽ, കൂടിയേറ്റക്കാരുടെ രക്തബന്ധങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവ. ==എങ്ങനെ?== ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ് നടത്തുന്നതിന് ആദ്യമായി വേണ്ടത് [[ചർമ്മം|ചർമ്മം]], [[ശ്വേതരക്താണു|വെളുത്ത രക്തകോശങ്ങൾ]], [[മുടി|മുടിനാരിഴകൾ]], [[അസ്ഥി|അസ്ഥികൾ]], [[ഇറച്ചി|മാംസം]] ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള കോശങ്ങളാണ്. ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്രകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത് [[:en:Chromosome|ക്രോമസോമുകളിൽ]] ആയതിനാൽ [[:en:Cell nucleus|ന്യൂക്ലിയസ്]] അഥവാ മർമ്മം ഉള്ള കോശങ്ങളാണ് വേണ്ടത്. ഇവയിൽ നിന്നും ഡി.എൻ.എ. വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നതാണ് ആദ്യ ഘട്ടം. റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻസൈം എന്ന വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന [[രാസാഗ്നി|എൻസൈം]] ഉപയോഗിച്ച് ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്രകളെ കൃത്യമായ ഭാഗങ്ങളിൽ വച്ച് മുറിക്കുന്നു. അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ [[:en:Electrophoresis|ഇലക്ട്രോഫോറസിസ്]] എന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെ വിവിധ നീളങ്ങളിൽ ഉള്ള ഡി.എൻ.എ. കഷ്ണങ്ങളെ വേർതിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വേർതിരിക്കപ്പെടുന്ന ഡി.എൻ.എ. ഒരു [[പോളിഅമൈഡ്|നൈലോൺ]] ഷീറ്റിലേക്കു മാറ്റപ്പെടുന്നു. ഇവയെ [[ആണവവികിരണം|റേഡിയോ ആക്ടീവ്]] [[ഫോസ്ഫറസ്|ഫോസ്ഫറസ്]] അടങ്ങിയ പ്രോബുകളുടെ സഹായത്തോടെ ഒരു [[എക്സ് കിരണം|എക്സ് റേ]] ഫിലിമിൽ പകർത്തി പഠനത്തിന് വിധേയമാക്കുന്നു. ഈ പരിശോധനാരീതിയെ [[:en:southern blot|സതേർൺ ബ്ലോട്ടിംഗ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. [[പ്രമാണം:Blausen 0909 WhiteBloodCells.png|300px|ലഘുചിത്രം|വെളുത്ത രക്തകോശങ്ങൾ]] ===പി.സി.ആർ - പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ=== സാധാരണയായി [[:en:Cell division|കോശവിഭജന]] സമയത്താണ് ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്രകൾ ഇരട്ടിക്കുന്നത്. [[:en:Kary Mullis|കാരി മുള്ളിസ്]] എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞൻ 1983-ൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത പ്രക്രിയയാണ് [[:en:polymerase chain reaction|പി.സി.ആർ.]] കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചെടുത്ത ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്രകളെ തുടർച്ചയായി ഇരട്ടിപ്പിച്ച് വളരെ കുറഞ്ഞ അളവിലുള്ള ഡി.എൻ.എ.യിൽ നിന്നും കൂടിയ അളവിൽ ഡി.എൻ.എ. ഉൽപാദിപ്പിക്കാൻ പി.സി.ആർ. സഹായിക്കുന്നു. തുടർച്ചയായി നടക്കുന്ന ഈ ഇരട്ടിപ്പിക്കൽ 25-30 തവണ ആവർത്തിക്കുമ്പോഴേക്കും ഒരു ഡി.എൻ.എ. തന്മാത്ര ലക്ഷകണക്കിന് പകർപ്പുകളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു<ref>{{citeweb|url=https://www.dnalc.org/resources/animations/pcr.html|title=പി.സി.ആർ.}}</ref>. പഠനം നടത്താൻ ഉദ്ധേഷിക്കുന്ന ഡി.എൻ.എ. ഭാഗങ്ങളെ മാത്രം ഇങ്ങനെ ഇരട്ടിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ജനിതകഘടന അറിയുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നു. ==ഭാരതത്തിൽ== 1985-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലാരംഭിച്ച ഈ പരിശോധന, 1989 ആയപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ചു. സ്വയംവികസിപ്പിച്ചെടുത്ത പ്രോബുകളുപയോഗിച്ച് [[:en:Lalji Singh|ലാൽജി സിംഗ്]] എന്ന ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഡി.എൻ.എ. പ്രൊഫൈലിംഗ് ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ചു. ഹൈദരാബാദിൽ [[സി.സി.എം.ബി|സി.സി.എം.ബി.]] (സെന്റർ ഫോർ സെല്ലുലാർ ആന്റ് മോളിക്ക്യുളാർ ബയോളജി)<ref>{{citeweb|url=http://www.ccmb.res.in/|title=സി.സി.എം.ബി.}}</ref> യിൽ ആണ് ആദ്യമായി ഇന്ത്യയിൽ ഈ പരിശോധന നടത്തിയത്. ഇന്ന് വിവിധ ലബോറട്ടറികളിൽ ഈ പരിശോധനാരീതി നടന്നു വരുന്നു. ==കേരളത്തിൽ== തിരുവനന്തപുരത്തെ [[:en:Rajiv Gandhi Centre for Biotechnology|രാജീവ് ഗാന്ധി സെന്റർ ഫോർ ബയോടെക്നോളജി]]<ref>{{citeweb|url=http://rgcb.res.in/|title=ആർ.ജി.സി.ബി.}}</ref>, കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഫോറൻസിക് സയൻസ് ലബോറട്ടറി<ref>{{citeweb|url=http://www.keralapolice.org/newsite/forensic.html|title=ഫോറൻസിക് സയൻസ് ലബോറട്ടറി}}</ref> എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഈ പരിശോധന നടത്തുന്നു. ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:ഡി.എൻ.എ.]] [[വർഗ്ഗം:ബയോമെട്രിക്സ്]] ong8me5soe4avb4zbzobj77pffjttw1 0 355082 4662949 4108563 2026-08-29T15:48:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662949 wikitext text/x-wiki {{PU|JAXA}} {{Use dmy dates|date=April 2012}} {{Infobox Space agency | name = Japan Aerospace Exploration Agency | native_name = {{lang|ja|宇宙航空研究開発機構}} | acronym = JAXA | image = Jaxa logo.svg | size = 220px | owner = {{flag|Japan}} | motto = One JAXA | caption = Explore to Realize | URL = [http://www.jaxa.jp/index_e.html www.jaxa.jp] | established = 1 October 2003<br/>''{{smaller|(Successor agency to [[National Space Development Agency|NASDA]] 1969–2003, [[Institute of Space and Astronautical Science|ISAS]] 1981–2003 and [[National Aerospace Laboratory of Japan|NAL]] 1955–2003)}}'' | headquarters = [[Chōfu, Tokyo]] | spaceport = [[Tanegashima Space Center]] | administrator = Naoki Okumura | budget = ¥211.11 billion/ $2.03 billion (FY2013)<ref>{{cite web |url=http://www.jaxa.jp/about/finance/pdf/finance_25-04.pdf |title=決 算 報 告 書 |publisher=JAXA |accessdate=26 August 2014}}</ref> }} [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] ബഹിരാകാശഗവേഷണ സ്ഥാപനമാണ് '''ജാക്സാ''' (Japan Aerospace Exploration Agency - 国立研究開発法人宇宙航空研究開発機構) മുൻപു നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്നു സംഘങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നാണ് 2003 [[ഒക്ടോബർ]] 1ന് ഇതു സ്ഥാപിച്ചത്. ഗവേഷണം, സാങ്കേതികവിദ്യാ വികസനം, [[കൃത്രിമോപഗ്രഹം|കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ]] വിക്ഷേപിക്കുക, മറ്റു ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾക്കു നേതൃത്വം നൽകുക എന്നിവയാണ് ജാക്സയുടെ ദൗത്യങ്ങൾ.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/science/2007/sep/15/spaceexploration.japan |title=Japan launches biggest moon mission since Apollo landings |accessdate=16 September 2007 |work=guardian.co.uk/science | location=London | first=Justin | last=McCurry | date=15 September 2007}}</ref> ഇതിന്റെ ആപ്തവാക്യം One Jaxa എന്നും<ref>{{cite web|url=http://www.jaxa.jp/article/interview/vol21/p2_e.html|title=JAXA - Keiji Tachikawa - JAXA in 2006 -|publisher=|accessdate=12 June 2015|archive-date=2011-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517153220/http://www.jaxa.jp/article/interview/vol21/p2_e.html|url-status=dead}}</ref> മുദ്രാവാക്യം Expolre to Realize എന്നുമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.jaxa.jp/press/2013/10/20131009_jaxa_e.html|title=JAXA - New JAXA Philosophy and Corporate Slogan|publisher=|accessdate=12 June 2015|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191850/http://www.jaxa.jp/press/2013/10/20131009_jaxa_e.html|url-status=dead}}</ref> ==ചരിത്രം== [[File:Japanese Experiment Module Kibo.jpg|thumb|left|200px|JAXA [[അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയം|അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയത്തിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ മൊഡ്യൂൾ ആയ ജപ്പാന്റെ [[ജപ്പാനീസ് എക്സ്പിരിമെന്റ് മോഡ്യൂൾ|കിബോ]]]] ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പെയ്സ് ആന്റ് ആസ്ട്രോനോട്ടിക്കൽ സയൻസ് (ISAS), നാഷണൽ ഏയ്‌റോ സ്പേസ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാൻ (NAL), നാഷണൽ സ്പേസ് ഡവലപ്മെന്റ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാൻ (NASDA) എന്നീ മൂന്നു സ്ഥാപനങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 2003 ഒക്ടോബർ 1നാണ് ജാക്സാ രൂപീകരിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസം, സംസ്കാരം, കായികം, സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നൊളജി, ഇന്റേണൽ അഫയേഴ്സ് ആന്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻ എന്നീ മന്ത്രാലയങ്ങൾ ചേർന്നാണ് ഇതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്..<ref>{{cite web|url= http://www.jaxa.jp/about/law/law_e.pdf |title= Law Concerning Japan Aerospace Exploration Agency |publisher=JAXA |accessdate=20 April 2010}}</ref> ലയനത്തിനു മുമ്പ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പെയ്സ് അന്റ് ആസ്ട്രോനൊട്ടിക്കൽ സയൻസ് ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിലും നാഷണൽ ഏയ്‌റോ സ്പേസ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാൻ വൈമാനക ഗവേഷണത്തിലും ആയിരുന്നു ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നത്. റോക്കറ്റുകളും കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളും വികസിപ്പെച്ചെടുക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്തിരുന്നത് നാഷണൽ സ്പേസ് ഡവലപ്മെന്റ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാൻ ആയിരുന്നു. ഈ സ്ഥാപനം തന്നെയായിരുന്നു [[അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയം|അന്താരാഷ്ട്രബഹിരാകാശ നിലയത്തിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ മൊഡ്യൂൾ ആയ [[ജപ്പാനീസ് എക്സ്പിരിമെന്റ് മോഡ്യൂൾ]] (കിബോ) നിർമ്മിച്ചതും. നാഷണൽ പേസ് ഡവലപ്മെന്റ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാന്റെ ആസ്ഥാനത്താണ് ഇപ്പോൾ [[താനെഗാഷിമാ സ്പേസ് സെന്റർ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അമേരിക്കൻ [[സ്പേസ് ഷട്ടിൽ|ബഹിരാകാശ വാഹനങ്ങളിൽ]] യാത്ര ചെയ്ത ജപ്പാനീസ് ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾക്കു വേണ്ട പരിശീലനം കൊടുത്തതും നാഷണൽ സ്പേസ് ഡവലപ്മെന്റ് ഏജൻസി ഓഫ് ജപ്പാൻ ആയിരുന്നു.<ref>Kamiya, Setsuko, "[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090630i1.html Japan a low-key player in space race]", ''[[Japan Times]]'', 30 June 2009, p. 3.</ref> 2012ൽ സർക്കാർ തീരുമാനപ്രകാരം സൈനിക ഗവേഷണത്തിന്റെ ചുമതല കൂടി ജാക്സായുടെ ദൗത്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. സ്പേസ് സ്ട്രാറ്റജി ഓഫീസ് എന്ന പുതിയ സംവിധാനത്തിലൂടെ ജാക്സായുടെ രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണം പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കാബിനറ്റ് ഓഫീസിനു കീഴിലായി.<ref name=defensenews-20120622>{{cite news |url=http://www.defensenews.com/article/20120622/DEFREG03/306220001/Japan-Passes-Law-Permitting-Military-Space-Development |title=Japan Passes Law Permitting Military Space Development |newspaper=Defense News |date=22 June 2012 |accessdate=29 October 2012 |archive-date=2013-01-21 |archive-url=https://archive.today/20130121161226/http://www.defensenews.com/article/20120622/DEFREG03/306220001/Japan-Passes-Law-Permitting-Military-Space-Development |url-status=dead }}</ref> ==സംഘടന== [[File:JAXA Head office.JPG|thumb|200px|ആസ്ഥാനം]] [[File:H-IIA F13 launching KAGUYA.jpg|thumb|200px|താനെഗാഷിമ ബഹിരാകാശ നിലയം]] താഴെ പറയുന്ന സംഘടനകൾ ജാക്സായുടെ ഭാഗമാണ് * സ്പെയ്സ് ട്രാൻസ്പോർട്ടേഷൻ മിഷൻ ഡയരക്റ്ററേറ്റ് * സാറ്റലൈറ്റ് അപ്ലിക്കേഷൻസ് മിഷൻ ഡയരക്റ്ററേറ്റ് 1 * സാറ്റലൈറ്റ് അപ്ലിക്കേഷൻസ് മിഷൻ ഡയരക്റ്ററേറ്റ് 2 * ഹ്യൂമൻ സ്പെയ്സ് ഫ്ലൈറ്റ് മിഷൻ ഡയരക്റ്ററേറ്റ് * ഏയ്‌റോ സ്പെയ്സ് റിസർച്ച് ആന്റ് ഡവലപ്മെന്റ് ഡയരക്റ്ററേറ്റ് * ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പെയ്സ് ആന്റ് എയറോനോട്ടിക്കൽ സയൻസ് * ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എയറോനോട്ടിക്കൽ ടെക്നോളജി [[ടോക്കിയോ|ടോക്കിയോയുടെ]] അടുത്തുള്ള ചോഫുവിലാണ് ജാക്സായുടെ ആസ്ഥാനം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ ജപ്പാന്റെ പല ഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ജപ്പാനു പുറത്തും ചില ഓഫീസുകളുണ്ട്. * എർത്ത് ഒബ്‌സർവേഷൻ റിസർച്ച് സെന്റർ (EORC), [[ടോക്കിയോ]] * എർത്ത് ഒബ്‌സർവേഷൻ സെന്റർ (EOC), ഹാട്ടോയാമോ * നോഷിറോ ടെസ്റ്റിങ് സെന്റർ (NTC), നോഷിറോ, അകിത. [[റോക്കറ്റ്]] എഞ്ചിനുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും പരിശോധിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള ഈ കേന്ദ്രം നിർമ്മിച്ചത് 1962ലാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. * സാൻറിക്കു ബലൂൺ സെന്റർ (SBC). 1971 മുതൽ ഗവേഷണാവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ബലൂണുകൾ വിക്ഷേപിക്കുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്. * കാക്കുട സ്പെയ്സ് സെന്റർ (KSPC), കാക്കുട. ദ്രവ ഇന്ധന റോക്കറ്റ് എഞ്ചിനുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിനു നേതൃത്വം നൽകുന്നു. * സാഗമിഹാര കാമ്പസ് (ISAS).ഗവേഷണാവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും. * താനെഗാഷിമാ സ്പെയ്സ് സെന്റർ. റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രം. * ത്‌സുക്കുബാ സ്പെയ്സ് സെന്റർ (TKSC), ത്‌സുക്കുബാ. ജപ്പാന്റെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന കേന്ദ്രമാണിത്. സാറ്റലൈറ്റുകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്. ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾക്കാവശ്യമായ പരിശീലനം നൽകുന്നതും ഈ കേന്ദ്രത്തിൽ വെച്ചാണ്. <ref>{{cite web |url=http://www.hq.nasa.gov/osf/iss_reports/reports2009/04-23-2009.htm |title=ISS On-Orbit Status 04/23/09 |publisher=NASA}}</ref> * ഉച്ചിനൗറാ സ്പെയ്സ് സെന്റർ [[എപ്സിലോൺ റോക്കറ്റ്|എപ്സിലോൺ റോക്കറ്റുകൾ]] റോക്കറ്റുകൾ വിക്ഷേപിക്കുന്നത് ഇവിടെ ഇന്നാണ്. ==റോക്കറ്റുകൾ== പരീക്ഷണ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥാ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവ വിക്ഷേപിക്കുന്നതിന് എഛ്-2എ, എഛ്-2ബി എന്നി റോക്കറ്റുകളാണ് ജാക്സാ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[എക്സ്-റേ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം]] പോലുള്ള ശാസ്ത്ര ദൗത്യങ്ങൾക്ക് [[എപ്സിലോൺ റോക്കറ്റ്]] ആണ് ജാക്സ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[അന്തരീക്ഷം|അന്തരീക്ഷത്തിലെ]] ഉപരിമണ്ഡലത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾക്കായി SS 520, S 520, S310 [[സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റ്|സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകൾ]] എന്നിവ ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ==വിജയങ്ങൾ== 1980-90 കാലത്ത് എക്സ്-റേ ജ്യോതിഃശാസ്ത്ര ഗവേഷണരംഗത്ത് ജാക്സയുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്ന ISAS നിരവധി വിജയങ്ങൾ നേടുകയുണ്ടായി. [[വെരി ലോങ് ബേസ്‌ലൈൻ ഇന്റെർഫെറോമെട്രി]] പഠനങ്ങളിലും [[ജപ്പാൻ]] നിർണ്ണായകമായ നേട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയുണ്ടായി. കൂടാതെ സൗരപഠനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധേയമായ കണ്ടെത്തലുകൾ ഇവരുടേതായിട്ടുണ്ട്. NASDA വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ വലിയ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചിരുന്നു. [[സ്പെയ്സ് ഫൗണ്ടേഷൻ]] ഏർപ്പെടുത്തിയ ജോൺ എൽ. ജാക്ക് സ്വിഗെർട്ട് അവാർഡ് 2008ൽ ജാക്സാ നേടുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalspacesymposium.org/symposium-awards |title=Archived copy |accessdate=2012-01-31 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090203060101/http://www.nationalspacesymposium.org/symposium-awards |archivedate=3 February 2009 |df=dmy }}</ref> ==വിക്ഷേപണങ്ങൾ== [[File:H-II series.png|180px|right|thumb|H-IIA & H-IIB]] 1970ലാണ് [[ജപ്പാൻ]] അവരുടെ ആദ്യത്തെ [[കൃത്രിമോപഗ്രഹം|ഉപഗ്രഹമായ]] ഓസുമി വിക്ഷേപിക്കുന്നത്. L-4S [[റോക്കറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് ISAS ആണ് ഈ വിക്ഷേപണം നടത്തിയത്. ISAS ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് ചെറിയ ഖര ഇന്ധന റോക്കറ്റുകളായിരുന്നു. NASDA അമേരിക്കൻ നിർമ്മിത ദ്രവ ഇന്ധന റോക്കറ്റുകൾ റോക്കറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി. 1994ലാണ് തദ്ദേശീയമായി നിർമ്മിച്ച ദ്രവ ഇന്ധന റോക്കറ്റുകൾ ജപ്പാൻ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങിയത്. H-2 എന്ന റോക്കറ്റ് ആയിരുന്നു ഈ ഇനത്തിൽ ആദ്യത്തേത്. 90കളുടെ അന്ത്യത്തിൽ രണ്ട് H-2 വിക്ഷേപണങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ജപ്പാന്റെ റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ സങ്കേതം താൽകാലികമായെങ്കിലും പ്രതിസന്ധിയിലായി. ജാക്സായുടെ ആദ്യത്തെ ബഹിരാകാശ ദൗത്യം H-2A റോക്കറ്റ് ഉപയോഗിച്ചാണ് നടത്തിയത്. 2003 [[നവംബർ]] 23നായിരുന്നു H-2A റോക്കറ്റ് ആദ്യമായി വിക്ഷേപിച്ചത്. പതിനഞ്ചു മാസങ്ങൾക്കു ശേഷം 2005 [[ഫെബ്രുവരി]] 26നാണ് ഈ റോക്കറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ഒരു കൃത്രിമോപഗ്രഹം ജാക്സാ വിക്ഷേപിക്കുന്നത്. താനെഗാഷിമാ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ വിക്ഷേപണം നടന്നത്. ==ഗ്രഹാന്തരീയ ദൗത്യങ്ങൾ== 1985ലാണ് ഭൂഭ്രമണപഥത്തിനു പുറത്തേക്കുള്ള ജപ്പാന്റെ ആദ്യത്തെ വിക്ഷേപണം നടക്കുന്നത്. [[ഹാലിയുടെ വാൽനക്ഷത്രം|ഹാലിയുടെ വാൽനക്ഷത്രത്തെ]] പഠിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി സാക്കിഗാക്കെ, സൂയിസേയി എന്നീ പേടകങ്ങളെ വിക്ഷേപിച്ചു കൊണ്ടാണ് ജപ്പാൻ ഭൂഭ്രമണപഥത്തിനു പുറത്തേക്കു കടന്നത്. 1990ൽ ഹിറ്റൺ എന്ന പേടകവും വിക്ഷേപിച്ചു. [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയെ]] ലക്ഷ്യമാക്കി കുതിച്ച [[നോസോമി]] ആണ് ജപ്പാന്റെ ആദ്യത്തെ ഗ്രഹാന്തരീയ ദൗത്യം. 1998ലാണ് ഇത് വിക്ഷേച്ചത്. പക്ഷേ, ഈ ദൗത്യം ഒരു പരാജയമായിരുന്നു. [[25143 ഇറ്റോക്കാവ]] എന്ന [[ഛിന്നഗ്രഹവലയം|ഛിന്നഗ്രഹത്തിൽ]] നിന്ന് സാമ്പിൾ ശേഖരിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്നതിനു വേണ്ടി 2003 [[മേയ്]] 9ന് [[ഹയാബുസാ]] എന്ന ബഹിരാകാശ പേടകത്തെ വിക്ഷേപിച്ചു.<ref>[http://ilwsonline.org/china_jaxa.pdf Agency’s Report from ISAS/JAXA to ILWS WG meeting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107214927/http://ilwsonline.org/china_jaxa.pdf|date=2016-01-07}}, [[Living With a Star]], July 23, 2006</ref> ==ചാന്ദ്ര ദൌത്യങ്ങൾ== ISAS 1990ൽ ഒരു ചാന്ദ്രദൗത്യം ആസൂത്രണം ചെയ്തെങ്കിലും ചില സാങ്കേതികത്തകരാറുകൾ കാരണം നീട്ടിവെക്കുകയും പിന്നീട് 2007ൽ ആ ദൗത്യം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. 2007 സെപ്റ്റംബർ 14ന് ജാക്സ കാഗുയ എന്ന ഒരു ഓർബിറ്റർ ചന്ദ്രന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിലേക്കു വിക്ഷേപിച്ചു. SELENE എന്ന പേരിലും ഇതറിയപ്പെട്ടു. 55 ബില്യൻ യെൻ ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ വിക്ഷേപണച്ചെലവ്. ചന്ദ്രന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും പരിണാമത്തെയും കുറിച്ചു പഠിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ ദൗത്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. 2007 ഒക്ടോബർ 4ന് ചന്ദ്രന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു..<ref>{{cite web|url=http://www.japancorp.net/Article.Asp?Art_ID=15429|title=JCN Newswire - Asia Press Release Distribution|publisher=|access-date=2017-01-19|archive-date=2011-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430010519/http://www.japancorp.net/Article.Asp?Art_ID=15429|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6994272.stm|title=Japan launches first lunar probe|publisher=BBC NEWS | date=14 September 2007}}</ref> 2009 ജൂൺ 10ന് അതിന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി ചന്ദ്രന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ വീണു. 2024ൽ വിക്ഷേപിച്ച [[സ്മാർട്ട് ലാൻഡർ ഫോർ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റിങ് മൂൺ]] (SLIM) ചന്ദ്രനിൽ ഇറങ്ങി. അതീവ കൃത്യതയോടെയുള്ള ലാൻഡിങ് വിജയിച്ചു എങ്കിലും പേടകം തലകീഴായി മറിഞ്ഞു ആണ് ലാൻഡ് ചെയ്തത്.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2024/jan/26/japan-slim-moon-sniper-probe-landing-upside-down|title=Slim probe landed metres rather than kilometres from its target, but a rocket malfunction has left it in an undignified position|publisher=the guardian.}}</ref> ==ഗ്രഹദൌത്യങ്ങൾ== ആന്തരസൗരയൂഥത്തെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലാണ് ജാക്സ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിൽത്തന്നെ അവയുടെ കാന്തികമണ്ഡലത്തെയും [[അന്തരീക്ഷം|അന്തരീക്ഷത്തെയും]] കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിനാണ് പ്രാമുഖ്യം. ജപ്പാന്റെ ആദ്യത്തെ ദൗത്യമായിരുന്നു [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയെ]] കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി വിക്ഷേപിച്ച [[നൊസോമി]]. ഇതു പക്ഷെ ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനാവാതെ ചൊവ്വയുടെ 1000 കി.മീറ്റർ അകലെ കൂടി കടന്നുപോവുകയാണുണ്ടായത്. ജാക്സായുടെ മുൻഗാമിയായിരുന്ന ISAS ആയിരുന്നു ഇതു വിക്ഷേപിച്ചത്. തുടർന്ന് 2010 മെയ് 20ന് ജാക്സയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ശുക്രൻ|ശുക്രന്റെ]] അന്തരീക്ഷത്തെ കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [[അകാത്‌സുകി]] എന്ന പേടകവും [[സൂര്യൻ|സൂര്യനെ]] കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതി വേണ്ടി [[ഇക്കാറസ്]] എന്ന പേടകവും വിക്ഷേപിച്ചു. തീരുമാനിച്ചിരുന്നതു പോലെ 2010 ഡിസംബർ 7ന് അകാത്‌സുകിക്ക് ശുക്രന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനായില്ല. ശ്രമകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 2015 ഡിസബർ 7നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് ഇതിനെ ശുക്രന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കാനായത്. ജപ്പാന്റെ വിജയിച്ച ആദ്യത്തെ ഗ്രഹാന്തര ദൗത്യമായിരുന്നു ഇത്. ശുക്രന്റെ ട്രോപോസ്ഫിയറിന്റെ മുകൾഭാഗത്തുള്ള കാറ്റിന് ശുക്രന്റെ സ്വയം ഭ്രമണത്തെക്കാൾ വേഗത കൂടുത്തലാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതാണ് അക്കാത്‌സുക്കിയുടെ പ്രധാന സംഭാവന. [[വ്യാഴം|വ്യാഴത്തെ]] കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനുള്ള ദൗത്യമായ [[യൂറോപ്പ ജൂപ്പിറ്റർ മിഷൻ-ലാപ്ലെയ്സ്|ലാപ്ലെയ്സിൽ]] ജാക്സയും അംഗമാണ്. ജാക്സയുടെ ഇതിലുള്ള സംഭാവന വ്യാഴത്തിന്റെ [[കാന്തികമണ്ഡലം|കാന്തികമണ്ഡലത്തെ]] കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനുള്ള [[ജൂപ്പിറ്റർ മാഗ്നെറ്റോസ്ഫെറിക് ഓർബിറ്റർ]] (JMO) എന്ന പേടകമാണ്. യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസിയുടെ [[ജൂപ്പിറ്റർ ഐസി മൂൺ എക്സ്പ്ലോറർ|ജ്യൂസ്]] എന്ന പേടകത്തോടൊപ്പമായിരിക്കും ഇതിനെ വിക്ഷേപിക്കുക. ജ്യൂസ് ലാപ്ലെയ്സ് ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി വ്യാഴത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ [[ഗാനിമേഡ്|ഗാനിമേഡിനെ]] കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസി വിക്ഷേപ്പിക്കുന്ന പേടകമാണ്. റേഡിയോ & പ്ലാസ്മാ വേവ് ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ (RPWI), പാർടിക്ക്‌‌ൾ എൻവെയോൺമെന്റ് പാക്കേജ് (PEP), ഗാനിമീഡ് ലേസർ അൾടിമീറ്റർ (GALA) എന്നീ ഉപകരണങ്ങളും ജാക്സായുടെ സംഭാവനകളാണ്. ജാക്സായുടെ അടുത്ത പ്രധാന ദൗത്യം [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയെയും]] അതിന്റെ ഉപഗ്രഹങ്ങളെയും കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി വിക്ഷേപിക്കുന്ന [[മാർഷ്യൻ മൂൺ എക്സ്പ്ലോറർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/10/national/science-health/jaxa-plans-probe-bring-back-samples-martian-moons/ |title=JAXA plans probe to bring back samples from moons of Mars |access-date=2017-01-22 |archive-date=2019-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424122437/https://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/10/national/science-health/jaxa-plans-probe-bring-back-samples-martian-moons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isas.jaxa.jp/j/isasnews/backnumber/2016/ISASnews418.pdf#page=3 |title=ISASニュース 2016.1 No.418 |publisher= [[Institute of Space and Astronautical Science]] |format=PDF |date=22 January 2016 |access-date=2016-02-04 |language=ja}}</ref> ചൊവ്വയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യം.<ref>{{cite news |last=Torishima |first=Shinya |date=June 19, 2015 |title=JAXAの「火星の衛星からのサンプル・リターン」計画とは |url=http://news.mynavi.jp/series/jaxa_mars/001/ |language=ja |newspaper=Mynavi News |accessdate=2015-10-06 }}</ref> [[ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഫോബോസിൽ]] നിന്നുള്ള സാമ്പിൾ ശേഖരിക്കുക, [[ഡീമോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഡിമോസിനെ]] നിരീക്ഷിക്കുക, ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തെ കുറിച്ചു പഠിക്കുക എന്നീ ജോലികളാണ് മാർഷ്യൻ മൂൺ എക്സ്പ്ലോററിന് ചെയ്യാനുള്ളത്.<ref>{{cite web |url=https://www.cps-jp.org/~tansa/pub/2015/2015-08-27/10_imamura/src/20150827_10_imamura.pdf |title=高時間分解能観測がひらく火星ダスト・水循環の科学 |publisher=Center for Planetary Science |format=PDF |date=28 August 2015 |access-date=2016-02-04 |language=ja}}</ref> 2022ൽ ഈ പേടകം വിക്ഷേപിക്കാനാണ് ഇപ്പോൾ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |date=January 4, 2016 |title=JAXA、火星衛星「フォボス」探査…２２年に |url =http://www.yomiuri.co.jp/science/20160104-OYT1T50063.html |language=ja |newspaper=[[The Yomiuri Shimbun]] |accessdate=2016-02-04 }}{{dead link|date=September 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ==സോളാർ സെയിൽ ഗവേഷണം== 2004 ഓഗസ്റ്റ് 9ന് ISAS രണ്ടു സോളർ സെയിൽ പ്രൊപ്പൽഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ വിജയകരമായി പരീക്ഷിച്ചു. സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകളിലാണ് ഇതുപയോഗിച്ചത്. 2006 ഫെബ്രുവരി 22ന് വിക്ഷേപിച്ച അകാരി ദൗത്യത്തിൽ ഭാഗികമായി സോളാർ സെയിൽ സംവിധാനം ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2006 സെപ്റ്റംബർ 23ന് വിക്ഷേപിച്ച സോളാർ-ബി എന്ന ബഹിരാകാശ പേടകത്തിലും സോളാർ സെയിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി എങ്കിലും ആ പേടകം നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ട് കൈവിട്ട് പോകുകയാണുണ്ടായത്. ഇക്കാറസ് സോളാർ സെയിൽ 2010 മെയ് 20ന് വിക്ഷേപിച്ചു. 2020നു ശേഷം വ്യാഴത്തിലേക്കും ഒരു സോളാർ സെയിൽ ദൗത്യം ആസൂത്രണം ചെയ്തു വരുന്നു. ==ഇൻഫ്രാറെഡ് ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം== [[File:Astro-E clean-room.jpg|thumb|right|ASTRO-E]] ജപ്പാന്റെ ആദ്യത്തെ ഇൻഫ്രാറെഡ് ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംരാഭം IRTS എന്ന 15 സെ.മീറ്റർ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനിയാണ്. 1995ലായിരുന്നു ഇത് വിക്ഷേപിച്ചത്.അതിന്റെ ഒരു മാസത്തെ ജീവിത കാലയളവിനുള്ളിൽ ആകാശത്തിന്റെ 7% സ്കാൻ ചെയ്തു. പിന്നീട് 2006 ഫെബ്രുവരി 21ന് അകാരി എന്ന ബഹിരാകാശ പേടകം വിക്ഷേപിച്ചു. 68സെ.മീറ്റർ ദൂരദർശിനിയായിരുന്നു ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.<ref>[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=2006-005A Akari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061028123329/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=2006-005A|date=2006-10-28}}, [[NSSDC]]</ref> അടുത്ത ഇൻഫ്രാറെഡ് ദൗത്യമായ [[സ്പൈക്ക|സ്പൈക്കയിൽ]] യാന്ത്രിക ശീതീകരണ സംവിധാനമായിരിക്കും ഉപയോഗിക്കുക. ഇതിലൂടെ പേടകത്തെ താണ താപനിലയിൽ നിർത്തുന്നതിനു നിർത്തുന്നതിനു വേണ്ടി ദ്രവീകൃത [[ഹീലിയം]] ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാം. 4.5K താപനിലയിലായിരിക്കും ഇത് പ്രവർത്തിക്കുക. ലൻഗ്രാൻഷെ പോയന്റ് 2ലാണ് സ്പൈക്ക്യുടെ സ്ഥാനം. 2027ലോ 2028ലോ ആയിരിക്കും ഇതിന്റെ വിക്ഷേപണം. ഇ.എസ്‌.എയുടെയും നാസയുടെയും ഓരൊ ഉപകരണങ്ങളും ഇതിലുണ്ടാവും.<ref>[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=2006-005A Akari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061028123329/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=2006-005A|date=2006-10-28}}, [[NSSDC]]</ref> ==എക്സ്-റേ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം== [[ഹാക്കുച്ചോ]] വിക്ഷേപിച്ചു കൊണ്ട് 1979ൽ [[ജപ്പാൻ]] [[എക്സ്-റേ ജ്യോതിശാസ്ത്രം|എക്സ്-റേ ജ്യോതിശാസ്ത്ര രംഗത്ത്]] പ്രവേശിച്ചു. [[ഹിനോടോറി]], [[ടെന്മാ]], [[ജിംഗാ]], ASCA എന്നിവ തുടർന്നു വിക്ഷേപിച്ചു. 2000ൽ അഞ്ചാമത്തെ ബഹിരാകാശ നിലയമായ ആസ്ട്രോ-ഇയുടെ വിക്ഷേപണം പരാജയപ്പെട്ടു. അതിനു ശേഷം അഞ്ചു വർഷം കഴിഞ്ഞാണ് അവർ അടുത്ത എക്സ്-റേ ബഹിരാകാശ ദൗത്യ്ത്തിനു തയ്യാറാവുന്നത്. 2005 ജൂലൈ 10ന് [[സുസാക്കു]] എന്ന എക്സ്-റേ ബഹിരാകാശ ദൗത്യം വിക്ഷേപിച്ചു. ഇതിൽ ഒരു എക്സ്-റേ [[ദൂരദർശിനി]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. [[എക്സ്-റേ സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ]](XRS) [[എക്സ്-റേ ഇമേജിംഗ് സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ]](XIS) [[ഹാർഡ് എക്സ്-റേ ഡിറ്റക്റ്റർ]](HXD) എന്നിവയായിരുന്നു അതിലുണ്ടായിരുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ. പക്ഷ് ഇതിലെ എക്സ്-റേ സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ ശരിയായ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയുണ്ടായില്ല. [[മോണിറ്റർ ഓഫ് ആൾ-സ്കൈ എക്സ്-റേ ഇമേജ്]](MAXI) ആയിരുന്നു ജപ്പാന്റെ അടുത്ത ബഹിരാകാശ എക്സ്-റേ ദൗത്യം. തുടർച്ചായായി ബഹിരാകാശത്തെ നിരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ ദൗത്യം [[അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയം|അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയത്തിലാണ്]] ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്..<ref>{{cite web|url=http://iss.sfo.jaxa.jp/kibo/kibomefc/maxi_e.html|title=MAXI:Experiment - International Space Station - JAXA|author=JAXA|publisher=|accessdate=12 June 2015|archive-date=2013-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521055336/http://iss.sfo.jaxa.jp/kibo/kibomefc/maxi_e.html|url-status=dead}}</ref> 2016 ഫെബ്രുവരി 17ന് [[ഹിറ്റോമി]] വിക്ഷേപിച്ചു. ==സൗരനിരീക്ഷണം== [[ഹിനോടീരി]] എക്സ്-റേ നിരീക്ഷണ പൃടകം വിക്ഷേപിച്ചു കൊണ്ട് 80കളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ജപ്പാൻ സൗരനിരീക്ഷണം ആരംഭിച്ചത്. [[ഹൈനോഡ്]] (Solar-A) പേടകം 2006സെപ്റ്റംബറിൽ വിക്ഷേപിച്ചു. സോളാർ-സി 2020നു ശേഷം വിക്ഷേപിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ==റേഡിയോ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം== 1998ൽ ജപ്പാൻ ഹൽകാ ദൗത്യം വിക്ഷേപിചു.[[പൾസാർ|പൾസാറുകളെ]] നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി വിക്ഷേപിച്ച ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബഹിരാകാശ ദൗത്യമായിരുന്നു ഇത്. 2005 ഈ ദൗത്യം അവസാനിച്ചു. 2006ൽ ആസ്ട്രോ-ജി എന്ന ദൗത്യത്തിന്റെ പ്രാരംഭ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങി. ==റേഡിയോ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം== ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജപ്പാന്റെ ബഹിരാകാശപദ്ധതികൾ]] crh2x5fqp3uafgulr9f1wzsaik1e2gm 0 357955 4663023 4460124 2026-08-30T06:03:02Z Malikaveedu 16584 4663023 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thimiri}} {{Infobox settlement | name = തിമിരി | native_name = | native_name_lang = ml | other_name =ത്രിപുരി | nickname = | settlement_type = village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = 12 | latm = 12 | lats = 0 | latNS = N | longd = 75 | longm = 23 | longs = 10 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kannur district|Kannur]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 18313 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670581 | registration_plate = Thaliparamba (KL.59) | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank1_info_sec1 = [[കണ്ണൂർ]] | blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = ഇരിക്കൂർ | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''തിമിരി'''. അവിടെ തിമിരി ശ്രീ ശിവ ക്ഷേത്രം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, <ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-10}}</ref>ഒരു സർക്കാർ UP സ്കൂൾ പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ്, വായനശാല, ഒരു സഹകരണ ബാങ്ക് (തടികടവ് സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക് )എന്നിവ ഈ ഗ്രാമത്തിൽ ഉണ്ട്. ആലക്കോട് പഞ്ചായത്തിലാണ് തിമിരി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു വലിയ പുരാതനമായ പാരമ്പര്യം ഉള്ള നാട് കൂടിയാണ് തിമിരി. ==ജനസംഖ്യ== 2001 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം തിമിരി ഗ്രാമത്തിലെ ആകെയുള്ള ജനസംഖ്യ 18313 ആണ്. അതിൽ 9055 പുരുഷന്മാരും 9258 സ്ത്രീകളും ആണ്. <ref name="censusindia" /> ==തിമിരി ശ്രീ ശിവക്ഷേത്രം== കുമഴി കിഴക്കിലിനിന്റേയും പുലുക്കോൽ തറവാടിന്റേയും കുടുംബ ക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഇത്. ഇന്ന് ഈ ക്ഷേത്രം കേരള സർക്കാരിന്റെ മലബാർ ദേവസ്വത്തിന്റെ കിഴിലാണ്അ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അസുരൻമാരുടെ വാസ സ്ഥലം വേരോടെ നശിപ്പിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ശിവൻ ധ്യാനത്തിലിരുന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളൂന്നത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. എല്ലാ വർഷവും ശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ തുടങ്ങി ഏഴു ദിവസം അമ്പലത്തിൽ ഉത്സവവും തുടർന്ന് തൊട്ട് താഴെയായി അരയാക്കിന് കിഴിൽ തെയ്യവും അരങ്ങേരും.1943 നും 1946 നും ഇടയ്ക്ക് കുമഴി ചാത്തുക്കുട്ടി നമ്പ്യാർ നവീകരണം നടത്തി. ==ഗതാഗതം== [[പെരുമ്പ]] ജങ്ഷനിൽ കൂടിയാണ് ദേശീയപാത കടന്നു പോകുന്നത്. [[മംഗലാപുരം]] - [[പാലക്കാട്]] ലൈനിലുള്ള [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂരാണ്]] സമീപത്തുള്ള റയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. കണ്ണൂരും [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടും]] മംഗലാപുരത്തും വിമാനത്താവളങ്ങളുമുണ്ട്. റോഡ് മാർഗം തളിപ്പറമ്പ് നിന്ന് മന്ന വഴി അലക്കോട് ഭാഗത്തേക്ക് പോകും വഴി ചപ്പാരപ്പടവ് -പെരുമ്പടവ് വഴി നേരെ തിമിരിയിൽ എത്തിച്ചേരാം. അത് പോലെ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്ന് പാടിച്ചാൽ വഴി തിമിരിയിൽ എത്തിച്ചേരാം. കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് 50 km, തളിപ്പറമ്പ്, പയ്യന്നൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 30 km ദൂരമുണ്ട്. മട്ടന്നൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കണ്ണൂർ എയർപോർട്ടിലേക്ക് ഏകദേശം 50 km ദൂരമാണ് ഉള്ളത്. ==അവലംബം== niss55ov5acoo52mk8sg5ruqj2xuifb 0 371701 4662993 3497402 2026-08-29T22:19:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662993 wikitext text/x-wiki {{pu|To Chicago and Back}} [[ബൾഗേറിയൻ ഭാഷ|ബൾഗേറിയൻ]] എഴുത്തുകാരൻ അലേക്കോ കോൺസ്റ്റാന്റിനോവ് 1894 ൽ എഴുതിയ പുസ്‌തകം ആണ് '''ടു ചിക്കാഗോ ആൻഡ് ബാക്ക്''' ({{lang-bg|До Чикаго и назад}}) [ISBN 954-9308-24-3]. ഇത് ഒരു യാത്ര വിവരണ രീതിയിൽ എഴുതിയ പുസ്‌തകം ആണ് . ==ഉള്ളടക്കം == കാഥികന്റെ അമേരിക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയും തിരിച്ചു വരവും ആണ് പുസ്‌തകത്തിൽ പ്രതിഭാധിക്കുന്ന വിഷയം . അമേരിക്കയിലെ താമസവും , വിവിധ സഥലങ്ങൾ നയാഗ്ര വെള്ളം ചട്ടം ഉൾപ്പെടെ സന്ദർശിച്ച വിവരങ്ങൾ ആണ് ഉള്ളടക്കം . അമേരിക്കയിലെ ചിക്കാഗോയെ കുറിച്ചാണ് ഏറിയ പക്കും വിവരിക്കുന്നത്. ==ആദരവ് == 2003 ൽ പുറത്തിറക്കിയ ബൾഗേറിയൻ കറൻസിയായ 100 ലെവിന്റെ പിൻഭാഗം ഈ പുസ്തകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആണ് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് <ref>[http://www.bnb.bg Bulgarian National Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329094844/http://www.bnb.bg/ |date=2017-03-29 }}. Notes and Coins in Circulation: [http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/2E00AF20045F3204C2256DF2005135E0?OpenDocument&EN 100 levs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185013/http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/2E00AF20045F3204C2256DF2005135E0?OpenDocument&EN |date=2016-03-03 }}. – Retrieved on 26 March 2009.</ref> ==അവലംബം == {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=169&WorkID=4668&Level=1 Full text in Bulgarian] [[വർഗ്ഗം:യാത്രാവിവരണങ്ങൾ]] rbj171bcde32mno0tmxgtsbn0p71jwu 0 374806 4662978 4662105 2026-08-29T19:08:09Z ~2026-46813-24 222249 /* ജീവിത രേഖ */ 4662978 wikitext text/x-wiki {{pu|Svetlana Khodchenkova}} {{Infobox person | name = Svetlana Khodchenkova | image = SvetlanaKhodchenkova (cropped).jpg | imagesize = 220px | caption = Svetlana Khodchenkova at the premiere of a movie theater in 2010. | birthname = Svetlana Viktorovna Khodchenkova | birth_date = {{Birth date and age|1983|01|21|df=yes}} | birth_place = [[Moscow]], [[Russian SFSR|RSFSR]], [[Soviet Union|USSR]] | nationality = Russian | occupation = Actress | yearsactive = 2003–present | spouse = [[Vladimir Yaglych]]<br>(m. 2005 - 2010, divorced)<br />Georgiy Petrishin (2015) | children = | homepage = }} റഷ്യൻ അഭിനയത്രി ആണ് '''സ്വേറ്റ്ലാന വിക്റ്ററോവന ഖോഡ്ചെങ്കോവ''' (Russian: Светла́на Ви́кторовна Хо́дченкова, ജനനം 21 ജനുവരി 1983). ഇവർ സിനിമ , നാടകം , ടെലിവിഷൻ രംഗത്ത് സവജീവമാണ്. ==ജീവിത രേഖ== ഡിസംബർ 13, 2005 ന് തന്റെ സഹപാഠി യായ വ്ലാഡിമിർ യാഗല്യച്ചയുമായി കല്യാണം കഴിച്ചു . 2010 ൽ ഇവർ വേർപിരിഞ്ഞു .<ref>{{Cite web |url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html |title=Светлана Ходченкова развелась с мужем |access-date=2017-05-16 |archive-date=2013-02-02 |archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html |title=Светлана Ходченкова разводится с мужем |access-date=2017-05-16 |archive-date=2012-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209230749/http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html |url-status=dead }}</ref> 2003 ൽ ആദ്യ ചലച്ചിത്രമായ [[Bless the women|ബ്ലെസ് ദി വുമൺണ്ണിലുടെ]] ശ്രദ്ധേയമായ അഭിനയം കാഴ്ച വെച്ച ഇവരെ മികച്ച നടിക്ക് ഉള്ള നിക്ക അവാർഡിന് പരിഗണിക്കുക ഉണ്ടായി . 2008 ലേ പോളിഷ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[LIttle moscow|ലിറ്റിൽ മോസ്കോ]] എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്ക് ഉള്ള അവാർഡ് നേടി . [[ദ വോൾവറീൻ (ചലച്ചിത്രം)]] എന്ന ഹോളിവുഡ് ഹോളിവുഡ് 2013-ൽ, അവൾ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര "[[ശശതന്യ]]"അഭിനയിച്ചു. ചിത്രത്തിൽ വൈപ്പർ എന്ന വില്ലൻ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് ഇവർ.<ref>[http://www.indiewire.com/2012/07/tinker-tailor-soldier-spy-actress-svetlana-khodchenkova-in-talks-for-viper-in-the-wolverine-108215/ ‘Tinker Tailor Soldier Spy’ Actress Svetlana Khodchenkova In Talks For Viper In ‘The Wolverine’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104075803/http://www.indiewire.com/2012/07/tinker-tailor-soldier-spy-actress-svetlana-khodchenkova-in-talks-for-viper-in-the-wolverine-108215/ |date=2016-11-04 }} Kevin Jagernauth, July 19, 2012</ref> ==അഭിനയിച്ച നാടകങ്ങൾ == * ''"These free butterflies" (STD Theatre Centre (WTO) of the Russian Federation "On Strastnom")'' * ''"Hospital „Moulin Rouge“" ("Independent Theater Project")'' * ''"Santa Claus - bastard!" ("Independent Theater Project")'' * ''"Theatre with and without rules" ("Independent Theater Project")'' * ''"Love Story" ("Independent Theater Project")'' ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{IMDb name|1300303}} 18bxqyko0dkfdbio0z1akl3vmmbo2cf 2 411633 4663007 4631901 2026-08-30T02:37:54Z CommonsDelinker 756 [[File:Golondrina_dáurica_Cecropis_daurica_1.jpg]] നെ [[File:Golondrina_dáurica_occidental_Cecropis_rufula_1.jpg]] കൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു. (ചെയ്തത്:[[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] കാരണം: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3 4663007 wikitext text/x-wiki [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പക്ഷി|പക്ഷികളുടെ]] [[ശാസ്ത്രീയ വർഗ്ഗീകരണം]] ആധാരമാക്കിയുള്ള പട്ടിക. ==Order (നിര): [[Accipitriformes|Accipitriformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Accipitridae|Accipitridae]] (Hawks, kites and eagles)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Accipiter|Accipiter]]'' ==== =====''[[Accipiter badius|Accipiter badius]]'' ([[Shikra|Shikra]] / [[പ്രാപ്പിടിയൻ|പ്രാപ്പിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Shikra1.jpg File:Shikra - Accipiter badius - Dehradun.jpg File:Shikra 3.jpg File:Accipiter badius polyzonoides (Accipitridae) (Shikra ssp polyzonoides) - (male adult), Kruger National Park, South Africa.jpg </gallery> =====''[[Accipiter nisus|Accipiter nisus]]'' ([[Eurasian sparrowhawk|Eurasian sparrowhawk]] / [[യൂറേഷ്യൻ പ്രാപ്പിടിയൻ|യൂറേഷ്യൻ പ്രാപ്പിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Accnis edit.jpg|ആൺ File:Accipiter nisus Meneer Zjeroen.jpg|പെൺ File:Accipiter nisus 117.jpg File:Accipiter nisus -in flight-8-4c.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Accipiter trivirgatus|Accipiter trivirgatus]]'' ([[Crested goshawk|Crested goshawk]] / [[മലമ്പുള്ള്‌|മലമ്പുള്ള്‌]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Accipiter trivirgatus PA273291.jpg File:Old Friend Accipiter trivirgatus.jpg File:A Crested Goshawk in the Anamalai hills.jpg File:Crested Goshawk 2052.jpg </gallery> =====''[[Accipiter virgatus|Accipiter virgatus]]'' ([[Besra|Besra]] / [[ബസ്ര പ്രാപ്പിടിയൻ|ബസ്ര പ്രാപ്പിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Besra Sparrowhawk.jpg File:Accipiter virgatus.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aegypius|Aegypius]]'' ==== =====''[[Aegypius monachus|Aegypius monachus]]'' ([[Cinereous vulture|Cinereous vulture]] / [[കരിങ്കഴുകൻ|കരിങ്കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Buitre negro.jpg File:Aegypius monachus, Catalan Pyrenees, Spain MG 4271 (25217242235).jpg File:Aegypius monachus, Catalan Pyrenees, Spain S4E7659 (25191007486).jpg File:Aegypius monachus - 1.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aquila|Aquila]]'' ==== =====''[[Aquila fasciata|Aquila fasciata]]'' ([[Bonelli's eagle|Bonelli's eagle]] / [[ബോണെല്ലിപ്പരുന്ത്|ബോണെല്ലിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bonelli's Eagle eating prey - Montsonis - Spain MG 4737 (25099366362).jpg File:Aquila fasciata.JPG File:Bonelli's Eagle - Montsonis - Spain S4E8373 (24849913309).jpg File:Juvenile Bonelli's eagle.jpg </gallery> =====''[[Aquila heliaca|Aquila heliaca]]'' ([[Eastern imperial eagle|Eastern imperial eagle]] / [[രാജാപ്പരുന്തു്|രാജാപ്പരുന്തു്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eastern Imperial Eagle.jpg File:Kaiseradler Aquila heliaca 2 amk.jpg File:Kaiseradler Aquila heliaca 3 amk.jpg File:Aigle impérial Beaucens.JPG </gallery> =====''[[Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]]'' ([[Steppe eagle|Steppe eagle]] / [[കായൽപ്പരുന്ത്|കായൽപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Steppe Eagle Portrait.jpg File:Aquila delle steppe 3.jpg File:Aquila delle steppe.jpg File:Steppe eagle (Aquila nipalensis).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aviceda|Aviceda]]'' ==== =====''[[Aviceda jerdoni|Aviceda jerdoni]]'' ([[Jerdon's baza|Jerdon's baza]] / [[പ്രാപ്പരുന്ത്|പ്രാപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jerdon's Baza.jpg File:Jerdon's baza (Aviceda jerdoni) from pakke tiger reserve JEG3750 (cropped).jpg File:Jerdon's Baza in flight, India--Mizoram.jpg File:AvicedaJerdoniLegge.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Aviceda leuphotes|Aviceda leuphotes]]'' ([[Black baza|Black baza]] / [[കിന്നരി പ്രാപ്പരുന്ത്|കിന്നരി പ്രാപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Baza.jpg File:Black Baza - 1 (cropped).jpg File:Black Baza - 7.jpg File:War weary veteran - Flickr - Lip Kee.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Butastur|Butastur]]'' ==== =====''[[Butastur teesa|Butastur teesa]]'' ([[White-eyed buzzard|White-eyed buzzard]] / [[വെള്ളക്കണ്ണിപ്പരുന്തു്|വെള്ളക്കണ്ണിപ്പരുന്തു്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-eyed buzzard (Butastur teesa) Photograph By Shantanu Kuveskar 2.jpg File:White-eyed buzzard hawk (India, 2012).jpg File:White-eyed buzzard (Butastur teesa) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:WEBuzzard DSC0668 (cropped).jpg|Juvenile File:Butastur teesa by Davidraju (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Buteo|Buteo]]'' ==== =====''[[Buteo buteo vulpinus|Buteo buteo vulpinus]]'' ([[Common buzzard|Common buzzard]] / [[പുൽപ്പരുന്ത്|പുൽപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Buzzard at Sasan Gir.jpg File:Steppe Buzzard (Buteo vulpinus) (6035921650).jpg File:Steppe Buzzard, Buteo buteo vulpinus, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (16382006736).jpg File:Buteo buteo in flight, Dudaim.3, Israel.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Circaetus|Circaetus]]'' ==== =====''[[Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]]'' ([[Short-toed snake eagle|Short-toed snake eagle]] / [[പാമ്പ് പരുന്തു്|പാമ്പ് പരുന്തു്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Circaetus gallicus perching on a tree.JPG File:I am Still Alive.jpg File:CircaetusGallicus.jpg File:Short-toed Snake Eagle-7518.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Circus|Circus]]'' ==== =====''[[Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]]'' ([[Western marsh harrier|Western marsh harrier]] / [[കരിതപ്പി|കരിതപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Western Marsh Harrier- Bangalore, India.jpg File:Marsh Harrier Male.jpg File:Marsh Harrier Female - Wikimedia.jpg File:Circus aeruginosus with prey.JPG File:Western Marsh Harrier.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Circus cyaneus|Circus cyaneus]]'' ([[Hen harrier|Hen harrier]] / [[വലിയ മേടുതപ്പി|വലിയ മേടുതപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Circus cyaneus, Ballaugh Curragh, Isle of Man 1.jpg|ആൺ File:Blauwe Kiekendief.jpg|പെൺ File:Wow2 filtered.jpg|പെൺ File:Hen Harrier Lungthu Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim India 08.11.2015.jpg </gallery> =====''[[Circus macrourus|Circus macrourus]]'' ([[Pallid harrier|Pallid harrier]] / [[മേടുതപ്പി|മേടുതപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pallid Harrier Male.jpg File:Pallid Harrier Female (1).jpg File:Pallid harrier in LRK 01.jpg File:Лунь степовий Circus macrourus, на о. Джарилгач.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Circus melanoleucos|Circus melanoleucos]]'' ([[Pied harrier|Pied harrier]] / [[വെള്ളക്കറുപ്പൻ മേടുതപ്പി |വെള്ളക്കറുപ്പൻ മേടുതപ്പി ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pied Harrier.jpg File:Pied Harrier (Female).jpg </gallery> =====''[[Circus pygargus|Circus pygargus]]'' ([[Montagu's harrier|Montagu's harrier]] / [[മൊൺടാഗു മേടുതപ്പി|മൊൺടാഗു മേടുതപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Montagu's harrier (Circus pygargus).jpg File:Montagu's harrier (Circus pygargus) grounded.jpg File:Circus pygargus juvenile perch.jpg File:Montagu's Harrier- Male.JPG|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Circus spilonotus|Circus spilonotus]]'' ([[Eastern marsh harrier|Eastern marsh harrier]] / [[കിഴക്കൻ കരിതപ്പി|കിഴക്കൻ കരിതപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Circus spilotonus.jpg File:Circus spilonotus.jpg File:Circus spilonotus 1863.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Clanga|Clanga]]'' ==== =====''[[Clanga clanga|Clanga clanga]]'' ([[Greater spotted eagle|Greater spotted eagle]] / [[വലിയ പുള്ളിപ്പരുന്തു്|വലിയ പുള്ളിപ്പരുന്തു്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aquila clanga from Tal Chapar Wildlife Sanctuary.jpg File:Greater spotted eagle.jpg File:Greater Spotted Eagle (Aquila clanga) (20592237350).jpg File:Greater Spotted Eagles.jpg File:Greater spotted eagle in flight.jpg </gallery> =====''[[Clanga hastata|Clanga hastata]]'' ([[Indian spotted eagle|Indian spotted eagle]] / [[ചെറിയ പുള്ളിപ്പരുന്തു്|ചെറിയ പുള്ളിപ്പരുന്തു്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian spotted eagle.jpg File:Indian Spotted Eagle Perumathura (cropped).jpg File:Indian Spotted Eagle in flight view (cropped).jpg|പറക്കൽ File:AquilaHastataSmit.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Elanus|Elanus]]'' ==== =====''[[Elanus caeruleus|Elanus caeruleus]]'' ([[Black-winged kite|Black-winged kite]] / [[വെള്ളി എറിയൻ|വെള്ളി എറിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Elanus caeruleus Annamalaichery.jpg File:Black-winged kite 02.jpg File:Black-winged kite 01.jpg File:Black-winged Kite, India (David Raju) (cropped).jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gyps|Gyps]]'' ==== =====''[[Gyps bengalensis|Gyps bengalensis]]'' ([[White-rumped vulture|White-rumped vulture]] / [[ചുട്ടിക്കഴുകൻ|ചുട്ടിക്കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gyps bengalensis by Ravi Sangeetha (cropped).jpg File:RAVI.WIKI.WHITERUMPEDVULTURE2.jpg File:Gyps bengalensis PLoS.png File:Vulture and Jackal eating together.jpg File:White-Backed Vulture.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Gyps himalayensis|Gyps himalayensis]]'' ([[Himalayan vulture|Himalayan vulture]] / [[ഹിമാലയൻ കഴുകൻ|ഹിമാലയൻ കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Himalayan Vulture (by a road) (2926948182).jpg File:Bird Himalayan Griffon IMG 0438 07.jpg File:Himalayan Griffon - Bhutan S4E0109 (15464421711).jpg File:Himalayan Vulture, Dhauladhar Range.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Gyps indicus|Gyps indicus]]'' ([[Indian vulture|Indian vulture]] / [[തവിട്ടു കഴുകൻ|തവിട്ടു കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Vautour, Orchha, MP, Inde.jpg File:Vultures in the nest, Orchha, MP, India edit.jpg File:Indian Vulture at Madhav National Park, Shivpuri, M.P.jpg File:Long Billed Vulture.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Haliaeetus|Haliaeetus]]'' ==== =====''[[Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]]'' ([[White-tailed eagle|White-tailed eagle]] / [[വെള്ളവാലൻ കടൽപ്പരുന്ത്|വെള്ളവാലൻ കടൽപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aquila di mare FS.jpg File:Haliaeetus albicilla 1 (Bohuš Číčel).jpg File:Merikotkas.jpg File:Haliaeetus albicilla (Svolvær, 2012).jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Haliaeetus humilis|Haliaeetus humilis]]'' ([[Lesser fish eagle|Lesser fish eagle]] / [[ചെറിയ മീൻപരുന്ത്|ചെറിയ മീൻപരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lesser fish eagle at Ranganathittu, India.jpg File:Lesser fish eagle (India, 2013).jpg File:Lesser Fish Eagle - Icthyophaga humilis - DSC04901.jpg File:Lesser fish eagle.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Haliaeetus ichthyaetus|Haliaeetus ichthyaetus]]'' ([[Grey-headed fish eagle|Grey-headed fish eagle]] / [[വലിയ മീൻപരുന്ത്|വലിയ മീൻപരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey Headed Fish Eagle - Ichthyophaga ichthyaetus cropped.jpg File:Ichthyophaga ichthyaetus, Grey-headed Fish-eagle India 2013.jpg File:Ichthyophaga ichthyaetus -Kazaringa, Assam, India-8.jpg File:Grey Headed Fishing Eagle-in Flight.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Haliaeetus leucogaster|Haliaeetus leucogaster]]'' ([[White-bellied sea eagle|White-bellied sea eagle]] / [[വെള്ളവയറൻ കടൽ‌പ്പരുന്ത്‌|വെള്ളവയറൻ കടൽ‌പ്പരുന്ത്‌]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Haliaeetus leucogaster -Gippsland, Victoria, Australia-8.jpg File:White-bellied Sea Eagle. Haliaeetus leucogaster - Flickr - gailhampshire.jpg File:White bellied sea eagle @ madayipara.jpg File:Haliaeetus leucogaster -Karwar, Karnataka, India-flying-8-4c.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Haliastur|Haliastur]]'' ==== =====''[[Haliastur indus|Haliastur indus]]'' ([[Brahminy kite|Brahminy kite]] / [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്|കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:BKNat.JPG File:Kiteindia.jpg File:Brahminy kite @ madayipara.jpg|പറക്കൽ File:Brahminy-kite.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hieraaetus|Hieraaetus]]'' ==== =====''[[Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]]'' ([[Booted eagle|Booted eagle]] / [[വെള്ളക്കറുപ്പൻ പരുന്ത്|വെള്ളക്കറുപ്പൻ പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Booted eagle (India, 2012).jpg File:Booted Eagle of West Bengal.jpg File:Águila calzada.JPG File:Booted eagle in flight.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ictinaetus|Ictinaetus]]'' ==== =====''[[Ictinaetus malaiensis|Ictinaetus malaiensis]]'' ([[Black eagle|Black eagle]] / [[കരിമ്പരുന്ത്|കരിമ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Eagle DSC5485 (cropped).jpg File:Icti malay 051120 2651 crta.jpg File:Black Eagle in Kaggalipura.JPG File:BlackEagle DSC 0789.jpg File:Ictinaetus malaiensis.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Lophotriorchis|Lophotriorchis]]'' ==== =====''[[Lophotriorchis kienerii|Lophotriorchis kienerii]]'' ([[Rufous-bellied eagle|Rufous-bellied eagle]] / [[ചെമ്പൻ എറിയൻ|ചെമ്പൻ എറിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rufous-bellied-hawk-eagle2.JPG File:Hieraaetus kienerii3.JPG File:Hieraaetus kienerii.jpg File:Lophotriorchis kienerii -zoo -8a.jpg File:Rufous-bellied Eagle.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Milvus|Milvus]]'' ==== =====''[[Milvus migrans|Milvus migrans]]'' ([[Black kite|Black kite]] / [[ചക്കിപ്പരുന്ത്|ചക്കിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Kite I2 IMG 0992.jpg File:Nibbio bruno 4.jpg File:Black Kite 2364818940.jpg File:Milvus migrans -Kathmandu, Nepal-444.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Neophron|Neophron]]'' ==== =====''[[Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]]'' ([[Egyptian vulture|Egyptian vulture]] / [[തോട്ടിക്കഴുകൻ|തോട്ടിക്കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:EgVulture DSC 0738.jpg File:Egyptian Vulture 01.jpg File:Egyptian Vulture (14657220504).jpg File:Egyptian vulture jorbeed bikaner JEG4368 6X4.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Nisaetus|Nisaetus]]'' ==== =====''[[Nisaetus cirrhatus|Nisaetus cirrhatus]]'' ([[Changeable hawk-eagle|Changeable hawk-eagle]] / [[കിന്നരിപ്പരുന്ത്|കിന്നരിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853 (cropped).jpg File:Crested hawk eagle SOP.jpg File:Changeable Hawk Eagle Bandipur.jpg File:(3) Crested Hawk-Eagle (Nisaetus cirrhatus), Karnataka India August 2013.jpg File:Nisaetus cirrhatus wing patterns.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Nisaetus nipalensis|Nisaetus nipalensis]]'' ([[Mountain hawk-eagle|Mountain hawk-eagle]] / [[വലിയ കിന്നരിപ്പരുന്ത്|വലിയ കിന്നരിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nisaetus nipalensis.jpg File:Nisaetus nipalense (Thattekad).jpg File:Hawkeagle.jpg File:Nisaetus nipalensis 3.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pernis|Pernis]]'' ==== =====''[[Pernis ptilorhynchus|Pernis ptilorhynchus]]'' ([[Crested honey buzzard|Crested honey buzzard]] / [[തേൻകൊതിച്ചിപ്പരുന്ത്|തേൻകൊതിച്ചിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental Honey-buzzard Pernis ptilorhyncus.jpg File:Oriental Honey Buzzard (Pernis ptilorhynchus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Oriental Honey Buzzard - Pernis ptilorhynchus.jpg File:Pernis ptilorhynchus -Jim Corbett National Park, Uttarakhand, India-8.jpg File:Oriental Honey Buzzard in flight.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sarcogyps|Sarcogyps]]'' ==== =====''[[Sarcogyps calvus|Sarcogyps calvus]]'' ([[Red-headed vulture|Red-headed vulture]] / [[കാതിലക്കഴുകൻ|കാതിലക്കഴുകൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-headed Vulture Adult Male Bandhavgrah National Park 16042013.jpg File:Red-headed Vulture Sarcogyps calvus, Bhopal, India.jpg File:Red-Headed-Vulture-Sarcogyps-calvus.jpg File:Sarcogyps calvus -Berlin Zoo -upper body-8a.jpg File:SaurabhSawant Red-headedVulture Corbett AAE 0834 (cropped).jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Spilornis|Spilornis]]'' ==== =====''[[Spilornis cheela|Spilornis cheela]]'' ([[Crested serpent eagle|Crested serpent eagle]] / [[ചുട്ടിപ്പരുന്ത്|ചുട്ടിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Crested serpent eagle SOP.jpg File:Crested Serpent Eagle - Spilornis cheela.jpg File:Crested serpent eagle @ bandhipura.jpg File:Crested serpent eagle (Spilornis cheela) from the Anaimalai hills JEG4093.jpg File:Crested Serpent Eagle - Baluran NP - East Java MG 6178 (29210244813).jpg|പറക്കൽ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Pandionidae|Pandionidae]] (Osprey)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pandion|Pandion]]'' ==== =====''[[Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]]'' ([[Osprey|Osprey]] / [[താലിപ്പരുന്ത്|താലിപ്പരുന്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:2010-kabini-osprey.jpg File:Pandion haliaetus (Nagarhole, 2010).jpg File:Osprey of West Bengal.jpg File:Osprey of West bengal.jpg File:Osprey-4865.jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Anseriformes|Anseriformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Anatidae|Anatidae]] (Ducks, geese and swans)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anas|Anas]]'' ==== =====''[[Anas acuta|Anas acuta]]'' ([[Northern pintail|Northern pintail]] / [[വാലൻ എരണ്ട|വാലൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Northern Pintail (Male)- Preening I IMG 1119.jpg|ആൺ File:Northern Pintail (Female)- Feeding I IMG 0910.jpg|പെൺ File:Northern pintail.1.jpg|പറക്കൽ File:Anas acuta MWNH 0965.JPG|Egg </gallery> =====''[[Anas crecca|Anas crecca]]'' ([[Eurasian teal|Eurasian teal]] / [[പട്ടക്കണ്ണൻ എരണ്ട|പട്ടക്കണ്ണൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Anas crecca (male).JPG|ആൺ File:Teal (Anas crecca) female.jpg|പെൺ File:Flickr - Rainbirder - EurasianTeal in flight (cropped).jpg|പറക്കൽ File:Krikkand (Anas crecca).JPG|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]]'' ([[Indian spot-billed duck|Indian spot-billed duck]] / [[പുള്ളിച്ചുണ്ടൻ താറാവ്|പുള്ളിച്ചുണ്ടൻ താറാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Anas poecilorhyncha -Assam -India-8.jpg|ആൺ File:Indian spot-billed duck (2015) 3870.jpg|ആൺ File:Spot billed ducks flying.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anser|Anser]]'' ==== =====''[[Anser indicus|Anser indicus]]'' ([[Bar-headed goose|Bar-headed goose]] / [[കുറിത്തലയൻ വാത്ത|കുറിത്തലയൻ വാത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bar-headed Goose - St James's Park, London - Nov 2006.jpg|ആൺ File:Anser indicus rb.jpg|Head File:The dancing queen 2.jpg|Take off File:Bar-headed geese in flight (2011) 1920.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aythya|Aythya]]'' ==== =====''[[Aythya ferina|Aythya ferina]]'' ([[Common pochard|Common pochard]] / [[ചെന്തലയൻ എരണ്ട|ചെന്തലയൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|ആൺ File:Aythya ferina Battersea Park 1.jpg|ആൺ File:Common pochard (Aythya ferina).jpg|പെൺ File:Aythya ferina (female).JPG|പെൺ </gallery> =====''[[Aythya fuligula|Aythya fuligula]]'' ([[Tufted duck|Tufted duck]] / [[കുടുമത്താറാവ്|കുടുമത്താറാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aythya fuligula (male) 1.jpg|ആൺ File:Tufted Duck female.jpg|പെൺ File:Tufted Duck ducklings.jpg|Ducklings File:Tufted Duck (Aythya fuligula) (2).jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Aythya nyroca|Aythya nyroca]]'' ([[Ferruginous duck|Ferruginous duck]] / [[വെള്ളക്കണ്ണി എരണ്ട|വെള്ളക്കണ്ണി എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aythya nyroca at Martin Mere 1.jpg|ആൺ File:Ferruginous Pochard female RWD.jpg|പെൺ File:Ferruginous Duck from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg|പറക്കൽ File:Aythya nyroca MWNH 2004.JPG|Eggs </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dendrocygna|Dendrocygna]]'' ==== =====''[[Dendrocygna bicolor|Dendrocygna bicolor]]'' ([[Fulvous whistling duck|Fulvous whistling duck]] / [[വലിയ ചൂളൻ എരണ്ട|വലിയ ചൂളൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Dendrocygna bicolor, London Wetland Centre, UK - Diliff.jpg|Adult File:Fulvous whistling duck.JPG|Adult File:Wandering Whistling Duck pair RWD.jpg|Adults File:FulvousWhistlingDuck-Pallikaranai.jpg|Flock </gallery> =====''[[Dendrocygna javanica|Dendrocygna javanica]]'' ([[Lesser whistling duck|Lesser whistling duck]] / [[ചൂളൻ എരണ്ട|ചൂളൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Dendrocygna javanica - Chiang Mai.jpg|Adult File:Lesser Whistling Duck RWD1.jpg|Adult File:Migratory Birds at Sukhna Lake,Chandigarh,India.JPG|With ducklings File:Lesser Whistling-ducks- Landing together I2 IMG 1067.jpg|Flock File:Dendrocygna flight.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Mareca|Mareca]]'' ==== =====''[[Mareca penelope|Mareca penelope]]'' ([[Eurasian wigeon|Eurasian wigeon]] / [[ചന്ദനക്കുറി എരണ്ട|ചന്ദനക്കുറി എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Wigeon - male.jpg|ആൺ File:Eurasian wigeon (female) in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|പെൺ File:Brunnakke (Eurasian Wigeon) (Anas penelope).jpg|പറക്കൽ File:Anas penelope MWNH 0970.JPG|Egg </gallery> =====''[[Mareca strepera|Mareca strepera]]'' ([[Gadwall|Gadwall]] / [[ഗ്യാഡ്വാൾ|ഗ്യാഡ്വാൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gadwall-Anas-strepera.jpg|ആൺ File:Gadwall-female.jpg|പെൺ File:Anas strepera CT2.jpg|പറക്കൽ File:Anas strepera MWNH 1983.JPG|Eggs </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Nettapus|Nettapus]]'' ==== =====''[[Nettapus coromandelianus|Nettapus coromandelianus]]'' ([[Cotton pygmy goose|Cotton pygmy goose]] / [[പച്ച എരണ്ട|പച്ച എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nettapus coromandelianus male - Bueng Boraphet.jpg|ആൺ File:Nettapus coromandelianus female - Bueng Boraphet.jpg|പെൺ File:Cotton pygmy goose Prasanna Mamidala.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sarkidiornis|Sarkidiornis]]'' ==== =====''[[Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]]'' ([[Knob-billed duck|Knob-billed duck]] / [[മുഴയൻ താറാവ്|മുഴയൻ താറാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Knob billed duck.jpg|ആൺ File:Knob billed duck.jpg|ആൺ File:Knob-billed Duck Sarkidiornis melanotos by Dr. Raju Kasambe DSCN7479 (3).jpg|പെൺ File:Knob-billed Duck, Chilika, Odisha, India.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Spatula|Spatula]]'' ==== =====''[[Spatula clypeata|Spatula clypeata]]'' ([[Northern shoveler|Northern shoveler]] / [[കോരിച്ചുണ്ടൻ എരണ്ട|കോരിച്ചുണ്ടൻ എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Northern-Shoveler Anas-clypeata.jpg|ആൺ File:Northern Shoveler female RWD2.jpg|പെൺ File:Anas clypeata 3.jpg|പറക്കൽ File:Anas clypeata MWNH 1990.JPG|Eggs </gallery> =====''[[Spatula querquedula|Spatula querquedula]]'' ([[Garganey|Garganey]] / [[വരി എരണ്ട|വരി എരണ്ട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Anas querquedula by Luciano 95.jpg|ആൺ File:Garganey David Raju.jpg|ആൺ File:Garganey (Anas querquedula) in AP W IMG 2844.jpg|പെൺs File:Anas querquedula, Hong Kong 1.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tadorna|Tadorna]]'' ==== =====''[[Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]]'' ([[Ruddy shelduck|Ruddy shelduck]] / [[തങ്കത്താറാവ്|തങ്കത്താറാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ruddy shelduck David Raju.jpg|ആൺ File:Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg|പെൺ File:Ruddy Shelduck flying over the lake.jpg|പറക്കൽ File:Ruddy Shelduck-5631.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==Order (നിര): [[Apodiformes|Apodiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Apodidae|Apodidae]] (Swifts)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aerodramus|Aerodramus]]'' ==== =====''[[Aerodramus unicolor|Aerodramus unicolor]]'' ([[Indian swiftlet|Indian swiftlet]] / [[ചിത്രകൂടൻ ശരപ്പക്ഷി|ചിത്രകൂടൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Swiftlet in flight, Thattekad, Kerala, India.jpg File:Indian swiftlet or Indian edible-nest swiftlet (Aerodramus unicolor) from Anaimalais 2.jpg File:CollocaliaUnicolor.svg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Apus|Apus]]'' ==== =====''[[Apus affinis|Apus affinis]]'' ([[Little swift|Little swift]] / [[അമ്പലംചുറ്റി|അമ്പലംചുറ്റി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150"> പ്രമാണം:House Swift I2 filtered.jpg പ്രമാണം:Apus affinis Hardwicke.jpg|Illustration പ്രമാണം:Apus affinis galilejensis MHNT ZOO 2011 11 189 RdN Guinée-Bissau.jpg|Egg പ്രമാണം:Apus affinis flying.jpg </gallery> =====''[[Apus apus|Apus apus]]'' ([[Common swift|Common swift]] / [[മലങ്കൂളൻ|മലങ്കൂളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Apus apus -Barcelona, Spain-8 (1).jpg File:Apus apus 01.jpg File:Swift (Apus apus) 1.jpg File:Apus apus flock flying 1.jpg File:Apus apus MHNT ZOO 2011 11 159 Le Louvres Paris.jpg|Egg </gallery> =====''[[Apus pacificus|Apus pacificus leuconyx]]'' ([[Blyth's swift|Blyth's swift]] / [[ഹിമാലയൻ ശരപ്പക്ഷി|ഹിമാലയൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:ApusPacificus.jpg File:Apus pacificus -Japan -flying-8.jpg File:Apus pacificus -Japan -flying-8 (2).jpg File:Apus pacificus -Japan -flying-8 (1).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cypsiurus|Cypsiurus]]'' ==== =====''[[Cypsiurus balasiensis|Cypsiurus balasiensis]]'' ([[Asian palm swift|Asian palm swift]] / [[പനങ്കൂളൻ|പനങ്കൂളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian Palm Swift Cypsiurus balasiensis by Dr. Raju Kasambe DSC 3115 (3).JPG File:Asian Palm Swift Cypsiurus balasiensis in flight 01.JPG File:Cypsiurus balasiensis Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hemiprocne|Hemiprocne]]'' ==== =====''[[Hemiprocne coronata|Hemiprocne coronata]]'' ([[Crested treeswift|Crested treeswift]] / [[കൊമ്പൻ ശരപ്പക്ഷി|കൊമ്പൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Hemiprocne coronata male by Thimindu Goonatillake (cropped).jpg|ആൺ File:Crested Treeswift Male in flight, Thattekad, Kerala, India.jpg|ആൺ File:Crested Treeswift Female in flight, Thattekad, Kerala, India.jpg|പെൺ File:Crested Treeswift (Hemiprocne coronata) in Kawal WS, AP W IMG 2133.jpg|Pair File:DendrochelidonCoronatusGould.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hirundapus|Hirundapus]]'' ==== =====''[[Hirundapus giganteus|Hirundapus giganteus]]'' ([[Hirundapus giganteus|Brown-backed needletail]] / [[വലിയ മുൾ‌വാലൻ ശരപ്പക്ഷി|വലിയ മുൾ‌വാലൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown-backedNeedletail.jpg File:Needletail Andamans.JPG File:Chaetura gigantea - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16700123.tif|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tachymarptis|Tachymarptis]]'' ==== =====''[[Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]]'' ([[Alpine swift|Alpine swift]] / [[വെള്ളവയറൻ ശരപ്പക്ഷി|വെള്ളവയറൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Alpine Swift-2719.jpg File:Tachymarptis melba, Delta Llobregat, Barcelona, Spain (2).jpg File:Vun apumel04.jpg|Illustration File:Tachymarptis melba MHNT ZOO 2010 11 159 RdN Meknès.jpg|Eggs </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Zoonavena|Zoonavena]]'' ==== =====''[[Zoonavena sylvatica|Zoonavena sylvatica]]'' ([[White-rumped spinetail|White-rumped spinetail]] / [[ചെറിയ മുൾ‌വാലൻ ശരപ്പക്ഷി|ചെറിയ മുൾ‌വാലൻ ശരപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-rumped spinetail from Thattekad, Kerala.jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Bucerotiformes|Bucerotiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Bucerotidae|Bucerotidae]] (Hornbills)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anthracoceros|Anthracoceros]]'' ==== =====''[[Anthracoceros coronatus|Anthracoceros coronatus]]'' ([[Malabar pied hornbill|Malabar pied hornbill]] / [[പാണ്ടൻ വേഴാമ്പൽ|പാണ്ടൻ വേഴാമ്പൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malabar Pied Hornbill 1.jpg File:Malabar pied hornbill on a tree.jpg File:Malabar Pied Hornbill123 (cropped).jpg File:Malabar Pied Hornbill - Bandavhgarh 0041 (16222270779).jpg File:MpHornbill DSC 7392.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Buceros|Buceros]]'' ==== =====''[[Buceros bicornis|Buceros bicornis]]'' ([[Great hornbill|Great hornbill]] / [[മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ|മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights=150px> File:Great Hornbill (female) by N.A. Nazeer.jpg File:Great Hornbill IMG 2015.jpg File:Great Hornbill Goa.jpg File:Great Hornbill (male) 2 by N.A. Nazeer.jpg File:Female Great Hornbill carrying food.jpg File:Great hornbill.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ocyceros|Ocyceros]]'' ==== =====''[[Ocyceros birostris|Ocyceros birostris]]'' ([[Indian grey hornbill|Indian grey hornbill]] / [[നാട്ടുവേഴാമ്പൽ|നാട്ടുവേഴാമ്പൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Grey Hornbill - Ocyceros birostris - DSC03965 (cropped).jpg File:Indian Grey hornbill by David Raju (cropped).jpg File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg File:Grey Hornbill at Bijrani in Corbett T R.jpg File:Indian GreyHornbill.JPG </gallery> =====''[[Ocyceros griseus|Ocyceros griseus]]'' ([[Malabar grey hornbill|Malabar grey hornbill]] / [[കോഴിവേഴാമ്പൽ|കോഴിവേഴാമ്പൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg File:Grey Horn Bill.jpg File:Malabar Grey Hornbill - Male and Female.jpg File:Malabar Grey Hornbill DSCN8032.jpg File:Malabar Grey Hornbill, Aralam Wildlife Sanctuary, Kerala.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Upupidae|Upupidae]] (Hoopoes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Upupa|Upupa]]'' ==== =====''[[Upupa epops|Upupa epops]]'' ([[Eurasian hoopoe|Eurasian hoopoe]] / [[ഉപ്പൂപ്പൻ|ഉപ്പൂപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Upupa epops -Coonoor, Tamil Nadu, India-8.jpg File:Common Hoopoe Upupa epops by Dr. Raju Kasambe (4).jpg File:Common Hoopoe Upupa epops by Dr. Raju Kasambe.jpg File:Hoopoe by Davidraju (cropped).jpg File:Hoopoe(Upupa epops).jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Caprimulgiformes|Caprimulgiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Caprimulgidae|Caprimulgidae]] (Nightjars)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Caprimulgus|Caprimulgus]]'' ==== =====''[[Caprimulgus affinis|Caprimulgus affinis]]'' ([[Savanna nightjar|Savanna nightjar]] / [[ചുയിരാച്ചുക്ക്|ചുയിരാച്ചുക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cabak kota (Caprimulgus affinis).jpg File:Savannah Nightjar David Raju.jpg File:Caprimulgus affinis.jpg File:CaprimulgusGriseatusKeulemans.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Caprimulgus asiaticus|Caprimulgus asiaticus]]'' ([[Indian nightjar|Indian nightjar]] / [[നാട്ടുരാച്ചുക്ക്|നാട്ടുരാച്ചുക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:IndianNightJar-Nanmangalam.jpg File:Indian Nightjar David Raju.jpg File:Indian Nightjar (Caprimulgus asiaticus) (20657988690).jpg|With chicks File:Caprimulgus asiaticus Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Caprimulgus atripennis|Caprimulgus atripennis]]'' ([[Jerdon's nightjar|Jerdon's nightjar]] / [[രാച്ചൗങ്ങൻ|രാച്ചൗങ്ങൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:JerdonsNightjar DSC 0351.jpg </gallery> =====''[[Caprimulgus indicus|Caprimulgus indicus]]'' ([[Jungle nightjar|Jungle nightjar]] / [[കാട്ടുരാച്ചുക്ക്|കാട്ടുരാച്ചുക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jungle nigthjar Chikmagalur.jpg File:Indian Jungle Nightjar - Caprimulgus indicus - Ranthambore.jpg File:Jungle Nightjar with chick, Bandipur NP, Karnataka, India.jpg|With chick File:CaprimulgusIndicus1.jpg|പറക്കൽ File:Caprimulgus indicus Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Lyncornis|Lyncornis]]'' ==== =====''[[Lyncornis macrotis|Lyncornis macrotis]]'' ([[Great eared nightjar|Great eared nightjar]] / [[ചെവിയൻ രാച്ചുക്ക്|ചെവിയൻ രാച്ചുക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Great Eared-Nightjar, Tangkoko, Sulawesi (5799113025) (2).jpg File:Lyncornis macrotis.jpg File:LyncoriusMindanensisKeulemans.jpg|Illustration </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Podargidae|Podargidae]] (Frogmouths)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Batrachostomus|Batrachostomus]]'' ==== =====''[[Batrachostomus moniliger|Batrachostomus moniliger]]'' ([[Sri Lanka frogmouth|Sri Lanka frogmouth]] / [[മാക്കാച്ചിക്കാട|മാക്കാച്ചിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ceylon Frogmouth by N.A. Naseer.jpg|Flock File:Sri Lanka frogmouth.jpg|ആൺ File:Sri Lanka Frogmouth Anamalai Hills.jpg|Pair File:Frogmouth03.jpg|Pair </gallery> ==Order (നിര): [[Charadriiformes|Charadriiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Burhinidae|Burhinidae]] (Stone-curlews/Thick-knees)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Burhinus|Burhinus]]'' ==== =====''[[Burhinus indicus|Burhinus indicus]]'' ([[Indian stone-curlew|Indian stone-curlew]] / [[വയൽക്കണ്ണൻ|വയൽക്കണ്ണൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian thick-knee.jpg File:Burhinus indicus, central India.jpg File:Indian stone-curlew showing camouflague behavior.jpg File:Indian Stone-curlew, Pune, India 1.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Esacus|Esacus]]'' ==== =====''[[Esacus recurvirostris|Esacus recurvirostris]]'' ([[Great stone-curlew|Great stone-curlew]] / [[പെരുങ്കൊക്കൻ പ്ലോവർ|പെരുങ്കൊക്കൻ പ്ലോവർ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Great thick-knee David Raju (cropped).jpg File:Esacus recurvirostris1.jpg File:Great Stone-Plover or Great Thick knee 1 (pix SShukla).JPG File:Esacus recurvirostris -Ranganathittu Bird Sanctuary, Karnataka, India-8.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Charadriidae|Charadriidae]] (Plovers and lapwings)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Charadrius|Charadrius]]'' ==== =====''[[Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]]'' ([[Kentish plover|Kentish plover]] / [[ചെറുമണൽക്കോഴി|ചെറുമണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Charadrius alexandrinus - Laem Pak Bia.jpg File:Kentish Plover David Raju (cropped).jpg File:Lesser Sand Plover Charadrius mongolus, Maharashtra.jpg File:Lac de Tunis Sud 26.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]]'' ([[Caspian plover|Caspian plover]] / [[കാസ്പിയൻ മണൽക്കോഴി|കാസ്പിയൻ മണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Caspian Plover in Koonthalulam, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Caspian Plover in Koonthalulam sanctuary, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Caspian Plover in Koonthalulam Tamilnadu, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Caspian Plover.jpg </gallery> =====''[[Charadrius dubius|Charadrius dubius]]'' ([[Little ringed plover|Little ringed plover]] / [[ആറ്റുമണൽക്കോഴി|ആറ്റുമണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Charadrius dubius Pukhivka6.jpg File:Little ringed plover bird (2014) 1373 (cropped).jpg File:Flussregenpfeifer Charadrius dubius.jpg </gallery> =====''[[Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]]'' ([[Common ringed plover|Common ringed plover]] / [[വലിയ മോതിരക്കോഴി|വലിയ മോതിരക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Charadrius hiaticula - Common Ringed Plover, Adana 2016-11-05 05-1.jpg File:Charadrius hiaticula tundrae Varanger.jpg File:Ringed plover (Charadrius hiaticula) juvenile.jpg File:Charadrius hiaticula Lvk.jpg </gallery> =====''[[Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]]'' ([[Greater sand plover|Greater sand plover]] / [[വലിയ മണൽക്കോഴി|വലിയ മണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greater Sand Plover.jpg File:Greater Sand Plover (15089745197).jpg File:Greater Sand Plover, Gembira Loka Zoo, Yogyakarta, 2015-03-15 03.jpg File:Charadrius leschenaultii-3.jpg </gallery> =====''[[Charadrius mongolus|Charadrius mongolus]]'' ([[Lesser sand plover|Lesser sand plover]] / [[മംഗോളിയൻ മണൽക്കോഴി|മംഗോളിയൻ മണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Charadrius mongolus - Laem Phak Bia.jpg File:Charadrius mongolus - Laem Pak Bia.jpg File:Charadrius mongolus stegmanni wing.JPG File:Lesser Sand Plover from Kerala.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pluvialis|Pluvialis]]'' ==== =====''[[Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]]'' ([[Pacific golden plover|Pacific golden plover]] / [[പൊൻ മണൽക്കോഴി|പൊൻ മണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pacific Golden Plover - breeding plumage.jpg|Breeding plumage File:Pluvialis fulva -Bering Land Bridge National Preserve, Alaska, USA-8.jpg|Breeding plumage File:Pluvialis fulva 2 - Laem Pak Bia.jpg File:Pacific Golden Plover (Pluvialis fulva) (8341399406).jpg </gallery> =====''[[Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]]'' ([[Grey plover|Grey plover]] / [[ചാരമണൽക്കോഴി|ചാരമണൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pluvialis squatarola (summer plumage).jpg|Breeding plumage File:Pluvialis squatarola -Grey plover 01-1.jpg|Breeding plumage File:Pluvialis squatarola (Saku Island).jpg File:Pluvialis squatarola, Richardson Bay.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Vanellus|Vanellus]]'' ==== =====''[[Vanellus cinereus|Vanellus cinereus]]'' ([[Grey-headed lapwing|Grey-headed lapwing]] / [[ചാരത്തലയൻ തിത്തിരി|ചാരത്തലയൻ തിത്തിരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey-headed Lapwing Godkhali West Bengal 17.12.2014.jpg File:Vanellus cinereus 02.JPG File:Vanellus cinereus.JPG File:Vanellus cinereus in flight.JPG </gallery> =====''[[Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]]'' ([[Sociable lapwing|Sociable lapwing]] / [[തലേക്കെട്ടൻ തിത്തിരി|തലേക്കെട്ടൻ തിത്തിരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:SociablePlover.jpg File:Pîwîya bikil.jpg File:Coloured figures of the birds of the British Islands - issued by Lord Lilford (19677947053).jpg|Illustration File:Vanellus gregarius MHNT.jpg|Egg </gallery> =====''[[Vanellus indicus|Vanellus indicus]]'' ([[Red-wattled lapwing|Red-wattled lapwing]] / [[ചെങ്കണ്ണി തിത്തിരി|ചെങ്കണ്ണി തിത്തിരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-wattled Lapwing Vanellus indicus by Dr. Raju Kasambe DSC 5603 (3).jpg File:Red wattled lapwing (Vanellus indicus).jpg File:Red wattled Lapwing David Raju.jpg File:Red-wattled Lapwing from Jamnagar JEG9304.jpg File:Red-wattled lapwing.jpg </gallery> =====''[[Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]]'' ([[White-tailed lapwing|White-tailed lapwing]] / [[വെള്ളവാലൻ തിത്തിരി|വെള്ളവാലൻ തിത്തിരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-tailed lapwing bird (2015) 3594 (cropped).jpg File:White-tailed lapwing, Multan,Pakistan.jpg File:White-tailed Lapwing (Vanellus leucurus) (8079438406).jpg File:Vanellus leucurus 1865.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Vanellus malabaricus|Vanellus malabaricus]]'' ([[Yellow-wattled lapwing|Yellow-wattled lapwing]] / [[മഞ്ഞക്കണ്ണി തിത്തിരി|മഞ്ഞക്കണ്ണി തിത്തിരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lapwing (cropped).jpg File:Yellow-wattled lapwing.jpg File:Yellow wattled lapwing - Adult.jpg File:Yellow-wattled Lapwing.jpg File:Yellow wattled lapwing at IIT Delhi.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Dromadidae|Dromadidae]] (Crab-plovers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dromas|Dromas]]'' ==== =====''[[Dromas ardeola|Dromas ardeola]]'' ([[Crab-plover|Crab-plover]] / [[ഞണ്ടുണ്ണി|ഞണ്ടുണ്ണി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Crab Plover (8556846776).jpg File:Reiherläufer.jpg File:Flickr - don macauley - Dromas ardeola 2.jpg File:Dromas ardeola Kenya 1.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Glareolidae|Glareolidae]] (Pratincoles and coursers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cursorius|Cursorius]]'' ==== =====''[[Cursorius coromandelicus|Cursorius coromandelicus]]'' ([[Indian courser|Indian courser]] / [[തവിട്ടുചെമ്പൻ ചരൽക്കോഴി|തവിട്ടുചെമ്പൻ ചരൽക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Courser (8364073710).jpg File:Indian courser.jpg File:Indian Courser, Rollapadu.jpg File:Cursorius coromandelicus by Davidraju (cropped).jpg File:Indian courser juvenil.jpg|Juvenile </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Glareola|Glareola]]'' ==== =====''[[Glareola lactea|Glareola lactea]]'' ([[Small pratincole|Small pratincole]] / [[ചെറിയ മീവൽക്കാട|ചെറിയ മീവൽക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Small pr.jpg File:Small pratincole David Raju.jpg File:Small Pratincole-4812.jpg File:Small Pratincole.jpg </gallery> =====''[[Glareola maldivarum|Glareola maldivarum]]'' ([[Oriental pratincole|Oriental pratincole]] / [[വലിയ മീവൽക്കാട|വലിയ മീവൽക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Glareola maldivarum - Beung Borapet.jpg File:Oriental Pratincoles Prasanna Mamidala.jpg File:Pratincole 8175.jpg File:OrientalPratincole.jpg </gallery> =====''[[Glareola pratincola|Glareola pratincola]]'' ([[Collared pratincole|Collared pratincole]] / [[വാലൻ പെരുമീവൽക്കാട|വാലൻ പെരുമീവൽക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Collared pratincole (Glareola pratincola).jpg File:Glareola pratincola-2015.jpeg File:Glaréole à collier lac de Tunis@.jpg File:Żwirowiec łąkowy (Glareola pratincola).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Haematopodidae|Haematopodidae]] (Oystercatchers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Haematopus|Haematopus]]'' ==== =====''[[Haematopus ostralegus|Haematopus ostralegus]]'' ([[Eurasian oystercatcher|Eurasian oystercatcher]] / [[കടൽ മണ്ണാത്തി|കടൽ മണ്ണാത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Oystercatcher from Kerala.jpg File:Austernfischer Haematopus ostralegus Iceland Emotion RB.jpg File:2016.07.15.-08-Hafenstrom Friedrichskoog--Austernfischer.jpg|Flock File:Haematopus ostralegus He2.jpg|പറക്കൽ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Jacanidae|Jacanidae]] (Jacanas)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hydrophasianus|Hydrophasianus]]'' ==== =====''[[Hydrophasianus chirurgus|Hydrophasianus chirurgus]]'' ([[Pheasant-tailed jacana|Pheasant-tailed jacana]] / [[വാലൻ താമരക്കോഴി|വാലൻ താമരക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pheasant-tailed Jacana*.jpg File:Pheasant-tailed Jacana (Hydrophasianus chirurgus) in Hyderabad W IMG 8376.jpg|ആൺ (breeding plumage) File:Pheasant-tailed jacana (Hydrophasianus chirurgus) from Aranthangi JEG3996.jpg File:Pheasant-tailed jacana non breeding.jpg File:D'Orbigny-Jacana à longue queue et Kamichi cornu.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Metopidius|Metopidius]]'' ==== =====''[[Metopidius indicus|Metopidius indicus]]'' ([[Bronze-winged jacana|Bronze-winged jacana]] / [[നാടൻ താമരക്കോഴി|നാടൻ താമരക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Metopidius indicus.jpg File:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus).jpg File:Metopidius indicus David Raju.jpg File:Bronze-winged Jacana Metopidius indicus by Dr Raju Kasambe DSC 9935.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Laridae|Laridae]] (Gulls and terns)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anous|Anous]]'' ==== =====''[[Anous stolidus|Anous stolidus]]'' ([[Brown noddy|Brown noddy]] / [[തവിടൻ നോടി ആള|തവിടൻ നോടി ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lord Howe Island - Noddy 2.JPG File:Common Noddy.jpg File:Brown Noddy RWD.jpg File:Anous stolidus Galapagos 1.jpg </gallery> =====''[[Anous tenuirostris|Anous tenuirostris]]'' ([[Lesser noddy|Lesser noddy]] / [[ചെറിയ നോടി ആള|ചെറിയ നോടി ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bird in Nosy Fanihi (Isola dei pipistrelli) - Madagascar.jpg File:Ile Aride - Oiseau (12).JPG File:Anous tenuirostris 01.jpg File:Anous tenuirostris 1838.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chlidonias|Chlidonias]]'' ==== =====''[[Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]]'' ([[Whiskered tern|Whiskered tern]] / [[കരി ആള|കരി ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Whiskered Tern, Chlidonias hybridus at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (32536296292).jpg|Breeding plumage File:Chlidonias hybridus - Laem Pak Bia.jpg|Non-breeding plumage File:Whiskered tern from Ponnani coast IMG 0690.JPG File:Whiskered tern(Chlidonias hybrida).JPG </gallery> =====''[[Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]]'' ([[White-winged tern|White-winged tern]] / [[വെൺ ചിറകൻ കരിആള|വെൺ ചിറകൻ കരിആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-winged Tern, Mścichy, Biebrzański Park Narodowy, Polska.jpg File:Chlidonias leucopterus Biebrza 1.jpg File:White-winged Tern, Mścichy, Biebrzański Park Narodowy, Polska 2.jpg File:Chlidonias leucopterus Lake Tana.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chroicocephalus|Chroicocephalus]]'' ==== =====''[[Chroicocephalus brunnicephalus|Chroicocephalus brunnicephalus]]'' ([[Brown-headed gull|Brown-headed gull]] / [[തവിട്ടുതലയൻ കടൽകാക്ക|തവിട്ടുതലയൻ കടൽകാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown-headed Gull. in breeding plumage.jpg File:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg File:Brown headed gulls.jpg File:Thane Creek and Elephanta Island 03-2016 - img32 flying gull.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]]'' ([[Slender-billed gull|Slender-billed gull]] / [[സൂചീമുഖി കടൽക്കാക്ക|സൂചീമുഖി കടൽക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Breeding plumage.jpg File:Chroicocephalus genei first-winter 1.jpg File:Chroicocephalus genei - Slender-billed Gull, Adana 2016-12-17 03-2.jpg File:Chroicocephalus genei - Slender-billed Gull, Adana 2016-12-17 04-3.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]]'' ([[Black-headed gull|Black-headed gull]] / [[ചെറിയ കടൽകാക്ക|ചെറിയ കടൽകാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Chroicocephalus ridibundus (summer).jpg|Breeding plumage File:Black-headed gull (chroicocephalus ridibundus).JPG|Breeding plumage File:Annecy's Lake - 20111229 - Larus ridibundus 01.JPG|Non-breeding plumage File:LarusRidibundusFlight-01.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gelochelidon|Gelochelidon]]'' ==== =====''[[Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]]'' ([[Gull-billed tern|Gull-billed tern]] / [[പാത്തക്കൊക്കൻ ആള|പാത്തക്കൊക്കൻ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gelochelidon nilotica vanrossemi.jpg File:Gull-billed Tern in Koonthalulam, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Gull-billed Tern (Gelochelidon nilotica) (34149541540).jpg|പറക്കൽ File:Gull-billedTernWinter.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gygis|Gygis]]'' ==== =====''[[Gygis alba|Gygis alba]]'' ([[White tern|White tern]] / [[വെൺ കടൽആള|വെൺ കടൽആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White tern with fish.jpg File:Starr 080531-4943 Plumeria rubra.jpg File:Starr 080603-5623 Solanum nelsonii.jpg File:Starr 990512-0754 Casuarina equisetifolia.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hydroprogne|Hydroprogne]]'' ==== =====''[[Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]]'' ([[Caspian tern|Caspian tern]] / [[വലിയ ചെങ്കൊക്കൻ ആള|വലിയ ചെങ്കൊക്കൻ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Caspian Tern (Hydroprogne caspia) RWD.jpg|Breeding plumage File:Sterna-caspia-010.jpg|Breeding plumage File:Hydroprogne caspia ralphs bay.jpg|Breeding plumage File:Caspian tern (Hydroprogne caspia) non-breeding.jpg|Non-breeding plumage </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ichthyaetus|Ichthyaetus]]'' ==== =====''[[Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]]'' ([[Pallas's gull|Pallas's gull]] / [[വലിയ കടൽകാക്ക|വലിയ കടൽകാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Larus ichtyaetus 1.png|Adult File:Pallas's Gull-4662.jpg|Adult File:Pallas's Gull David Raju.jpg|Sub adult File:Racek velký v letu.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Larus|Larus]]'' ==== =====''[[Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]]'' ([[Heuglin's gull|Heuglin's gull]] / [[ഹ്യുഗ്ലിൻ കടൽകാക്ക|ഹ്യുഗ്ലിൻ കടൽകാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:HeuglinGull2.jpg File:Larus heuglini ckd3.jpg File:ഹ്യുഗ്ലിൻസ് കടൽകാക്ക.jpg File:Heuglins gull.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Onychoprion|Onychoprion]]'' ==== =====''[[Onychoprion anaethetus|Onychoprion anaethetus]]'' ([[Bridled tern|Bridled tern]] / [[തവിടൻ കടൽ ആള|തവിടൻ കടൽ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bridled Tern LEI Nov06.JPG File:Bridled Terns MG 9736.jpg File:Bridled Tern - Seabamirum.jpg File:Onychoprion anaethetus New Caledonia 05.JPG </gallery> =====''[[Onychoprion fuscatus|Onychoprion fuscatus]]'' ([[Sooty tern|Sooty tern]] / [[കറുത്ത കടലാള|കറുത്ത കടലാള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Sterna fuscata.JPG File:Onychoprion fuscatus Ascension Island 2.jpg File:Starr 080605-6434 Onychoprion fuscatus.jpg File:Onychoprion fuscatus -Rodrigues Island, Indian Ocean -flying-8.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Rissa|Rissa]]'' ==== =====''[[Rissa tridactyla|Rissa tridactyla]]'' ([[Black-legged kittiwake|Black-legged kittiwake]] / [[കിറ്റിവേക്ക് കടൽകാക്ക|കിറ്റിവേക്ക് കടൽകാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rissa tridactyla (Vardø, 2012).jpg File:Black-legged Kittiwake RWD2.jpg File:Rissa tridactyla 2.jpg|പറക്കൽ File:Kittywakes at Fjortende Julibreen, Krossfjord, Svalbard.jpg|Breeding site </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sterna|Sterna]]'' ==== =====''[[Sterna acuticauda|Sterna acuticauda]]'' ([[Black-bellied tern|Black-bellied tern]] / [[കരിവയറൻ ആള|കരിവയറൻ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Bellied Tern.jpg File:Sterna acuticauda 1838.jpg|Illustration File:Sterna acuticauda Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Sterna aurantia|Sterna aurantia]]'' ([[River tern|River tern]] / [[പുഴ ആള|പുഴ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Sterna aurantia (Ranganathittu).jpg File:River Tern David Raju.jpg File:River tern by N A Nazeer.jpg File:Sterna aurantia Ranganathittu 2.jpg </gallery> =====''[[Sterna dougallii|Sterna dougallii]]'' ([[Roseate tern|Roseate tern]] / [[വെൺവാലൻ ആള|വെൺവാലൻ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Roseate terns Palometas.jpg File:Great Gull Island, NY (5913218100).jpg File:Roseate Tern portrait flipped.jpg|Head File:Roseate Tern Palometa.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Sterna hirundo|Sterna hirundo]]'' ([[Common tern|Common tern]] / [[ചോരക്കാലി ആള|ചോരക്കാലി ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Fisktärna - Common Tern (9233820944).jpg File:Fisktärna - Common Tern (8904909862).jpg File:Fisktärna - Common Tern (8904910030).jpg|Head File:Common tern with fish.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Sterna repressa|Sterna repressa]]'' ([[White-cheeked tern|White-cheeked tern]] / [[വെൺകവിളൻ ആള|വെൺകവിളൻ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-cheeked Tern.jpg|പറക്കൽ File:HydrochelidonAlbigena.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sternula|Sternula]]'' ==== =====''[[Sternula albifrons|Sternula albifrons]]'' ([[Little tern|Little tern]] / [[ആളച്ചിന്നൻ|ആളച്ചിന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Charrancito Sternula albifrons 1.jpg File:LIttle tern David Raju (cropped).jpg File:Charrancito Sternula albifrons 8.jpg|Juvenile File:Sternula albifrons 2 - Little Swanport.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Thalasseus|Thalasseus]]'' ==== =====''[[Thalasseus bengalensis|Thalasseus bengalensis]]'' ([[Lesser crested tern|Lesser crested tern]] / [[ചെറിയ കടൽ ആള|ചെറിയ കടൽ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Thalasseus bengalensis Kannur, Kerala.jpg File:Lesser Crested Tern at Kutch.jpg File:Birds kartong (32049112253).jpg </gallery> =====''[[Thalasseus bergii|Thalasseus bergii]]'' ([[Greater crested tern|Greater crested tern]] / [[വലിയ കടൽ ആള|വലിയ കടൽ ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Crested Tern Tasmania.jpg|Breeding plumage File:Thalasseus bergii - Derwent River Estuary.jpg|Non-breeding plumage File:Thalasseus bergii in flight - Marion Bay.jpg|പറക്കൽ File:Thalasseus bergii by Gregg Yan 01.jpg|Nesting colony </gallery> =====''[[Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]]'' ([[Sandwich tern|Sandwich tern]] / [[കടലുണ്ടി ആള|കടലുണ്ടി ആള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Sterna sandvicensis Farnes.jpg File:Ecomare - grote stern (grote-stern-2086-sw).jpg File:Крячок рябодзьобий.jpg File:Sandwich TernSterna sandvicensis.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Xema|Xema]]'' ==== =====''[[Xema sabini|Xema sabini]]'' ([[Sabine's gull|Sabine's gull]] / [[സബീൻ കടൽക്കാക്ക|സബീൻ കടൽക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Xema sabini -Iceland -swimming-8.jpg File:Xema sabini -Iceland -swimming-8 (1).jpg File:Sabine's Gull (Larus sabini) (Xema sabini) (10724042756).jpg File:Sabine's Gull - Flickr - GregTheBusker (1).jpg|പറക്കൽ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Recurvirostridae|Recurvirostridae]] (Avocets and stilts)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Himantopus|Himantopus]]'' ==== =====''[[Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]]'' ([[Black-winged stilt|Black-winged stilt]] / [[പവിഴക്കാലി|പവിഴക്കാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-winged stilt (Himantopus himantopus).jpg File:Black-winged stilt.jpg File:Black-winged Stilt Himantopus himantopus by Dr. Raju Kasambe DSCN7420 (10).jpg File:Himantopus himantopus, Sète cf02.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Recurvirostra|Recurvirostra]]'' ==== =====''[[Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]]'' ([[Pied avocet|Pied avocet]] / [[അവോസെറ്റ്|അവോസെറ്റ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pied Avocet Recurvirostra avosetta.jpg File:Saebelschnaebler (Recurvirostra avosetta).jpg File:Pied Avocet, Recurvirostra avosetta at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (20846372828).jpg File:Pied Avocet, Recurvirostra avosetta at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (27826726681).jpg|പറക്കൽ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Rostratulidae|Rostratulidae]] (Painted-snipes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Rostratula|Rostratula]]'' ==== =====''[[Rostratula benghalensis|Rostratula benghalensis]]'' ([[Greater painted-snipe|Greater painted-snipe]] / [[കാളിക്കാട|കാളിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greater Painted-snipe (Male).jpg|ആൺ File:Greater Painted Snipe female (8076300885).jpg|പെൺ File:Rostratula benghalensis by Davidraju (cropped).jpg File:Rostratula benghalensis 1921.jpg|Illustration </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Scolopacidae|Scolopacidae]] (Sandpipers and allies)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Actitis|Actitis]]'' ==== =====''[[Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]]'' ([[Common sandpiper|Common sandpiper]] / [[നീർക്കാട|നീർക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common sandpiper lake geneva-1.jpg File:Actitis hypoleucos 2.jpg File:Common sandpiper (Actitis hypoleucos).jpg File:Common Sandpiper (Actitis hypoleucos) (13781911244).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Arenaria|Arenaria]]'' ==== =====''[[Arenaria interpres|Arenaria interpres]]'' ([[Ruddy turnstone|Ruddy turnstone]] / [[കല്ലുരുട്ടിക്കാട|കല്ലുരുട്ടിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Arenaria interpres (habitus).jpg|Breeding plumage File:Ruddy Turnstone by Sreedev Puthur.jpg File:Ruddy Turnstone Arenaria interpres by Dr. Raju Kasambe.JPG File:Ruddy turnstone (Arenaria interpres morinella).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Calidris|Calidris]]'' ==== =====''[[Calidris alba|Calidris alba]]'' ([[Sanderling|Sanderling]] / [[തിരക്കാട|തിരക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calidris alba (breeding plumage).jpg|Breeding plumage File:Sanderling (Calidris alba) breeding plumage.jpg|Breeding plumage File:Calidris alba - Laem Phak Bia.jpg|Non-breeding plumage File:Calidris alba running 6.jpg|Non-breeding plumage </gallery> =====''[[Calidris alpina|Calidris alpina]]'' ([[Dunlin|Dunlin]] / [[ഡൺലിൻ|ഡൺലിൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calidris alpina alpina, Riga, Latvia 7.jpg|Breeding plumage File:Calidris alpina (foraging).jpg|Breeding plumage File:20160917 mk alpenstrandläufer 014.jpg|Non-breeding plumage File:Dunlin (Calidris alpina) juvenile.jpg|Juvenile </gallery> =====''[[Calidris canutus|Calidris canutus]]'' ([[Red knot|Red knot]] / [[ചെമ്പൻ നട്ട്|ചെമ്പൻ നട്ട്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calidris canutus (summer).jpg|Breeding plumage File:Red Knot 2012c RWD.jpg|Breeding plumage File:Biegus Rdzawy.jpg|Non-breeding plumage File:Correlimos gordo.jpg|Non-breeding plumage </gallery> =====''[[Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]]'' ([[Broad-billed sandpiper|Broad-billed sandpiper]] / [[വരയൻ മണലൂതി|വരയൻ മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Broad billed sandpiper by Sreedev Puthur.jpg File:Broad-billed Sandpiper.jpg File:Limicola falcinellus Hokkaido.jpg File:Broad-billed Sandpiper Limicola falcinellus by Dr. Raju Kasambe DSCN1500 (2).jpg </gallery> =====''[[Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]]'' ([[Curlew sandpiper|Curlew sandpiper]] / [[കടൽക്കാട|കടൽക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Curlew sandpiper David Raju.jpg|Breeding plumage File:Calidris ferruginea, winter adult, Pak Thale.jpg|Non-breeding plumage File:CSIRO ScienceImage 10305 Curlew Sandpiper Werribee Victoria.jpg|Non-breeding plumage File:Curlew sandpiper.jpg|Non-breeding plumage </gallery> =====''[[Calidris melanotos|Calidris melanotos]]'' ([[Pectoral sandpiper|Pectoral sandpiper]] / [[വരിമാറൻ മണലൂതി|വരിമാറൻ മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pectoral Sandpiper3.jpg|Breeding plumage File:Pectoral Sandpiper (Calidris melanotos) (29119997223).jpg|Breeding plumage File:Pectoral-Sandpiper017.jpg|Breeding plumage File:Pectoral-sandpiper-floreana.jpg|Non-breeding plumage </gallery> =====''[[Calidris minuta|Calidris minuta]]'' ([[Little stint|Little stint]] / [[കുരുവി മണലൂതി|കുരുവി മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|Breeding plumage File:Little Stint David Raju.jpg File:Calidris minuta - Little stint, Adana 2016-11-05 01-2.jpg|Non-breeding plumage File:Little-Stint.jpg </gallery> =====''[[Calidris pugnax|Calidris pugnax]]'' ([[Ruff|Ruff]] / [[ബഹുവർണ്ണൻ മണലൂതി|ബഹുവർണ്ണൻ മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Philomachus pugnaxRuffKampfläufer.JPG|Territorial male in breeding plumage File:Kampfläufer weiß 070608.jpg|Satellite male with white ruff File:Ruff.jpg|Non-breeding plumage File:Ruff, Philomachus pugnax, at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (20818693880).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Calidris subminuta|Calidris subminuta]]'' ([[Long-toed stint|Long-toed stint]] / [[വിരലൻ മണലൂതി|വിരലൻ മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calidris subminuta - Pak Thale.jpg File:Calidris subminuta walking.JPG File:Calidris subminuta.JPG File:Calidris subminuta PA021274.jpg </gallery> =====''[[Calidris subruficollis|Calidris subruficollis]]'' ([[Buff-breasted sandpiper|Buff-breasted sandpiper]] / [[ഉണ്ടക്കണ്ണൻ മണലൂതി|ഉണ്ടക്കണ്ണൻ മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tryngites subruficollis -USA-8.jpg File:Tryngites subruficollis -USA-8 (1).jpg File:Buff-breasted Sandpiper (Tryngites subruficollis) (6097240691).jpg File:Buff-breasted Sandpiper.jpg </gallery> =====''[[Calidris temminckii|Calidris temminckii]]'' ([[Temminck's stint|Temminck's stint]] / [[ടെമ്മിങ്കി മണലൂതി|ടെമ്മിങ്കി മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Temmincks Stint.jpg|Breeding plumage File:Temminck's stint by David Raju (cropped).jpg|Non-breeding plumage File:Calidris temminckii 01 walking.JPG|Non-breeding plumage File:Temminck's Stint.jpg </gallery> =====''[[Calidris tenuirostris|Calidris tenuirostris]]'' ([[Great knot|Great knot]] / [[കിഴക്കൻ നട്ട്|കിഴക്കൻ നട്ട്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calidris tenuirostris - Great Knot.jpg|Breeding plumage File:Calidris tenuirostris - Laem Phak Bia.jpg File:Great Knot scarboro .sep02.jpg File:Calidris tenuirostris.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gallinago|Gallinago]]'' ==== =====''[[Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]]'' ([[Common snipe|Common snipe]] / [[വിശറിവാലൻ ചുണ്ടൻകാട|വിശറിവാലൻ ചുണ്ടൻകാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gallinago gallinago a1.JPG File:Gallinago gallinago - Galgal.jpg File:Gallinago gallinago‍.jpg File:Beccaccino 7094.JPG </gallery> =====''[[Gallinago megala|Gallinago megala]]'' ([[Swinhoe's snipe|Swinhoe's snipe]] / [[സ്വിൻഹൊ ചുണ്ടൻകാട|സ്വിൻഹൊ ചുണ്ടൻകാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gallinago megala.jpg File:Gallinago megala nest.jpg|nest </gallery> =====''[[Gallinago nemoricola|Gallinago nemoricola]]'' ([[Wood snipe|Wood snipe]] / [[കാട്ടുചുണ്ടൻകാട|കാട്ടുചുണ്ടൻകാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Wood Snipe.jpg File:Gallinago nemoricola.jpg|Illustration File:Gallinago nemoricola 1921.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Gallinago stenura|Gallinago stenura]]'' ([[Pin-tailed snipe|Pin-tailed snipe]] / [[മുൾവാലൻ ചുണ്ടൻകാട|മുൾവാലൻ ചുണ്ടൻകാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gallinago stenura - Laem Pak Bia.jpg File:Pin-tailed Snipe.jpg File:Pintail Snipe Gallinago stenura by Dr. Raju Kasambe DSC 6213 (1).jpg|പറക്കൽ File:Gallinago stenura Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Limnodromus|Limnodromus]]'' ==== =====''[[Limnodromus scolopaceus|Limnodromus scolopaceus]]'' ([[Long-billed dowitcher|Long-billed dowitcher]] / [[കരിപ്രക്കാട|കരിപ്രക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Limnodromus scolopaceus Mike Baird.jpg File:Limnodromus scolopaceus.jpg File:Long-billed Dowitcher - Malheur NWR - Oregon.jpg File:Long-billed Dowitcher - Mike Baird.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Limosa|Limosa]]'' ==== =====''[[Limosa lapponica|Limosa lapponica]]'' ([[Bar-tailed godwit|Bar-tailed godwit]] / [[വരവാലൻ സ്നാപ്പ്|വരവാലൻ സ്നാപ്പ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bar-tailed Godwit.jpg|Breeding plumage File:Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Breeding plumage File:Wiki-oosorihashishigi.jpg File:Limosa lapponica Sardinia.JPG|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Limosa limosa|Limosa limosa]]'' ([[Black-tailed godwit|Black-tailed godwit]] / [[പട്ടവാലൻ സ്നാപ്പ്|പട്ടവാലൻ സ്നാപ്പ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-tailed Godwit Uferschnepfe.jpg File:Black-tailed Godwit cropped.jpg File:Black-tailed Godwit Limosa limosa by Dr. Raju Kasambe DSCN0335 (3).jpg File:Limosa limosa (flying)-2.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Lymnocryptes|Lymnocryptes]]'' ==== =====''[[Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]]'' ([[Jack snipe|Jack snipe]] / [[ചെറുചുണ്ടൻകാട|ചെറുചുണ്ടൻകാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lymnocryptes minimus.jpg File:Jack Snipe (13828491443).jpg File:Lymnocryptes minimus Sandwell 3.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Numenius|Numenius]]'' ==== =====''[[Numenius arquata|Numenius arquata]]'' ([[Eurasian curlew|Eurasian curlew]] / [[വാൾക്കൊക്കൻ|വാൾക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Curlew.jpg File:Wulp (8721752364).jpg File:Flickr - Rainbirder - Curlew (Numenius arquata).jpg File:Curlew (Numenius arquata) in flight.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]]'' ([[Whimbrel|Whimbrel]] / [[തെറ്റിക്കൊക്കൻ|തെറ്റിക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Numpha in Bouches du Rhône, France.jpg File:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg File:Running Whimbrel.jpg File:Whimbrel (Numenius phaeopus)-Jon Knight.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phalaropus|Phalaropus]]'' ==== =====''[[Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]]'' ([[Red-necked phalarope|Red-necked phalarope]] / [[പമ്പരക്കാട|പമ്പരക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Macho de phalaropus lobatus.jpg|Breeding plumage File:Red-necked Phalarope.jpg|Breeding plumage File:Red-necked Phalarope male, San Jose, CA.jpg File:Red-necked Phalarope (Phalaropus lobatus) (15039096337).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Scolopax|Scolopax]]'' ==== =====''[[Scolopax rusticola|Scolopax rusticola]]'' ([[Eurasian woodcock|Eurasian woodcock]] / [[പ്രാക്കാട|പ്രാക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Woodcock earthworm.jpg File:Scolopax rusticola - Doi Inthanon.jpg File:Eurasian Woodcock.jpg File:Archibald Thorburn Winter Woodcock 1916.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tringa|Tringa]]'' ==== =====''[[Tringa erythropus|Tringa erythropus]]'' ([[Spotted redshank|Spotted redshank]] / [[പുള്ളി ചോരക്കാലി|പുള്ളി ചോരക്കാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spotted redshank breeding plumage.jpg|Breeding plumage File:Tringa erythropus - Laem Pak Bia.jpg File:Spotted Redshank (8503053975).jpg File:Spotted Redshank (Tringa erythropus) at Bharatpur I IMG 5550.jpg </gallery> =====''[[Tringa glareola|Tringa glareola]]'' ([[Wood sandpiper|Wood sandpiper]] / [[പുള്ളിക്കാടക്കൊക്ക്|പുള്ളിക്കാടക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tringa glareola in Japan.JPG File:Tringa glareola - Laem Phak Bia.jpg File:Wood sandpiper 2.jpg File:090505-wood-sandpiper-at-Kalloni-east-river-lower-ford.jpg </gallery> =====''[[Tringa nebularia|Tringa nebularia]]'' ([[Common greenshank|Common greenshank]] / [[പച്ചക്കാലി|പച്ചക്കാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|Breeding plumage File:Tringa nebularia - Pak Thale.jpg File:Common-Greenshank.jpg File:Grünschenkel (Tringa nebularia) im Roten Meer...IMG 1450ВИ.jpg </gallery> =====''[[Tringa ochropus|Tringa ochropus]]'' ([[Green sandpiper|Green sandpiper]] / [[കരിമ്പൻ കാടക്കൊക്ക്|കരിമ്പൻ കാടക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Green sandpiper (Tringa ochropus).jpg File:Green Sandpiper - Castuera - Extremadura S4E6267 (14738362234).jpg File:Green Sandpiper Tringa ochropus by Dr. Raju Kasambe DSCN0314 (10).jpg File:Tringa ochropus Norfolk 1.jpg </gallery> =====''[[Tringa stagnatilis|Tringa stagnatilis]]'' ([[Marsh sandpiper|Marsh sandpiper]] / [[ചതുപ്പൻ കാടക്കൊക്ക്|ചതുപ്പൻ കാടക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tringa stagnatilis 2 - Laem Pak Bia.jpg File:Marsh Sandpiper Tringa stagnatilis by Dr. Raju Kasambe DSCN0321 (2).jpg File:Tringa stagnatilis - Pak Thale.jpg File:Marsh Sandpiper, Tringa stagnatilis at Borakalalo National Park, South Africa (9900266674).jpg </gallery> =====''[[Tringa totanus|Tringa totanus]]'' ([[Common redshank|Common redshank]] / [[ചോരക്കാലി|ചോരക്കാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Redshank Tringa totanus.jpg|Breeding plumage File:Redshank lake geneva-1.jpg File:Çîqsor.jpg File:Tringa totanus-pjt.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Xenus|Xenus]]'' ==== =====''[[Xenus cinereus|Xenus cinereus]]'' ([[Terek sandpiper|Terek sandpiper]] / [[ടെറക് മണലൂതി|ടെറക് മണലൂതി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Xenus cinereus Lapland.JPG File:Xenus cinereus eating ragworm.JPG File:Xenus cinereus (Alnus).jpg File:Terek Sandpiper (Xenus cinereus) (8079446567).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Stercorariidae|Stercorariidae]] (Skuas)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Stercorarius|Stercorarius]]'' ==== =====''[[Stercorarius antarcticus|Stercorarius antarcticus]]'' ([[Brown skua|Brown skua]] / [[തവിടൻ സ്കുവ|തവിടൻ സ്കുവ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:BrownSkua4.JPG File:Catharacta antarctica, King George Island, Drake passage (25369970323).jpg File:Brown Skua, Turret Point, King George Island, Antarctic Peninsula (25903759381).jpg|Mating File:Subantarktikskua01.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Stercorarius longicaudus|Stercorarius longicaudus]]'' ([[Long-tailed jaeger|Long-tailed jaeger]] / [[വാലൻ സ്കുവ|വാലൻ സ്കുവ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Long-tailed Skua, Svalbard 1.jpg File:Stercorarius longicaudus2.jpg File:Long-tailed Jaeger.jpg|പറക്കൽ File:Stercorarius longicaudus -South-east Tasmania, Australia -immature.jpg|പറക്കൽ (juvenile) </gallery> =====''[[Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]]'' ([[South polar skua|South polar skua]] / [[നരയൻ സ്കുവ|നരയൻ സ്കുവ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:South polar skua.jpg File:Skua antarctique - South Polar Skua.jpg File:Skua se nourrissant d'une carcasse de poussin Adélie.jpg </gallery> =====''[[Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]]'' ([[Parasitic jaeger|Parasitic jaeger]] / [[മുൾവാലൻ സ്കുവ|മുൾവാലൻ സ്കുവ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Parasitic Jaeger.jpg File:Arctic skua (Stercorarius parasiticus) on an ice floe, Svalbard.jpg File:ArcticSkua2.jpg File:Arctic Skua (7173600747).jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]]'' ([[Pomarine jaeger|Pomarine jaeger]] / [[കരണ്ടിവാലൻ സ്കുവ|കരണ്ടിവാലൻ സ്കുവ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Stercorarius pomarinus snow.jpg File:Stercorarius pomarinus off Mauritania 1.jpg File:Pomarine Jaeger.jpg File:Stercorarius pomarinusPCCA20070623-3985B.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Turnicidae|Turnicidae]] (Buttonquails)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Turnix|Turnix]]'' ==== =====''[[Turnix suscitator|Turnix suscitator]]'' ([[Barred buttonquail|Barred buttonquail]] / [[പാഞ്ചാലിക്കാട|പാഞ്ചാലിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Barred Button quail or Common Bustard-Quail (Turnix suscitatior) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|ആൺ File:TurnixSuscitatorTaigoor.jpg|പെൺ File:BarredbuttonquailDSC 7092 100813 dadri.jpg File:Barred Buttonquail Turnix suscitator Pair Amravati.jpg|Pair </gallery> =====''[[Turnix tanki|Turnix tanki]]'' ([[Yellow-legged buttonquail|Yellow-legged buttonquail]] / [[മഞ്ഞക്കാലിക്കാട|മഞ്ഞക്കാലിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:The Avicultural magazine (1902) (19731196943).jpg|Illustration File:Turnix tanki Museum de Genève.JPG|Museum specimen </gallery> ==Order (നിര): [[Ciconiiformes|Ciconiiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Ciconiidae|Ciconiidae]] (Storks)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anastomus|Anastomus]]'' ==== =====''[[Anastomus oscitans|Anastomus oscitans]]'' ([[Asian openbill|Asian openbill]] / [[ചേരാക്കൊക്കൻ|ചേരാക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian Open Bill - tarun.JPG File:Anastomus oscitans -Kerala, India-8 (1).jpg File:Openbill stork.jpg File:Openbill stork (Anastomus oscitans).jpg File:Asian Openbill (Anastomus oscitans) in Uppalpadu, AP W IMG 2767.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ciconia|Ciconia]]'' ==== =====''[[Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]]'' ([[White stork|White stork]] / [[വെൺബകം|വെൺബകം]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ringed white stork.jpg File:White Stork.jpg File:Ciconia ciconia - 01.jpg|പറക്കൽ File:Ciconia ciconia in Marrakesh 02.jpg|Mating </gallery> =====''[[Ciconia episcopus|Ciconia episcopus]]'' ([[Woolly-necked stork|Woolly-necked stork]] / [[കരുവാരക്കുരു|കരുവാരക്കുരു]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Wooly necked stork David Raju.jpg File:Woolly-necked Stork (Ciconia episcopus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|Breeding plumage File:Woolly-necked stork, Bishop stork or White-necked stork, Ciconia episcopus, at uMkhuze Game Reserve, kwaZulu-Natal, South Africa (15301625730).jpg|Foraging File:हजि लक लक, woolly necked stork.jpg|പറക്കൽ File:White-necked Stork.JPG|Flock </gallery> =====''[[Ciconia nigra|Ciconia nigra]]'' ([[Black stork|Black storkBlack stork]] / [[കരിംബകം|കരിംബകം]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Stork (Ciconia nigra), Skala Kallonis, Lesvos, Greece, 11.04.2015 (16730567553).jpg File:Black Stork - Lesvos.jpg File:Black stork (Ciconia nigra).jpg|പറക്കൽ File:Ciconia nigra -Dierenrijk Europa, Nuenen, Noord-Brabant, Netherlands-8a.jpg|Head </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Leptoptilos|Leptoptilos]]'' ==== =====''[[Leptoptilos javanicus|Leptoptilos javanicus]]'' ([[Lesser adjutant|Lesser adjutant]] / [[വയൽനായ്ക്കൻ|വയൽനായ്ക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lesser Adjutant Bandhavgarh.JPG File:Lesser adjutant.jpg File:Lesser Adjutant Stork Dobanki Sundarban 0002.jpg|പറക്കൽ File:Leptoptilos javanicus02.jpg|Head </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Mycteria|Mycteria]]'' ==== =====''[[Mycteria leucocephala|Mycteria leucocephala]]'' ([[Painted stork|Painted stork]] / [[വർണ്ണക്കൊക്ക്|വർണ്ണക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Mycteria leucocephala - Pak Thale.jpg File:Painted stork (Mycteria leucocephala), Udawalawe National Park, Sri Lanka.jpg File:Painted Stork @ Vedanthangal Jan 2014.jpg|പറക്കൽ File:Painted Stork- Immatures at nest- Im IMG 8531.jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Columbiformes|Columbiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Columbidae|Columbidae]] (Pigeons and doves)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chalcophaps|Chalcophaps]]'' ==== =====''[[Chalcophaps indica|Chalcophaps indica]]'' ([[Common emerald dove|Common emerald dove]] / [[ഓമനപ്രാവ്|ഓമനപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Emerald Dove.jpg|ആൺ File:Emerald Dove Chalcophaps indica by Female Dr. Raju Kasambe DSCN1106 (3).jpg|പെൺ File:Calcophaps indica qtl2.jpg|പെൺ File:Chalcophaps indica -a pair in captivity-8a.jpg|Pair </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Columba|Columba]]'' ==== =====''[[Columba elphinstonii|Columba elphinstonii]]'' ([[Nilgiri wood pigeon|Nilgiri wood pigeon]] / [[മരപ്രാവ്|മരപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nilgiri wood pigeon (Columba elphinstonii).jpg|Adult File:Nilgiri Wood Pigeon by N A Nazeer.jpg|Adult File:Nilgiri Wood Pigeon.jpg|Adult File:BirdsAsiaJohnGoVIGoul 0236.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Columba livia|Columba livia]]'' ([[Rock dove|Rock dove]] / [[അമ്പലപ്രാവ്|അമ്പലപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Paloma bravía (Columba livia), Palacio de Nymphenburg, Múnich, Alemania01.JPG|Adult File:Feral Pigeon Columba livia, Bangalore, Karnataka, India.jpg|Adult File:Pigeon portrait 4861.jpg|Head File:Rock dove - natures pics.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ducula|Ducula]]'' ==== =====''[[Ducula aenea|Ducula aenea]]'' ([[Green imperial pigeon|Green imperial pigeon]] / [[മേനിപ്രാവ്|മേനിപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:DuculaAenea.JPG|Adult File:Green Imperial Pigeon RWD4.jpg|Adult File:Imperial pigeon at Kandalama.jpg|Adult File:GreenImperialPigeon.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Ducula badia|Ducula badia]]'' ([[Mountain imperial pigeon|Mountain imperial pigeon]] / [[പൊകണ പ്രാവ്|പൊകണ പ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Mountain Imperial Pigeon Mahananda Wildlife Sanctuary West Bengal India 09.05.2016.jpg|Adult File:Mountain Imperial Pigeon.jpg|Adult File:Mountain Imperial Pigeon - Krung Ching - Thailand S4E4912 (14269742271) (2).jpg|Adult File:DuculaBadiaInsignis.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Spilopelia|Spilopelia]]'' ==== =====''[[Spilopelia chinensis|Spilopelia chinensis]]'' ([[Spotted dove|Spotted dove]] / [[അരിപ്രാവ്|അരിപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spotted Dove From Thrissur by Manoj Karingamadathil.jpg|Adult File:Spotted Dove (Streptopelia chinensis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|Adult File:Spotted Dove I- Puri IMG 9243.jpg|Adullt File:അരിപ്രാവ് (വയനാട്).jpg|Adult File:Bifidfeather.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]]'' ([[Laughing dove|Laughing dove]] / [[തവിടൻ പ്രാവ്|തവിടൻ പ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Laughing Dove (13845819085).jpg|Adult File:Laughing dove (Streptopelia senegalensis senegalensis) female.jpg|Adult File:Laughing Dove (Spilopelia senegalensis). Yavatmal, Maharashtra, India.JPG|Pair File:Streptopelia senegalensis MWNH 0570.JPG|Egg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Streptopelia|Streptopelia]]'' ==== =====''[[Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]]'' ([[Eurasian collared dove|Eurasian collared dove]] / [[പൊട്ടൻ ചെങ്ങാലിപ്രാവ്|പൊട്ടൻ ചെങ്ങാലിപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Collard Dove (8525817722).jpg|Adult File:Collared Dove -upper body profile-8.jpg|Head File:Streptopelia decaocto zoom.jpg|Juvenile File:Eurasian Collared Dove at Kutch.jpg|Courtship </gallery> =====''[[Streptopelia orientalis|Streptopelia orientalis]]'' ([[Oriental turtle dove|Oriental turtle dove]] / [[ചെങ്ങാലിപ്രാവ്|ചെങ്ങാലിപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Streptopelia orientalis DSCN0650.JPG|Adult File:Oriental Turtle Dove Streptopelia orientalis by Dr. Raju Kasambe DSC 4909 (3).jpg|Adult File:Oriental Turtle Dove RWD.jpg|Adullt File:Tourterelle orientale MHNT.jpg|Egg </gallery> =====''[[Streptopelia tranquebarica|Streptopelia tranquebarica]]'' ([[Red turtle dove|Red turtle dove]] / [[ചെമ്പൻ ചെങ്ങാലിപ്രാവ്|ചെമ്പൻ ചെങ്ങാലിപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red collared dove David Raju (cropped).jpg|Adult File:Streptopelia tranquebarica.jpg|Adullt File:Red Collared-Dove.jpg|Adullt File:Streptopelia tranquebarica -Singapore-8.jpg|Adullt </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Treron|Treron]]'' ==== =====''[[Treron affinis|Treron affinis]]'' ([[Grey-fronted green pigeon|Grey-fronted green pigeon]] / [[ചാരവരിയൻ പ്രാവ്|ചാരവരിയൻ പ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Treron pompadora affinis.JPG|ആൺ File:GFGPigeon DSC9657.jpg|ആൺ File:Grey-fronted Green Pigeon (Treron affinis).jpg|പെൺ File:Grey-fronted Green Pigeon, Western Ghats.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Treron bicinctus|Treron bicinctus]]'' ([[Orange-breasted green pigeon|Orange-breasted green pigeon]] / [[മഞ്ഞവരിയൻ പ്രാവ്|മഞ്ഞവരിയൻ പ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Treron bicinctus -Yala National Park, Sri Lanka -male-8.jpg|ആൺ File:Orange Brested green pigeon David Raju (cropped).jpg|ആൺ File:Birds of corbett park uttarakhand.jpg|പെൺ File:Treron bicincta -Wilpattu National Park, Sri Lanka -pair-8.jpg|Pair File:TreronBicinctaBaker.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Treron phoenicopterus|Treron phoenicopterus]]'' ([[Yellow-footed green pigeon|Yellow-footed green pigeon]] / [[മഞ്ഞക്കാലി പച്ചപ്രാവ്|മഞ്ഞക്കാലി പച്ചപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow footed green pegion.JPG|Adult File:Yellow footed Green pigeon David Raju (cropped).jpg|Adult File:Yellow footed Green Pigeons in Gir forest (cropped).jpg|Pair File:TreronViridifrons.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Coraciiformes|Coraciiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Alcedinidae|Alcedinidae]] (Kingfishers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Alcedo|Alcedo]]'' ==== =====''[[Alcedo atthis|Alcedo atthis]]'' ([[Common kingfisher|Common kingfisher]] / [[ചെറിയ മീൻകൊത്തി|ചെറിയ മീൻകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:♂ Common Kingfisher (Alcedo atthis) Photograph By Shantanu Kuveskar, Mangaon, Maharashtra, India.jpg File:CommonKingfisherLake.jpg File:Common Kingfisher (17036472386).jpg File:Small Blue KingFisher.jpg File:The Wait.jpg </gallery> =====''[[Alcedo meninting|Alcedo meninting]]'' ([[Blue-eared kingfisher|Blue-eared kingfisher]] / [[പൊടിപ്പൊന്മാൻ|പൊടിപ്പൊന്മാൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue-eared kingfisher.jpg File:Blue-eared Kingfisher (Alcedo meninting) (8071061758).jpg File:Alcedo meninting, Blue-eared Kingfishers (12644907743).jpg File:Blue-eared Kingfisher, Alcedo meninting.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ceryle|Ceryle]]'' ==== =====''[[Ceryle rudis|Ceryle rudis]]'' ([[Pied kingfisher|Pied kingfisher]] / [[പുള്ളി മീൻകൊത്തി|പുള്ളി മീൻകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ceryle rudis ,Pied Kingfisher.jpg File:പുള്ളിമീൻകൊത്തി.jpg File:Ceryle rudis by Davidraju (cropped).jpg File:Pied Kingfisher (Ceryle rudis) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Lesser pied kingfisher1130 DAE3463 copy.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ceyx|Ceyx]]'' ==== =====''[[Ceyx erithaca|Ceyx erithaca]]'' ([[Oriental dwarf kingfisher|Oriental dwarf kingfisher]] / [[മേനിപ്പൊന്മാൻ|മേനിപ്പൊന്മാൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental dwarf kingfisher.jpg File:Three-toed kingfisher.jpg File:Black-backed Kingfisher (Ceyx erithacus) (8066957489) (cropped).jpg File:MEAL TIME.jpg File:Jewel of the Jungle.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Halcyon|Halcyon]]'' ==== =====''[[Halcyon pileata|Halcyon pileata]]'' ([[Black-capped kingfisher|Black-capped kingfisher]] / [[കരിന്തലയൻ‌ മീൻ‌കൊത്തി|കരിന്തലയൻ‌ മീൻ‌കൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Capped Kingfisher.jpg File:BLACK CAPPED KINGFISHER.jpg File:Halcyon pileata - Phra Non.jpg File:Black-capped Kingfisher Thailand.jpg </gallery> =====''[[Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]]'' ([[White-throated kingfisher|White-throated kingfisher]] / [[മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White breasted Kingfisher IMG 8705.JPG File:WhiteBreastedKingfisher.JPG File:White throated kingfisher David Raju.jpg File:Feeding - White-throated Kingfisher.JPG File:White Throated Kingfisher smashing prey.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pelargopsis|Pelargopsis]]'' ==== =====''[[Pelargopsis capensis|Pelargopsis capensis]]'' ([[Stork-billed kingfisher|Stork-billed kingfisher]] / [[കാക്ക മീൻകൊത്തി|കാക്ക മീൻകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Stork-billed Kingfisher (1).jpg File:Stork billed Kingfisher.JPG File:Stork-billed Kingfisher - Kumarakom -India.jpg File:Stork-billed kingfisher with catch by Manoj Karingamadathil.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Coraciidae|Coraciidae]] (Rollers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Coracias|Coracias]]'' ==== =====''[[Coracias benghalensis|Coracias benghalensis]]'' ([[Indian roller|Indian roller]] / [[പനങ്കാക്ക|പനങ്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Roller (Coracias benghalensis)2.jpg File:INDIAN ROLLER IN FULL RESPLENDENT COLORS AT TADOBA TIGER RESERVE CHANDRAPUR INDIA.jpg File:IndianRoller1.jpg File:Coracias benghalensis -India -flying-8.jpg </gallery> =====''[[Coracias garrulus|Coracias garrulus]]'' ([[European roller|European roller]] / [[യൂറോപ്യൻ പനങ്കാക്ക|യൂറോപ്യൻ പനങ്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:European Roller (7905074286).jpg File:Eurasian Roller.jpg File:Eurasian Roller-5357 (cropped).jpg File:Sitting Pretty (21117370206).jpg File:Синявица, брачно поведение.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Eurystomus|Eurystomus]]'' ==== =====''[[Eurystomus orientalis|Eurystomus orientalis]]'' ([[Oriental dollarbird|Oriental dollarbird]] / [[കാട്ടുപനങ്കാക്ക|കാട്ടുപനങ്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Dollarbird by N.A. Nazeer.jpg File:Dollar bird (11724894603).jpg File:Dollarbird Samcem Dec02.JPG File:Dollarbird Eurystomus orientalis by Dr. Raju Kasambe DSCN4782 (3).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Meropidae|Meropidae]] (Bee-eaters)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Merops|Merops]]'' ==== =====''[[Merops apiaster|Merops apiaster]]'' ([[European bee-eater|European bee-eater]] / [[യൂറോപ്യൻ വേലിത്തത്ത|യൂറോപ്യൻ വേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Guepier d'europe au parc national Ichkeul.jpg File:Pair of Merops apiaster feeding.jpg File:Şahlûr-33.jpg File:Guépier d'Europe ichkeul (Merops apiaster) European Bee-eater.jpg </gallery> =====''[[Merops leschenaulti|Merops leschenaulti]]'' ([[Chestnut-headed bee-eater|Chestnut-headed bee-eater]] / [[ചെന്തലയൻ വേലിത്തത്ത|ചെന്തലയൻ വേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Merops leschenaulti by N.A. Nazeer.jpg File:Chestnut-headed Bee-eater - Thailand S4E1282.jpg File:Chestnut-headed bee-eater (Merops leschenaulti) from nilgiris DSC 1097 (cropped).jpg File:Chestnut-headed Bee-eater (Merops leschenaulti) @ Malabar WLS (cropped).jpg File:Merops leschenaulti from Kerala (cropped).jpg File:RAVI.WIKI.CHESTNUTHEADERBEEEATER.jpg </gallery> =====''[[Merops orientalis|Merops orientalis]]'' ([[Green bee-eater|Green bee-eater]] / [[നാട്ടുവേലിത്തത്ത|നാട്ടുവേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Green bee-eater@ iritty.jpg File:Green Bee eater perched on electric wire.JPG File:Green Bee-eater (Merops orientalis) in Tirunelveli.jpg File:Green Bee-eater (Merops orientalis) @ Madayippara.jpg File:LrMobile3006-2016-103220837594719306.jpg File:Green Bee-eater clicked at Nagpur, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg </gallery> =====''[[Merops persicus|Merops persicus]]'' ([[Blue-cheeked bee-eater|Blue-cheeked bee-eater]] / [[നീലക്കവിളൻ വേലിത്തത്ത|നീലക്കവിളൻ വേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Merops persicus.jpg File:Merops persicus in India (7430901896) (cropped).jpg File:Bee-eater Courtship (7364348244).jpg File:BCBee-eater DSC0968.jpg File:Blue-cheeked Bee-eater Merops persicus by Dr. Raju Kasambe DSC 9803 (1).JPG </gallery> =====''[[Merops philippinus|Merops philippinus]]'' ([[Blue-tailed bee-eater|Blue-tailed bee-eater]] / [[വലിയ വേലിത്തത്ത|വലിയ വേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue Tailed Bee Eater Portrait.jpg File:Blue-tailed bee-eater Odisha India.jpg File:Bt Bee-eater DSC9871.jpg File:Blue Tailed Bee Eater.jpg File:Blue-tailed Bee-eater Merops philippinus.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Nyctyornis|Nyctyornis]]'' ==== =====''[[Nyctyornis athertoni|Nyctyornis athertoni]]'' ([[Blue-bearded bee-eater|Blue-bearded bee-eater]] / [[കാട്ടുവേലിത്തത്ത|കാട്ടുവേലിത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nyctyornis athertoni - Khao Yai.jpg File:Blue-bearded bee-eater in Thailand.jpg File:Blue-bearded Bee-eater-Nyctyornis athertoni.JPG File:Blue-bearded Bee-eater - Kang Kra Chan - Thailand S4E5299 (14072093858).jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Cuculiformes|Cuculiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Cuculidae|Cuculidae]] (Cuckoos)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cacomantis|Cacomantis]]'' ==== =====''[[Cacomantis passerinus|Cacomantis passerinus]]'' ([[Grey-bellied cuckoo|Grey-bellied cuckoo]] / [[ചെറുകുയിൽ|ചെറുകുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey bellied cuckoo male.jpg|ആൺ File:Grey-bellied cuckoo.jpg File:Grey-bellied Cuckoo (2).jpg File:Grey bellied cuckoo (female).jpg|പെൺ File:PolyphasiaPasserinaKeulemans.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Cacomantis sonneratii|Cacomantis sonneratii]]'' ([[Banded bay cuckoo|Banded bay cuckoo]] / [[ചെങ്കുയിൽ|ചെങ്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:BandedBayCuckoo.jpg File:Banded Bay Cuckoo (Cacomantis sonneratii).jpg File:CacomantisSonneratii.svg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Centropus|Centropus]]'' ==== =====''[[Centropus bengalensis|Centropus bengalensis]]'' ([[Lesser coucal|Lesser coucal]] / [[പുല്ലുപ്പൻ|പുല്ലുപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lesser coucal പുല്ലുപ്പൻ from Kole Wetlands DSCN9697.jpg File:Lesser Coucal juvenile.jpg|Juvenile File:Lesser Coucal (Centropus bengalensis javanensis) Juvenile - Flickr - Lip Kee.jpg|Juvenile </gallery> =====''[[Centropus bengalensis|Centropus sinensis]]'' ([[Greater coucal|Greater coucal]] / [[ഉപ്പൻ|ഉപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greater Coucal in Perundurai.JPG File:Greater Coucal IMG 3647.jpg File:Greater Coucal (Centropus sinensis) in Kolkata I IMG 3240.jpg File:Greater Coucal (Centropus sinensis) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|Head </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Clamator|Clamator]]'' ==== =====''[[Clamator coromandus|Clamator coromandus]]'' ([[Chestnut-winged cuckoo|Chestnut-winged cuckoo]] / [[ഉപ്പൻ‌കുയിൽ|ഉപ്പൻ‌കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Chestnut-winged Cuckoo or Red-winged Crested Cuckoo.jpg File:Chestnut-winged Cuckoo in Singapore, Dec 2012, by William Lee.jpg File:Chestnut-Winged Cuckoo-1.jpg File:Chestnut-winged Cuckoo - Kaziranga NP - Assam -- India FJ0A1523 (34363336005).jpg </gallery> =====''[[Clamator jacobinus|Clamator jacobinus]]'' ([[Jacobin cuckoo|Jacobin cuckoo]] / [[കൊമ്പൻ‌കുയിൽ|കൊമ്പൻ‌കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jacobin Cuckoo (Clamator jacobinus) (16663503112) (cropped).jpg File:Jacobin Cuckoo (8451817848).jpg File:Jacobin Cuckoo (Clamator jacobinus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Jacobin Cuckoo (14964504996).jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cuculus|Cuculus]]'' ==== =====''[[Cuculus canorus|Cuculus canorus]]'' ([[Common cuckoo|Common cuckoo]] / [[കുക്കൂ കുയിൽ|കുക്കൂ കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0791 cropped.jpg File:Cuculus cannorus.jpg File:Gjøk, (cropped).JPG File:Common Cuckoo (Cuculus canorus) (8079424957).jpg File:Reed warbler cuckoo.jpg|''Acrocephalus scirpaceus'' raising a Common cuckoo </gallery> =====''[[Cuculus micropterus|Cuculus micropterus]]'' ([[Indian cuckoo|Indian cuckoo]] / [[വിഷുപ്പക്ഷി|വിഷുപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Cuckoo (J).jpg|Juvenile File:Indian Cuckoo (Cuculus micropterus) (7472697996) (cropped).jpg </gallery> =====''[[Cuculus poliocephalus|Cuculus poliocephalus]]'' ([[Lesser cuckoo|Lesser cuckoo]] / [[ചിന്നക്കുയിൽ|ചിന്നക്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cuculus poliocephalus.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Eudynamys|Eudynamys]]'' ==== =====''[[Eudynamys scolopaceus|Eudynamys scolopaceus]]'' ([[Asian koel|Asian koel]] / [[നാട്ടുകുയിൽ|നാട്ടുകുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian Koel (Eudynamys scolopaceus) Male - Tirunelveli.jpg|ആൺ File:Female Asian Koel Chennai showing red eye-ring.jpg|പെൺ File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|പെൺ File:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Male close up in Kolkata I IMG 7572.jpg|Head (male) File:Asian koel (close-up).jpg|Head (female) </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hierococcyx|Hierococcyx]]'' ==== =====''[[Hierococcyx sparverioides|Hierococcyx sparverioides]]'' ([[Large hawk-cuckoo|Large hawk-cuckoo]] / [[വലിയ പേക്കുയിൽ|വലിയ പേക്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Large Hawk-Cuckoo.jpg File:Large Hawk-Cuckoo 2.jpg File:BirdsAsiaJohnGoVIGoul 0176.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Hierococcyx varius|Hierococcyx varius]]'' ([[Common hawk-cuckoo|Common hawk-cuckoo]] / [[പേക്കുയിൽ|പേക്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Hawk Cuckoo Kaikondrahalli.jpg File:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) at Narendrapur W IMG 4111.jpg File:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4095.jpg File:Common Hawk Cuckoo Hierococcyx varius by Dr. Raju Kasambe DSC 5669 (4).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phaenicophaeus|Phaenicophaeus]]'' ==== =====''[[Phaenicophaeus viridirostris|Phaenicophaeus viridirostris]]'' ([[Blue-faced malkoha|Blue-faced malkoha]] / [[പച്ചച്ചുണ്ടൻ|പച്ചച്ചുണ്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue-faced Malkoha in Perundurai.JPG File:Blue-faced Malkoha (8458905012).jpg File:Blue-faced Malkoha (Phaenicophaeus viridirostris) - Flickr - Lip Kee.jpg File:Blue-faced Malkoha crop.jpg File:ZanclostomusViridirostrisJerdon.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Surniculus|Surniculus]]'' ==== =====''[[Surniculus dicruroides|Surniculus dicruroides]]'' ([[Fork-tailed drongo-cuckoo|Fork-tailed drongo-cuckoo]] / [[കാക്കത്തമ്പുരാട്ടിക്കുയിൽ|കാക്കത്തമ്പുരാട്ടിക്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian Drongo Cuckoo.jpg File:Fork-tailed Drongo-Cuckoo (Surniculus dicruroides)02.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Taccocua |Taccocua ]]'' ==== =====''[[Taccocua leschenaultii|Taccocua leschenaultii]]'' ([[Sirkeer malkoha|Sirkeer malkoha]] / [[കള്ളിക്കുയിൽ|കള്ളിക്കുയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Sirkeer Malkoha.jpg File:Sirkeer Malkoha, Hyderabad, India.jpg File:Sirkeer Malkoha Cuckoo.jpg File:Sirkeer Malokha I -Bharatpur IMG 8732.jpg File:Phaenicophaeus leschenaultii sirkee Hardwicke.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Falconiformes|Falconiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Falconidae|Falconidae]] (Falcons)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Falco|Falco]]'' ==== =====''[[Falco amurensis|Falco amurensis]]'' ([[Amur falcon|Amur falcon]] / [[ചെങ്കാലൻ പുള്ള്|ചെങ്കാലൻ പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Amur falcon, Falco amurensis, male at Eendracht Road, Suikerbosrand, Gauteng, South Africa (25817217862).jpg|ആൺ File:Amur falcon, Falco amurensis, male at Eendracht Road, Suikerbosrand, Gauteng, South Africa (25637424040).jpg|ആൺ File:Amur falcon, Falco amurensis, male, R42, Gauteng, South Africa (32928502455).jpg|ആൺ File:Amur Falcon (F).jpg|പെൺ File:Amur falcon, Falco amurensis, female at Eendracht Road, Suikerbosrand, Gauteng, South Africa (25637422530).jpg|പെൺ File:Amur Falcon Female (Falco amurensis) (6021426429).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Falco chicquera|Falco chicquera]]'' ([[Red-necked falcon|Red-necked falcon]] / [[ചെന്തലയൻ പുള്ള്|ചെന്തലയൻ പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-Necked Falcon.JPG File:RedNEckedFalcon-Siruthavur.jpg File:Falco chicquera (Etosha, 2012).jpg File:Red-necked falcon, Falco chicquera, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa. (33672070294) (cropped).jpg File:Red-necked falcon, Falco chicquera, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa. (34384230271) (cropped).jpg </gallery> =====''[[Falco naumanni|Falco naumanni]]'' ([[Lesser kestrel|Lesser kestrel]] / [[ചെറുവിറയൻ പുള്ള്|ചെറുവിറയൻ പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Falco naumanni, Israel 02.jpg|ആൺ File:Lesser Kestrel-2.jpg|പെൺ File:Falnau.jpg|Mating File:Falco naumanni 2011-07-10 La Cañada.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Falco peregrinus|Falco peregrinus]]'' ([[Peregrine falcon|Peregrine falcon]] / [[കായൽ പുള്ള്|കായൽ പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Peregrine Falcon with Kill.jpg File:Peregrine Falcon Kobble Apr07.JPG File:Falco peregrinus nest USFWS.jpg File:PeregrineTubercle.jpg File:Falco peregrinus -Morro Rock, Morro Bay, California, USA -flying-8.jpg </gallery> =====''[[Falco severus|Falco severus]]'' ([[Oriental hobby|Oriental hobby]] / [[ചെമ്പുള്ള്|ചെമ്പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental Hobby - Falco severus - Falco (2526569907).jpg File:Hypotriorchis severus - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ18200185.tif </gallery> =====''[[Falco subbuteo|Falco subbuteo]]'' ([[Eurasian hobby|Eurasian hobby]] / [[വരയൻ പുള്ള് |വരയൻ പുള്ള് ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Hobby (14574008925) (cropped).jpg File:Hobby - Falco subbuteo.jpg File:Hobby eating a dragonfly (19438587988).jpg File:Ilkerbruch Baumfalke1.jpg File:Hobby (19405441886) (cropped).jpg </gallery> =====''[[Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]]'' ([[Common kestrel|Common kestrel]] / [[വിറയൻ പുള്ള്|വിറയൻ പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|ആൺ File:Common Kestrel Falco tinnunculus Tal Chappar Rajasthan India 14.02.2013.jpg|പെൺ File:Common Kestrel at Hessarghatta.jpg File:Common Kestrel struts the grassland.jpg File:Falco tinnunculus -Tal Chapar Sanctuary, Rajasthan, India-8.jpg File:Falco tinnunculus, Tal Chhapar Sanctuary (8301382289).jpg|പറക്കൽ </gallery> ==Order (നിര): [[Galliformes|Galliformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Phasianidae|Phasianidae]] (Pheasants and partridges)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Coturnix|Coturnix]]'' ==== =====''[[Coturnix coromandelica|Coturnix coromandelica]]'' ([[Rain quail|Rain quail]] / [[കരിമാറൻ‌ കാട|കരിമാറൻ‌ കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rain Quail Male.jpg|ആൺ File:Rain Quail (female).jpg|പെൺ File:Coturnix coromandelica.jpg|Illustration File:Head of Coturnix coromandelica - Herbert Goodchild.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Francolinus|Francolinus]]'' ==== =====''[[Francolinus pondicerianus|Francolinus pondicerianus]]'' ([[Grey francolin|Grey francolin]] / [[കോഴിക്കാട|കോഴിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey Francolin.jpg|ആൺ File:Grey Francolin Tal Chappar Churu Rajasthan India 14.02.2013.jpg|ആൺ File:Francolinus pondicerianus 1838.jpg|Illustration File:GreyPartridge.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Galloperdix|Galloperdix]]'' ==== =====''[[Galloperdix lunulata|Galloperdix lunulata]]'' ([[Painted spurfowl|Painted spurfowl]] / [[പുള്ളി മുള്ളൻ‌കോഴി|പുള്ളി മുള്ളൻ‌കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Galloperdix lunulata (Phasianidae) (Painted Spurfowl) - (male), Ranthambore NP, India.jpg|ആൺ File:PaintedSpurfowlMF1.JPG|Pair File:Painted spurfowls.png|Pair File:BirdsAsiaJohnGoVIGoul 0284.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Galloperdix spadicea|Galloperdix spadicea]]'' ([[Red spurfowl|Red spurfowl]] / [[ചെമ്പൻ മുള്ളൻകോഴി|ചെമ്പൻ മുള്ളൻകോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red Spurfowl Galloperdix spadicea stewarti male in Mayannur, Thrissur, India.JPG|ആൺ File:Red Spurfowl Galloperdix spadicea stewarti female.JPG|പെൺ File:BirdsAsiaJohnGoVIGoul 0280.jpg|Illustration File:Galloperdix spadicea MWNH 1094.JPG|Egg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gallus|Gallus]]'' ==== =====''[[Gallus sonneratii|Gallus sonneratii]]'' ([[Grey junglefowl|Grey junglefowl]] / [[ചാര കാട്ടുകോഴി|ചാര കാട്ടുകോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gallus sonneratii (Bandipur).jpg|ആൺ File:Gallus sonneratii - female (Thattekad).jpg|പെൺ File:Grey jfowl jgould.jpg|Illustration File:Coq de Sonnerat MHNT.jpg|Egg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pavo|Pavo]]'' ==== =====''[[Pavo cristatus|Pavo cristatus]]'' ([[Indian peafowl|Indian peafowl]] / [[മയിൽ|മയിൽ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Peacock in Tholpetty Wildlife Sanctuary 02.JPG|ആൺ File:Pavo cristatus -Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany -female-8a (1).jpg|പെൺ File:Common Peafowl (Pavo cristatus) RWD2.jpg|Courtship File:Flying Beauty Peacock.JPG|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Perdicula|Perdicula]]'' ==== =====''[[Perdicula asiatica|Perdicula asiatica]]'' ([[Jungle bush quail|Jungle bush quail]] / [[പൊന്തവരിക്കാട|പൊന്തവരിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jungle Bush Quail (Perdicula asiatica) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:The Jungle Bush Quail.jpg|പെൺ File:BirdsAsiaJohnGoVIIGoul 0024.jpg|Illustration File:Perdicula asiatica MWNH 1118.JPG|Eggs </gallery> =====''[[Perdicula erythrorhyncha|Perdicula erythrorhyncha]]'' ([[Painted bush quail|Painted bush quail]] /[[മേനിക്കാട|മേനിക്കാട]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> Male of Bush Paited Quail.jpg|ആൺ File:BirdsAsiaJohnGoVIIGoul 0020.jpg|Illustration File:Perdicula erythrorhyncha hm.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Gruiformes|Gruiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Rallidae|Rallidae]] (Rails, crakes, gallinules and coots)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Amaurornis|Amaurornis]]'' ==== =====''[[Amaurornis phoenicurus|Amaurornis phoenicurus]]'' ([[White-breasted waterhen|White-breasted waterhen]] / [[കുളക്കോഴി|കുളക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:The White Breasted Waterhen.jpg File:Amaurornis phoenicurus - Kaeng Krachan.jpg File:White-breasted Waterhen (Amaurornis phoenicurus).jpg File:AmaurornisPhoenicurusGould.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Fulica|Fulica]]'' ==== =====''[[Fulica atra|Fulica atra]]'' ([[Eurasian coot|Eurasian coot]] / [[വെള്ളക്കൊക്കൻ കുളക്കോഴി|വെള്ളക്കൊക്കൻ കുളക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Fulica atra, Blässhuhn am Adenauer-Weiher.jpg File:(1)Centennial Park birdlife 043.jpg File:(1)Coot-1.jpg File:CootMoorhenBrehm.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gallicrex|Gallicrex]]'' ==== =====''[[Gallicrex cinerea|Gallicrex cinerea]]'' ([[Watercock|Watercock]] / [[തീപ്പൊരിക്കണ്ണൻ|തീപ്പൊരിക്കണ്ണൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gallicrex cinerea -Basai Wetlands, near Gurgaon, Haryana, India-8.jpg|ആൺ File:Water Cock SJ.jpg|ആൺ File:Watercock Gallicrex cinerea Female by Dr Raju Kasambe DSCN5823 (9).jpg|പെൺ File:Water Cock in flight.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gallinula|Gallinula]]'' ==== =====''[[Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]]'' ([[Common moorhen|Common moorhen]] / [[പട്ടക്കോഴി|പട്ടക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Moorhen by N.A. Nazeer.jpg File:Common moorhen (Gallinula chloropus) with worm.jpg File:Moorhen 1c (5370646255).jpg File:Gallinula chloropus (Germany,Mannheim).jpg|Head </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gallirallus|Gallirallus]]'' ==== =====''[[Gallirallus striatus|Gallirallus striatus]]'' ([[Slaty-breasted rail|Slaty-breasted rail]] / [[നീലമാറൻ കുളക്കോഴി|നീലമാറൻ കുളക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Slaty-breasted rail.jpg File:Slaty-breasted Rail Gallirallus striatus photographed in Malaysia in 2013 by Devon Pike.jpg File:Slaty-breasted Rail Gallirallus striatus East Kolkata Wetland West Bengal India 24.01.2013.jpg|Head File:Hypotoenidia obscurioria - Hypotoenidia striatus.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Porphyrio|Porphyrio]]'' ==== =====''[[Porphyrio poliocephalus|Porphyrio poliocephalus]]'' ([[Grey-headed swamphen|Grey-headed swamphen]] / [[നീലക്കോഴി|നീലക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Purple moorhen mumbai.jpg File:Purple Moorhen @ IITM.jpg File:Grey-headed swamphen.jpg File:Grey-headed swamphen (2015) 3567.jpg File:Bangalore Lalbagh IMG 1510.JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Porzana|Porzana]]'' ==== =====''[[Porzana fusca|Porzana fusca]]'' ([[Ruddy-breasted crake|Ruddy-breasted crake]] / [[ചുവന്ന നെല്ലിക്കോഴി|ചുവന്ന നെല്ലിക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Crake, Ruddy-breasted.jpg File:Porzana fusca.jpg File:Ruddy-breasted Crake (Porzana fusca) in Kolkata I IMG 2677.jpg File:Porzana fusca erythrothorax s2.JPG File:Porzana fusca 1838.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Porzana porzana|Porzana porzana]]'' ([[Spotted crake|Spotted crake]] / [[പുള്ളി നെല്ലിക്കോഴി|പുള്ളി നെല്ലിക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spotted crake (Porzana porzana) (6830876880).jpg File:Spotted Crake from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg File:MG 019417--1-0--2009.jpg File:Porzana porzana naumann.jpg|Illustration File:Porzana porzana MWNH 0054.JPG|Eggs </gallery> =====''[[Porzana pusilla|Porzana pusilla]]'' ([[Baillon's crake|Baillon's crake]] / [[ചെറിയ നെല്ലിക്കോഴി|ചെറിയ നെല്ലിക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Almost! (6165018831).jpg File:Porzana pusilla.jpg File:Baillon's Crake Porzana pusilla by Dr. Raju Kasambe DSC 3443 (2).jpg File:The birds of Australia (16175446353).jpg|Illustration File:Porzana pusilla MWNH 0060.JPG|Eggs </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Rallina|Rallina]]'' ==== =====''[[Rallina eurizonoides|Rallina eurizonoides]]'' ([[Slaty-legged crake|Slaty-legged crake]] / [[തവിടൻ നെല്ലിക്കോഴി|തവിടൻ നെല്ലിക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Slaty-legged Crake ( Rallina eurizonoides).jpg File:Slaty legged crake.jpg File:Porzana eurizonoides.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Otidiformes|Otidiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Otididae|Otididae]] (Bustards)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chlamydotis|Chlamydotis]]'' ==== =====''[[Chlamydotis macqueenii|Chlamydotis macqueenii]]'' ([[MacQueen's bustard|MacQueen's bustard]] / [[മരുക്കൊക്ക്|മരുക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:MacQueens Bustard in Greater Rann of Kutch, Gujarat, India.jpg File:Outarde de Macqueen (01), Paris, décembre 2013.jpg File:Macqueen's Bustard (Chlamydotis macqueenii).jpg|പറക്കൽ File:Chlamydotis macqueenii 1921.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sypheotides|Sypheotides]]'' ==== =====''[[Sypheotides indicus|Sypheotides indicus]]'' ([[Lesser florican|Lesser florican]] / [[ചാട്ടക്കോഴി|ചാട്ടക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Male Lesser Florican (crop).jpg|ആൺ File:Sypheotides indicus cropped.jpg|ആൺ File:Female Lesser Florican in flight.jpg|പെൺ File:Eupodotis indica.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Passeriformes|Passeriformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Acrocephalidae|Acrocephalidae]] (Tree & reed warblers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Acrocephalus|Acrocephalus]]'' ==== =====''[[Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]]'' ([[Paddyfield warbler|Paddyfield warbler]] / [[പാടക്കുരുവി|പാടക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Paddy field wrabler.jpg File:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola IMG 6498 (3).jpg File:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola IMG 6498 (9).JPG </gallery> =====''[[Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]]'' ([[Blyth's reed warbler|Blyth's reed warbler]] / [[ഈറ്റപൊളപ്പൻ|ഈറ്റപൊളപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blyth's Reed Warbler.jpg File:Садовая камышовка (cropped).JPG File:Blyth's reed warbler 02 (cropped).jpg File:Blyth's Reed warbler from Anamalali hills JEG0631.jpg File:Blyth's Reed-Warbler - Kazakistan S4E1568 (17328739752).jpg </gallery> =====''[[Acrocephalus stentoreus|Acrocephalus stentoreus]]'' ([[Clamorous reed warbler|Clamorous reed warbler]] / [[കൈതക്കള്ളൻ|കൈതക്കള്ളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Clamorous reed warbler.jpg File:Clamorous Reed Warbler.jpg File:Clamorous Reed Warbler Acrocephalus stentoreus by Dr. Raju Kasambe.JPG File:Clamorous reed warbler12 (cropped).jpg File:Clamorous reed warbler (Acrocephalus stentoreus).JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Iduna|Iduna]]'' ==== =====''[[Iduna aedon|Iduna aedon]]'' ([[Thick-billed warbler|Thick-billed warbler]] / [[പെരുങ്കൊക്കൻ കുരുവി|പെരുങ്കൊക്കൻ കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Thick-billed Warbler 1 @ Kakkadampoil 2-2-14.jpg File:Thick-billed warbler (Iduna aedon) from The Anamalai hills JEG0661 (cropped).jpg File:Thick-billed warbler (Iduna aedon) from The Anamalai hills JEG0635 (cropped).jpg </gallery> =====''[[Iduna aedon|Iduna caligata]]'' ([[Booted warbler|Booted warbler]] / [[മൂടിക്കാലൻ കുരുവി|മൂടിക്കാലൻ കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Booted Warbler - Kazakistan S4E0786 (17330623545).jpg File:Booted Warbler (cropped).jpg File:Бормотушка Iduna caligata.JPG File:Iduna caligata telor bacsiog (cropped).jpg File:Iduna booted DSCN8954.jpg </gallery> =====''[[Iduna rama|Iduna rama]]'' ([[Sykes's warbler|Sykes's warbler]] / [[പൊന്തക്കുരുവി|പൊന്തക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Syke's Warbler (Iduna rama) (8079441805).jpg File:Sykes's Warbler (Hippolais rama) W IMG 6807.jpg File:Sykes's Warbler (Hippolais rama) W IMG 6817.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Aegithinidae|Aegithinidae]] (Ioras)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Aegithina|Aegithina]]'' ==== =====''[[Aegithina tiphia|Aegithina tiphia]]'' ([[Common iora|Common iora]] / [[അയോറ|അയോറ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aegithina tiphia -Yala National Park, Sri Lanka -male-8 (cropped).jpg|ആൺ File:Aegithina tiphia-20080910.jpg|ആൺ File:Common Iora.jpg File:Common Iora (Aegithina tiphia) 5.jpg File:Common Iora clicked at Nagpur, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Alaudidae|Alaudidae]] (Larks)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Alauda|Alauda]]'' ==== =====''[[Alauda gulgula|Alauda gulgula]]'' ([[Oriental skylark|Oriental skylark]] / [[വാനമ്പാടിക്കിളി|വാനമ്പാടിക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental Skylark by David Raju (cropped).jpg File:Oriental Skylark Alauda gulgula.JPG File:Oriental Skylark - Taiwan S4E0159 (16760005230).jpg File:Oriental Skylark (Alauda gulgula) Gujarat.JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ammomanes|Ammomanes]]'' ==== =====''[[Ammomanes phoenicura|Ammomanes phoenicura]]'' ([[Rufous-tailed lark|Rufous-tailed lark]] / [[ചെമ്പുവാലൻ വാനമ്പാടി|ചെമ്പുവാലൻ വാനമ്പാടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rufous-tailed Lark (7893069328).jpg File:Rufous-Tailed Lark.jpg File:Rufous-tailed Lark (Ammomanes phoenicurus) in Kawal WS, AP W IMG 2004.jpg File:Rufus tailed lark by David Raju (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Calandrella|Calandrella]]'' ==== =====''[[Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]]'' ([[Greater short-toed lark|Greater short-toed lark]] / [[കൂട്ടപ്പാടി|കൂട്ടപ്പാടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Alondra.jpg File:Calandrella brachydactyla (Ján Svetlík).jpg File:Tîtîyê beyaran.jpg File:Greater Short-toed Lark.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Eremopterix|Eremopterix]]'' ==== =====''[[Eremopterix griseus|Eremopterix griseus]]'' ([[Ashy-crowned sparrow-lark|Ashy-crowned sparrow-lark]] / [[കരിവയറൻ വാനമ്പാടി|കരിവയറൻ വാനമ്പാടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ashy-crowned Sparrow Lark by Dr. Raju Kasambe DSCN1991 (3).jpg|ആൺ File:Ashy-crowned Sparrow Lark Eremopterix griseus Male DSC 1571 (11).JPG|ആൺ File:Eremopterix griseus by Davidraju (cropped).jpg|ആൺ File:Ashy-crowned sparrow-lark.jpg|പെൺ File:AshycrownedsparrowDSC 1295 160813 barkheda.jpg|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Galerida|Galerida]]'' ==== =====''[[Galerida malabarica|Galerida malabarica]]'' ([[Malabar lark|Malabar lark]] / [[കൊമ്പൻ വാനമ്പാടി|കൊമ്പൻ വാനമ്പാടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malabar Crested Lark.jpg File:Malabar Crested Lark (Galerida malabarica) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:MalabarCrestedLark.jpg File:Beautiful birds at Dhudhsagar.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Mirafra|Mirafra]]'' ==== =====''[[Mirafra affinis|Mirafra affinis]]'' ([[Jerdon's bush lark|Jerdon's bush lark]] / [[ചെമ്പൻപാടി|ചെമ്പൻപാടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jerdon's Bushlark Sirudavur 14 August 2016 (cropped).jpg File:Jerdon's Bushlark (cropped).jpg File:M affinis.jpg File:Jerdon's Bushlark Mirafra affinis Sri Lanka by Dr. Raju Kasambe DSCN3839 (3).jpg File:Mirafra affinis, Kimbissa, Sri Lanka.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Artamidae|Artamidae]] (Woodswallows)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Artamus|Artamus]]'' ==== =====''[[Artamus fuscus|Artamus fuscus]]'' ([[Ashy woodswallow|Ashy woodswallow]] / [[ഇണകാത്തേവൻ|ഇണകാത്തേവൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Artamus fuscus 1.jpg File:Artamus fuscus 3.jpg File:Ashy Woodswallow (Artamus fuscus) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5285.jpg File:Ashywood.JPG File:Ashy Woodswallow (Artamus fuscus) in Hyderabad, AP W IMG 7506.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Campephagidae|Campephagidae]] (Minivets and cuckooshrikes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Coracina|Coracina]]'' ==== =====''[[Coracina macei|Coracina macei]]'' ([[Large cuckooshrike|Minivets and cuckooshrikes]] / [[ചാരപ്പൂണ്ടൻ|ചാരപ്പൂണ്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Large Cuckoo-shrike (8457743481).jpg File:Coracina macei 4 (cropped).jpg File:Indian cuckooshrike (2012).jpg File:Large Cuckooshrike (Coracina macei).jpg File:Large Cuckooshrike by David Raju (cropped).jpg </gallery> =====''[[Coracina melanoptera|Coracina melanoptera]]'' ([[Black-headed cuckooshrike|Black-headed cuckooshrike]] / [[കരിന്തൊപ്പി|കരിന്തൊപ്പി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-headed Cuckooshrike Coracina melanoptera by Dr. Raju Kasambe.JPG File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) W IMG 5707.jpg File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 110.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pericrocotus|Pericrocotus]]'' ==== =====''[[Pericrocotus cinnamomeus|Pericrocotus cinnamomeus]]'' ([[Small minivet|Small minivet]] / [[തീച്ചിന്നൻ|തീച്ചിന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Small Minivet(m) (cropped).jpg File:Pericrocotus cinnamomeus (male) -Sri Lanka-8.jpg File:Small Minivet HATS001 (cropped).jpeg File:Small Minivet - Bandavhgarh 0358 (16840613120) (cropped).jpg File:Small Minivet 6385 (cropped).jpg|പെൺ File:Pericrocotus cinnamomeus (cropped).jpg </gallery> =====''[[Pericrocotus divaricatus|Pericrocotus divaricatus]]'' ([[Ashy minivet|Ashy minivet]] / [[ചാരക്കുരുവി|ചാരക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ashy Minivet.jpg File:Ashy Minivet - Thailand H8O4619 (16840365438).jpg File:Pericrocotus divaricatus2.jpg </gallery> =====''[[Pericrocotus flammeus|Pericrocotus flammeus]]'' ([[Orange minivet|Orange minivet]] / [[തീക്കുരുവി|തീക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Orange Minivet, Ganeshgudi, 28 FEB 2016, Vimal Rajyaguru.jpg|ആൺ File:Orange Minivet (Pericrocotus flammeus flammeus) male by N. A. Nazeer.jpg|ആൺ File:Pericrocotus flammeus -Sri Lanka -male-8a.jpg|ആൺ File:Pericrocotus flammeus -Sri Lanka -female-8a.jpg|പെൺ File:Orange Minivet (Pericrocotus flammeus flammeus) female by N. A. Naseer.jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Chloropseidae|Chloropseidae]] (Leafbirds)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chloropsis|Chloropsis]]'' ==== =====''[[Chloropsis aurifrons|Chloropsis aurifrons]]'' ([[Golden-fronted leafbird|Golden-fronted leafbird]] / [[കാട്ടിലക്കിളി|കാട്ടിലക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Golden-fronted Leafbird - Bandavhgarh - India 8120 (16844995627).jpg File:Golden Fronted Leafbird Mukulhinge.jpg File:Golden Fronted Leafbird.jpg File:Golden-fronted Leafbird (Chloropsis aurifrons) at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 308.jpg </gallery> =====''[[Chloropsis jerdoni|Chloropsis jerdoni]]'' ([[Jerdon's leafbird|Jerdon's leafbird]] / [[നാട്ടിലക്കിളി|നാട്ടിലക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jerdon's Leafbird.jpg|ആൺ File:Jerdon’s Leaf Bird.jpg|ആൺ File:Jerdon's Leafbird Chloropsis jerdoni male in br hills DSC3909 (cropped).jpg|ആൺ File:Chloropsis jerdoni -Bodhinagala Forest Reserve, Sri Lanka -female-8 (cropped).jpg|പെൺ File:Chloropsis jerdoni -Bodhinagala Forest Reserve, Sri Lanka -female-8 (1) (cropped).jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Cisticolidae|Cisticolidae]] (Cisticolas)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cisticola|Cisticola]]'' ==== =====''[[Cisticola exilis|Cisticola exilis]]'' ([[Golden-headed cisticola|Golden-headed cisticola]] / [[നെൽപ്പൊട്ടൻ|നെൽപ്പൊട്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Golden-headed Cisticola - Khao Yai NP - Thailand S4E5590 (14258818635) (2) (cropped).jpg|Breeding plumage File:Golden-headed Cisticola - Thailand S4E5603 (17294755316) (cropped).jpg|Breeding plumage File:Cisticola exilis -Daintree, Queensland, Australia-8 (cropped).jpg File:Cisticola exilis - Christopher Watson.jpg File:CSIRO ScienceImage 10324 Goldenheaded Cisticola.jpg </gallery> =====''[[Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]]'' ([[Zitting cisticola|Zitting cisticola]] / [[പോതപ്പൊട്ടൻ|പോതപ്പൊട്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Zitting Cisticola - Cisticola juncidis.JPG File:Zitting cisticola Singing.jpg File:Zitting Cisticola Cisticola juncidis from Tiruchirapalli district JEG1267 b (cropped).jpg File:Cisticola juncidis, El Qanater el Khayreyya, Qalyubia Governorate, Egypt.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Orthotomus|Orthotomus]]'' ==== =====''[[Orthotomus sutorius|Orthotomus sutorius]]'' ([[Common tailorbird|Common tailorbird]] / [[തുന്നാരൻ|തുന്നാരൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common tailor bird (cropped).jpg File:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) (cropped).JPG File:2005-tailor-bird.jpg File:Orthotomus sutorius, Common tailorbird - Huai Kha Khaeng (20536082920).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Prinia|Prinia]]'' ==== =====''[[Prinia hodgsonii|Prinia hodgsonii]]'' ([[Grey-breasted prinia|Grey-breasted prinia]] / [[താലിക്കുരുവി|താലിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey-breasted Prinia (Prinia hodgsonii) - Flickr - Lip Kee (1).jpg File:Grey-breasted prinia IMG 8837 (cropped).jpg File:Grey brested prinia David Raju.jpg File:Prinia hodgsonii.jpg File:Grey-breasted Prinia (Melghat Tiger Reserve,Maharashtra).jpg </gallery> =====''[[Prinia inornata|Prinia inornata]]'' ([[Plain prinia|Plain prinia]] / [[വയൽക്കുരുവി|വയൽക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Basai Wetland Gurgaon DSC9242 prinia (cropped).JPG File:Plain Prinia, Prinia inornata (cropped).jpg File:Plain Prinia DSC 6646 (cropped).jpg File:Plain Prinia @ Chengalpattu Jan 2014 (cropped).jpg File:Plain prinia.jpg </gallery> =====''[[Prinia socialis|Prinia socialis]]'' ([[Ashy prinia|Ashy prinia]] / [[കതിർവാലൻ കുരുവി|കതിർവാലൻ കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ashy priniya.jpg File:Ashy Prinia, Lalbagh - Bangalore (cropped).jpg File:Ashy prinia (Prinia socialis).JPG File:Ashy prinia kadamakudy3 (cropped).jpg File:Prinia Ashy (cropped).jpg </gallery> =====''[[Prinia sylvatica|Prinia sylvatica]]'' ([[Jungle prinia|Jungle prinia]] / [[ചെട്ടിക്കുരുവി|ചെട്ടിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aravalli BiodivPark Gurgaon DSC9002 v1 (cropped).JPG File:Aravalli BiodivPark Gurgaon DSC9007 v1 (cropped).JPG File:Aravalli BiodivPark Gurgaon DSC9020 v1 (cropped).JPG File:Jungle Prinia (Prinia sylvatica) in Hyderabad, AP W IMG 1329.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Corvidae|Corvidae]] (Crows and treepies)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Corvus|Corvus]]'' ==== =====''[[Corvus culminatus|Corvus culminatus]]'' ([[Indian jungle crow|Indian jungle crow]] / [[ബലിക്കാക്ക|ബലിക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Jungle Crow I3-Bharatpur IMG 8466.jpg File:Indian Jungle Crow at Nagpur, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Corvus culminatus Kerala.jpg File:Large billed Crow at IIT Delhi.jpg </gallery> =====''[[Corvus splendens|Corvus splendens]]'' ([[House crow|House crow]] / [[പേനക്കാക്ക|പേനക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:House crow Bangalore India.jpg File:House Crow (Corvus splendens)1.JPG File:Corvus splendens perched Dhrangadhra.jpg File:കാക്കക്കൂട്.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dendrocitta|Dendrocitta]]'' ==== =====''[[Dendrocitta leucogastra|Dendrocitta leucogastra]]'' ([[White-bellied treepie|White-bellied treepie]] / [[കാട്ടുഞ്ഞാലി|കാട്ടുഞ്ഞാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:WhiteBelliedTreePie.jpg File:White-bellied Treepie-Dendrocitta leucogastra-2.jpg File:White-bellied Treepie-Dendrocitta leucogastra.jpg File:DendrocittaLeucogastra.jpg </gallery> =====''[[Dendrocitta vagabunda|Dendrocitta vagabunda]]'' ([[Rufous treepie|Rufous treepie]] / [[ഓലഞ്ഞാലി|ഓലഞ്ഞാലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Rufous Treepie.jpg File:Rufous Treepie, clicked at Nagpur, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Rufous Treepie Budalur.JPG File:Dendrocitta vagabunda immature.JPG File:Rufous Treepie - Tamilnadu.jpg File:Rufous Treepie, Ranthambore.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Dicaeidae|Dicaeidae]] (Flowerpeckers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dicaeum|Dicaeum]]'' ==== =====''[[Dicaeum agile|Dicaeum agile]]'' ([[Thick-billed flowerpecker|Thick-billed flowerpecker]] / [[നീലച്ചുണ്ടൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി|നീലച്ചുണ്ടൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Dicaeum agile modestum - Kaeng Krachan.jpg File:Thick-billed Flowerpecker (Dicaeum agile) on Helicteres isora W IMG 1387.jpg File:Thick-billed Flowerpecker (Dicaeum agile) on Helicteres isora W2 IMG 1379.jpg File:Prionochilus Keulemans.jpg </gallery> =====''[[Dicaeum concolor|Dicaeum concolor]]'' ([[Nilgiri flowerpecker|Nilgiri flowerpecker]] / [[കരിഞ്ചുണ്ടൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി|കരിഞ്ചുണ്ടൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nilgiri flowerpecker-4 (cropped).jpg File:Dicaeum concolor 1.jpg File:Dicaeum concolor.jpg </gallery> =====''[[Dicaeum erythrorhynchos|Dicaeum erythrorhynchos]]'' ([[Pale-billed flowerpecker|Pale-billed flowerpecker]] / [[ചെങ്കൊക്കൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി|ചെങ്കൊക്കൻ ഇത്തിക്കണ്ണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pale billed Flowerpecker2.jpg File:Pale billed Flowerpecker3.jpg File:PbFlowerpecker DSC 3272 crop.jpg File:Pale-billed Flowerpecker (Dicaeum erythrorhynchos) preening in Hyderabad, AP W IMG 7326.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Dicruridae|Dicruridae]] (Drongos)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dicrurus|Dicrurus]]'' ==== =====''[[Dicrurus aeneus|Dicrurus aeneus]]'' ([[Bronzed drongo|Bronzed drongo]] / [[ലളിതക്കാക്ക|ലളിതക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bronzed Drongo 2.jpg File:Bronzed Drongo.JPG File:ലളിതക്കാക്ക.jpg File:Bronzed Drongo- simply Royal! (cropped).jpg File:Bronzed Drongo Sundarbans West Bengal India 24.08.2014.jpg </gallery> =====''[[Dicrurus caerulescens|Dicrurus caerulescens]]'' ([[White-bellied drongo|White-bellied drongo]] / [[കാക്കരാജൻ|കാക്കരാജൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White bellied drongo.jpg File:White-bellied Drongo Ghatgarh Nainital Uttarakhand India 02.02.2015.jpg File:White-bellied Drongo in Perundurai (cropped).JPG File:White-bellied Drongo (Dicrurus caerulescens) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 069.jpg File:White-bellied Drongo (Dicrurus caerulescens) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 078.jpg </gallery> =====''[[Dicrurus hottentottus|Dicrurus hottentottus]]'' ([[Hair-crested drongo|Hair-crested drongo]] / [[കിന്നരിക്കാക്ക|കിന്നരിക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Dicrurus hottentottus-20030823.jpg File:Dicrurus hottentottus leucops.JPG File:Hair-crested Drongo (Spangled Drongo) - Dicrurus hottentottus - DSC04603 (cropped).jpg File:Dicrurus hottentotus leucops - Tangkoko (1).JPG File:Dicrurus hottentotus leucops - Tangkoko (2).JPG </gallery> =====''[[Dicrurus leucophaeus|Dicrurus leucophaeus]]'' ([[Ashy drongo|Ashy drongo]] / [[കാക്കത്തമ്പുരാൻ|കാക്കത്തമ്പുരാൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ashy Drongo 0420 GarimaBhatia.jpg File:Ashy drongo 1 (cropped).jpg File:Ashy Drongo Dicrurus leucophaeus by Dr. Raju Kasambe DSCN4424 (32).jpg File:Ashy Drongo I IMG 8168.jpg File:Ashy Drongo I IMG 8164.jpg </gallery> =====''[[Dicrurus macrocercus|Dicrurus macrocercus]]'' ([[Black drongo|Black drongo]] / [[ആനറാഞ്ചി|ആനറാഞ്ചി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black drongo @ iritty.jpg File:Indian drongo candid (cropped).jpg File:Black Drongo Dicrurus macrocercus on buffallo back by Dr. Raju Kasambe DSC 6912 (3).JPG File:Black Drongo DSC9893 (cropped).jpg File:Dicrurus macrocercus -Tal Chhapar Wildlife Sanctuary, Rajasthan, India -immature-8.jpg|Immature File:Dicrurus macrocercus playing (cropped).jpg </gallery> =====''[[Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]]'' ([[Greater racket-tailed drongo|Greater racket-tailed drongo]] / [[കാടുമുഴക്കി|കാടുമുഴക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Racket-tailed Drongo 2431 (cropped).jpg File:Greater Racket-tailed Drongo (Dicrurus paradiseus).jpg File:Greater racket-tailed drongo @ Kanjirappally 01.jpg File:Greater racket-tailed drongo @ Kanjirappally 02.jpg File:Racket Tailed Drongo.jpg File:Racket-tailed Drongo, Nagpur, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Emberizidae|Emberizidae]] (Buntings)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Emberiza|Emberiza]]'' ==== =====''[[Emberiza bruniceps|Emberiza bruniceps]]'' ([[Red-headed bunting|Red-headed bunting]] / [[ചെന്തലയൻ തിനക്കുരുവി|ചെന്തലയൻ തിനക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Re-headed Bunting (8264079956).jpg|ആൺ File:Emberiza bruniceps -Tanbaly, Kazakhstan-8 (cropped).jpg|ആൺ File:Red-headed Bunting - Uzbekistan S4E8550 (22764709123).jpg|ആൺ File:Red-headed Bunting Emberiza bruniceps Female by Dr. Raju Kasambe DSCN9058 (174).jpg|പെൺ File:Red-headed Bunting Emberiza bruniceps Female in Jowar crop by Dr. Raju Kasambe DSC 4546.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]]'' ([[Grey-necked bunting|Grey-necked bunting]] / [[ചാരകണ്ഠൻ തിനക്കുരുവി|ചാരകണ്ഠൻ തിനക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Gray-hooded Bunting - Kazakistan S4E2689 (23023932019).jpg File:Grey necked Bunting at Rajkot.jpg File:GreyNeckedBunting PrasadBR.jpg File:A history of the birds of Europe (Pl. 681) (7135325631).jpg </gallery> =====''[[Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]]'' ([[Black-headed bunting|Black-headed bunting]] / [[കരിന്തലയൻ തിനക്കുരുവി|കരിന്തലയൻ തിനക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|ആൺ File:Black-headed Bunting Emberiza melanocephala Male by Dr. Raju Kasambe DSCN9313 (6).jpg|ആൺ File:Emberiza melanocephala - Karabaşlı kirazkuşu 01-8.jpg|ആൺ File:Черноголовая овсянка - Emberiza melanocephala - Black-headed Bunting - Черноглава овесарка - Kappenammer - female (27415070000).jpg|പെൺ File:Black-headed Bunting Emberiza melanocephala Female by Dr. Raju Kasambe DSCN9313 (2).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Emberiza pusilla|Emberiza pusilla]]'' ([[Little bunting|Little bunting]] / [[ചിന്ന തിനക്കുരുവി|ചിന്ന തിനക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Little Bunting Khangchendzonga Biosphere Reserve West Sikkim India 15.02.2016.jpg File:Emberiza pusilla Harrington Burn 5 (cropped).jpg File:Emberiza pusilla (cropped).jpg File:Emberiza pusilla Harrington Burn 2.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Estrildidae|Estrildidae]] (Waxbills and munias)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Amandava|Amandava]]'' ==== =====''[[Amandava amandava|Amandava amandava]]'' ([[Red avadavat|Red avadavat]] / [[കുങ്കുമക്കുരുവി|കുങ്കുമക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Amandava amandava (Red Avadavat), Odisha, India.jpg|ആൺ File:Red Avadavat1.jpg|ആൺ File:A pair of Red avadavat (Amandava amandava) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg File:Red Avadavat, female.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Euodice|Euodice]]'' ==== =====''[[Euodice malabarica|Euodice malabarica]]'' ([[Indian silverbill|Indian silverbill]] / [[വയലാറ്റ|വയലാറ്റ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Silverbill Rajarhat KolkataOutskirts 0001.jpg File:Indian silverbill by David Raju (cropped).jpg File:Indian Silver Bill Love (cropped).jpg File:Aravalli BiodivPark Gurgaon DSC9062 Indian silverbill.jpg File:Indian Silver Bill (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Lonchura|Lonchura]]'' ==== =====''[[Lonchura kelaarti|Lonchura kelaarti]]'' ([[Black-throated munia|Black-throated munia]] / [[തോട്ടക്കാരൻ കിളി|തോട്ടക്കാരൻ കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lonchura kelaarti jerdoni.jpg File:LonchuraKelaartiKeulemans.png </gallery> =====''[[Lonchura malacca|Lonchura malacca]]'' ([[Tricoloured munia|Tricoloured munia]] / [[ആറ്റച്ചെമ്പൻ|ആറ്റച്ചെമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tricoloured munia (cropped).jpg File:Tri colored munia.jpg File:The Tricoloured Munia (cropped).jpg File:Munias (cropped).jpg </gallery> =====''[[Lonchura punctulata|Lonchura punctulata]]'' ([[Scaly-breasted munia|Scaly-breasted munia]] / [[ചുട്ടീയാറ്റ|ചുട്ടീയാറ്റ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lonchura punctulata (Nagarhole, 2004).jpg File:Scaly Breasted Munia (Lonchura punctulata) Photograph By Shantanu Kuveskar color corrected.jpg File:Bondol peking (Lonchura punctulata) (cropped).jpg File:Flowerpecker on a bamboo tree in Jakarta, Indonesia (cropped).JPG File:Scaly-breasted Munia - Taiwan S4E7851 (22799290830).jpg </gallery> =====''[[Lonchura striata|Lonchura striata]]'' ([[White-rumped munia|White-rumped munia]] / [[ആറ്റക്കറുപ്പൻ|ആറ്റക്കറുപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-rumped Munia + (cropped).JPG File:White-rumped munia 01762g.jpg File:Lonchura striata 547.jpg File:White-rumped Munia Lonchura striata Assam by Raju Kasambe DSCN0513 (3).jpg File:White Rumped Munia.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Fringillidae|Fringillidae]] (Finches)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Carpodacus|Carpodacus]]'' ==== =====''[[Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]]'' ([[Common rosefinch|Common rosefinch]] / [[റോസ്ക്കുരുവി|റോസ്ക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Carpodacus erythrinus 20060623.jpg|ആൺ File:Common Rosefinch - Slovenia S4E6014 (22417221214).jpg|ആൺ File:Common Rosefinch Carpodacus erythrinus Female JEG4971 (cropped).jpg|പെൺ File:Common Rosefinch Baur reservoir Uttarakhand 03.12.2014.jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Hirundinidae|Hirundinidae]] (Swallows)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cecropis|Cecropis]]'' ==== =====''[[Cecropis daurica|Cecropis daurica]]'' ([[Red-rumped swallow|Red-rumped swallow]] / [[വരയൻ കത്രികക്കിളി|വരയൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Golondrina dáurica occidental Cecropis rufula 1.jpg File:Red-rumped Swallow Rongli East Sikkim India 21.04.2016.jpg File:Red-rumped swallow (Cecropis daurica) from nilgiris DSC 1468.jpg File:Red-rumped swallow.JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Delichon|Delichon]]'' ==== =====''[[Delichon urbicum|Delichon urbicum]]'' ([[Common house martin|Common house martin]] / [[വെള്ളക്കറുപ്പൻ കത്രികക്കിളി|വെള്ളക്കറുപ്പൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Mehlschwalbe.jpg File:Delichon urbicum 02.jpg File:House Martin (Delichon urbicum) (1).jpg File:Swallow flying drinking.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hirundo|Hirundo]]'' ==== =====''[[Hirundo domicola|Hirundo domicola]]'' ([[Hill swallow|Hill swallow]] / [[കാനക്കത്രികക്കിളി|കാനക്കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Hill Swallow (Hirundo domicola) by Dharani Prakash.jpg File:Hill swalllow IMG 3604.jpg File:HirundoDomicolaGould.jpg </gallery> =====''[[Hirundo rustica|Hirundo rustica]]'' ([[Barn swallow|Barn swallow]] / [[വയൽക്കോതിക്കത്രികക്കിളി|വയൽക്കോതിക്കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Landsvale.jpg File:Barn swallow (Hirundo rustica rustica).jpg File:Barn Swallow (Hirundo rustica) by Dharani Prakash.jpg File:Hirundo June 2013-7.jpg </gallery> =====''[[Hirundo smithii|Hirundo smithii]]'' ([[Wire-tailed swallow|Wire-tailed swallow]] / [[കമ്പിവാലൻ കത്രികക്കിളി|കമ്പിവാലൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Wiretailed swallowed ,Chandigarh, India.JPG File:WiretailedswallowDSC 6394 090913 pusa.jpg File:Wire tailed swallow screaming 2.jpg File:Wire-tailed Swallow Hirundo smithii by Dr. Raju Kasambe.jpg File:Wire tailed swallow2 @kannur.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Petrochelidon|Petrochelidon]]'' ==== =====''[[Petrochelidon fluvicola|Petrochelidon fluvicola]]'' ([[Streak-throated swallow|Streak-throated swallow]] / [[ചെറുവരയൻ കത്രികക്കിളി|ചെറുവരയൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Streak-throated Swallow.jpg File:Streaked-throated Swallow (Hirundo fluvicola) in Hyderabad, AP W IMG 2494.jpg File:Streaked-throated Swallow (Hirundo fluvicola) building nest W2 IMG 2372.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ptyonoprogne|Ptyonoprogne]]'' ==== =====''[[Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]]'' ([[Eurasian crag martin|Eurasian crag martin]] / [[പാറക്കത്രികക്കിളി|പാറക്കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Crag-Martin - Estremadurai 1779 (16772419967).jpg File:Hirondelle de rochers au barrage d'Enchanet (1).jpg File:Hirondelle de rochers au barrage d'Enchanet (cropped).jpg File:Eurasian crag martin David Raju (cropped).jpg </gallery> =====''[[Ptyonoprogne concolor|Ptyonoprogne concolor]]'' ([[Dusky crag martin|Dusky crag martin]] / [[തവിടൻ കത്രികക്കിളി|തവിടൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ptyonoprogne concolor by Anis Shaikh 15.jpg File:Dusky Crag Martin chicks, Pune, India.jpg File:Duskycraig martin nest.jpg File:Ptyonoprogne concolor 1894.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Riparia|Riparia]]'' ==== =====''[[Riparia chinensis|Riparia chinensis]]'' ([[Grey-throated martin|Grey-throated martin]] / [[വയൽ തവിടൻ കത്രികക്കിളി|വയൽ തവിടൻ കത്രികക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey-throated Sand-martin Riparia chinensis by Dr. Raju Kasambe (4).jpg File:Grey-throated Sand-martin Riparia chinensis by Dr. Raju Kasambe (5).jpg File:Riparia chinensis Hardwicke.jpg File:Riparia chinensis 1894.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Irenidae|Irenidae]] (Fairy-bluebirds)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Irena|Irena]]'' ==== =====''[[Irena puella|Irena puella]]'' ([[Asian fairy-bluebird|Asian fairy-bluebird]] / [[ലളിത (പക്ഷി)|ലളിത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian fairy bluebird@ aralam wls (cropped).jpg|ആൺ File:Irena puella (cropped).jpg|ആൺ File:AfBluebird DSC9563 v1 (cropped).JPG|ആൺ File:Asian Fairy-bluebird (Irena puella) (cropped).jpg|ആൺ File:Asian Fairy Bluebird f MG 0027 GarimaBhatia (cropped).jpg|പെൺ File:Irena puella -Kuala Lumpur Bird Park -female-6a.jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Laniidae|Laniidae]] (Shrikes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Lanius|Lanius]]'' ==== =====''[[Lanius cristatus|Lanius cristatus]]'' ([[Brown shrike|Brown shrike]] / [[തവിടൻ ഷ്രൈക്ക്|തവിടൻ ഷ്രൈക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lanius cristatus - Surin.jpg File:Brown shrike (Lanius cristatus) (cropped).jpg File:Lanius cristatus - Phra Non.jpg File:Lanius cristatus brown shrike from anaimalai hills JEG7951.jpg File:At Basai Dhankot,India on 20thNov16 with Canon 550D by Sumita Roy Dutta Bird image14.jpg </gallery> =====''[[Lanius schach|Lanius schach]]'' ([[Long-tailed shrike|Long-tailed shrike]] / [[ചാരക്കുട്ടൻ ഷ്രൈക്ക്|ചാരക്കുട്ടൻ ഷ്രൈക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rufous-backed Shrike (2) by N.A. Naseer.jpg File:Long Tailed shrike David Raju (cropped).jpg File:Long Tailed Shrike or rufous-backed shrike (Lanius schach) (cropped).jpg File:Long-tailed Shrike (6748734681).jpg File:Long-tailed Shrike Anamalai.JPG </gallery> =====''[[Lanius vittatus|Lanius vittatus]]'' ([[Bay-backed shrike|Bay-backed shrike]] / [[അസുരക്കിളി|അസുരക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bay-backed Shrike, India, by David Raju.jpg File:Bay-backed Shrike Lanius vittatus Saifei Uttar Pradesh DSCN8753 (2).jpg File:Bay-backed Shrike at Hessarghatta (cropped).jpg File:Bay-backed Shrike Lanius vittatus by Dr. Raju Kasambe DSC 6327 (33).JPG File:Bb Shrike DSC 6667.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Leiothrichidae|Leiothrichidae]] (Babblers and laughing-thrushes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Garrulax|Garrulax]]'' ==== =====''[[Garrulax delesserti|Garrulax delesserti]]'' ([[Wynaad laughingthrush|Wynaad laughingthrush]] / [[പതുങ്ങൻ ചിലപ്പൻ|പതുങ്ങൻ ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:GarrulaxDelessertiGould.jpg File:CrateropusDelessertiJerdon.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Montecincla|Montecincla]]'' ==== =====''[[Montecincla cachinnans|Montecincla cachinnans]]'' ([[Nilgiri laughingthrush|Nilgiri laughingthrush]] / [[നീലഗിരി ചിലുചിലപ്പൻ|നീലഗിരി ചിലുചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:The Black Chinned Laughingthrush.jpg File:The Nilgiri Laughingthrush.jpg File:Trochalopteron cachinnans by Davidraju (cropped).jpg File:Black-chinned laughingthrush (Trochalopteron cachinnans) from Ooty JEG3561 (cropped).jpg File:Black-chinned laughingthrush (Trochalopteron cachinnans) from Ooty JEG3561 a.jpg </gallery> =====''[[Montecincla fairbanki|Montecincla fairbanki]]'' ([[Palani laughingthrush|Palani laughingthrush]] / [[വടക്കൻ ചിലുചിലപ്പൻ|വടക്കൻ ചിലുചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey-breasted Laughing thrush1.jpg File:Kerala Laughingthrush by N.A. Nazeer.jpg File:Grey-breasted Laughingthrush.jpg </gallery> =====''[[Montecincla jerdoni|Montecincla jerdoni]]'' ([[Banasura laughingthrush|Banasura laughingthrush]] / [[ബാണാസുര ചിലുചിലുപ്പൻ|ബാണാസുര ചിലുചിലുപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:TrochalopteronCachinnansMap.svg|Distribution map </gallery> =====''[[Montecincla meridionale|Montecincla meridionale]]'' ([[Ashambu laughingthrush|Ashambu laughingthrush]] / [[തെക്കൻ ചിലുചിലുപ്പൻ|തെക്കൻ ചിലുചിലുപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey breasted laughing thrush- Asambu Hill Race.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Turdoides|Turdoides]]'' ==== =====''[[Turdoides affinis|Turdoides affinis]]'' ([[Yellow-billed babbler|Yellow-billed babbler]] / [[പൂത്താങ്കീരി|പൂത്താങ്കീരി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow-billed Babbler (Turdoides affinis) by Dharani Prakash.jpg File:Yb Babbler DSC 6992.jpg File:Yb Babbler DSC 6852.jpg File:പൂത്താങ്കിരി.jpg </gallery> =====''[[Turdoides malcolmi|Turdoides malcolmi]]'' ([[Large grey babbler|Large grey babbler]] / [[ചാരച്ചിലപ്പൻ|ചാരച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Large grey babbler by David Raju (cropped).jpg File:Lg Babbler DSC 6687.jpg File:Large Grey Babbler (Turdoides malcolmi) - Flickr - Lip Kee.jpg File:Large Grey Babbler by (cropped).jpg File:Large Grey Babbler (Turdoides malcolmi) at Hodal Iws IMG 1034.jpg </gallery> =====''[[Turdoides striata|Turdoides striata]]'' ([[Jungle babbler|Jungle babbler]] / [[കരിയിലക്കിളി|കരിയിലക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ganga bird 06.jpg File:Jungle Babbler 20-Mar-2007 4-40-12 ver2.JPG File:Bird on a stick.jpg File:Jungle Babbler (Turdoides striata) @ Nilambur.jpg File:Jungle Babbler - Bandavhgarh - India 8354 (19551622951).jpg </gallery> =====''[[Turdoides subrufa|Turdoides subrufa]]'' ([[Rufous babbler|Rufous babbler]] / [[ചെഞ്ചിലപ്പൻ|ചെഞ്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rufous Babbler.jpg File:Rufous Babbler (Turdoides subrufa).jpg File:Rufous Babbler by N. A. Naseer.jpg File:Rufous Babbler(Turdoides subrufa) (2).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Locustellidae|Locustellidae]] (Bush warblers and grassbirds)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chaetornis|Chaetornis]]'' ==== =====''[[Chaetornis striata|Chaetornis striata]]'' ([[Bristled grassbird|Bristled grassbird]] / [[മുള്ളൻ പുൽക്കുരുവി|മുള്ളൻ പുൽക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bristled Grassbird (9252745617).jpg File:Bristledgrassbird DSC 7235 100813 dadri 01.jpg File:Bristledgrassbird DSC 7235 100813 dadri 02.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Locustella|Locustella]]'' ==== =====''[[Locustella certhiola|Locustella certhiola]]'' ([[Pallas's grasshopper warbler|Pallas's grasshopper warbler]] / [[കരിവാലൻ പുൽക്കുരുവി|കരിവാലൻ പുൽക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rusty-rumped Warbler (Locustella certhiola) I IMG 2750.jpg File:Rusty-rumped Warbler (Locustella certhiola) I IMG 2748.jpg File:Orthotomus ruficeps borneoensis & Locustella certhiola 1876.jpg </gallery> =====''[[Locustella naevia|Locustella naevia]]'' ([[Common grasshopper warbler|Common grasshopper warbler]] / [[പുൽക്കുരുവി|പുൽക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Flickr - Rainbirder - Grasshopper Warbler (Locustella naevia).jpg File:Flickr - Rainbirder - Grasshopper Warbler (Locustella naevia) (1).jpg File:Grasshopper Warbler Locustella naevia by Dr Raju Kasambe (3).jpg File:Locustella naevia vogelartinfo chris romeiks R7F3264.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Schoenicola|Schoenicola]]'' ==== =====''[[Schoenicola platyurus|Schoenicola platyurus]]'' ([[Broad-tailed grassbird|Broad-tailed grassbird]] / [[പോതക്കിളി|പോതക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Broad-tailed Grassbird.jpg File:Calamodyta brachyptera - 1796-1808 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16200095.tif </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Monarchidae|Monarchidae]] (Monarchs and paradise flycatchers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hypothymis|Hypothymis]]'' ==== =====''[[Hypothymis azurea|Hypothymis azurea]]'' ([[Black-naped monarch|Black-naped monarch]] / [[വെൺനീലി|വെൺനീലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Napped Monarch Prasanna Mamidala.jpg File:Hypothymi azurea4.jpg File:Hypothymi azurea11.jpg File:Black-naped monarch or black-naped blue flycatcher (Hypothymis azurea) male.JPG File:Black-naped Monarch-9097 (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Terpsiphone|Terpsiphone]]'' ==== =====''[[Terpsiphone paradisi|Terpsiphone paradisi]]'' ([[Indian paradise flycatcher|Indian paradise flycatcher]] / [[നാകമോഹൻ|നാകമോഹൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Terpsiphone paradisi -Nandi Hills, Karnataka, India -male-8.jpg|ആൺ File:Terpsiphone paradisi -India -male-8.jpg|ആൺ File:Indian Paradise Flycatcher, Tadoba National Park, Maharashtra (cropped).jpg|ആൺ File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|ആൺ File:Paradise Fly (cropped).JPG|പെൺ File:Indian Paradise Flycatcher (F).jpg|പെൺ File:Asian paradise flycatcher1.jpg|Nest </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Motacillidae|Motacillidae]] (Wagtails and pipits)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anthus|Anthus]]'' ==== =====''[[Anthus campestris|Anthus campestris]]'' ([[Tawny pipit|Tawny pipit]] / [[ചരൽവരമ്പൻ|ചരൽവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tawny Pipit - Carso - Italy S4E5598 (16378620184).jpg File:Tawny pipit.jpg File:Anthus campestris-3.jpg File:Anthus campestris in Baikonur.jpg </gallery> =====''[[Anthus cervinus|Anthus cervinus]]'' ([[Red-throated pipit|Red-throated pipit]] / [[ചെങ്കണ്ടൻ വരമ്പൻ|ചെങ്കണ്ടൻ വരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-throated Pipit.jpg File:Anthus cervinus-ku.jpg File:Anthus cervinus by pdsoki.jpg File:Red-throated Pipit (Anthus cervinus).jpg </gallery> =====''[[Anthus godlewskii|Anthus godlewskii]]'' ([[Blyth's pipit|Blyth's pipit]] / [[ബ്ലയ്ത്ത് വരമ്പൻ|ബ്ലയ്ത്ത് വരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blyth s Pipit Anthus godlewskii.jpg File:Blyth's Pipit - Eaglenest - India FJ0A8509 (33902515000).jpg File:Blyth's Pipit Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim 05.05.2016.jpg File:Anthus godlewskii.jpg </gallery> =====''[[Anthus hodgsoni|Anthus hodgsoni]]'' ([[Olive-backed pipit|Olive-backed pipit]] / [[പച്ചവരമ്പൻ|പച്ചവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Olive-backed Pipit (cropped).jpg File:Ob Pipit DSCN3767 (cropped).jpg File:Anthus hodgsoni a4.JPG File:Anthus hodgsoni2.jpg File:Olive-backed Pipit - Corbett NP - India 1663 (16378634174).jpg </gallery> =====''[[Anthus nilghiriensis|Anthus nilghiriensis]]'' ([[Nilgiri pipit|Nilgiri pipit]] / [[മലവരമ്പൻ|മലവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nilgir Pipit (Anthus nilghiriensis) 18-Apr-2007 12-12-32 PM.JPG File:Anthus nilghiriensis 1.jpg File:NilgiriPipit (cropped).jpg File:NilgiriPipit1.jpg </gallery> =====''[[Anthus richardi|Anthus richardi]]'' ([[Richard's pipit|Richard's pipit]] / [[വലിയവരമ്പൻ|വലിയവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Anthus richardi - Laem Pak Bia.jpg File:Richards pipit-3 (cropped).jpg </gallery> =====''[[Anthus rufulus|Anthus rufulus]]'' ([[Paddyfield pipit|Paddyfield pipit]] / [[വയൽവരമ്പൻ|വയൽവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Paddyfield Pipit I4-Kolkata IMG 2109.jpg File:MG 8236 PFP INW 02.jpg File:Paddy Field Pipit (cropped).jpg File:Paddyfield pipit by David Raju (cropped).jpg File:Paddyfield Pipit.jpg File:Oriental Pipit (8457830001).jpg </gallery> =====''[[Anthus similis|Anthus similis]]'' ([[Long-billed pipit|Long-billed pipit]] / [[പാറനിരങ്ങൻ|പാറനിരങ്ങൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Aravalli BiodivPark Gurgaon DSC9162 long-billed pipit.jpg File:Long-billed Pipit - Natal - South Africa S4E6593 (16378617574) (cropped).jpg File:Long-billed Pipit RWD.jpg File:Long-billed pipit (cropped).jpg File:Anthus similis2.jpg </gallery> =====''[[Anthus trivialis|Anthus trivialis]]'' ([[Tree pipit|Tree pipit]] / [[മരവരമ്പൻ|മരവരമ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tree Pipit Anthus trivialis by Dr. Raju Kasambe DSCN7208 (cropped).jpg File:2015-04-21 Anthus trivialis, Abernethy Forest 1 (cropped).jpg File:Baumpieper (Anthus trivialis), Holzwarchetal bei Mürringen, Ostbelgien (3938435013) (cropped).jpg File:Oriental Tree Pipit.jpg File:Anthus trivialis vogelartinfo chris romeiks CHR4025 (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dendronanthus|Dendronanthus]]'' ==== =====''[[Dendronanthus indicus|Dendronanthus indicus]]'' ([[Forest wagtail|Forest wagtail]] / [[കാട്ടുവാലുകുലുക്കി|കാട്ടുവാലുകുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Forest Wagtail by David Raju (cropped).jpg File:Forest Wagtail (cropped).jpg File:Forest Wagtail - Thailand S4E8218 (16813296958).jpg File:Dendronanthus indicus 18 - Christopher Watson (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Motacilla|Motacilla]]'' ==== =====''[[Motacilla alba|Motacilla alba]]'' ([[White wagtail|White wagtail]] / [[വെള്ള വാലുകുലുക്കി|വെള്ള വാലുകുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:WhiteWagtail DSCN3206.jpg File:White wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 9947.jpg File:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg File:White Wagtail (Motacilla alba) near Hodal I IMG 9645.jpg </gallery> =====''[[Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]]'' ([[Grey wagtail|Grey wagtail]] / [[വഴികുലുക്കി|വഴികുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey wagtail (Motacilla cinerea) from nilgiris DSC 0771.jpg File:Grey Wagtail DSC8805.JPG File:Ballerina giallaMG 4414.jpg File:Grey Wagtail (Motacilla cinerea) by Dharani Prakash.jpg </gallery> =====''[[Motacilla citreola|Motacilla citreola]]'' ([[Citrine wagtail|Citrine wagtail]] / [[മഞ്ഞത്തലയൻ വാലുകുലുക്കി|മഞ്ഞത്തലയൻ വാലുകുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Citrine Wagtail Motacilla citreola.jpg File:Motacilla citreola -Gurgaon, Haryana, India -male-8 (1).jpg File:Citrine Wagtail @ IITM (2).jpg File:Citrine Wagtail @ IITM (3).jpg File:Citrine wagtail bird (2014) 4303.jpg </gallery> =====''[[Motacilla flava|Motacilla flava]]'' ([[Western yellow wagtail|Western yellow wagtail]] / [[മഞ്ഞ വാലുകുലുക്കി|മഞ്ഞ വാലുകുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:A Yellow Wagtail.jpg File:Motacilla flava by Davidraju (cropped).jpg File:Yellow Wagtail @ IITM.jpg File:Yellow Wagtail DSC9939.jpg </gallery> =====''[[Motacilla maderaspatensis|Motacilla maderaspatensis]]'' ([[White-browed wagtail|White-browed wagtail]] / [[വലിയ വാലുകുലുക്കി|വലിയ വാലുകുലുക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Motacilla maderaspatensis -Pashan Lake, Pune, Maharashtra, India-8.jpg File:White-browed Wagtail (Motacilla madaraspatensis) in Hyderabad W IMG 4376.jpg File:Wb Wagtail DSC 6387.jpg File:White browed wagtail 3.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Muscicapidae|Muscicapidae]] (Chats and flycatchers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Copsychus|Copsychus]]'' ==== =====''[[Copsychus fulicatus|Copsychus fulicatus]]'' ([[Indian robin|Indian robin]] / [[കൽമണ്ണാത്തി|കൽമണ്ണാത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Robin (Saxicoloides fulicatus) in Tirunelveli, India (cropped).jpg|ആൺ File:Indian robin (Copsychus fulicatus) Male from Coimbatore district JEG6547 6X4 (cropped).jpg|ആൺ File:Indian Robin by David Raju (cropped).jpg|ആൺ File:Indian Robin Saxicoloides fulicata.JPG|പെൺ File:Female Indian Robin (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Copsychus malabaricus|Copsychus malabaricus]]'' ([[White-rumped shama|White-rumped shama]] / [[ഷാമക്കിളി|ഷാമക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:MG 0945-White-Rumped-Shama.jpg File:A White Rumped Shama (male).jpg File:Copsychus malabaricus male - Khao Yai.jpg File:White-rumped Shama Thailand.jpg File:Copsychus malabaricus - Khao Yai.jpg|പെൺ File:White-Rumped Shama.jpg </gallery> =====''[[Copsychus saularis|Copsychus saularis]]'' ([[Oriental magpie-robin|Oriental magpie-robin]] / [[മണ്ണാത്തിപ്പുള്ള്|മണ്ണാത്തിപ്പുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Magpie Robin by David Raju (cropped).jpg File:Copsychus saularis 01 (cropped).jpg File:Magpie Robin Copsychus saularis by Dr. Raju Kasambe DSCN3355 (11).JPG File:Oriental Magpie-Robin Copsychus saularis DSCN0961 1.jpg File:Oriental Magpie-Robin (Copsychus saularis) 22-Mar-2007 7-45-18.JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cyornis|Cyornis]]'' ==== =====''[[Cyornis pallipes|Cyornis pallipes]]'' ([[White-bellied blue flycatcher|White-bellied blue flycatcher]] / [[കാട്ടുനീലി|കാട്ടുനീലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-bellied blue flycatcher OMH.jpg|ആൺ File:White-bellied blue flycatcher female, Ganeshgudi, Karnataka, India.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Cyornis rubeculoides|Cyornis rubeculoides]]'' ([[Blue-throated blue flycatcher|Blue-throated blue flycatcher]] / [[നീലച്ചെമ്പൻ പാറ്റപിടിയൻ|നീലച്ചെമ്പൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue-throated Blue Flycatcher Khangchendzonga National Park West Sikkim India 31.03.2016.jpg|ആൺ File:Blue throated Flycatcher Namdapha IMG 5613 (cropped).jpg|ആൺ File:BlueThroatedFlycatcher Aizawl (cropped).JPG|ആൺ File:Blue-throated Flycatcher.jpg|പെൺ File:Blue-throated Blue Flycatcher (f) @ Aralam Jan 2014.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Cyornis tickelliae|Cyornis tickelliae]]'' ([[Tickell's blue flycatcher|Tickell's blue flycatcher]] / [[നീലക്കുരുവി|നീലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tickell's Blue Flycatcher Male.jpg File:The Tickell's Blue Flycatcher.jpg File:Tickell's Blue flycatcher.jpg File:Tickell's Blue flycatcher from Nandi Hills.jpg File:Tickles Blue flycatcher by David Raju (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Eumyias|Eumyias]]'' ==== =====''[[Eumyias albicaudatus|Eumyias albicaudatus]]'' ([[Nilgiri flycatcher|Nilgiri flycatcher]] / [[നീലക്കിളി പാറ്റപിടിയൻ|നീലക്കിളി പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:The Nilgiri Flycatcher by Antony Grossy.jpg File:Nilgiri Flycatcher by N.A. Naseer.jpg File:Nilgiri Flycatcher by Dharani Prakash (cropped).jpg File:NIlgiri Flycatcher (cropped).JPG|പെൺ File:Nilgiri Flycatcher (Eumyias albicaudatus) – Female by Dharani Prakash (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Eumyias thalassinus|Eumyias thalassinus]]'' ([[Verditer flycatcher|Verditer flycatcher]] / [[നീലമേനി പാറ്റപിടിയൻ|നീലമേനി പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Verditer Flycatcher Prasanna Mamidala.jpg File:Verditer Flycatcher Eumyias thalassinus by Dr. Raju Kasambe (2).jpg File:Verditer Flycatcher Thailand (cropped).jpg File:Verditer Flycatcher - From The Viridian City (cropped).jpg File:Verditer Flycatcher at sattal DSCN0403 1 (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ficedula|Ficedula]]'' ==== =====''[[Ficedula albicilla|Ficedula albicilla]]'' ([[Taiga flycatcher|Taiga flycatcher]] / [[ചെങ്കണ്ഠൻ പാറ്റപിടിയൻ|ചെങ്കണ്ഠൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-breasted Flycatcher.jpg File:Ficedula albicilla, Japan 1.jpg File:Red-breasted Flycatcher (Ficedula parva).jpg File:Taiga flycatcher (Sanjay Gandhi Biological Park).jpg </gallery> =====''[[Ficedula nigrorufa|Ficedula nigrorufa]]'' ([[Black-and-orange flycatcher|Black-and-orange flycatcher]] / [[കരിഞ്ചെമ്പൻ പാറ്റപിടിയൻ|കരിഞ്ചെമ്പൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black and Orange Flycatcher.jpg File:The Black and Orange Flycatcher.jpg File:A Pair of Black and Orange Flycatcher by Antony Grossy.jpg File:Black and orange Flycatcher (cropped).jpg File:Black-and-orange flycatcher IMG 0998 (cropped).jpg </gallery> =====''[[Ficedula parva|Ficedula parva]]'' ([[Red-breasted flycatcher|Red-breasted flycatcher]] / [[ചെമ്മാറൻ പാറ്റപിടിയൻ|ചെമ്മാറൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Male Red-breasted Flycatcher.jpg|ആൺ File:Red brested flycatcher by David Raju (cropped).jpg|ആൺ File:Red Breasted Flycatcher Winters in Gujarat.jpg|ആൺ File:Red-breatsed Flycatcher Ficedula parva by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (11).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Ficedula ruficauda|Ficedula ruficauda]]'' ([[Rusty-tailed flycatcher|Rusty-tailed flycatcher]] / [[ചെമ്പുവാലൻ പാറ്റപിടിയൻ|ചെമ്പുവാലൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rusty tailed flycatcher (cropped).jpg File:Rusty-tailed Flycatcher I IMG 7389.jpg File:Avium Species Novae (8423921932).jpg </gallery> =====''[[Ficedula subrubra|Ficedula subrubra]]'' ([[Kashmir flycatcher|Kashmir flycatcher]] / [[കാശ്മീരി പാറ്റപിടിയൻ|കാശ്മീരി പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bhargav Dwaraki Kashmiri Flycatcher.jpg File:Bhargav Dwaraki KASHMIRI FLYCATCHER2.jpg </gallery> =====''[[Ficedula superciliaris|Ficedula superciliaris]]'' ([[Ultramarine flycatcher|Ultramarine flycatcher]] / [[കടുംനീലി പാറ്റപിടിയൻ|കടുംനീലി പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ultramarine flycatcher at Sattal DSCN1699-1.jpg File:Ultramarine Flycatcher (cropped).jpg File:Ultramarine Flycatcher Pangot Uttarakhand India 04.10.2014.jpg File:Ultramarine flycatcher in Nainital (cropped).jpg File:Ultramarine Flycatcher (Ficedula superciliaris) Naggar, Himachal Pradesh, 2013 (cropped).JPG </gallery> =====''[[Ficedula zanthopygia|Ficedula zanthopygia]]'' ([[Yellow-rumped flycatcher|Yellow-rumped flycatcher]] / [[മഞ്ഞവാലൻ പാറ്റപിടിയൻ|മഞ്ഞവാലൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Male Yellow-rumped Flycatcher (Ficedula zanthopygia) Korea May 2012.jpg|ആൺ File:Ficedula zanthopygia 1.jpg|പെൺ File:Yellow-rumped Flycatcher (Ficedula zanthopygia).jpg|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Larvivora|Larvivora]]'' ==== =====''[[Larvivora brunnea|Larvivora brunnea]]'' ([[Indian blue robin|Indian blue robin]] / [[നിലത്തൻ|നിലത്തൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Luscinia brunnea.jpg File:Larvivora brunnea, male, Nandi Hills.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Luscinia|Luscinia]]'' ==== =====''[[Luscinia svecica|Luscinia svecica]]'' ([[Bluethroat|Bluethroat]] / [[നീലകണ്ഠപക്ഷി|നീലകണ്ഠപക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blaukehlchen Beobachtungsplattform.jpg File:Bluethroat - Flevoland - Netherlands 6346 (19337344276).jpg File:David Palmer Bluethroat.jpg File:Bluethroat - Luscinia svecica - DSC00088.jpg File:Luscinia svecica, Parwan, Afghanistan 4 (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Monticola|Monticola]]'' ==== =====''[[Monticola cinclorhyncha|Monticola cinclorhyncha]]'' ([[Blue-capped rock thrush|Blue-capped rock thrush]] / [[മേനിപ്പാറക്കിളി|മേനിപ്പാറക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue Capped Rock Thrush.jpg|ആൺ File:Blue capped Rock Thrush.jpg|ആൺ File:Blue-capped Rock-thrush @ Kakkadampoil 2-2-14 (cropped).jpg|ആൺ File:Blue-capped Rock-thrush Monticola cinclorhyncha Female by Dr. Raju Kasambe DSC 4068 (12).jpg|പെൺ File:Bcr Thrush DSCN9005 v1.JPG|Immature </gallery> =====''[[Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]]'' ([[Common rock thrush|Common rock thrush]] / [[ചെമ്പുവാലൻ പാറക്കിളി|ചെമ്പുവാലൻ പാറക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Monsax.jpg|ആൺ (summer) File:Common rock thrush.jpg|ആൺ (summer) File:Common rock thrush 1 (cropped).jpg|ആൺ (summer) File:Rufous-tailed Rock Thrush Monticola saxatilis - 1st winter male - Side 1.jpg|ആൺ (winter) File:Rufous-tailed Rock Thrush Monticola saxatilis - 1st winter male - Back (cropped).jpg|ആൺ (winter) File:Rufous-tailed Rock Thrush Monticola saxatilis - 1st winter male - Front (cropped).jpg|ആൺ (winter) </gallery> =====''[[Monticola solitarius|Monticola solitarius]]'' ([[Blue rock thrush|Blue rock thrush]] / [[നീലപ്പാറക്കിളി|നീലപ്പാറക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue Rock thrush by David Raju (cropped).jpg|ആൺ File:Monticola solitarius, Spain 1.jpg|ആൺ File:Blue Rock Thrush (cropped).jpg|ആൺ File:Monticola solitarius 29-August-2015.jpg|പെൺ File:Blue rock thrush 2014dz18 à abizar (cropped).JPG|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Muscicapa|Muscicapa]]'' ==== =====''[[Muscicapa dauurica|Muscicapa dauurica]]'' ([[Asian brown flycatcher|Asian brown flycatcher]] / [[തവിട്ടു പാറ്റപിടിയൻ|തവിട്ടു പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Asian Brown Flycatcher (Muscicapa dauurica) curiously looking onto something.jpg File:Asian Brown Flycatcher (Muscicapa dauurica) at Periyar National Park.jpg File:Asian Brown Flycatcher (Muscicapa dauurica) (15489798050).jpg File:Asian Brown Flycatcher Thailand.jpg File:Muscicapa dauurica 2 - Khao Yai.jpg </gallery> =====''[[Muscicapa muttui|Muscicapa muttui]]'' ([[Brown-breasted flycatcher|Brown-breasted flycatcher]] / [[മുത്തുപ്പിള്ള|മുത്തുപ്പിള്ള]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown-breasted Flycatcher (Muscicapa muttui).jpg File:The Brown Breasted Flycatcher.jpg File:Muscicapa muttui.jpg File:Brown-breasted Flycatcher Muscicapa muttui DSCN5439 (5).jpg File:Brown breasted flycatcher.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Myophonus|Myophonus]]'' ==== =====''[[Myophonus horsfieldii|Myophonus horsfieldii]]'' ([[Malabar whistling thrush|Malabar whistling thrush]] / [[ചൂളക്കാക്ക|ചൂളക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malabar whistling thrush (Myophonus horsfieldii) from anaimalai hills JEG4924.jpg File:Malabar whistling thrush (cropped).jpg File:Malabar Whistling Thrush by N.A. Nazeer.jpg File:Malabar Whistling-Thrush.jpg File:Myophonus horsfieldii -Tamil Nadu, India-8.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Oenanthe|Oenanthe]]'' ==== =====''[[Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]]'' ([[Desert wheatear|Desert wheatear]] / [[മരുപ്പക്ഷി|മരുപ്പക്ഷി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Desert wheatear (M) (15554995150).jpg|ആൺ (summer) File:Desert Wheatear Male.jpg|ആൺ (winter) File:Desert Wheatear Oenanthe deserti Male Dr Raju Kasambe. Photo taken at Dombivli, distt. Thane, Maharashtra, India..JPG|ആൺ (winter) File:Desert Wheatear (cropped).jpg|ആൺ (winter) File:Desert Wheatear Oenanthe deserti female by Dr Raju Kasambe (2) (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]]'' ([[Isabelline wheatear|Isabelline wheatear]] / [[നെന്മണിക്കുരുവി|നെന്മണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Isabelline Wheatear (Oenanthe isabellina) (6786498564).jpg File:Oenanthe isabellina, Sivas 2017-07-02 01-1 (cropped).jpg File:Isabelline Wheatear (Oenanthe isabellina) (34768435912).jpg File:Isabelline Wheatear (Oenanthe isabellina) - סלעית ערבות.JPG </gallery> =====''[[Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]]'' ([[Northern wheatear|Northern wheatear]] / [[വടക്കൻ നെന്മണിക്കുരുവി|വടക്കൻ നെന്മണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oenanthe oenanthe Larvik.JPG|ആൺ File:Oenanthe oenanthe -Inishbofin, County Galway, Ireland-8a.jpg|ആൺ File:Oenanthe oenanthe Norway.jpg|ആൺ File:Northern wheatear Oenanthe oenanthe.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]]'' ([[Pied wheatear|Pied wheatear]] / [[വെള്ളക്കറുപ്പൻ നെന്മണിക്കുരുവി|വെള്ളക്കറുപ്പൻ നെന്മണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Черногърбо каменарче на нос Калиакра (cropped).jpg|ആൺ File:Pied Wheatear (Oenanthe pleschanka) (8079431820).jpg|ആൺ File:Pied Wheatear - Tanzania 2008-02-29 0225 (19406836875).jpg|ആൺ File:Oenanthe pleschanka 1.jpg|Juvenile </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phoenicurus|Phoenicurus]]'' ==== =====''[[Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]]'' ([[Black redstart|Black redstart]] / [[വിറവാലൻ കുരുവി|വിറവാലൻ കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Phoenicurus ochruros rufiventris, New Delhi (cropped).jpg|ആൺ File:Black Redstart ( Phoenicurus ochuros ).jpg|ആൺ File:Black Redstart - Phoenicurus ochruros - DSC03334.jpg File:Phoenicurus ochruros (14348645036).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Saxicola|Saxicola]]'' ==== =====''[[Saxicola caprata|Saxicola caprata]]'' ([[Pied bush chat|Pied bush chat]] / [[ചുറ്റീന്തൽക്കിളി|ചുറ്റീന്തൽക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pied bush chat (Saxicola caprata)male from nilgiris DSC 1123.jpg|ആൺ File:Pied Bushchat (m) Sholinganallur 12February2017 (cropped).jpg|ആൺ File:Pied Bushchat male (cropped).jpg|ആൺ File:Pied bush chat (Saxicola caprata) female from nilgiris DSC 1129 (cropped).jpg|പെൺ File:Pied Bushchat (f) (cropped).jpg|പെൺ File:Pied bush chat (Saxicola caprata)Female (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Saxicola maurus|Saxicola maurus]]'' ([[Siberian stonechat|Siberian stonechat]] / [[ചരൽക്കുരുവി|ചരൽക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Kevirhezok-4.jpg|ആൺ (breeding) File:Siberian Stonechat-6077 (cropped).jpg|ആൺ (winter) File:Siberian Stonechat Saxicola maurus.jpg|ആൺ (winter) File:Siberian stonechat Male (cropped).jpg|ആൺ (winter) File:Common Stonechat Female (6741279211) (cropped).jpg|പെൺ File:Siberian Stonechat or Asian or Common Stonechat (Saxicola maurus) female. Thane, Maharashtra. IMG 6787 (5).JPG|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sholicola|Sholicola]]'' ==== =====''[[Sholicola albiventris|Sholicola albiventris]]'' ([[White-bellied blue robin|White-bellied blue robin]] / [[വെള്ളവയറൻ ചോലക്കിളി|വെള്ളവയറൻ ചോലക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White Bellied Blue Robin.jpg File:White-bellied blue robin.jpg File:White-bellied Blue Robin by N.A. Nazeer.jpg </gallery> =====''[[Sholicola major|Sholicola major]]'' ([[Nilgiri blue robin|Nilgiri blue robin]] / [[ചെമ്പുവയറൻ ചോലക്കിളി|ചെമ്പുവയറൻ ചോലക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nilgiri Blue Robin at Coonoor.jpg File:Nilgiri Blue Robin (cropped).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Nectariniidae|Nectariniidae]] (Sunbirds and spiderhunters)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Arachnothera|Arachnothera]]'' ==== =====''[[Arachnothera longirostra|Arachnothera longirostra]]'' ([[Little spiderhunter|Little spiderhunter]] / [[തേൻകിളിമാടൻ|തേൻകിളിമാടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Little spiderhunter India.jpg File:Little Spiderhunter (Arachnothera longirostra) - Flickr - Lip Kee.jpg File:Little Spiderhunter (Arachnothera longirostra)IMG 4922 (5).JPG File:Little Spiderhunter (Arachnothera longirostra) (8068189347) (cropped).jpg File:Arachnothera longirostra Keulemans.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Cinnyris|Cinnyris]]'' ==== =====''[[Cinnyris asiaticus|Cinnyris asiaticus]]'' ([[Purple sunbird|Purple sunbird]] / [[കറുപ്പൻ തേൻകിളി|കറുപ്പൻ തേൻകിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nectar sucker (cropped).jpg|ആൺ (breeding) File:Purple Sunbird (Cinnyris asiaticus) - Tirunelveli.jpg|ആൺ (breeding) File:Purple Sunbird in Eclipse (6031479004).jpg|ആൺ (eclipse) File:Purple Sunbird male in Eclipse.jpg|ആൺ (eclipse) File:A Female Purple Sunbird (Cinnyris asiaticus) (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Cinnyris lotenius|Cinnyris lotenius]]'' ([[Loten's sunbird|Loten's sunbird]] / [[കൊക്കൻ തേൻ‌കിളി|കൊക്കൻ തേൻ‌കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Loten's Sunbird (male) @ Nilambur.jpg|ആൺ (breeding) File:Loten's Sunbird (m) @ Nilambur (cropped).jpg|ആൺ (breeding) File:Thaen kuruvi- changing color07.jpg|ആൺ (eclipse) File:Loten's sunbird Female.jpg|പെൺ File:Loten'sSunbird(F).jpg|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Leptocoma|Leptocoma]]'' ==== =====''[[Leptocoma minima|Leptocoma minima]]'' ([[Crimson-backed sunbird|Crimson-backed sunbird]] / [[ചെറുതേൻകിളി|ചെറുതേൻകിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Crimson Backed Sunbird.jpg File:SaurabhSawant MG 1470 (cropped).jpg File:Crimson-backed Sunbird.jpg File:Crimson-backed sunbird male (Leptocoma minima) from nilgiris DSC 1675.jpg </gallery> =====''[[Leptocoma zeylonica|Leptocoma zeylonica]]'' ([[Purple-rumped sunbird|Purple-rumped sunbird]] / [[മഞ്ഞത്തേൻകിളി|മഞ്ഞത്തേൻകിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Purple-rumped Sunbird - male.jpg|ആൺ File:Female Purple-rumped sunbird in the backyard of an empty plot in Judicial Layout, Bangalore. 29 March 2016.jpg|പെൺ File:Female Purple-rumped Sunbird.JPG|പെൺ File:Purple rumped sunbird (cropped).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Oriolidae|Oriolidae]] (Orioles)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Oriolus|Oriolus]]'' ==== =====''[[Oriolus chinensis|Oriolus chinensis]]'' ([[Black-naped oriole|Black-naped oriole]] / [[ചീനമഞ്ഞക്കിളി|ചീനമഞ്ഞക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Naped Oriole (6935459331) (cropped).jpg File:Oriolus chinensis -Selangor, Malaysia -male-8 (cropped).jpg File:Black-naped Oriole.jpg File:Black-naped Oriole (Oriolus chinensis maculatus) - Flickr - Lip Kee.jpg File:Black-naped Oriole Oriolus chinensis Mumbai by Dr. Raju Kasambe (2).jpg </gallery> =====''[[Oriolus kundoo|Oriolus kundoo]]'' ([[Indian golden oriole|Indian golden oriole]] / [[മഞ്ഞക്കിളി|മഞ്ഞക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian golden oriole.jpg File:Indian Golden Oriole - Male (Oriolus kundoo).jpg File:IndianGoldenOriole M.jpg File:IndianGoldenOriole F (cropped).jpg File:Eurasian Golden Oriole (Oriolus oriolus) W IMG 8217.jpg File:Female Indian Golden Oriole, Secunderabad (cropped).jpg </gallery> =====''[[Oriolus xanthornus|Oriolus xanthornus]]'' ([[Black-hooded oriole|Black-hooded oriole]] / [[മഞ്ഞക്കറുപ്പൻ|മഞ്ഞക്കറുപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-hooded Oriole (Oriolus xanthornus) in Kolkata I IMG 7603.jpg File:Black-hooded Oriole (Oriolus xanthornus) in Kolkata I IMG 2538.jpg File:Black-hooded Oriole (Oriolus xanthornus).jpg File:Black-hooded Oriole Oriolus xanthornus, Pannipitiya, Sri Lanka 1.jpg File:Davidraju IMG 7218 (cropped).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Paridae|Paridae]] (Tits)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Machlolophus|Machlolophus]]'' ==== =====''[[Machlolophus aplonotus|Machlolophus aplonotus]]'' ([[Indian black-lored tit|Indian black-lored tit]] / [[പച്ചമരപ്പൊട്ടൻ|പച്ചമരപ്പൊട്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian black-lored tit.jpg File:Indian yellow tit (Parus aplonotus).jpg File:ParusJerdoniGould.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Parus|Parus]]'' ==== =====''[[Parus cinereus|Parus cinereus]]'' ([[Cinereous tit|Cinereous tit]] / [[ചാരമരപ്പൊട്ടൻ|ചാരമരപ്പൊട്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cinereous Tit DSC9994.jpg File:Cinereous tit bird (2013).jpg File:Cinereous Tit Parus cinereus by Dr. Raju Kasambe.JPG File:Cinereous tit bird (2013) 01.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Passeridae|Passeridae]] (Sparrows)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gymnoris|Gymnoris]]'' ==== =====''[[Gymnoris xanthocollis|Gymnoris xanthocollis]]'' ([[Yellow-throated sparrow|Yellow-throated sparrow]] / [[മഞ്ഞത്താലി|മഞ്ഞത്താലി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Petronia xanthocollis -Haryana, India -male-8.jpg File:Another pose of Chestnut-shouldered Petronia, Nagpur by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Chestnut-shouldered Petronia, Nagpur by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg File:Chestnut-shouldered Petronia (Petronia xanthocollis) at Bharatpur I IMG 5262.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Passer|Passer]]'' ==== =====''[[Passer domesticus|Passer domesticus]]'' ([[House sparrow|House sparrow]] / [[അങ്ങാടിക്കുരുവി|അങ്ങാടിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Passer domesticus aug13 3.jpg|ആൺ File:Stay Hungry!.jpg|ആൺ File:Male Common sparrow.jpg|ആൺ File:House Sparrow Male, Andhra Pradesh, India.jpg|ആൺ File:House sparrow (female) Bandipur Tiger Reserve, Karnataka DSC00722.jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Pellorneidae|Pellorneidae]] (Smaller babblers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Alcippe|Alcippe]]'' ==== =====''[[Alcippe poioicephala|Alcippe poioicephala]]'' ([[Brown-cheeked fulvetta|Brown-cheeked fulvetta]] / [[കാനാച്ചിലപ്പൻ|കാനാച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Alcippe poioicephala davisoni - Kaeng Krachan.jpg File:Brown-cheeked Fulvetta - Central Thailand S4E7496 (18926420603).jpg File:Brown cheeked fulvetta.jpg File:Brown-cheeked-fulvetta-from-kottayam-kerala.jpg File:Asian brown flycatcher - Kottayam 2017-02-19 01.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pellorneum|Pellorneum]]'' ==== =====''[[Pellorneum ruficeps|Pellorneum ruficeps]]'' ([[Puff-throated babbler|Puff-throated babbler]] / [[പുള്ളിച്ചിലപ്പൻ|പുള്ളിച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Puff-throated Babbler (14522913494) (cropped).jpg File:Pellorneum ruficeps - Khao Yai.jpg File:Puff throtted babbler.JPG File:Puff-throated Babbler - Thailand S4E7345 (19463351276).jpg File:Puff-throated Babbler Pellorneum ruficeps by Dr. Raju Kasambe DSCN4544 (5) (cropped).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Pittidae|Pittidae]] (Pittas)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pitta|Pitta]]'' ==== =====''[[Pitta brachyura|Pitta brachyura]]'' ([[Indian pitta|Indian pitta]] / [[കാവി|കാവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian pitta (Pitta brachyura) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg File:Birds of terai,uttarakhand.jpg File:Indian pitta (Pitta brachyura), Mayannur, Thrissur.JPG File:INDIAN PITTA.jpg File:Natures own color palette.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Phylloscopidae|Phylloscopidae]] (Leaf warblers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phylloscopus|Phylloscopus]]'' ==== =====''[[Phylloscopus affinis|Phylloscopus affinis]]'' ([[Tickell's leaf warbler|Tickell's leaf warbler]] / [[മഞ്ഞ ഇലക്കുരുവി|മഞ്ഞ ഇലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tickell's Leaf Warbler.JPG File:Tickell's Leaf Warbler (Phylloscopus affinis).jpg File:Tickell's Leaf Warbler Phylloscopus affinis from the Anaimalai hills JEG2540 a (cropped).jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]]'' ([[Common chiffchaff|Common chiffchaff]] / [[ചിഫ്ചാഫ്|ചിഫ്ചാഫ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common chiffchaff by David Raju (cropped).jpg File:Basai Wetland Gurgaon DSC9248 warbler.JPG File:Common Chiffchaff Khangchendzonga National Park West Sikkim India 30.03.2016.jpg File:Common Chiffchaff.jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus humei|Phylloscopus humei]]'' ([[Hume's leaf warbler|Hume's leaf warbler]] / [[ചെറുകൊക്കൻ ഇലക്കുരുവി|ചെറുകൊക്കൻ ഇലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Hume's Warbler - Kazakistan S4E4106 (19261538992).jpg File:Humes leaf warbler by David Raju (cropped).jpg File:Hume's Leaf Warbler 2.jpg File:Hume's Leaf Warbler 3.jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus magnirostris|Phylloscopus magnirostris]]'' ([[Large-billed leaf warbler|Large-billed leaf warbler]] / [[ചൂളൻ ഇലക്കുരുവി|ചൂളൻ ഇലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Large-billed Leaf Warbler (Phylloscopus magnirostris).jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus nitidus|Phylloscopus nitidus]]'' ([[Green warbler|Green warbler]] / [[കടും പച്ചപ്പൊടിക്കുരുവി|കടും പച്ചപ്പൊടിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Green warbler.jpg File:Phylloscopus nitidus Keulemans.jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus occipitalis|Phylloscopus occipitalis]]'' ([[Western crowned warbler|Western crowned warbler]] / [[കുറിത്തലയൻ ഇലക്കുരുവി|കുറിത്തലയൻ ഇലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Western Crowned Warbler.jpg File:Phylloscopus occipitalis 1889.jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]]'' ([[Greenish warbler|Greenish warbler]] / [[ഇളംപച്ച പൊടിക്കുരുവി|ഇളംപച്ച പൊടിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greenish Warbler Phylloscopus trochiloides DSCN1768-1.jpg File:Greenish Warbler Sikkim India 11.05.2014.jpg File:Greenish Warbler by Ron Knight.jpg File:Greenish warbler (Phylloscopus trochiloides).jpg </gallery> =====''[[Phylloscopus tytleri|Phylloscopus tytleri]]'' ([[Tytler's leaf warbler|Tytler's leaf warbler]] / [[സൂചിമുഖി ഇലക്കുരുവി|സൂചിമുഖി ഇലക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tytler's Leaf Warbler.jpg File:TytlersWarbler.jpg File:PhylloscopusTytleri.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Ploceidae|Ploceidae]] (Weavers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ploceus|Ploceus]]'' ==== =====''[[Ploceus manyar|Ploceus manyar]]'' ([[Streaked weaver|Streaked weaver]] / [[കായലാറ്റ|കായലാറ്റ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ploceus manyar (cropped).JPG|ആൺ File:Ploceus manyar at Abassa by Hatem Moushir 1.JPG|ആൺ File:Streaked Weaver (Ploceus manyar) W IMG 6847.jpg|ആൺ File:Streaked Weaver (2).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Ploceus philippinus|Ploceus philippinus]]'' ([[Baya weaver|Baya weaver]] / [[ആറ്റക്കുരുവി|ആറ്റക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Baya weaver (Ploceus philippinus) Male ♂ Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|ആൺ File:Male Baya Weaver in Breeding plumage.JPG|ആൺ File:Baya Weaver, Western Ghats.jpg File:Baya weaver.jpg File:Baya weaver (Ploceus philippinus) female ♀ Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|പെൺ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Pycnonotidae|Pycnonotidae]] (Bulbuls)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Acritillas|Acritillas]]'' ==== =====''[[Acritillas indica|Acritillas indica]]'' ([[Yellow-browed bulbul|Yellow-browed bulbul]] / [[മഞ്ഞച്ചിന്നൻ|മഞ്ഞച്ചിന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow-browed bulbul.jpg File:Yellow-browed bulbul OMH.jpg File:Yellow browed bulbul.jpg File:Yellow Browed Bulbul or Acritillas indica (Jerdon, 1839).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hypsipetes|Hypsipetes]]'' ==== =====''[[Hypsipetes ganeesa|Hypsipetes ganeesa]]'' ([[Square-tailed bulbul|Square-tailed bulbul]] / [[കരിമ്പൻ കാട്ടുബുൾബുൾ|കരിമ്പൻ കാട്ടുബുൾബുൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black Bulbul by N.A. Nazeer.jpg File:Black Bulbul (14569760693).jpg File:Flickr - Rainbirder - Square-tailed Black Bulbul ( Hypsipetes ganeesa humii) in the rain.jpg File:Square-tailed Bulbul (Hypsipetes ganeesa).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pycnonotus|Pycnonotus]]'' ==== =====''[[Pycnonotus cafer|Pycnonotus cafer]]'' ([[Red-vented bulbul|Red-vented bulbul]] / [[നാട്ടുബുൾബുൾ|നാട്ടുബുൾബുൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-vented Bulbul, Bengaluru, 05 FEB 2017.jpg File:Red-vented Bulbul (Pycnonotus cafer) in Tirunelveli, India.jpg File:Red-vented bulbul - Kerala.jpg File:Red Vented Bulbul (Pycnonotus cafer) on a grass field (cropped).jpg File:Bulbul on stem (cropped).jpg File:Red vented Bulbul by David Raju (cropped).jpg </gallery> =====''[[Pycnonotus gularis|Pycnonotus gularis]]'' ([[Flame-throated bulbul|Flame-throated bulbul]] / [[മണികണ്ഠൻ|മണികണ്ഠൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Flame-throated bulbul.jpg File:Flame-throated Bulbul, Kodagu, Karnataka (cropped).jpg File:Flame-throated Bulbul, Thattekad, Kerala.jpg File:Flame-throated Bulbul (Pycnonotus gularis), Thattekad, Kerala 3.jpg File:Flame-throated Bulbul, Karkala, Karnataka, India.jpg </gallery> =====''[[Pycnonotus jocosus|Pycnonotus jocosus]]'' ([[Red-whiskered bulbul|Red-whiskered bulbul]] / [[ഇരട്ടത്തലച്ചി|ഇരട്ടത്തലച്ചി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red whiskerd bulbul by David Raju (cropped).jpg File:Red-whiskered bulbul pair (cropped).jpg File:Red whiskered-Bulbul.jpg File:Red-whiskered bulbul (Pycnonotus jocosus) from anaimalai hills DSC 2119.jpg File:Red-whiskered bulbul by Swaroop Singha Roy (cropped).jpg File:Red-whiskered-bulbul-from-kottayam-kerala-1.jpg </gallery> =====''[[Pycnonotus luteolus|Pycnonotus luteolus]]'' ([[White-browed bulbul|White-browed bulbul]] / [[തവിടൻ ബുൾബുൾ|തവിടൻ ബുൾബുൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-browed Bulbul ( Pycnonotus luteolus).JPG File:White-browed Bulbul, Bengaluru, Vimal Rajyaguru.jpg File:White browed bulbul-4E (cropped).jpg File:White-browed Bulbul (Pycnonotus luteolus).jpg File:White-browed Bulbul (Pycnonotus luteolus) - Flickr - Lip Kee (1).jpg File:White-browed Bulbul in Nagpur , India,by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg </gallery> =====''[[Pycnonotus priocephalus|Pycnonotus priocephalus]]'' ([[Grey-headed bulbul|Grey-headed bulbul]] / [[ചാരത്തലയൻ ബുൾബുൾ|ചാരത്തലയൻ ബുൾബുൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Grey-headed Bulbul, Karnataka 1.jpg File:BrachypusParvicephalusJerdon.jpg </gallery> =====''[[Pycnonotus xantholaemus|Pycnonotus xantholaemus]]'' ([[Yellow-throated bulbul|Yellow-throated bulbul]] / [[മഞ്ഞത്താലി ബുൾബുൾ|മഞ്ഞത്താലി ബുൾബുൾ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow-throated Bulbul.jpg File:Yellow-throated Bulbul-3879 (cropped).jpg File:YellowthroatedBulbulJerdon.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Rhipiduridae|Rhipiduridae]] (Fantails)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Rhipidura|Rhipidura]]'' ==== =====''[[Rhipidura albogularis|Rhipidura albogularis]]'' ([[White-spotted fantail]] / [[വെൺകണ്ഠൻ വിശറിവാലൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spot-breasted Fantail (Rhipidura albogularis).jpg File:White throated fantail.JPG File:White-spotted Fantail (16551227560).jpg </gallery> =====''[[Rhipidura aureola|Rhipidura aureola]]'' ([[White-browed fantail|White-browed fantail]] / [[ആട്ടക്കാരൻ പക്ഷി|ആട്ടക്കാരൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White browe fantail David Raju (cropped).jpg File:White-browed Fantail (Rhipidura aureola) on Vilaiti Keekar (Prosopis juliflora) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 146.jpg File:White browed fantail Mudumalai (cropped).jpg File:White-browed Fantail - Rantambhore - India 86 0063 (19242112560).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Sittidae|Sittidae]] (Nuthatches)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sitta|Sitta]]'' ==== =====''[[Sitta castanea|Sitta castanea]]'' ([[Indian nuthatch|Indian nuthatch]] / [[താമ്രോദരൻ ഗൗളിക്കിളി|താമ്രോദരൻ ഗൗളിക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Nuthatch by Davidraju (cropped).jpg File:Chestnut-bellied Nuthatch.jpg File:BirdsAsiaJohnGoIIGoul 0188.jpg </gallery> =====''[[Sitta frontalis|Sitta frontalis]]'' ([[Velvet-fronted nuthatch|Velvet-fronted nuthatch]] / [[ഗൗളിക്കിളി|ഗൗളിക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Velvet-fronted Nuthatch, Ganeshgudi, 26 FEB 2016, Vimal Rajyaguru,1 (cropped).jpg File:Velvet-fronted Nuthatch from thrissur.jpg File:Velvet-fronted Nuthatch 2.jpg File:Velvet-fronted Nuthatch, Ganeshgudi, 26 FEB 2016, Vimal Rajyaguru,2 (cropped).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Stenostiridae|Stenostiridae]] (Canary-flycatchers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Culicicapa|Culicicapa]]'' ==== =====''[[Culicicapa ceylonensis|Culicicapa ceylonensis]]'' ([[Grey-headed canary-flycatcher|Grey-headed canary-flycatcher]] / [[ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ|ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:The Grey Headed Canary Flycatcher.jpg File:Grey-headed Canary-flycatcher by N.A. Nazeer.jpg File:Culicicapa ceylonensis - Mae Wong.jpg File:Culicicapa ceylonensis nominate subspecies.jpg File:Grey headed canary flycatcher by David Raju (cropped).jpg File:Grey-headed Canary Flycatcher (Culicicapa ceylonensis).jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Sturnidae|Sturnidae]] (Starlings)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Acridotheres|Acridotheres]]'' ==== =====''[[Acridotheres fuscus|Acridotheres fuscus]]'' ([[Jungle myna|Jungle myna]] / [[കിന്നരിമൈന|കിന്നരിമൈന]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jungle Myna, Bengaluru, 05 FEB 2017, Vimal Rajyaguru.jpg File:Jungle myna by Dharani Prakash.jpg File:JungleMyna DSCN4195.jpg File:കിന്നരിമൈന.jpg </gallery> =====''[[Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]]'' ([[Common myna|Common myna]] / [[നാട്ടുമൈന|നാട്ടുമൈന]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Mynah by Rangilo Gujarati.JPG File:Indian Myna.JPG File:Common myna @ koonthankulam.jpg File:Acridotheres tristis (24646687946).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Agropsar|Agropsar]]'' ==== =====''[[Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]]'' ([[Daurian starling|Daurian starling]] / [[ചെന്നീലിക്കാളി|ചെന്നീലിക്കാളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Purple-backed Starling.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gracula|Gracula]]'' ==== =====''[[Gracula indica|Gracula indica]]'' ([[Southern hill myna|Southern hill myna]] / [[തെക്കൻ കാട്ടുമൈന|തെക്കൻ കാട്ടുമൈന]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:SHMyna DSC9598.jpg File:Southern Hill Myna vcrop DSC9598.jpg File:Southern hill myna (Gracula indica) on a ficus tree in anaimalai hills DSC 2662.jpg File:Southern hill myna (Gracula indica) on a ficus tree in anaimalai hills DSC 2668.jpg File:KG SHM.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pastor|Pastor]]'' ==== =====''[[Pastor roseus|Pastor roseus]]'' ([[Rosy starling|Rosy starling]] / [[റോസ് മൈന|റോസ് മൈന]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pastor roseus by Davidraju IMG 3609 (cropped).jpg File:Rosy starling by David Raju (cropped).jpg File:Rosy Starling - Almaty - Kazakstan S4E1244 (22382991808).jpg File:Rosy Starling (Pastor roseus) (8079444740).jpg File:Pastor roseus, immature, Prudhoe 1.jpg|Immature </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sturnia|Sturnia]]'' ==== =====''[[Sturnia blythii|Sturnia blythii]]'' ([[Malabar starling|Malabar starling]] / [[ഗരുഡൻ ചാരക്കാളി|ഗരുഡൻ ചാരക്കാളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg File:Chestnut-tailed Starling.jpg File:Blyth's Starling or Malabar starling Sturnia blythii by Dr Raju Kasambe.JPG File:Malabar Starling DSCN1913 (cropped).jpg </gallery> =====''[[Sturnia pagodarum|Sturnia pagodarum]]'' ([[Brahminy starling|Brahminy starling]] / [[കരിന്തലച്ചിക്കാളി|കരിന്തലച്ചിക്കാളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brahminy Myna (cropped).jpg File:Brahminy starling bird (Ranthambore National Park, 2015).jpg File:Brahminy Starling Sturnia pagodarum by Dr.Raju Kasambe DSCN5648 (2).jpg File:Brahminy starling by Davidraju IMG 0120 (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sturnus|Sturnus]]'' ==== =====''[[Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]]'' ([[Common starling|Common starling]] / [[കാളിക്കിളി|കാളിക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Sturnus vulgaris Gurgaon Delhi.jpg File:Common Starling (Sturnus vulgaris) Leek Wootton.jpg File:Sturnus vulgaris - Toulouse - 2013-01-12.jpg File:Bird Washington October 2016-1.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Sylviidae|Sylviidae]] (Typical warblers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chrysomma|Chrysomma]]'' ==== =====''[[Chrysomma sinense|Chrysomma sinense]]'' ([[Yellow-eyed babbler|Yellow-eyed babbler]] / [[മഞ്ഞക്കണ്ണിച്ചിലപ്പൻ|മഞ്ഞക്കണ്ണിച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow eyed babbler bt David Raju (cropped).jpg File:Yello-eyed Babbler (8177616472).jpg File:Yellow-eyed Babbler of West Bengal.jpg File:Yellow-eyed Babbler in Khajuraho, India (cropped).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sylvia (genus)|Sylvia]]'' ==== =====''[[Sylvia althaea|Sylvia althaea]]'' ([[Hume's whitethroat|Hume's whitethroat]] / [[വെൺതാലിക്കുരുവി|വെൺതാലിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Hume's Whitethroat (Sylvia althaea) (8079442291).jpg File:Hume's Lesser Whitethroat (Sylvia althaea) in Hyderabad, AP W IMG 1441.jpg File:Hume's Lesser Whitethroat (Sylvia althaea) in Kawal WS, AP W IMG 1595.jpg File:Sylvia althaea 1889.jpg </gallery> =====''[[Sylvia crassirostris|Sylvia crassirostris]]'' ([[Eastern Orphean warbler|Eastern Orphean warbler]] / [[കരിന്തലയൻ കുരുവി|കരിന്തലയൻ കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eastern Orphean Warbler - Uzbekistan S4E8419 (18675147404)-cropped.jpg File:ArtamusCucullatusWolf.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Tephrodornithidae|Tephrodornithidae]] (Woodshrikes and flycatcher-shrikes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hemipus|Hemipus]]'' ==== =====''[[Hemipus picatus|Hemipus picatus]]'' ([[Bar-winged flycatcher-shrike|Bar-winged flycatcher-shrike]] / [[അസുരപ്പൊട്ടൻ|അസുരപ്പൊട്ടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bar-winged Flycatcher Shrike Sattal Uttarakhand India 01.02.2015.jpg File:Bar-winged Flycatcher-Shrike - Malaysia MG 6614 (17026698332).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tephrodornis|Tephrodornis]]'' ==== =====''[[Tephrodornis pondicerianus|Tephrodornis pondicerianus]]'' ([[Common woodshrike|Common woodshrike]] / [[അസുരത്താൻ|അസുരത്താൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:അസുരത്താൻ (cropped).jpg File:Common Woodshrike (Tephrodornis pondicerianus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Common woodshrike (Tephrodornis pondicerianus) from Kaas Plateau DSC3290 (cropped).jpg File:Common woodshrike (cropped).jpg File:CommonWoodshrike.JPG </gallery> =====''[[Tephrodornis sylvicola|Tephrodornis sylvicola]]'' ([[Malabar woodshrike|Malabar woodshrike]] / [[അസുരക്കാടൻ|അസുരക്കാടൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malabar woodshrike 01 (cropped).JPG File:Malabar woodshrike - Prasanna Mamidala.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Timaliidae|Timaliidae]] (Old World babblers / Timaliids)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dumetia|Dumetia]]'' ==== =====''[[Dumetia hyperythra|Dumetia hyperythra]]'' ([[Tawny-bellied babbler|Tawny-bellied babbler]] / [[ചിന്നച്ചിലപ്പൻ|ചിന്നച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Tawny bellied warbler 2 by David Raju (cropped).jpg File:Tawny-bellied Babbler foraging (cropped).jpg File:Tawny Bellied Babbler by David Raju (cropped).jpg File:Tawny-bellied Babbler (Dumetia hyperythra) by Dharani Prakash.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pomatorhinus|Pomatorhinus]]'' ==== =====''[[Pomatorhinus horsfieldii|Pomatorhinus horsfieldii]]'' ([[Indian scimitar babbler|Indian scimitar babbler]] / [[ചോലക്കുടുവൻ|ചോലക്കുടുവൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:IndianScimitarBabbler.jpg File:Indian Scimitar Babbler (Pomatorhinus horsfieldii) @ OBG.jpg File:Scimitar Babbler (cropped).jpg File:Indian Scimitar Babbler DSC 4978.jpg File:Indian Scimitar babbler (cropped).JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Rhopocichla|Rhopocichla]]'' ==== =====''[[Rhopocichla atriceps|Rhopocichla atriceps]]'' ([[Dark-fronted babbler|Dark-fronted babbler]] / [[പൊടിച്ചിലപ്പൻ|പൊടിച്ചിലപ്പൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rhopocichla atriceps -Sinharaja Forest Reserve, Sri Lanka-8.jpg File:Dark fronted babblers.jpg File:Dark-fronted Babbler.jpg File:RhopocichlaAtriceps.svg|Subspecies File:TrochalopteronMeridionaleGronvold.jpg|Illustration </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Turdidae|Turdidae]] (Thrushes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Geokichla|Geokichla]]'' ==== =====''[[Geokichla citrina|Geokichla citrina]]'' ([[Orange-headed thrush|Orange-headed thrush]] / [[കുറിക്കണ്ണൻ കാട്ടുപുള്ള്|കുറിക്കണ്ണൻ കാട്ടുപുള്ള്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Zoothera citrina cyanotus by N.A. Nazeer.jpg File:Orange-headed Thrush at Thomankuthu, Idukki, Kerala.jpg File:Orange headed trush.Jobyvarghesephotoarts.Thattekkad.jpg File:Orange headed thrush (Z. c. cyanotus).jpg </gallery> =====''[[Geokichla wardii|Geokichla wardii]]'' ([[Pied thrush|Pied thrush]] / [[കോഴിക്കിളി|കോഴിക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Geokichla wardii -Nandi Hills, Karnataka, India -male-8 (cropped).jpg|ആൺ File:Pied Thrush (cropped).jpg|പെൺ File:ZootheraWardiiKeulemans.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Turdus|Turdus]]'' ==== =====''[[Turdus simillimus|Turdus simillimus]]'' ([[Indian blackbird|Indian blackbird]] / [[കരിങ്കിളി|കരിങ്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Blackbird by N. A. Naseer.jpg File:Turdus simillimus Coonoor 8.jpg File:Indian Blackbird (Turdus simillimus) (cropped).jpg File:Indian Blackbird DSCN9028 v1 (cropped).JPG File:Turdus simillimus Doddabetta Peak.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Zoothera|Zoothera]]'' ==== =====''[[Zoothera neilgherriensis|Zoothera neilgherriensis]]'' ([[Nilgiri thrush|Nilgiri thrush]] / [[കോഴിക്കിളിപ്പൊന്നൻ|കോഴിക്കിളിപ്പൊന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Zoothera neilgherriensis.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Zosteropidae|Zosteropidae]] (White-eyes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Zosterops|Zosterops]]'' ==== =====''[[Zosterops palpebrosus|Zosterops palpebrosus]]'' ([[Oriental white-eye|Oriental white-eye]] / [[വെള്ളക്കണ്ണിക്കുരുവി|വെള്ളക്കണ്ണിക്കുരുവി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental White-eye (3) by N.A. Nazeer.jpg File:Oriental white-eye (Zosterops palpebrosus) from nilgiris DSC 0890.jpg File:Oriental White Eyes.jpg File:Oriental White-eye, Bengaluru, 04 FEB 2017, Vimal Rajyaguru.jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Pelecaniformes|Pelecaniformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Ardeidae|Ardeidae]] (Bitterns, herons and egrets)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ardea|Ardea]]'' ==== =====''[[Ardea alba modesta|Ardea alba modesta]]'' ([[Eastern great egret|Eastern great egret]] / [[പെരുമുണ്ടി|പെരുമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ardea modesta.jpg File:Large Heron.JPG File:Returning with nesting material - Flickr - Lip Kee.jpg|പറക്കൽ File:Grey Herons (Ardea cinerea) with Great Egrets (Casmerodius albus)- Resting & Taking off at Kolkata I IMG 6122.jpg|Flock with ''Ardea cinerea '' </gallery> =====''[[Ardea cinerea|Ardea cinerea]]'' ([[Grey heron|Grey heron]] / [[ചാരമുണ്ടി|ചാരമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Graureiher Grey Heron.jpg File:Cangak abu (Ardea cinerea).jpg File:Graureiher an einem heißen Sommertag.jpg File:Garza Real (Ardea cinerea) (5593437102) cropped.jpg|പറക്കൽ File:Grey Heron (Ardea cinerea) (33144599180).jpg </gallery> =====''[[Ardea intermedia|Ardea intermedia]]'' ([[Intermediate egret|Intermediate egret]] / [[ചെറുമുണ്ടി|ചെറുമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Intermediate Egret Feeding.2.jpg|Breeding plumage File:Intermediate Egret 02.jpg|Non-breeding plumage File:Birds Of Jalmahal Jaipur. 10.JPG File:Ardea intermedia in flight s2.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Ardea purpurea|Ardea purpurea]]'' ([[Purple heron|Purple heron]] / [[ചായമുണ്ടി|ചായമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ardea purpurea (Nagarhole, 2010).jpg File:Ardea purpurea -Lake Baringo, Great Rift Valley, Kenya -adult and chicks-8.jpg File:Airone rosso (Ardea Purpurea) nelle valli del Mincio - panoramio (1).jpg File:Ardea purpurea manilensis.JPG|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ardeola|Ardeola]]'' ==== =====''[[Ardeola grayii|Ardeola grayii]]'' ([[Indian pond heron|Indian pond heron]] / [[കുളക്കൊക്ക്|കുളക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Breeding Indian Pond Heron.jpg File:Indian Pond Heron, Chennai, India 2.jpg File:Indian pond heron (2012).jpg File:Indian Pond Heron at Nest I IMG 8732.jpg|Nest File:MG 1199 copy.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Botaurus|Botaurus]]'' ==== =====''[[Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]]'' ([[Eurasian bittern|Eurasian bittern]] / [[പെരുങ്കൊച്ച|പെരുങ്കൊച്ച]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Bittern - Botaurus stellaris.jpg File:2015-10-19 Botaurus stellaris, Gosforth Park 6.jpg File:Botaurus stellaris -Minsmere RSPB reserve, Suffolk, England-8.jpg|Foraging File:Rohrdommel flug2 400.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Bubulcus|Bubulcus]]'' ==== =====''[[Bubulcus coromandus|Bubulcus coromandus]]'' ([[Eastern cattle egret|Eastern cattle egret]] / [[കാലിമുണ്ടി|കാലിമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cattle egret1.jpg File:Cattle Egret2.jpg File:Bubulcus coromandus, North Sulawesi (2).jpg File:Cattle egret 3 (21641626848).jpg|പറക്കൽ File:Bubulcus coromandus, flock in india 11.jpg|Flock </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Butorides|Butorides]]'' ==== =====''[[Butorides striata|Butorides striata]]'' ([[Striated heron|Striated heron]] / [[ചിന്നക്കൊക്ക്|ചിന്നക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Butorides striata - Laem Pak Bia.jpg File:Striated heron David Raju (cropped).jpg File:Butorides striata - Weimar Meneses (7859455234).jpg File:Striated heron (Butorides striata chloriceps).jpg|Juvenile File:Greenbacked heron fly by (36569102765).jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Egretta|Egretta]]'' ==== =====''[[Egretta garzetta|Egretta garzetta]]'' ([[Little egret|Little egret]] / [[ചിന്നമുണ്ടി|ചിന്നമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Little egret at Varkala beach 20.jpg File:Little Egret - Bangalore.jpg|Breeding plumage File:Lukuba Seidenreiher.jpg File:Little egret in flight, Tamil Nadu.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Egretta gularis|Egretta gularis]]'' ([[Western reef heron|Western reef heron]] / [[തിരമുണ്ടി|തിരമുണ്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Western-reef-heron-kottayam-kerala.jpg|Grey morph File:Egretta gularis oman.jpg|White morph File:Egretta gularis -Egypt-8.jpg|Particoloured File:Western reef heron white morph.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Gorsachius|Gorsachius]]'' ==== =====''[[Gorsachius melanolophus|Gorsachius melanolophus]]'' ([[Malayan night heron|Malayan night heron]] / [[കാട്ടുകൊക്ക്|കാട്ടുകൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malayan Night-Heron - Taiwan S4E8695 (17320173361).jpg File:Gorsachius melanolophus.jpg File:Malayan Night Heron 4978.jpg|Juvenile File:Malayan night heron wings spread out.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ixobrychus|Ixobrychus]]'' ==== =====''[[Ixobrychus cinnamomeus|Ixobrychus cinnamomeus]]'' ([[Cinnamon bittern|Cinnamon bittern]] / [[മഴക്കൊച്ച|മഴക്കൊച്ച]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cinnamon bittern or chestnut bittern (Ixobrychus cinnamomeus) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg File:Cinnamon Bittern Ixobrychus cinnamomeus, juvenile, by Dr Raju Kasambe DSC 1380 (1).jpg File:Ixobrychus cinnamomeus (2).JPG File:Cinnamon bittern.jpg </gallery> =====''[[Ixobrychus flavicollis|Ixobrychus flavicollis]]'' ([[Black bittern|Black bittern]] / [[കരിങ്കൊച്ച|കരിങ്കൊച്ച]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black bittern (Ixobrychus flavicollis).jpg File:BlackBittern.jpg File:Black Bittern - Jason Thompson.jpg File:Catalogue of the Birds in the British Museum (1898 - 1898) (20390541780).jpg|Illustration </gallery> =====''[[Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]]'' ([[Little bittern|Little bittern]] / [[ചിന്നക്കൊച്ച|ചിന്നക്കൊച്ച]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Zwergdommel.jpg File:Little bittern, Ixobrychus minutus - - at Rietvlei Nature Reserve, Gauteng, South Africa (22256313886).jpg File:Little bittern (Ixobrychus minutus).JPG File:47-090506-little-bittern-at-upper-ford-near-Sigri-.jpg File:Ixobrychus minutus -Barcelona, Spain-8.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Ixobrychus sinensis|Ixobrychus sinensis]]'' ([[Yellow bittern|Yellow bittern]] / [[മഞ്ഞകൊച്ച|മഞ്ഞകൊച്ച]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Hong Kong - Yellow Bittern - Ixobrychus sinensis - 2017.jpg File:Ixobrychus sinensis - Bueng Boraphet.jpg File:Ixobrychus sinensis - 01.jpg File:Ixobrychus sinensis P6232813.jpg File:Yellow Bittern 9642.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Nycticorax|Nycticorax]]'' ==== =====''[[Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]]'' ([[Black-crowned night heron|Black-crowned night heron]] / [[പാതിരാക്കൊക്ക്|പാതിരാക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-crowned Night Heron RWD7.jpg File:Black-crowned Night Heron Arches NP.jpeg File:Nycticorax-nycticorax-004.jpg File:Bihoreau Gris.jpg File:A Night Heron building a nest.JPG|Nest </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Pelecanidae|Pelecanidae]] (Pelicans)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pelecanus|Pelecanus]]'' ==== =====''[[Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]]'' ([[Great white pelican|Great white pelican]] / [[വെൺ കൊതുമ്പന്നം|വെൺ കൊതുമ്പന്നം]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Whitepelican edit shadowlift.jpg File:Pelecanus onocrotalus - Great White Pelican, Adana 2016-12-18 01-2.jpg File:Pelecanus onocrotalus Great White Pelecan Liesbeek.JPG File:Great White Pelican AdF.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Pelecanus philippensis|Pelecanus philippensis]]'' ([[Spot-billed pelican|Spot-billed pelican]] / [[പുള്ളിച്ചുണ്ടൻ കൊതുമ്പന്നം|പുള്ളിച്ചുണ്ടൻ കൊതുമ്പന്നം]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spot-billed pelican-02.jpg File:Spot-billed Pelican (Pelecanus philippensis)- Adult with Immatures at nest in Garapadu, AP W IMG 5283.jpg File:Spot-billed Pelican (Pelecanus philippensis) landing with nesting material at nest with chicks W2 IMG 2857.jpg|Nest File:Spot Billed Pelican in perfect symmetry.jpg|In fligjht </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Threskiornithidae|Threskiornithidae]] (bises and spoonbills)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Platalea|Platalea]]'' ==== =====''[[Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]]'' ([[Eurasian spoonbill|Eurasian spoonbill]] / [[ചട്ടുകക്കൊക്കൻ|ചട്ടുകക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eurasian Spoonbill-2.jpg|Breeding plumage File:Espátula - Platalea leucorodia (Threskiornithidae) (6847740268).jpg File:Common spoonbill bird (2014).jpg File:Косар Platalea leucorodia.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Plegadis|Plegadis]]'' ==== =====''[[Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]]'' ([[Glossy ibis|Glossy ibis]] / [[ചെമ്പൻ അരിവാൾക്കൊക്കൻ|ചെമ്പൻ അരിവാൾക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Glossy Ibis (Plegadis falcinellus) (6852448290).jpg File:Plegadis falcinellus (aka) background blurred.jpg File:Glossy ibis bird (2015) 3661 (cropped).jpg File:Glossy Ibis @ Pallikkaranai.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pseudibis|Pseudibis]]'' ==== =====''[[Pseudibis papillosa|Pseudibis papillosa]]'' ([[Red-naped ibis|Red-naped ibis]] / [[ചെന്തലയൻ അരിവാൾക്കൊക്കൻ|ചെന്തലയൻ അരിവാൾക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-naped ibis bird (2014) 2939 (cropped).jpg File:Red-naped Ibis (14612775775).jpg File:Black Ibis or Red-naped Ibis Pseudibis papillosa by Dr. Raju Kasambe 1.jpg File:BlackibisDSC 6311 090913 pusa.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Threskiornis|Threskiornis]]'' ==== =====''[[Threskiornis melanocephalus|Threskiornis melanocephalus]]'' ([[Black-headed ibis|Black-headed ibis]] / [[കഷണ്ടിക്കൊക്കൻ|കഷണ്ടിക്കൊക്കൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Black-headed Ibis (8028611832).jpg File:Black-headed Ibis (Threskiornis melanocephalus) in Tirunelveli.jpg File:Black headed Ibis.JPG File:Black-headed ibis.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==Order (നിര): [[Phaethontiformes|Phaethontiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Phaethontidae|Phaethontidae]] (Tropicbirds)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phaethon|Phaethon]]'' ==== =====''[[Phaethon aethereus|Phaethon aethereus]]'' ([[Red-billed tropicbird|Red-billed tropicbird]] / [[ചെഞ്ചുണ്ടൻ ഉറുമിവാലൻ|ചെഞ്ചുണ്ടൻ ഉറുമിവാലൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-billed tropicbird (Phaethon aethereus mesonauta) with chick.jpg|With chick File:RED BILLED TROPIC BIRD.jpg|പറക്കൽ File:Red-billed-Tropicbird-ventral.jpg|പറക്കൽ File:PhaethonIndicusSmit.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Phaethon lepturus|Phaethon lepturus]]'' ([[White-tailed tropicbird|White-tailed tropicbird]] / [[വെള്ളവാലൻ ഉറുമിവാലൻ|വെള്ളവാലൻ ഉറുമിവാലൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Phaethon lepturus, Seychelles.jpg|In nest File:White-tailed Tropicbird - Phaeton lepturus.jpg|In nest File:Phaethon lepturus -Midway Atoll, USA -flying-8.jpg|പറക്കൽ File:White-tailed tropicbird.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==Order (നിര): [[Phoenicopteriformes|Phoenicopteriformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Palaelodidae|Palaelodidae]] (Flamingos)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phoenicopterus|Phoenicopterus]]'' ==== =====''[[Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]]'' ([[Greater flamingo|Greater flamingo]] / [[വലിയ അരയന്നക്കൊക്ക്|വലിയ അരയന്നക്കൊക്ക്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Flamant rose Salines de Thyna.jpg|Adult File:Greater Flamingo TN.jpg|Courtship File:Flamants à séjoumi.jpg|Subadults File:Phoenicopterus roseus flight (Walvis bay).jpg|പറക്കൽ File:Phoenicopterus roseus, Lido de Thau cf05.jpg|Flock </gallery> ==Order (നിര): [[Piciformes|Piciformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Megalaimidae|Megalaimidae]] (Barbets)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Psilopogon|Psilopogon]]'' ==== =====''[[Psilopogon haemacephalus|Psilopogon haemacephalus]]'' ([[Coppersmith barbet|Coppersmith barbet]] / [[ചെമ്പുകൊട്ടി|ചെമ്പുകൊട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Coppersmith Barbet (13394438015).jpg File:Coppersmith Barbet in Chinsura.JPG File:Coppersmith Barbet-4053.jpg File:Megalaima haemacephala, coppersmith barbet.jpg File:Coppersmith Barbet 6850.jpg </gallery> =====''[[Psilopogon malabaricus|Psilopogon malabaricus]]'' ([[Malabar barbet|Malabar barbet]] / [[ആൽക്കിളി|ആൽക്കിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Malabar Barbet DSCN8039 (cropped).jpg File:MalabarBarbet DSC9669.jpg File:Malabar Barbet (Psilopogon malabaricus) - Male - Sakleshpur - India -2009.jpg File:CtBarbet DSC9622 v1.JPG </gallery> =====''[[Psilopogon viridis|Psilopogon viridis]]'' ([[White-cheeked barbet|White-cheeked barbet]] / [[ചിന്നക്കുട്ടുറുവൻ|ചിന്നക്കുട്ടുറുവൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-cheeked Barbet, Bengaluru, 05 FEB 2017.jpg File:White-CheekedBarbet.jpg File:White cheeked Barbet ( Small green Barbet ).jpg File:White-cheeked Barbet @ Nilambur.jpg </gallery> =====''[[Psilopogon zeylanicus|Psilopogon zeylanicus]]'' ([[Brown-headed barbet|Brown-headed barbet]] / [[ചെങ്കണ്ണൻ കുട്ടുറുവൻ|ചെങ്കണ്ണൻ കുട്ടുറുവൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown-headed Barbet or Large Green Barbet (Megalaima zeylanica).JPG File:Brown-headed Barbet Psilopogon zeylanicus by Dr. Raju Kasambe. DSCN5482 (21).jpg File:Brown headed barbet.jpg File:Brown headed Barbets (5085356107).jpg File:Brown-headed Barbet (Large Green Barbet) - Psilopogon zeylanicus - DSC07056.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Picidae|Picidae]] (Woodpeckers)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Chrysocolaptes|Chrysocolaptes]]'' ==== =====''[[Chrysocolaptes festivus|Chrysocolaptes festivus]]'' ([[White-naped woodpecker|White-naped woodpecker]] / [[പാണ്ടൻ പൊന്നി മരംകൊത്തി|പാണ്ടൻ പൊന്നി മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:White-naped Woodpecker (Chrysocolaptes festivus) in Hyderabad W IMG 7547.jpg File:White-naped Woodpecker (Chrysocolaptes festivus) in Hyderabad W IMG 7545.jpg </gallery> =====''[[Chrysocolaptes guttacristatus|Chrysocolaptes guttacristatus]]'' ([[Greater flameback|Greater flameback]] / [[വലിയ പൊന്നി മരംകൊത്തി|വലിയ പൊന്നി മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Greater Flameback Woodpecker (male).jpg|ആൺ File:Chrysocolaptes guttacristatus, Kaeng Krachan.jpg|ആൺ File:W0A1102 - Copy.jpg|ആൺ File:Greater Goldenback - Ghatgarh, Uttarakhand, India (14979939507).jpg|പെൺ File:Greater Flameback - Corbett NP 1618 (16384505296).jpg|പെൺ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dinopium|Dinopium]]'' ==== =====''[[Dinopium benghalense|Dinopium benghalense]]'' ([[Black-rumped flameback|Black-rumped flameback]] / [[നാട്ടുമരംകൊത്തി|നാട്ടുമരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Flameback Woodpecker.jpg File:Lesser Flameback @ Tanur.jpg File:A lifetime spent pecking.jpg File:Black-rumped flameback.jpg File:Black-rumped Flameback - Bandavhgarh.jpg </gallery> =====''[[Dinopium javanense|Dinopium javanense]]'' ([[Common flameback|Common flameback]] / [[ത്രിയംഗുലി മരംകൊത്തി|ത്രിയംഗുലി മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Common Flame-back Woodpecker.jpg File:Common Flameback (Dinopium javanense) female - Flickr - Lip Kee.jpg File:Common Flameback - Thailand S4E7939 (16223083230).jpg File:Dinopium javanense, common flameback - Kaeng Krachan National Park (16791066322).jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Dryocopus|Dryocopus]]'' ==== =====''[[Dryocopus javensis|Dryocopus javensis]]'' ([[White-bellied woodpecker|White-bellied woodpecker]] / [[കാക്ക മരംകൊത്തി|കാക്ക മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:WhiteBelliedWoodpecker.JPG File:The White Bellied Woodpecker.jpg File:Generasi baru.jpg File:ThriponaxHargittiKeulemans.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Hemicircus|Hemicircus]]'' ==== =====''[[Hemicircus canente|Hemicircus canente]]'' ([[Heart-spotted woodpecker|Heart-spotted woodpecker]] / [[ചിത്രാംഗൻ മരംകൊത്തി|ചിത്രാംഗൻ മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Heart Spotted Woodpecker (male).jpg|ആൺ File:Heart-spotted Woodpecker @ Nilambur.jpg|പെൺ File:Hemicircus canente.jpg|പെൺ File:Heart Spotted Woodpecker(Female) (cropped).jpg|പെൺ File:PicusCordatusJerdon.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Jynx|Jynx]]'' ==== =====''[[Jynx torquilla|Jynx torquilla]]'' ([[Eurasian wryneck|Eurasian wryneck]] / [[കഴുത്തുപിരിയൻകിളി|കഴുത്തുപിരിയൻകിളി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Northern wryneck by David Raju (cropped).jpg File:Wryneck by Pepe Reigada.jpg File:Eurasian Wryneck (cropped).jpg File:Jynx torquilla no.JPG File:EurasianWryneck DSCN3223.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Leiopicus|Leiopicus]]'' ==== =====''[[Leiopicus mahrattensis|Leiopicus mahrattensis]]'' ([[Yellow-crowned woodpecker|Yellow-crowned woodpecker]] / [[മറാഠാ മരംകൊത്തി|മറാഠാ മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Yellow crowned woodpecker.jpg File:Yellow-crowned Woodpecker - Dendrocopos mahrattensis - DSC04524 (cropped).jpg File:Yellow crowned Woodpecker (Male) I IMG 9639.jpg File:Yellow crowned woodpecker (Male) Im IMG 9624 (cropped).jpg File:Dendrocopos mahrattensis Hardwicke.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Micropternus|Micropternus]]'' ==== =====''[[Micropternus brachyurus|Micropternus brachyurus]]'' ([[Rufous woodpecker|Rufous woodpecker]] / [[ചെമ്പൻ മരംകൊത്തി|ചെമ്പൻ മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Rufous woodpecker.jpg File:Celeus brachyurus.jpg File:051204 rufous woodpecker knr - Flickr - Lip Kee.jpg File:Woodpecker - Garbhanga.jpg File:Rufous woodpecker, (Micropternus brachyurus).JPG </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Picumnus|Picumnus]]'' ==== =====''[[Picumnus innominatus|Picumnus innominatus]]'' ([[Speckled piculet|Speckled piculet]] / [[മരംകൊത്തിച്ചിന്നൻ|മരംകൊത്തിച്ചിന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Speckled Piculet - Thailand S4E5000 (15788024654).jpg File:Speckled Piculet Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim India 11.04.2016 (cropped).jpg File:Speckled Piculet - Picumnus innominatus P1030211 (cropped).jpg File:ViviaChinensisKeulemans.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Picus|Picus]]'' ==== =====''[[Picus chlorolophus|Picus chlorolophus]]'' ([[Lesser yellownape|Lesser yellownape]] / [[മഞ്ഞപ്പിടലി മരംകൊത്തി|മഞ്ഞപ്പിടലി മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lesser yellownape Ghatgarh, Uttarakhand, India 06.10.2014.jpg File:Lesser yellownape woodpecker.jpg File:Lesser Yellownape (female).JPG File:Lesser yellownape (cropped).jpg File:Lesser Yellownape woodpecker DSCN0248 1.jpg </gallery> =====''[[Picus xanthopygaeus|Picus xanthopygaeus]]'' ([[Streak-throated woodpecker|Streak-throated woodpecker]] / [[മഞ്ഞക്കാഞ്ചി മരംകൊത്തി|മഞ്ഞക്കാഞ്ചി മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Streak Throated Woodpecker (7554092814).jpg File:Streak-throated Woodpecker - Corbett NP 1260 (15788013004).jpg File:Streak-throatted Woodpecker @ Nilambur.jpg File:Streak-throated woodpecker.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Yungipicus|Yungipicus]]'' ==== =====''[[Yungipicus nanus|Yungipicus nanus]]'' ([[Brown-capped pygmy woodpecker|Brown-capped pygmy woodpecker]] / [[തണ്ടാൻ‌ മരംകൊത്തി|തണ്ടാൻ‌ മരംകൊത്തി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown-capped woodpecker or Indian pygmy woodpecker (Picoides nanus).JPG File:Brown capped pygmy woodpecker042.JPG File:Dendrocopos nanus.jpg File:Brown-capped Pygmy Woodpecker, Haldwani, Uttarakhand.jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Podicipediformes|Podicipediformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Podicipedidae|Podicipedidae]] (Grebes)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tachybaptus|Tachybaptus]]'' ==== =====''[[Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]]'' ([[Little grebe|Little grebe]] / [[മുങ്ങാങ്കോഴി|മുങ്ങാങ്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Little grebe Zwergtaucher.jpg|Breeding plumage File:Tachybaptus ruficollis - Bueng Boraphet.jpg|Non-breeding plumage File:Bng 690V2920 - Flickr - Lip Kee.jpg|Flock File:TachybaptusCapensisSmit.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Procellariiformes|Procellariiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Hydrobatidae|Hydrobatidae]] (Northern storm petrels)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Oceanodroma|Oceanodroma]]'' ==== =====''[[Oceanodroma monorhis|Oceanodroma monorhis]]'' ([[Swinhoe's storm petrel|Swinhoe's storm petrel]] / [[തവിടൻ കാറ്റിളക്കി|തവിടൻ കാറ്റിളക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:OceanodromaMonorhisSmit.jpg|Illustration </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Oceanitidae|Oceanitidae]] (Austral storm petrels)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pelagodroma|Pelagodroma]]'' ==== =====''[[Pelagodroma marina|Pelagodroma marina]]'' ([[White-faced storm petrel|White-faced storm petrel]] / [[വെണ്മുഖി കാറ്റിളക്കി|വെണ്മുഖി കാറ്റിളക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pelagodroma marina - SE Tasmania.jpg File:Whitefacedstormpetrel1.jpg File:Whitefacedstormpetrel2.jpg File:Godmanstormlg.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Oceanites|Oceanites]]'' ==== =====''[[Oceanites oceanicus|Oceanites oceanicus]]'' ([[Wilson's storm petrel|Wilson's storm petrel]] / [[വിൽസൺ കാറ്റിളക്കി|വിൽസൺ കാറ്റിളക്കി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oceanites oceanicus - SE Tasmania.jpg File:Wilsons Storm Petrel (Oceanites oceanicus) hovering Oct 2011 Karnataka Pelagic Udupi.jpg File:Wandering Albatross & Wilson's Storm Petrel (4303138908).jpg File:Wilson's Storm Petrel from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Procellariidae|Procellariidae]] (Shearwaters and petrels)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ardenna|Ardenna]]'' ==== =====''[[Ardenna carneipes|Ardenna carneipes]]'' ([[Flesh-footed shearwater|Flesh-footed shearwater]] / [[ചെങ്കാലൻ തിരവെട്ടി|ചെങ്കാലൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Flesh-footed Shearwater (33536555116).jpg File:Puffinus carneipes -New Zealand -flying-8.jpg File:Flesh 123.JPG File:Flesh-footed Shearwater (33447470091).jpg </gallery> =====''[[Ardenna pacifica|Ardenna pacifica]]'' ([[Wedge-tailed shearwater|Wedge-tailed shearwater]] / [[ആപ്പുവാലൻ തിരവെട്ടി|ആപ്പുവാലൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Wedge-tailed Shearwater 2395575851.jpg File:Starr 990412-0557 Casuarina equisetifolia.jpg File:Wedge tail flight.JPG File:Wedge-tailed Shearwater 2396410954.jpg File:Puffinus cuneatus AvesHawaiienses00Wils 0386.jpg|Illustration </gallery> =====''[[Ardenna tenuirostris|Ardenna tenuirostris]]'' ([[Short-tailed shearwater|Short-tailed shearwater]] / [[കുറുവാലൻ തിരവെട്ടി|കുറുവാലൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Puffinus tenuirostris - SE Tasmania.jpg File:Puffinus tenuirostris Bruny.jpg|Adult File:Puffinus tenuirostris 2.jpg|Fledgling File:Short-tailed Shearwater.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Bulweria|Bulweria]]'' ==== =====''[[Bulweria fallax|Bulweria fallax]]'' ([[Jouanin's petrel|Jouanin's petrel]] / [[കുഴൽമൂക്കൻ തിരവെട്ടി|കുഴൽമൂക്കൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Jouanin's Petrel.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Calonectris|Calonectris]]'' ==== =====''[[Calonectris borealis|Calonectris borealis]]'' ([[Cory's shearwater|Cory's shearwater]] / [[കോറി തിരവെട്ടി|കോറി തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Calonectris diomedea, Cabrera National Park (12076283283).jpg File:Parc national des îles de Zembra et Zembretta 95.JPG File:Calonectris borealis DSC 0223-n2.jpg File:Gelbschnabel-Sturmtaucher DSC 0111-Padela.jpg </gallery> =====''[[Calonectris leucomelas|Calonectris leucomelas]]'' ([[Streaked shearwater|Streaked shearwater]] / [[വരയൻ തിരവെട്ടി|വരയൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Streaked shearwater sitting.jpg File:Calonectris leucomelas 1838.jpg|Illustration </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Puffinus|Puffinus]]'' ==== =====''[[Puffinus persicus|Puffinus persicus]]'' ([[Persian shearwater|Persian shearwater]] / [[പേർഷ്യൻ തിരവെട്ടി|പേർഷ്യൻ തിരവെട്ടി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:PuffinusPersicusSmith.png|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Psittaciformes|Psittaciformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Psittacidae|Psittacidae]] (Parrots)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Loriculus|Loriculus]]'' ==== =====''[[Loriculus vernalis|Loriculus vernalis]]'' ([[Vernal hanging parrot|Vernal hanging parrot]] / [[തത്തച്ചിന്നൻ|തത്തച്ചിന്നൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Vernal-Hanging-Parrot.jpg File:Vernal Hanging Parrot (cropped).jpg File:Loriculus vernalis -Ganeshgudi, Karnataka, India -male-8-1c.jpg File:Vernal hanging parrot (22054978204).jpg File:The Pesky Parrot - Vernal Hanging Parrot (9654098096).jpg File:Vernal Hanging Parrot jpeg.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Psittacula|Psittacula]]'' ==== =====''[[Psittacula columboides|Psittacula columboides]]'' ([[Blue-winged parakeet|Blue-winged parakeet]] / [[നീലത്തത്ത|നീലത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Blue-winged Parakeet pair by N.A. Nazeer.jpg|Pair File:Blue-winged Parakeet (cropped).jpg|ആൺ File:Psittacula columboides (male) -Kerala -India-8.jpg|ആൺ File:Malabar Parkeet by Joseph Lazer (cropped).jpg|ആൺ File:Psittacula columboides (male) -Kerala -India-6.jpg|ആൺ File:Psittacula columboides (female) -Kerala -India-8.jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Psittacula cyanocephala|Psittacula cyanocephala]]'' ([[Plum-headed parakeet|Plum-headed parakeet]] / [[പൂന്തത്ത|പൂന്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Plum headed parakeet (cropped).jpg|ആൺ File:Plum headed parakeet (2).jpg|ആൺ File:Plum headed parakeet (3) (cropped).jpg|ആൺ File:Pair of Plum-headed parakeet (Psittacula cyanocephala) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|Pair File:Plum headed parakeet (1) (cropped).jpg|പെൺ </gallery> =====''[[Psittacula eupatria|Psittacula eupatria]]'' ([[Alexandrine parakeet|Alexandrine parakeet]] / [[വൻതത്ത|വൻതത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Alexandrine Parakeet - Psittacula eupatria - P1030039 (cropped).jpg File:Alexandrine Parakeet at Saltlake Kolkata, West Bengal, INDIA.jpg File:Alexandrine Parakeet - Psittacula eupatria DSC05142.jpg File:Alexandrine Parakeet Psittacula eupatria by Dr. Raju Kasambe.JPG </gallery> =====''[[Psittacula krameri|Psittacula krameri]]'' ([[Rose-ringed parakeet|Rose-ringed parakeet]] / [[മോതിരത്തത്ത|മോതിരത്തത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Perruche à collier (Psittacula krameri), Inde.jpg File:Psittacula krameri -Karnataka, India-8.jpg File:Rose ringed parakeet David Raju.jpg File:Rose-ringed Parakeet eating leaves.JPG File:Indian Ringneck parrot. (Psittacula krameri), (9779826796).jpg </gallery> ==Order (നിര): [[Pterocliformes|Pterocliformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Pteroclidae|Pteroclidae]] (Sandgrouses)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Pterocles|Pterocles]]'' ==== =====''[[Pterocles exustus|Pterocles exustus]]'' ([[Chestnut-bellied sandgrouse|Chestnut-bellied sandgrouse]] / [[മണൽപ്രാവ്|മണൽപ്രാവ്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Chestnut bellied Sandgrouse male.jpg|ആൺ File:Chestnut-bellied sandgrouse Female.jpg|പെൺ File:Pterocles exustus Male & Female.jpg|Pair File:Pterocles exustus 1921.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Strigiformes|Strigiformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Strigidae|Strigidae]] (Typical owls)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Asio|Asio]]'' ==== =====''[[Asio flammeus|Asio flammeus]]'' ([[Short-eared owl|Short-eared owl]] / [[പൂച്ചമൂങ്ങ|പൂച്ചമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Short Eared Owl on the Ground.jpg File:Short-eared owl (Asio flammeus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Asio flammeus at little rann of kutch.JPG File:ShortearedOwl.jpg File:Mocho-dos-banhados (Asio flammeus) voando.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Athene|Athene]]'' ==== =====''[[Athene brama|Athene brama]]'' ([[Spotted owlet|Spotted owlet]] / [[പുള്ളിനത്ത്|പുള്ളിനത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Owl At tree (cropped).jpg File:Indian Owl hunting at night (cropped).jpg File:Spotted Owlet portrait (cropped).jpg File:Spotted owlet by Swaroop Singha Roy 11 (cropped).jpg File:Spotted owlets.jpg File:Spotted owlet (Athene brama.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Bubo|Bubo]]'' ==== =====''[[Bubo bengalensis|Bubo bengalensis]]'' ([[Indian eagle-owl|Indian eagle-owl]] / [[കൊമ്പൻമൂങ്ങ|കൊമ്പൻമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Indian Eagle Owl (Bubo bubo bengalensis) (14824135114).jpg File:Indian eagle-owl (2016).jpg File:Indian eagle owl Bubo bengalensis hutom pecha small.jpg File:Indian eagle-owl (Bubo bengalensis) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg File:Indian Eagle Owl-0661.jpg </gallery> =====''[[Bubo nipalensis|Bubo nipalensis]]'' ([[Spot-bellied eagle-owl|Spot-bellied eagle-owl]] / [[കാട്ടുമൂങ്ങ|കാട്ടുമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Spot-bellied Eagle-Owl by N.A. Nazeer.jpg File:SpotbelliedEagleOwl.jpg File:Flickr - Rainbirder - Spot-bellied Eagle Owl (Bubo nipalensis).jpg File:Bubo nipalensis.jpg File:BuboNipalensisSmit.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Glaucidium|Glaucidium]]'' ==== =====''[[Glaucidium radiatum|Glaucidium radiatum]]'' ([[Jungle owlet|Jungle owlet]] / [[ചെമ്പൻനത്ത്|ചെമ്പൻനത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:BarredJungleOwlet-2 (cropped).jpg File:Jungle Owlet-9272 (cropped).jpg File:Barred Jungle Owlet-1 (cropped).jpg File:Jungle Owlet Glaucidium radiatum, Bandipur, India - Lip Kee.jpg File:Jungle owlet.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ketupa|Ketupa]]'' ==== =====''[[Ketupa zeylonensis|Ketupa zeylonensis]]'' ([[Brown fish owl|Brown fish owl]] / [[മീൻകൂമൻ|മീൻകൂമൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:An adult Brown Fish Owl at Barpeta, Assam by Hedayeat Ullah.jpg File:Brown Fish Owl (Ketupa zeylonensis) of Thrissur, Kerala.JPG File:Brown fishh owl by N A Nazeer (cropped).jpg File:Brown fish owl Ketupa zeylonensis 04 (cropped).jpg File:Brown Fish-Owl resting.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Ninox|Ninox]]'' ==== =====''[[Ninox scutulata|Ninox scutulata]]'' ([[Brown hawk-owl|Brown hawk-owl]] / [[പുള്ളുനത്ത്|പുള്ളുനത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Brown Hawk Owl (40522136102).jpg File:Brown Hawk-Owl - Ninox scutulata.jpg File:Brown hawk-owls couple.jpg File:Brown Hawk Owl - Ninox scutulata - P1030501.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Otus|Otus]]'' ==== =====''[[Otus bakkamoena|Otus bakkamoena]]'' ([[Indian scops owl|Indian scops owl]] / [[ചെവിയൻ നത്ത്|ചെവിയൻ നത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Otus bakkamoena -Bharatpur, Rajasthan, India.jpg File:Collared Scops Owl 5515.jpg File:Indian Scops Owl.jpg File:Owl in Camouflage.jpg File:Indian scops owl (Otus bakkamoena) in Teak (Tectona grandis) cavity.jpg </gallery> =====''[[Otus brucei|Otus brucei]]'' ([[Pallid scops owl|Pallid scops owl]] / [[നരയൻനത്ത്|നരയൻനത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Pallid Scops Owl.jpg File:Pallid Scops Owl-cut.jpg File:ScopBruciiKeulemans.jpg </gallery> =====''[[Otus sunia|Otus sunia]]'' ([[Oriental scops owl|Oriental scops owl]] / [[സൈരന്ധ്രി നത്ത്|സൈരന്ധ്രി നത്ത്]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Oriental Scops Owl, Garbhanga, Assam, 5 june 2017.jpg File:Oriental Scops Owl (Rufous Morph).jpg File:OrientalScopsOwl.jpg File:Oriental Scops Owl Otus sunia, Suklaphanta, Nepal.jpg File:Walden's Scops Owl 05.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Strix|Strix]]'' ==== =====''[[Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]]'' ([[Brown wood owl|Brown wood owl]] / [[കൊല്ലിക്കുറുവൻ|കൊല്ലിക്കുറുവൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Strix leptogrammica -Surrey Bird Sanctuary, Welimada, Sri Lanka -8a.jpg File:Brown Wood Owl1.jpg File:Strix leptogrammica jj.JPG </gallery> =====''[[Strix ocellata|Strix ocellata]]'' ([[Mottled wood owl|Mottled wood owl]] / [[കാലൻകോഴി|കാലൻകോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Mottled Wood Owl by DS.jpg File:Mottled wood owl by David Raju (cropped).jpg File:Don't Mess With Me.jpg File:Mottled Wood Owl by Shah Jahan.jpg File:Mottled Wood Owl perching.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Tytonidae|Tytonidae]] (Barn owls)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phodilus|Phodilus]]'' ==== =====''[[Phodilus assimilis|Phodilus assimilis]]'' ([[Sri Lanka bay owl|Sri Lanka bay owl]] / [[റിപ്ളിമൂങ്ങ|റിപ്ളിമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Ceylon Bay Owl1 Abhilash Arjunan.jpg File:Ceylon Bay Owl2 Abhilash Arjunan.jpg File:Sri Lanka Bay Owl (Phodilus assimilis), Topslip, Western Ghats, Tamil Nadu 2.jpg File:Sri Lanka bay owl KMTR 19 June 1998 trsr.jpg File:Phodilus assimilis Keulemans.jpg </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Tyto|Tyto]]'' ==== =====''[[Tyto javanica stertens|Tyto javanica stertens]]'' ([[Eastern barn owl|Eastern barn owl]] / [[വെള്ളിമൂങ്ങ|വെള്ളിമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Barn Owl by N.A. Nazeer.jpg File:Barn Owl, Surat, India.jpg File:Tyto javanica stertens, Thrissur, India.jpg </gallery> =====''[[Tyto longimembris|Tyto longimembris]]'' ([[Eastern grass owl|Eastern grass owl]] / [[പുൽമൂങ്ങ|പുൽമൂങ്ങ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Eastern-grass-owl-1134817.jpg File:Eastern Grass Owl (immature).JPG|Immature File:StrixCandidaGould.jpg|Illustration </gallery> ==Order (നിര): [[Suliformes|Suliformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Anhingidae|Anhingidae]] (Darters)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Anhinga|Anhinga]]'' ==== =====''[[Anhinga melanogaster|Anhinga melanogaster]]'' ([[Oriental darter|Oriental darter]] / [[ചേരക്കോഴി|ചേരക്കോഴി]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Anhinga melanogaster -Rajasthan, India-8.jpg File:Anhinga melanogaster at Nagarhole.jpg File:ORIENTAL DARTER David Raju.jpg File:2005-darter-fish.jpg File:Darter in action 01.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Fregatidae|Fregatidae]] (Frigatebirds)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Fregata|Fregata]]'' ==== =====''[[Fregata andrewsi|Fregata andrewsi]]'' ([[Christmas frigatebird|Christmas frigatebird]] / [[കൃസ്തുമസ് കടൽക്കള്ളൻ|കൃസ്തുമസ് കടൽക്കള്ളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Christmas Island Frigatebird male - Jakarta Bay MG 5699 (29809183265).jpg|ആൺ File:Christmas Island Frigatebird.JPG|Juvenile File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.38813 - Fregata cf. minor Mathews, 1914 - Fregatidae - skin specimen.jpeg|Preserved specimen </gallery> =====''[[Fregata ariel|Fregata ariel]]'' ([[Lesser frigatebird|Lesser frigatebird]] / [[ചിന്ന കടൽക്കള്ളൻ|ചിന്ന കടൽക്കള്ളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Lesser Frigatebird - Jakarta Bay MG 5563 (29696549022).jpg File:Lesser Frigatebird - Jakarta Bay MG 5459 (29776535926).jpg File:Lesser frigatebird lei.jpg|Head File:Fregata ariel - Labuan Tawoa - Batuputih (3).JPG|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Fregata minor|Fregata minor]]'' ([[Great frigatebird|Great frigatebird]] / [[വലിയ കടൽക്കള്ളൻ|വലിയ കടൽക്കള്ളൻ]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Fragata común (Fregata minor), isla de San Cristóbal, islas Galápagos, Ecuador, 2015-07-24, DD 92.JPG|ആൺ File:Great FrigateBird (Fregata minor) (4139973459).jpg|പെൺ File:Great frigate birds (15323008116).jpg|Flock (see inflated gular sac of male) File:Fragata común (Fregata minor), isla de San Cristóbal, islas Galápagos, Ecuador, 2015-07-24, DD 93.JPG|പറക്കൽ </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Phalacrocoracidae|Phalacrocoracidae]] (Cormorants)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Phalacrocorax|Phalacrocorax]]'' ==== =====''[[Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]]'' ([[Great cormorant|Great cormorant]] / [[വലിയ നീർക്കാക്ക|വലിയ നീർക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Cormorant (Phalacrocorax carbo) (17).jpg File:Cormorant (Phalacrocorax carbo) (14).JPG File:Big cormorant , Sukhna Lake, Chandigarh,India.JPG File:Great cormorant (Phalacrocorax carbo) in flight.jpg|പറക്കൽ </gallery> =====''[[Phalacrocorax fuscicollis|Phalacrocorax fuscicollis]]'' ([[Indian cormorant|Indian cormorant]] / [[കിന്നരി നീർക്കാക്ക|കിന്നരി നീർക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Phalacrocorax fuscicollis - Laem Pak Bia.jpg Great Cormorant at River Bhadra (cropped).jpg File:Indian Cormorant, Munderikadavu, Kerala.jpg File:Indian cormorant in flight - Kerala, 8 January 2014.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Microcarbo|Microcarbo]]'' ==== =====''[[Microcarbo niger|Microcarbo niger]]'' ([[Little cormorant|Little cormorant]] / [[ചെറിയ നീർക്കാക്ക|ചെറിയ നീർക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Microcarbo niger - Laem Pak Bia.jpg File:Cormorant mumbai.jpg File:Little cormorant (Microcarbo niger) - 20070322.jpg File:Little Cormorant by N.A. Nazeer.jpg </gallery> ===Family (കുടുംബം): [[Sulidae|Sulidae]] (Boobies and gannets)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Sula|Sula]]'' ==== =====''[[Sula dactylatra|Sula dactylatra]]'' ([[Masked booby|Masked booby]] / [[നീലമുഖി കടൽവാത്ത|നീലമുഖി കടൽവാത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Maskentoelpel02 (R.Graf).jpg File:Howland Islands Masked Boobies (14365063360).jpg File:Maskedboobys.jpg File:Anim0768 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|പറക്കൽ (juvenile) </gallery> =====''[[Sula sula|Sula sula]]'' ([[Red-footed booby|Red-footed booby]] / [[ചെങ്കാലൻ കടൽ‌വാത്ത|ചെങ്കാലൻ കടൽ‌വാത്ത]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Red-footed Booby Sula sula by Dr. Raju Kasambe DSC 6119 (12).jpg|White morph File:Male Galápagos red-footed booby.jpg|Brown morph File:Red-footed Booby RWD2.jpg|പറക്കൽ File:Red-footed Booby RWD4.jpg|പറക്കൽ </gallery> ==Order (നിര): [[Trogoniformes|Trogoniformes]]== ===Family (കുടുംബം): [[Trogonidae|Trogonidae]] (Trogons)=== ==== Genus (ജനുസ്സ്): ''[[Harpactes|Harpactes]]'' ==== =====''[[Harpactes fasciatus|Harpactes fasciatus]]'' ([[Malabar trogon|Malabar trogon]] / [[തീക്കാക്ക|തീക്കാക്ക]])===== <gallery mode="packed-hover" heights="150px"> File:Harpactes fasciatus 02.jpg File:Malabar Trogon (Male).jpg File:Harpactes fasciatus 03.jpg File:Malabar Trogon female.jpg File:Male Malabar Trogon.jpg </gallery> ==അവലംബം== * [[:File:A checklist of birds of Kerala.pdf| A checklist of birds of Kerala, India. Journal of Threatened Taxa 7(13): 7983–8009 by Praveen Jayadevan (2015)]] * [http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all eBird India - Kerala checklist] * Ali, S. (1969). Birds of Kerala. Oxford University Press, Oxford * [[കെ.കെ. നീലകണ്ഠൻ|ഇന്ദുചൂഡൻ]] (2017). [[കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ (പുസ്തകം)|''കേരളത്തിൽ പക്ഷികൾ'']] (5th Ed.). [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]], [[തൃശ്ശൂർ]] *Grimmett, Richard; Inskipp, Tim; P.O., Nameer (2007). Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]. Mumbai: BNHS. * Grimmett, R., Inskipp, C. and T. Inskipp (1998) ''Birds of the Indian Subcontinent''. Oxford University Press. * [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen, P. C.]] and [[John C. Anderton|Anderton, John C.]] (2005) ''[[Birds of South Asia. The Ripley Guide|Birds of South Asia. The Ripley Guide]]''. (Two volumes) Smithsonian Institution and Lynx Edicions. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.internationalornithology.org/birdlist.html International Ornithologists' Union - Birds of the world] *[http://www.worldbirdnames.org/ioc-lists/crossref/ IOC World Bird List] *[http://datazone.birdlife.org/country/india BirdLife International - Data Zone - India] *[http://www.birds.cornell.edu/ The Cornell Lab of Ornithology] *[http://ebird.org/content/india/ eBird India] *[http://www.indianbirds.in/india/ Indian BIRDS] {{Birds of Kerala|state=expanded}} [[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|*]] [[Category:കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] [[Category:ജീവികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യം]] sfx2utit1xij9auwnacj6kcmmik74lk 0 432077 4662991 3927120 2026-08-29T22:10:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662991 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tindfjallajökull}} {{Infobox mountain | name = Tindfjallajökull | photo = Tindfjallajökull from aeroplane.jpg | photo_caption = Tindfjallajökull | elevation_m = 1462 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | location = [[Iceland]] | range = [[Mid-Atlantic Ridge]] | coordinates = {{coord|63.8|N|19.58|W|type:mountain|display=inline,title}} | topo = | type = [[Stratovolcano]] | age = | last_eruption = Possibly [[Holocene]] | first_ascent = | easiest_route = }} ഐസ്ലാൻഡിൽ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള ഒരു [[Stratovolcano|സ്ട്രാറ്റോവോൾക്കാനോ]]യാണ് '''ടിൻഡ്ഫ്ജല്ലജോക്കുൾ'''.<ref> "Tindfjallajökull". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution.</ref>54,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള Thrsmörk Ignimbrite പൊട്ടിത്തെറിയിൽ 5 കി.മീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള കാൾഡെറ രൂപവത്കരിച്ചു.19 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം ഹിമാനി ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു. <ref> National Land Survey of Iceland (Icelandic)</ref> അതിന്റെ ഉയർന്ന കൊടുമുടി Ýmir (1462m) ആണ്. <ref name="landsurvey">{{Cite web |url=http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |title=National Land Survey of Iceland (Icelandic) |access-date=2018-07-01 |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429182323/http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nat.is/travelguideeng/glacier_tindfjallajokull.htm |title=nat.is - Tindfjallajökull |access-date=2018-06-27 |archive-date=2012-08-28 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AFfB9MPo?url=http://www.nat.is/travelguideeng/glacier_tindfjallajokull.htm |url-status=dead }}</ref> നോർസ് പുരാണത്തിലെ ഭീമൻ İmir എന്നതിൽ നിന്നാണ് ഇതിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ സ്ഫോടനം [[Holocene|ഹോളോസീനിലെ ]] അജ്ഞാത സമയത്തായിരുന്നു <ref name="gvp">{{cite gvp|vnum=1702-04= |title=Tindfjallajökull}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[List of volcanoes in Iceland|ഐസ്‌ലാന്റിലെ അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ]] * [[Glaciers of Iceland|ഐസ്‌ലാന്റിലെ ഹിമാനികൾ]] * [[Volcanism in Iceland|ഐസ്‌ലാന്റിന്റെ വോൾക്കാനിസം]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://icelandicvolcanoes.is/?volcano=TIN Tindfjallajökull] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301201450/http://icelandicvolcanoes.is/?volcano=TIN |date=2019-03-01 }} in the [[Catalogue of Icelandic Volcanoes]] * [http://www.skimountaineer.com/ROF/Beyond/Tind/TindfjallajokullMap.jpg Map of the area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110517083135/http://www.skimountaineer.com/ROF/Beyond/Tind/TindfjallajokullMap.jpg |date=2011-05-17 }} {{Glaciers of Iceland}} [[വർഗ്ഗം:ഐസ്‌ലാന്റിലെ ഹിമാനികൾ]] 480446d7nsqnh4sv97sagn0fi7hjcae 0 441962 4662920 3834134 2026-08-29T12:58:52Z Amherst99 23134 /* */ 4662920 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:“Strengthen_working_discipline_in_collective_farms”_–_Uzbek,_Tashkent,_1933_(Mardjani).jpg|ലഘുചിത്രം|327x327ബിന്ദു|"Strengthen working discipline in collective farms" – Soviet propaganda poster issued in Azerbaijan, 1933]] [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻറെ]] ഭരണകാലത്ത് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] നടപ്പിലാക്കിയ ഭൂപരിഷ്ക്കരണ നടപടി കൂട്ടുടമ സംവിധാനം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.({{Lang-ru|коллективизация}}). 1928 മുതല്ർ 1940 വരെയുള്ള കാലത്ത് കാർഷിക മേഖലയിൽ നടപ്പിലാക്കിയ പ്രസ്തുത പദ്ധതി 1948 മുതൽ 1952 വരെയുള്ള കാലത്താണ് [[റഷ്യ|റഷ്യയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യകളിൽ നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നത്.[[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ]] ആദ്യ പഞ്ചരവത്സര പദ്ധതിയോടെയായിരുന്നു തുടക്കം. വ്യക്തിഗത ഭൂമികളെ പൊതുവായ ഉടമസ്ഥതയിൽ കൊണ്ടുവന്ന് കൂട്ടുകൃഷി നടത്തുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇത്. [[കോൽഗൂസ്]], [[സൗവോസ്]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള കൂട്ടുകൃഷിയായിരുന്നു റഷ്യയിലുണ്ടായിരുന്നത്. വ്യക്തിഗത ഭൂമി കൂട്ടുസംരംഭത്തിലേക്ക് മാറുന്നതോടെ ഉത്പാദനവും വിതരണവും വർദ്ദിക്കുമെന്നായിരുന്നു. സോവിയറ്റ് നേതൃത്വം ആത്മവിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിച്ചത്. നഗര ജനതക്ക് ഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യാനും വ്യവസായങ്ങൾക്ക് അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ലഭ്യമാക്കാനും കാർഷികോത്പ്പന്നങ്ങളുടെ കയറ്റുമതിക്കുമെല്ലാം ഈ കൂട്ടുകൃഷി സംരംഭം ഉപകരിക്കുമെന്നും നേതൃത്വം വിശ്വസിച്ചു. കാർഷികോദ്പാദന വിതരണ പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാനുള്ള പരിഹാരമെന്ന നിലയിലാണ് ആസുത്രകർ ഈ പദ്ധതിയെ വിലയിരുത്തിയത്.<ref>McCauley, Martin, ''Stalin and Stalinism'', p.25, Longman Group, England, {{ISBN|0-582-27658-6}}</ref> എന്നാൽ പദ്ധതി പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അതിവേഗം വ്യവസായവത്കരണ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു.<ref>Davies, R.W., ''The Soviet Collective Farms, 1929–1930,'' Macmillan, London (1980), p. 1.</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} == External links == * [https://web.archive.org/web/20041020112709/http://www.plp.org/books/Stalin/node67.html "The Collectivization 'Genocide'", in ''Another View of Stalin'', by Ludo Martens]. Translated from the French book ''Un autre regard sur Staline'', listed above under "References and further reading". * [http://www.marx2mao.com/Stalin/RCFC30.html "Reply to Collective Farm Comrades" by Stalin] * [http://history.hanover.edu/courses/excerpts/111famine.html Ukrainian Famine: Excerpts from the Original Electronic Text at the web site of Revelations from the Russian Archives] * [https://web.archive.org/web/20070314063045/http://www.usm.maine.edu/eco/joe/works/Soviet.html "Soviet Agriculture: A critique of the myths constructed by Western critics"], by Joseph E. Medley, Department of Economics, University of Southern Maine (US). * [https://web.archive.org/web/20041216105036/http://www.sabre.org/ukrlib/books/ninth.circle/ninth.circle.toc.html "The Ninth Circle"], by Olexa Woropay * [http://www.faminegenocide.com/2003-competition/07-luhovy-famine-genocide.html Prize-winning essay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202103431/http://www.faminegenocide.com/2003-competition/07-luhovy-famine-genocide.html |date=2008-02-02 }} on [http://www.faminegenocide.com/ FamineGenocide.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331184417/http://www.faminegenocide.com/ |date=2007-03-31 }} * [https://web.archive.org/web/20041215132846/http://www.ukrweekly.com/Archive/1983/128312.shtml 1932–34 Great Famine: documented view by Dr. Dana Dalrymple] * [https://www.loc.gov/exhibits/archives/coll.html COLLECTIVIZATION AND INDUSTRIALIZATION] Revelations from the Russian Archives at the [[ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|Library of Congress]] r3v3c743s2d9n8dm2x3cpgzldixh8xc 0 452742 4663017 2920851 2026-08-30T05:33:47Z Malikaveedu 16584 [[തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] താളിലോട്ടുള്ള തിരിച്ചുവിടൽ ഒഴിവാക്കി 4663017 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിനടുത്തുകൂടി കടന്നപോകുന്ന ദേശീയ പാത തലശ്ശേരി പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു. മംഗലാപുരം, ഗോവ, മുംബൈ എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തും കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം എന്നിവയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്തും എത്തി യാത്രചെയ്യാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത ഗ്രാമത്തെ കർണ്ണാടകയിലെ മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മംഗലാപുരം-പാലക്കാട് പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഗ്രാമത്തോട് ചേർന്നുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. ഇന്റർനെറ്റ് വഴി മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്താൽ ഇന്ത്യയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെനിന്ന് തീവണ്ടികൾ ലഭ്യമാണ്. കണ്ണൂരിലും കോഴിക്കോടുമുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തിന് അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങൾ. ഇവ രണ്ടും അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളായ ഇവിടെനിന്ന് മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മാത്രമേ നേരിട്ടുള്ള വിമാന സർവീസുകൾ ലഭ്യമാകൂ. == ഇതും കാണുക == * [[കണ്ണവം]] * [[പിണറായി]] * [[മാവിലായി]] * [[പാനൂർ]] * [[പേരാവൂർ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{Kannur district}} 56viswr3iqyp34k5wsfd6rq6m6dckbr 4663018 4663017 2026-08-30T05:50:11Z Malikaveedu 16584 4663018 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തലശേരി താലൂക്കിലെ [[തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ജില്ലയുടെ തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ, തലശ്ശേരിയിൽ നിന്ന് 20 കിലോമീറ്ററോളം അകലെയും ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് 50 കിലോമീറ്ററും ദൂരത്തിൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലയുടെ അതിർത്തിക്ക് സമീപത്തായാണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള നരിക്കോട്ടുമല വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്. വെക്കളം, കോളയാട്, [[കണ്ണവം]], [[ശിവപുരം (കണ്ണൂർ)|ശിവപുരം]], ചെറുവാഞ്ചേരി, [[പുത്തൂർ (കണ്ണൂർ ജില്ല)|പുത്തൂർ]] എന്നിവ സമീപഗ്രാമങ്ങളാണ്. == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിനടുത്തുകൂടി കടന്നപോകുന്ന ദേശീയ പാത തലശ്ശേരി പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു. മംഗലാപുരം, ഗോവ, മുംബൈ എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തും കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം എന്നിവയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്തും എത്തി യാത്രചെയ്യാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത ഗ്രാമത്തെ കർണ്ണാടകയിലെ മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മംഗലാപുരം-പാലക്കാട് പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഗ്രാമത്തോട് ചേർന്നുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. ഇന്റർനെറ്റ് വഴി മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്താൽ ഇന്ത്യയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെനിന്ന് തീവണ്ടികൾ ലഭ്യമാണ്. കണ്ണൂരിലും കോഴിക്കോടുമുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തിന് അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങൾ. ഇവ രണ്ടും അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളായ ഇവിടെനിന്ന് മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മാത്രമേ നേരിട്ടുള്ള വിമാന സർവീസുകൾ ലഭ്യമാകൂ. == ഇതും കാണുക == * [[കണ്ണവം]] * [[പിണറായി]] * [[മാവിലായി]] * [[പാനൂർ]] * [[പേരാവൂർ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{Kannur district}} pc1iiem0kabv0kcp3j9shsl6onzeoxx 4663019 4663018 2026-08-30T05:50:45Z Malikaveedu 16584 [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4663019 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തലശേരി താലൂക്കിലെ [[തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ജില്ലയുടെ തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ, തലശ്ശേരിയിൽ നിന്ന് 20 കിലോമീറ്ററോളം അകലെയും ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് 50 കിലോമീറ്ററും ദൂരത്തിൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലയുടെ അതിർത്തിക്ക് സമീപത്തായാണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള നരിക്കോട്ടുമല വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്. വെക്കളം, കോളയാട്, [[കണ്ണവം]], [[ശിവപുരം (കണ്ണൂർ)|ശിവപുരം]], ചെറുവാഞ്ചേരി, [[പുത്തൂർ (കണ്ണൂർ ജില്ല)|പുത്തൂർ]] എന്നിവ സമീപഗ്രാമങ്ങളാണ്. == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിനടുത്തുകൂടി കടന്നപോകുന്ന ദേശീയ പാത തലശ്ശേരി പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു. മംഗലാപുരം, ഗോവ, മുംബൈ എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തും കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം എന്നിവയ്ക്ക് ഹൈവേയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്തും എത്തി യാത്രചെയ്യാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത ഗ്രാമത്തെ കർണ്ണാടകയിലെ മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മംഗലാപുരം-പാലക്കാട് പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഗ്രാമത്തോട് ചേർന്നുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. ഇന്റർനെറ്റ് വഴി മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്താൽ ഇന്ത്യയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെനിന്ന് തീവണ്ടികൾ ലഭ്യമാണ്. കണ്ണൂരിലും കോഴിക്കോടുമുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തിന് അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങൾ. ഇവ രണ്ടും അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളായ ഇവിടെനിന്ന് മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മാത്രമേ നേരിട്ടുള്ള വിമാന സർവീസുകൾ ലഭ്യമാകൂ. == ഇതും കാണുക == * [[കണ്ണവം]] * [[പിണറായി]] * [[മാവിലായി]] * [[പാനൂർ]] * [[പേരാവൂർ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{Kannur district}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] fje3190cpovlonaeljastctuzia58pb 2 492431 4662976 3249601 2026-08-29T18:29:46Z പുതുമന മഹേശ്വരൻ നമ്പൂതിരി 131232 /* */ 4662976 wikitext text/x-wiki പുതുമന മഹേശ്വരൻ നമ്പൂതിരി ജാതിഭേദമില്ലാതെ ഏവർക്കും പൂജാവിധികൾ പകർന്നുകൊടുക്കുന്ന ചങ്ങനാശ്ശേരി തുരുത്തി പുതുമന തന്ത്ര വിദ്യാലയത്തിലെ പ്രധാന ആചാര്യനാണ് പുതുമന മഹേശ്വരൻ നമ്പൂതിരി.. തന്ത്രി ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മശ്രീ പുതുമന ഈശ്വരൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും കളീക്കൽ മഠത്തിൽ സരസ്വതി അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്‌.. ആലുവ തന്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ നിന്നും പ്രശസ്ത താന്ത്രിക ആചാര്യൻ കൽപ്പുഴ ദിവാകരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ തന്ത്രശാസ്ത്ര വിഷയത്തിൽ വിശദമായ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും തന്ത്രരത്നം എന്ന ബിരുദം നേടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ജാതിഭേദമില്ലാതെ ഏവർക്കും താന്ത്രിക വിദ്യാ പകർന്നു നൽകുന്നതിനു വേണ്ടി സ്വന്തം ഇല്ലത്തു തന്നെ പുതുമന തന്ത്ര വിദ്യാലയം എന്ന പേരിൽ ഒരു താന്ത്രിക വിദ്യാലയം ഇദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. ക്ഷേത്ര താന്ത്രിക പൂജാകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുവാൻ പ്രാപ്തരായ 3000ത്തിൽ ശിഷ്യന്മാർ ഇദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ട്. ഇതിൽ 1500 പരം ആൾക്കാർ അബ്രാഹ്മണ സമുദായത്തിൽ ജനിച്ചവരാണ്. മന്ത്രോപാസനയിൽ ശിഷ്യത്വം എടുത്തവർ പതിനായിരത്തോളം ഉണ്ട്. ജാതി ചിന്തകൾക്കതീതമായി ഈശ്വര വിശ്വാസികളായ ഏവരിലേക്കും പൂജാവിധികൾ പകർന്ന് നൽകുന്നതിൽ പുതുമന മഹേശ്വരൻ നമ്പൂതിരിയുടെ പങ്ക് ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. തിരുവനന്തപുരം,എറണാകുളം, ചങ്ങനാശ്ശേരി, ഗുരുവായൂർ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇന്ന് താന്ത്രിക വിദ്യാലയത്തിലെ ശാഖകളുണ്ട്. 2009, 2010, 2011 വർഷങ്ങളിൽ ഹരിപ്പാട്, കൊല്ലം,കൊട്ടാരക്കര, ,ബാംഗ്ലൂർ, തൃശ്ശൂർ,ചെന്നൈ,ആൻഡമാൻ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രത്യേക താന്ത്രിക പഠന ശിബിരങ്ങളും ക്ലാസ്സുകളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.. ഇതിലൂടെ ഒട്ടനവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ക്ഷേത്രപൂജാരിമാർക്ക് പ്രത്യേക പരിശീലനം സിദ്ധിച്ചു. സാധാരണക്കാരനായ ഒരു വ്യക്തിക്ക് ലഘുവായ ചെയ്യാവുന്ന ഉപാസന വിധികൾ ക്ഷേത്ര മേൽശാന്തി മാർക്ക് ആവശ്യമായ എല്ലാവിധ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ജ്യോതിഷരംഗത്തെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.. കേരളകൗമുദി ദിനപത്രം,കേരളകൗമുദി കലണ്ടർ, കേരള കൗമുദി പഞ്ചാഗം എന്നിവയിൽ നക്ഷത്രഫല പ്രവചകനായിരുന്നു.(2005-2009) സൂര്യ ടിവിയിൽ നിത്യജ്യോതിഷം എന്ന ജ്യോതിഷ പരിപാടിയിലൂടെ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. 2005 മുതൽ 2011 വരെ സൂര്യ ടിവിയിലെ വിവിധ ജോതിഷ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. 2003 മുതൽ മുഹൂർത്തം മാസികയിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ആധ്യാത്മിക ലേഖനങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു. മുഹൂർത്തം മാനസികയിലെ ഒട്ടനവധി ശ്രദ്ധേയമായ ലേഖനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെതാണ്. സമൂഹത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിനെ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.. jj8a7wx3hfhtgd85yvztl3s6tqthd23 0 510156 4662941 4546255 2026-08-29T14:14:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662941 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox Writer|name=ചേരി വിശ്വനാഥ്|image=|pseudonym=ചേരി|birth_date={{birth date|df=yes|1933|08|09}}|birth_place=[[കൊല്ലം]], [[കൊല്ലം ജില്ല]],<br> [[British Raj|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]|death_date={{Death date and age|df=yes|2014|09|9|1933|8|9}}|occupation=തിരക്കഥാകൃത്ത്, പത്രപ്രവർത്തകൻ, ഗാനരചയിതാവ്, നോവലിസ്റ്റ്|nationality=ഇന്ത്യൻ|subject=Social Aspects|movement=[[Realism (arts)|റിയലിസം]]|spouse=എസ്. രാധാമണി അമ്മ (late)}}<nowiki> </nowiki>'''ചേരി വിശ്വനാഥ്''' (ജീവിതകാലം: 9 ഓഗസ്റ്റ് 1933 &nbsp; - 9 സെപ്റ്റംബർ 2014) ഒരു [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]ൻ തിരക്കഥാകൃത്ത്, നാടകകൃത്ത്, ഗാനരചയിതാവ്, പത്രപ്രവർത്തകൻ എന്നി നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായ വ്യക്തിയാണ്.<ref>https://www.imdb.com/name/nm3341894/</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=7577|title=Cheri Viswanath|access-date=21 September 2015|publisher=malayalachalachithram}}</ref> == ജീവചരിത്രം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ചേരിയിൽ കുടുംബത്തിൽ 1933 ഓഗസ്റ്റ് 9നാണ് ചേരി വിശ്വനാഥിൻറെ ജനനം. പേർ വിശ്വനാഥപ്പിള്ള. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല കൃതികളും ചേരി എന്ന [[തൂലികാനാമം|തൂലികാനാമത്തിൽ]] എഴുതിയതാണ്, ഇത് [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ]] [[കൊല്ലം]] ജില്ലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ്. നാടകകൃത്തും പത്രപ്രവർത്തകനുമായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രശസ്ത നാടക സംഘവുമായി '''കലാനലയം എന്ന പേരിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു'''.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2010/01/22/stories/2010012262300300.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-05-27 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107115925/http://www.hindu.com/2010/01/22/stories/2010012262300300.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> 45 വർഷത്തിലേറെ നീണ്ട സാഹിത്യജീവിതത്തിൽ 16 നോവലുകൾ, 25 നാടകങ്ങൾ, 19 റേഡിയോ നാടകങ്ങൾ, മലയാള സിനിമകൾക്കായി നിരവധി വരികൾ എന്നിവ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://malayalasangeetham.info/secure/MalayalaSangeetham/php/createSongIndex.php?txt%3DCheri+Viswanathan%26stype%3Dwriters%26lang%3DMALAYALAM%26malayalam%3Don%26encode%3Dutf|title=Archived copy|access-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004221236/http://malayalasangeetham.info/secure/MalayalaSangeetham/php/createSongIndex.php?txt=Cheri%20Viswanathan&stype=writers&lang=MALAYALAM&malayalam=on&encode=utf|archive-date=4 October 2011}}</ref> താലപ്പൊലി (1977) <ref>https://www.imdb.com/title/tt0320603/</ref> എന്ന ചിത്രത്തിൽ ചേരി വിശ്വനാഥ് എഴുതി ദക്ഷിണാമൂർത്തി സംഗീതം നൽകിയ “പ്രിയസഖീ പോയി വരൂ.. നിനക്കു നന്മകൾ നേരുന്നു” എന്ന ഗാനം അക്കാലത്തെ ഹിറ്റുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.raaga.com/play/?id=199974|title=Priya Sakhi Poy Varu – Thalappoli. Download Malayalam MP3 songs|date=|publisher=Raaga|access-date=2020-05-27|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517010028/https://www.raaga.com/play/?id=199974|url-status=dead}}</ref> മുതിർന്ന ചലച്ചിത്ര സംവിധായകരായ എം. [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ (സംവിധായകൻ)|കൃഷ്ണൻ നായർ]], [[മധു (നടൻ)|മധു]], [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]], എം .മണി എന്നിവർക്കുവേണ്ടി തിരക്കഥ എഴുതി കേരള പത്രപ്രവർത്തകയൂണിയന്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡന്റും, കേരളാ ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അസോസിയേഷന്റെ സ്ഥാപകരിൽ ഒരാളും ആയിരുന്നു ചേരി വിശ്വനാഥ്. വിശ്വനാഥ് 45 വർഷം '''തനിനിറം, ഈനാട്''' എന്നീ മലയാളം പത്രങ്ങളിൽ പത്രാധിപരായി ജോലി ചെയ്തു. ഇദ്ദേഹം രചിച്ച “നാരദൻ കേരളത്തിൽ” എന്ന നാടകം അന്നു കേരളത്തിലെ വേദികളിൽ കോളിളക്കം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. അവാർഡ് നേടിയ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര നിർമാതാവ് ബിജു വിശ്വനാഥിന്റെയും [[വീണ]] പ്ലെയർ പ്രിയ പ്രകാശിന്റെയും പിതാവാണ്. == പ്രധാന കൃതികൾ == === നാടകങ്ങൾ === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background:#fff; border-collapse:collapse; border:1px #dee8f1 solid; font-weight:normal; font-size:x-small; font-family:verdana;" ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | പേര് ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | വർഷം |- | style="text-align:left;" | പട്ടുകരി | കൊല്ലം തീയറ്റേഴ്സ് | style="text-align:left;" | 1962 |- | style="text-align:left;" | [[അനാർക്കലി]] | ഗ്രിഹാരി തീയറ്റേഴ്സ് | 1963 |- | style="text-align:left;" | [[ഭഗത് സിംഗ്]] | ഗ്രിഹാരി തീയറ്റേഴ്സ് | 1965 |- | style="text-align:left;" | [[പഴശ്ശിരാജ|പഹാസിരാജ]] | അമൃത തീയറ്റേഴ്സ് | 1967 |- | style="text-align:left;" | പോലീസ് | കായംകുളം പീപ്പിൾ തീയറ്റേഴ്സ് | 1970 |- | style="text-align:left;" | ധർമ്മസുപത്രി | കായംകുളം പീപ്പിൾ തീയറ്റേഴ്സ് | 1971 |- | style="text-align:left;" | [[പാശുപതാസ്ത്രം|പശുപതശാസ്ത്രം]] | [[അടൂർ പങ്കജം|അദൂർ പങ്കജത്തിന്റെ]] ജയ തീയറ്റേഴ്സ് | 1972 |- | style="text-align:left;" | ശിക്ഷാ നിയമം | അദൂർ ഭവാനി തീയറ്റേഴ്സ് | 1973 |- | style="text-align:left;" | ശ്രീകൃഷാവത്രം (ഓപ്പറ) | പപ്പനകോഡ് മണി | 1973 |- | style="text-align:left;" | പരിത്രാണായ | [[അടൂർ പങ്കജം|അദൂർ പങ്കജത്തിന്റെ]] ജയ തീയറ്റേഴ്സ് | 1974 |- | style="text-align:left;" | നാരദാൻ കേരളത്തിൽ | കലാനലയം നാടകകോപ്പ് | 1977 |- | style="text-align:left;" | രാഗം താനം പല്ലവി | കലാനലയം നാടക വ്യാപ്തി | 1978 |- | style="text-align:left;" | ശ്രീകൃഷ്ണ അവതാരം |<nowiki> | ഇന്ത്യൻ നാടക വ്യാപ്തി </nowiki> | 1980 |} === തിരക്കഥ === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background:#fff; border-collapse:collapse; border:1px #dee8f1 solid; font-weight:normal; font-size:x-small; font-family:verdana;" ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | സിനിമ ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | ഡയറക്ടർ ! style="background:#b0bfd5; color:white;" | വർഷം |- style="text-align:left;" | [[നീല സാരി|നീലസാരി]] | style="text-align:left;" | [[എം.കൃഷ്ണൻനായർ]] | style="text-align:left;" | 1976 |- style="text-align:left;" | [[ധീരസമീരേ യമുനാ തീരേ]] | style="text-align:left;" |[[കെ മധു]] | style="text-align:left;" | 1976 |- style="text-align:left;" | [[താലപ്പൊലി]] | style="text-align:left;" | [[എം.കൃഷ്ണൻനായർ]] | style="text-align:left;" | 1977 |- style="text-align:left;" | [[റൗഡി രാമു]] | style="text-align:left;" | [[എം.കൃഷ്ണൻനായർ]] | style="text-align:left;" | 1978 |- style="text-align:left;" | [[കൗമാരപ്പ്രായം |കൗമാര പ്രയം]] | style="text-align:left;" | ഗോപാൽകൃഷ്ണൻ | style="text-align:left;" | 1979 |- style="text-align:left;" | [[ഈറ്റപ്പുലി (ചലച്ചിത്രം)|ഈറ്റപ്പുലി]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1983 |- style="text-align:left;" | [[തിമിംഗലം (ചലച്ചിത്രം)|തിമിംഗലം]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1983 |- style="text-align:left;" | [[ബുള്ളറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|ബുള്ളറ്റ്]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1984 |- style="text-align:left;" | [[ഒറ്റയാൻ]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1985 |- style="text-align:left;" | [[പച്ചവെളിച്ചം |പച്ച വെലിച്ചം]] | style="text-align:left;" | എം.മണി | style="text-align:left;" | 1985 |- style="text-align:left;" | [[പ്രതികാരം]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1986 |- style="text-align:left;" | [[ചോരക്കു ചോര]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1986 |- style="text-align:left;" | ബ്ലാക്ക് മെയിൽ | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1987 |- style="text-align:left;" | [[ഉരുക്കു മനുഷ്യൻ]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1987 |- style="text-align:left;" | നിറമുള്ള | style="text-align:left;" | [[എൻ. ശങ്കരൻ നായർ]] | style="text-align:left;" | 1987 |- style="text-align:left;" | [[കുളമ്പടികൾ (ചലച്ചിത്രം)|കുളമ്പടികൾ]] | style="text-align:left;" | മണി | style="text-align:left;" | 1988 |- style="text-align:left;" | [[കാബററ്റ് ഡാൻസർ |കാബററ്റ് ഡാൻസർ]] | style="text-align:left;" | [[എൻ. ശങ്കരൻ നായർ]] | style="text-align:left;" | 1988 |- style="text-align:left;" | [[പെൺസിംഹം]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1988 |- style="text-align:left;" | [[നാരദൻ കേരളത്തിൽ]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1989 |- style="text-align:left;" | [[കമാൻഡർ]] | style="text-align:left;" | [[ക്രോസ്‌ബെൽറ്റ് മണി|മണി]] | style="text-align:left;" | 1990 |} === റേഡിയോനാടകങ്ങൾ === * ''എഴു സുന്ദര രാത്രികൽ'' 1979 * ''ശാസ്ത്രം പ്രതിക്കൂട്ടിൽ'' 1980 * ''പൊരുത്തം'' 1980 (ഹാർമണി) * ''തറവാടിന്റെ മാനം'' 1981 (കുടുംബ ബഹുമതി) * ശിക്ഷ 1981 * പുനർവിവാഹം 1983 ) * ''നന്ദി വീണ്ടും വരില്ല'' 1986 * ''ഡോക്ടർ, കളക്ടർ, എഞ്ചിനീയർ'' 1986 * ''പാക്കപ്പ്'' 1992 === കഥാപ്രസംഗം === * ''നീലസാരി'' (നീല സാരി) 1969 (കൊല്ലം ബാബു) * ''മാർബിൾ സുന്ദരി'' 1971 (കുണ്ടറ സോമൻ) * ''സ്വയംവരം'' (വിവാഹം) 1972 (കുണ്ടറ സോമൻ) * പുനർജന്മം 1973 (കുണ്ടറ സോമൻ) * ''ക്രിസ്തു'' 1975 (ചെങ്ങനൂർ തങ്കച്ചൻ) * ''നീലവെളിച്ചം'' 1976 ( ''വിശ്വഭരം'' ) * ''ദേവത'' 1977 (ചിത്തരഞ്ജൻ ഭാഗവതർ) === നോവലുകൾ === * ''അവിവാഹിതയായ ഭാര്യ'' 1962 (അവിവാഹിതയായ ഭാര്യ) * ''ലേഡീസ് ഹോസ്റ്റൽ'' 1963 * ''സ്നേഹബന്ധം'' 1965 (ലവ് അഫെയർ) * ''വിവാഹസമ്മാനം'' 1966 (വിവാഹ സമ്മാനം) * ''[[കാമധേനു]]'' 1967 (വിഷ് പശു) * ''കാനൽജലം'' 1968 (മിറേജ്) * ''രണ്ടാം മധുവി'' ധു 1970 * ''ദൈവം വീട്ടിൽ വന്നിരുന്നു'' 1971 (ദൈവം വീട്ടിലേക്ക് വന്നു) * ''നീലസാരി'' 1972 (ബ്ലൂ സാരി) * ''മേലോട്ട് ഒഴുകുന്ന പുഴ'' 1985 (മുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന നദി) == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{IMDb name|3341894}} * [https://web.archive.org/web/20140911012111/http://www.mathrubhumi.com/movies/music/483158/] ദിവസവും മാത്രുഭുമി [[വർഗ്ഗം:മലയാളഗാനരചയിതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളതിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പത്രപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:2014-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1933-ൽ ജനിച്ചവർ]] 0vq9ymk6w4p6tz11skz9z55eu17ke7i 0 538543 4662988 4550726 2026-08-29T22:04:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662988 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tia Nelson}} {{Infobox person | name = ടിയ നെൽസൺ | image = Tia Nelson (4058916534).jpg | birth_date = {{birth date and age|1956|6|21}} | birth_place = [[മാഡിസൺ, വിസ്കോൺസിൻ]], യു.എസ്. | party = [[Democratic Party (United States)|ഡെമോക്രാറ്റിക്]] | education = [[University of Wisconsin-Madison|വിസ്കോൺസിൻ-മാഡിസൺ സർവ്വകലാശാല]] {{small|([[Bachelor of Science|BS]])}} | parents = [[Gaylord Nelson|ഗെയ്‌ലോർഡ് നെൽസൺ]]<br>കാരി ഡോട്സൺ നെൽ‌സൺ }} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ അക്കാദമികും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയും വിസ്കോൺ‌സിൻ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്നുള്ള പൊതുസേവകയുമാണ് '''ടിയ ലീ നെൽ‌സൺ''' (ജനനം: ജൂൺ 21, 1956). [[The Nature Conservancy|ദി നേച്ചർ കൺസർവേൻസിയിൽ]] നിരവധി ഉന്നത പദവികൾ വഹിച്ചിട്ടുള്ള നെൽ‌സൺ വിസ്കോൺസിൻ ബോർഡ് ഓഫ് കമ്മീഷണേഴ്സ് ഓഫ് പബ്ലിക് ലാൻഡ്സിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സെക്രട്ടറിയായും നിലവിൽ ഔട്ട്‌റൈഡർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ കാലാവസ്ഥാ പ്രോഗ്രാമിന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുൻ അമേരിക്കൻ സെനറ്ററും [[Earth Day|എർത്ത് ഡേ]] സ്ഥാപകനുമായ ഗവർണർ [[Gaylord Nelson|ഗെയ്‌ലോർഡ് നെൽസന്റെ]] മകളാണ് നെൽസൺ. == മുൻകാലജീവിതം == 1956 ജൂൺ 21 ന് വിസ്കോൺസിൻ മാഡിസണിലെ ക്രെസ്റ്റ്വുഡ് പരിസരത്താണ് നെൽസൺ ജനിച്ചത്. അച്ഛൻ വിസ്കോൺസിൻ ഗവർണറായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർക്ക് രണ്ട് വയസ്സായിരുന്നു. അവർക്ക് ആറുവയസ്സുള്ളപ്പോൾ അവരുടെ പിതാവ് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് സെനറ്റിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനാൽ വിസ്കോൺസിൻ മാപ്പിൾ ബ്ലഫിലെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് റെസിഡൻസിൽ ([[Wisconsin Governor's Mansion|ഗവർണറുടെ മാൻഷൻ]]) ആയിരുന്നു താമസിച്ചിരുന്നത്. ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടുകയും കോളേജിൽ ചേരാനായി വിസ്കോൺസിനിൽ മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നതുവരെ അവർ [[വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.]]യിൽ വളർന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://dnr.wi.gov/wnrmag/2020/spring/Conversation.html|title=Tia's Time and Place|website=dnr.wi.gov|access-date=2020-03-30}}</ref> രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലുടനീളം പ്രചാരണവേളകളിൽ നെൽസൺ പലപ്പോഴും പിതാവിനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. == കരിയർ == യു‌ഡബ്ല്യു-മാഡിസന്റെ വന്യജീവി പരിസ്ഥിതി വിദ്യാലയത്തിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം വിസ്കോൺസിൻ അസംബ്ലി കമ്മിറ്റി ഓൺ നാച്യുറൽ റിസോഴ്സെസ് ഗുമസ്തനായിരുന്ന നെൽസൺ നേച്ചർ കൺസർവേൻസിയിൽ ചേർന്നു. ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, കരീബിയൻ ഡിവിഷൻ എന്നിവയുടെ സീനിയർ പോളിസി ഉപദേഷ്ടാവായും പിന്നീട് കൺസർവേൻസിസ് ഗ്ലോബൽ ക്ലൈമറ്റ് ചേഞ്ച് ഇനിഷ്യേറ്റീവിന്റെയും ആദ്യ ഡയറക്ടറായും അവർ 17 വർഷം ചെലവഴിച്ചു. അവർ ഗ്രൂപ്പിനൊപ്പമുള്ള സമയത്ത് 25 ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ നെൽസൺ ജോലി ചെയ്തു. 1992 ൽ [[റിയോ ഡി ജനീറോ]]യിൽ പ്രസിഡന്റ് [[ജോർജ്ജ് എച്ച്.ഡബ്ല്യു. ബുഷ്]] ആഗോളതാപനത്തിനെതിരെ പോരാടാൻ സഹായിക്കുന്നതിന് എർത്ത് സമ്മിറ്റിൽ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യുഎസിന്റെ പ്രതിബദ്ധത യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് ഫ്രേംവർക്ക് കൺവെൻഷനിൽ ഒപ്പുവച്ചു. [[The Nature Conservancy|നേച്ചർ കൺസർവേൻസി]]യിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ നെൽസൺ വനസംരക്ഷണത്തിനും പുനഃസ്ഥാപനത്തിനും ഒരു നിർണായക കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന ലഘൂകരണ തന്ത്രമായും ആഗോളതാപനത്തെ പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള പൊതുനയങ്ങളുടെ അനിവാര്യ ഘടകമായും വാദിച്ചു. ബെലീസ്, ബൊളീവിയ, ബ്രസീൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പൈലറ്റ് കാർബൺ സീക്വെസ്‌ട്രേഷൻ പ്രോജക്റ്റുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് അവർ നേതൃത്വം നൽകി. അവിടെ സംരക്ഷണത്തിന്റെയും മെച്ചപ്പെട്ട തടി പരിപാലനത്തിന്റെയും ഹരിതഗൃഹ വാതക നേട്ടങ്ങൾ അളക്കുന്നതിനും പരിശോധിക്കുന്നതിനുമുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിച്ചു. സംയുക്ത നടപ്പാക്കലിനുള്ള യുഎസ് ഇനിഷ്യേറ്റീവ് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ പദ്ധതിയാണ് ബെലീസിലെ റിയോ ബ്രാവോ പദ്ധതി. കൂടാതെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ഏജൻസിയിൽ നിന്ന് 2000 ൽ അവർക്ക് കാലാവസ്ഥാ സംരക്ഷണ അവാർഡ് നേടി.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/P100002G.txt?ZyActionD=ZyDocument&Client=EPA&Index=2000%20Thru%202005&Docs=&Query=(Tia%20Nelson)%20OR%20FNAME=%22P100002G.txt%22%20AND%20FNAME=%22P100002G.txt%22&Time=&EndTime=&SearchMethod=1&TocRestrict=n&Toc=&TocEntry=&QField=&QFieldYear=&QFieldMonth=&QFieldDay=&UseQField=&IntQFieldOp=0&ExtQFieldOp=0&XmlQuery=&File=D:%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C00THRU05%5CTXT%5C00000013%5CP100002G.txt&User=anonymous&Password=anonymous&SortMethod=h%7C-&MaximumDocuments=1&FuzzyDegree=0&ImageQuality=r75g8/r75g8/x150y150g16/i425&Display=hpfr&DefSeekPage=x&SearchBack=ZyActionL&Back=ZyActionS&BackDesc=Results%20page&MaximumPages=1&ZyEntry=2&SeekPage=f|title=Document Display {{!}} NEPIS {{!}} US EPA|language=en|access-date=2018-08-01}}</ref><ref name=":3" /> 2004-ൽ നെൽസൺ വിസ്കോൺസിൻ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. വിസ്കോൺസിൻ ബോർഡ് ഓഫ് കമ്മീഷണേഴ്സ് ഓഫ് പബ്ലിക് ലാൻഡ്സിന്റെ (ബി.സി.പി.എൽ) എക്സിക്യൂട്ടീവ് സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇതിൽ 2007-ൽ ആഗോള താപനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിസ്കോൺസിൻ ടാസ്ക് ഫോഴ്സിന്റെ സഹ അദ്ധ്യക്ഷയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. 2005 ജൂലൈയിൽ [[Wisconsin State Capitol|വിസ്കോൺസിൻ ക്യാപിറ്റൽ കെട്ടിടത്തിൽ]] നടന്ന പിതാവിന്റെ അനുസ്മരണ ശുശ്രൂഷയിൽ നെൽസൺ സംസാരിച്ചു. <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.c-span.org/video/?187612-1/senator-gaylord-nelson-memorial-service|title=Senator Gaylord Nelson Memorial Service|website=C-SPAN.org|language=en-US|access-date=2018-08-01}}</ref> 2008 ലെ വിസ്കോൺസിൻ പ്രസിഡന്റ് പ്രൈമറിക്ക് മുമ്പുള്ള റാലിയിലാണ് നെൽസൺ [[മിഷേൽ ഒബാമ]]യെ പരിചയപ്പെട്ടത്. <ref>{{Cite web|url=https://www.c-span.org/video/?204114-1/obama-campaign-event|title=Obama Campaign Event|website=C-SPAN.org|language=en-US|access-date=2018-08-01}}</ref> അമേരിക്കൻ ക്ലീൻ എനർജി ആന്റ് സെക്യൂരിറ്റി ആക്ടിനെക്കുറിച്ച് 2009 ൽ നെൽസൺ യുഎസ് ഹൗസ് എനർജി ആൻഡ് കൊമേഴ്‌സ് കമ്മിറ്റി മുമ്പാകെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി. <ref>{{Cite web|url=https://www.c-span.org/video/?285474-4/climate-change-legislation-panel-4|title=Climate Change Legislation, Panel 4|website=C-SPAN.org|language=en-US|access-date=2018-08-01}}</ref> ഈ നിയമം 2020 ഓടെ കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡും മറ്റ് ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളും 20 ശതമാനവും നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ 83 ശതമാനവും കുറയ്ക്കുമായിരുന്നു. ബി‌സി‌പി‌എല്ലിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സെക്രട്ടറിയായിരിക്കെ മൂന്ന് ബോർഡ് അംഗങ്ങളിൽ രണ്ടുപേർ - അറ്റോർണി ജനറലും സ്റ്റേറ്റ് ട്രഷററും സംസ്ഥാന സമയത്തെക്കുറിച്ച് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ചർച്ച ചെയ്യരുതെന്ന് നെൽ‌സണിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. <ref>{{cite news|last1=Verburg|first1=Steven|title=Tia Nelson hired by Outrider Foundation to direct national effort|url=http://chippewa.com/news/local/environment/tia-nelson-hired-by-outrider-foundation-to-direct-national-effort/article_bb69eeb9-8d85-58ec-827c-80445ed996f7.html|accessdate=29 January 2018|publisher=The Chippewa Herald|date=22 July 2015}}</ref> അറ്റോർണി ജനറൽ പിന്നീട് "ഗാഗ്" ഉത്തരവിലെ നിലപാട് മാറ്റുകയും നെൽസന്റെ തൊഴിൽ പ്രകടനത്തിന് ശക്തമായ പിന്തുണ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://bloximages.chicago2.vip.townnews.com/madison.com/content/tncms/assets/v3/editorial/5/59/559fd4d0-317b-5936-a630-0c271896231f/55aed817b67c3.pdf.pdf|title=Brad Schimel's Annual Review of Tia Nelson|last=Schimel|first=Brad|date=July 21, 2015|website=Wisconsin State Journal|access-date=August 1, 2018}}</ref>നെൽസൺ 2015 ൽ സ്റ്റേറ്റ് ഏജൻസിയിൽ നിന്ന് തന്റെ സ്ഥാനം ഉപേക്ഷിച്ചു. നിലവിൽ വിസ്കോൺസിൻ മാഡിസൺ ഗ്രൂപ്പായ ഔട്ട്‌റൈഡർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ ക്ലൈമറ്റ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://outrider.org/our-team|title=Our Team|website=Outrider|access-date=2018-07-25}}</ref><ref>{{cite news|last1=Opoien|first1=Jessie|title=Tia Nelson steps down from public lands board that banned climate change discussion|url=http://host.madison.com/ct/news/local/govt-and-politics/tia-nelson-steps-down-from-public-lands-board-that-banned/article_ea34368c-d544-57d9-a283-605340dc215d.html|accessdate=29 January 2018|publisher=The Cap Times|date=21 July 2015}}</ref> ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനാർത്ഥി ഹിലാരി ക്ലിന്റന് വേണ്ടി 2016 ഒക്ടോബറിൽ മാഡിസൺ റാലിയിൽ നെൽസൺ യുഎസ് സെനറ്റർ ബെർണി സാണ്ടേഴ്സിനെ അവതരിപ്പിച്ചു. [[Sustainable energy|സ്ഥായിയായ ഊർജ്ജ]] നയങ്ങൾക്കായുള്ള വാദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്ലിന്റൺ, യുഎസ് സെനറ്റ് കാൻഡിഡേറ്റ് [[Russ Feingold|റസ് ഫിൻ‌ഗോൾഡ്]] എന്നിവർക്ക് നെൽ‌സൺ പിന്തുണ നൽകി. <ref>{{Cite web|url=https://wsum.org/2016/10/10/sandersfeingold-rally-clinton-madison/|title=Sanders/Feingold Rally for Clinton in Madison {{!}} WSUM 91.7 FM Madison Student Radio|website=wsum.org|language=en-US|access-date=2018-08-01|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801190558/https://wsum.org/2016/10/10/sandersfeingold-rally-clinton-madison/|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== '''Official''' * [https://outrider.org/our-team/ Outrider Foundation] * {{LinkedIn URL|https://www.linkedin.com/in/tia-nelson-517a8131}} *[https://twitter.com/tialeenelson?lang=en Tia Nelson] on Twitter '''Articles''' *[https://www.linkedin.com/today/author/tia-nelson-517a8131 Articles] on [[LinkedIn]]. * [https://www.jsonline.com/story/opinion/contributors/2017/04/21/nelson-s-time-renew-eath-days-bipartisan-commitment-clean-and-healthy-environment/100752732/ Nelson: It's time to renew Earth Day's bipartisan commitment to a clean and healthy environment] on Milwaukee Journal Sentinel. '''Interviews, speeches, and statements''' *[https://dnr.wi.gov/wnrmag/2020/Spring/Conversation.html A Conversation with Tia Nelson] on Wisconsin Department of Natural Resources. *[https://www.youtube.com/watch?v=B3ahBuwNsN4 A message from Tia Nelson on Earth Day] on [[YouTube]]. Promotional for Senator [[Tammy Baldwin]]. * {{C-SPAN|tianelson}} * [https://www.wpr.org/people/tia-nelson Features] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420054820/https://www.wpr.org/people/tia-nelson |date=2021-04-20 }} on [[Wisconsin Public Radio|Wisconsin Public Radio (WPR)]] * [https://www.youtube.com/watch?v=fvCScs4_4-Y Tia Nelson - March for Science Madison - April 22, 2017] on YouTube. * [http://www.wxpr.org/post/tia-nelson-talks-about-earth-day-and-environment#stream/0 Tia Nelson Talks About Earth Day And The Environment] on [[WXPR]] based in [[Rhinelander, Wisconsin]]. * '''Media Coverage''' *[https://www.nytimes.com/search?endDate=20180802&query=%22Tia%20Nelson%22&sort=oldest&startDate=20090101 Mentions] in [[The New York Times]] *[https://isthmus.com/news/news/academics-environmentalists-converge-for-dual-demonstrations/ Scientific Method] on [[Isthmus (newspaper)|Isthmus]] magazine based in [[Madison, Wisconsin]]. *[https://www.scientificamerican.com/search/?q=%22Tia+Nelson%22 Mentions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420060312/https://www.scientificamerican.com/search/?q=%22Tia+Nelson%22 |date=2021-04-20 }} in [[Scientific American]] *[https://www.theguardian.com/us-news/2015/apr/07/wisconsin-republicans-climate-change Republicans try to prevent Wisconsin official working on climate change] in [[The Guardian]] *[https://madison.com/search/ct/?f=html&k=%23ct&q=%22Tia+Nelson%22&s=start_time&sd=desc&l=100&nsa=eedition Articles and mentions] in [[The Capital Times]] based in Madison, Wisconsin. '''Other''' * The Fall of Wisconsin by Dan Kaufman * [https://outrider.org/features/earth-day-film/ When The Earth Moves] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] 6rdvagnl9pkvmj7p8lwoa70g7e0qs58 0 544433 4662945 3953684 2026-08-29T15:02:12Z Vysotsky 51538 +image 4662945 wikitext text/x-wiki {{PU|Stewart Duke-Elder}} [[File:Stewart Duke-Elder in 1948.jpg|thumb|സർ വില്യം സ്റ്റുവർട്ട് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ]] കാൽനൂറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം തന്റെ മേഖലയിൽ പ്രബലനായിരുന്ന ഒരു സ്കോട്ടിഷ് [[നേത്രവിജ്ഞാനം|നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധനാണ്]] '''സർ വില്യം സ്റ്റുവർട്ട് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ''' {{Post-nominals|GCVO|FRS|FRCP|FRCS}} (22 ഏപ്രിൽ 1898- 27 മാർച്ച് 1978). <ref name="frs">{{Cite journal|last=Lyle|first=T. K.|last2=Miller|first2=S.|last3=Ashton|first3=N. H.|authorlink3=N. H. Ashton|title=William Stewart Duke-Elder. 22 April 1898 – 27 March 1978|doi=10.1098/rsbm.1980.0003|journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]|volume=26|pages=85|year=1980}}</ref> == ജീവിതം == സ്കോട്ട്ലൻ്റിലെ ഡണ്ടിക്കടുത്തുള്ള ടീലിംഗിലെ മാൻസിലാണ് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ ജനിച്ചത്. പിതാവ് റവ. നീൽ സ്റ്റുവാർട്ട് എൽഡർ, ഫ്രീ ചർച്ച് ഓഫ് സ്കോട്ട്ലൻഡിലെ ഗ്രാമമന്ത്രിയായിരുന്നു. സ്റ്റിർലിംഗ്ഷയറിലെ ക്യാമ്പ്‌സിയിലെ ഫ്രീ ചർച്ചിലെ റവ. ജോൺ ഡ്യൂക്കിന്റെ മകളായ ഇസബെൽ ഡ്യൂക്ക് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ. ഡൻഡിയിലെ മോർഗൻ അക്കാദമിയിൽ നിന്നാണ് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്, 1914–1915 വരെ അദ്ദേഹം സ്കൂൾ ഡക്സായിരുന്നു. <ref name="rcplondon">{{Cite web|url=http://munksroll.rcplondon.ac.uk/Biography/Details/1357|title=Munk's Roll Details for William Stewart (Sir) Duke-Elder|access-date=4 March 2018|website=munksroll.rcplondon.ac.uk|archive-date=2018-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305062918/http://munksroll.rcplondon.ac.uk/Biography/Details/1357|url-status=dead}}</ref> ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ 1915 ൽ [[സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി|സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് സർവകലാശാലയിൽ]] സ്കോളർഷിപ്പിൽ പ്രവേശിച്ചു. 1919 ൽ ഫിസിയോളജിയിൽ ബിഎസ്‌സി, നാച്ചുറൽ സയൻസസിൽ എംഎ (ഹോൺസ്) ബിരുദങ്ങൾ നേടി. 1923 ൽ സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് സ്കൂൾ ഓഫ് മെഡിസിൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് എം.ബി സിഎച്ച്ബി നേടി. 'രക്തത്തിന്റെ ഓസ്മോട്ടിക് മർദ്ദത്തിലെ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് കണ്ണിന്റെ പ്രതികരണം' എന്ന പ്രബന്ധത്തിന് 1925-ൽ അദ്ദേഹം സെന്റ് ആൻഡ്രൂസിൽ നിന്ന് ഒരു എംഡി നേടി. [[പ്രമാണം:Stewart_Duke-Elder_63_Harley_Street_blue_plaque.jpg|ലഘുചിത്രം| നീല ഫലകം, 63 ഹാർലി സ്ട്രീറ്റ്, ലണ്ടൻ]] 1927 ൽ ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ സെന്റ് ആൻഡ്രൂസിൽ നിന്ന് "ഇൻട്രാക്യുലർ ദ്രാവകങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും കണ്ണിലെ മർദ്ദ സന്തുലിതാവസ്ഥയും" എന്ന പ്രബന്ധത്തിന് ഡിഎസ്‌സി നേടി. ലോകത്തിലെ നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധർക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ അടിത്തറ നൽകിയ നിരവധി പാഠപുസ്തകങ്ങളുടെയും ശാസ്ത്രീയ പ്രബന്ധങ്ങളുടെയും രചയിതാവായ ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ ഒരു മികച്ച എഴുത്തുകാരനും എഡിറ്ററുമാണ്. ഏഴ് വാല്യങ്ങളുള്ള ടെക്സ്റ്റ് ബുക്ക് ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി, പതിനഞ്ച് വാല്യങ്ങളുള്ള സിസ്റ്റംസ് ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി, മറ്റ് നിരവധി പാഠപുസ്തകങ്ങൾ എന്നിവ അദ്ദേഹിത്തിൻ്റേതായുണ്ട്. വൈദ്യസാഹിത്യത്തിനുള്ള ഈ മഹത്തായ സംഭാവനകൾക്ക് 1960 ൽ ഡ്യൂക്ക്-എൽഡറിന് [[റോയൽ സൊസൈറ്റി|റോയൽ സൊസൈറ്റിയുടെ]] ഫെലോഷിപ്പ് ലഭിച്ചു. <ref name="frs"/> സ്വന്തം രചനകൾക്കു പുറമേ, ''ബ്രിട്ടീഷ് ജേണൽ ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി ആന്റ് ഒഫ്താൽമിക് ലിറ്ററേച്ചറിന്റെ'' എഡിറ്റോറിയൽ കമ്മിറ്റി ചെയർമാനായും ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ വർഷങ്ങളോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇപ്പോൾ ലണ്ടൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൻ്റെ ഭാഗമായ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജിയുടെ രൂപീകരണത്തിലും ഗവേഷണ ദിശയിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു . 1933-ൽ നൈറ്റ് ആയിരുന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് നിരവധി ബഹുമതികൾ നേടി. [[എഡ്വേഡ് VIII|എഡ്വേർഡ് എട്ടാമൻ]], ജോർജ്ജ് ആറാമൻ, [[എലിസബത്ത് II|എലിസബത്ത് രണ്ടാമൻ രാജ്ഞി]] എന്നിവരുടെ സർജൻ-ഒക്കുലിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1946 ൽ അദ്ദേഹം ഫാക്കൽറ്റി ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജിസ്റ്റ് രൂപീകരിച്ചു. ശസ്ത്രക്രിയാ ശാസ്ത്രത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡറിന് 1957 ലെ ലിസ്റ്റർ മെഡൽ ലഭിച്ചു. <ref>{{Cite journal|title=Lister Medal|journal=Annals of the Royal College of Surgeons of England|volume=19|issue=5|page=330|year=1956|pmid=19310079|pmc=2378048}}</ref> ഇംഗ്ലണ്ടിലെ റോയൽ കോളേജ് ഓഫ് സർജൻസിൽ നൽകിയ അനുബന്ധ ലിസ്റ്റർ പ്രഭാഷണം 1958 മാർച്ച് 28 ന് വിതരണം ചെയ്തു, 'ദി എമർജൻസ് ഓഫ് വിഷൻ ഇൻ ദി അനിമൽ വേൾഡ്' എന്നായിരുന്നു തലക്കെട്ട്. <ref>{{Cite journal|last=Duke-Elder|first=S.|title=The Emergence of Vision in the Animal World: Lister Oration delivered at the Royal College of Surgeons of England on 28th March 1958|journal=Annals of the Royal College of Surgeons of England|volume=23|issue=1|pages=1–24|year=1958|pmid=13559944|pmc=2413660}}</ref> മെഡിക്കൽ അസിസ്റ്റന്റായിരുന്ന ഭാര്യ ഫിലിസുമായി ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ ദീർഘവും വിജയകരവുമായ വിവാഹ ജീവിതം നടത്തി. അവർക്ക് കുട്ടികളില്ലായിരുന്നു. <ref name="rcseng">{{Cite web|url=http://livesonline.rcseng.ac.uk/biogs/E006445b.htm|title=Duke-Elder, Sir William Stewart – Biographical entry – Plarr's Lives of the Fellows Online|access-date=4 March 2018|website=livesonline.rcseng.ac.uk}}</ref> 1978 മാർച്ച് 27 ന് ലണ്ടനിലെ സെന്റ് ജോൺസ് വുഡിലുള്ള വീട്ടിൽ വച്ച് ഡ്യൂക്ക്-എൽഡർ അന്തരിച്ചു. == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * ''ടെക്സ്റ്റ് ബുക്ക് ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി'' (1954) * ''എ സെഞ്ച്വറി ഓഫ് ഇന്റർനാഷണൽ ഒഫ്താൽമോളജി'' (1958) * ''ന്യൂറോ-ഒഫ്താൽമോളജി'' (1971) * ''ഒക്കുലാർ മോട്ടിലിറ്റി ആൻഡ് സ്ട്രാബിസ്മസ്'' (1973) * ''സിസ്റ്റം ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി'' (ഒന്നിലധികം പതിപ്പുകൾ) * ''പ്രാക്ടീസ് ഓഫ് റിഫ്രാക്ഷൻ'' (ഒന്നിലധികം പതിപ്പുകൾ) == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://ascrs.org/stewart-duke-elder-frs-deceased അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കാറ്ററാക്റ്റ് ആൻഡ് റിഫ്രാക്റ്റീവ് സർജറിയിൽ നിന്നുള്ള മരണക്കുറിപ്പ്] [[വർഗ്ഗം:റോയൽ സൊസൈറ്റിയുടെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1978-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1898-ൽ ജനിച്ചവർ]] 5971hmf99wmhjq0gh2t6uwwpt0jwhh3 0 550394 4663030 3805250 2026-08-30T06:43:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663030 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|dayajUDa manci}} [[File:Shyama Shastri 1985 stamp of India.jpg|thumb|ശ്യാമശാസ്ത്രികൾ]] [[ശ്യാമശാസ്ത്രികൾ]] [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗുഭാഷയിൽ]] രചിച്ചിരിക്കുന്ന കർണ്ണാടകസംഗീതകൃതിയാണ് '''ദയജൂഡ മഞ്ചി'''. [[ജഗന്മോഹിനി (രാഗം)|ജഗന്മോഹിനി]] രാഗത്തിൽ [[മിശ്ര ചാപ്പ്|മിശ്രചാപ്പ്]] താളത്തിലാണ് ഈ കൃതി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://nama.co.in/bhagavatha/keerthanadetails.php?keerthana_id=2507|title=daya jUDa manci samayamidE|access-date=2021-08-03|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803053030/https://nama.co.in/bhagavatha/keerthanadetails.php?keerthana_id=2507|url-status=dead}}</ref><ref>Core of Karnatic Music_Karnataka Sangeethamrutham_Editor_AD Madhavan_Pages8-16</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Ce6vDQAAQBAJ&pg=RA2-PA44-IA1&lpg=RA2-PA44-IA1&dq=%E0%B4%A8%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%B4%E0%B4%BF&source=bl&ots=ss2WGMwPhZ&sig=86b_oeQf3ORs-lcl2ZS8HAGFX7I&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%E0%B4%A8%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%B4%E0%B4%BF&f=false|title=Core of Karnatic Music|last=Madhavan|first=A. D.|date=2011-01-25|publisher=D C Books|isbn=978-93-81699-00-3|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.karnatik.com/c8778.shtml|title=Carnatic Songs - dayajUDa manci|access-date=2021-08-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gaanapriya.in/vgovindan/Syama%20Sastry/English/daya%20jUDa-jaganmOhini.html|title=Syama Sastry Kriti|access-date=2021-08-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.shivkumar.org/music/varnams/KedaragowlaiVarnam.htm|title=Kedaragowlai Varnam|access-date=2021-08-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sangeethapriya.org/tributes/shyamakrishna/dl_krithis.html|title=Shyama Sastri - Krithis|access-date=2021-08-03|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803053030/https://www.sangeethapriya.org/tributes/shyamakrishna/dl_krithis.html|url-status=dead}}</ref> ==വരികൾ== ===പല്ലവി=== ദയജൂഡ മഞ്ചി സമയമിദേ വേവേഗമേ വച്ചി ===അനുപല്ലവി=== ജയമോസഗേ ശങ്കരീ നീവു <br> ജനനിഗദാ ബൃഹദംബാ (ദയ) ===ചരണം 1=== കനകാങ്‍ഗീ നീ പാദ കമലമേ <br> ദിക്കനി നമ്മിനാനു നേനു <br> സനകസനന്ദന വന്ദിത ചരണാ <br> സാരസനേത്രി നീവു ഗദാ (ദയ) ===ചരണം 2=== ചപലമന്യു ദീർച്യഖണ്ഡ <br> സാമ്രാജ്യമീയവേ <br> കപടമു സേയകനേ നിഗമവിനുതാ <br> കാമിത ദായകി നീവു ഗദാ (ദയ) ===ചരണം 3=== ശ്യാമകൃഷ്ണ സോദരീ കൗമാരി <br> സകലാഗമ പൂജിതേ ദേവി <br> നീ മഹിമലു പോഗഡ തരമാ <br> നീ സമാനമെന്ദു ഗാനനേ (ദയ) ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.youtube.com/watch?v=Dogjo6dbzvg ബാലാജി ശങ്കറിന്റെ ആലാപനം] [[വർഗ്ഗം:ശ്യാമശാസ്ത്രികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ കൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജഗന്മോഹിനി രാഗത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ കൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മിശ്രചാപ്പ് താളത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ കർണ്ണാടകസംഗീതകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുങ്ക് ഭാഷയിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ സംഗീതകൃതികൾ]] 27mjokh68iyck5dpg8m4mcwgeao86pr 0 560760 4663029 4545279 2026-08-30T06:41:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663029 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{short description|Indian television series}} {{Use Indian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox television | genre = {{ubl|സ്ലൈസ് ഓഫ് ലൈഫ്|[[നാടകം]]}} | caption = | image = | image_alt = | screenplay = | creative_director = ഗിരീഷ് കോന്നി | director = | story = ദിനേശ് പല്ലത്ത് | writer = | developer = | creator = | starring = {{ubl|പല്ലവി ഗൗഡ|സന്ദീപ് മോഹൻ}} | opentheme = | endtheme = | theme_music_composer = | composer = | producer = | company = എൻഡെമോൾ ഷൈൻ | location = [[തിരുവനന്തപുരം]] | editor = | cinematography = | camera = മൾട്ടി-ക്യാമറ | num_episodes = 333 | language = [[മലയാളം]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | network = [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]] | distributor = സ്റ്റാർ ഇന്ത്യ | first_aired = {{start date|df=y|2021|11|1}} | last_aired = {{End date|2022|11|26|df=yes}} | audio_format = ഡോൾബി ഡിജിറ്റൽ | picture_format = 576i<br />1080i(HDTV]]) | runtime = 21–24 minutes | website = https://www.hotstar.com/in/tv/daya/1260061615/ | website_title = ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് | production_website = ഹോട്ട്സ്റ്റാർ | production_website_title = | preceded_by = ബാല ഹനുമാൻ }} '''ദയ- ചെന്തീയിൽ ചാലിച്ച കുങ്കുമപൊട്ട്''' ഒരു ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായിരുന്നു. 2021 നവംബർ 1 ന് [[ഏഷ്യാനെറ്റ്|ഏഷ്യാനെറ്റിൽ]] സംപ്രേക്ഷണം ആരംഭിക്കുകയും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായ [[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ഡിസ്നി + ഹോട്ട്‌സ്റ്റാറിലും]] സ്ട്രീം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite news|title=New show 'Daya' to premiere today; director Girish Konni says 'If viewers can accept the show, it will surely bring a change in the industry' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/new-show-daya-to-premiere-today-director-girish-konni-says-if-viewers-can-accept-the-show-it-will-surely-bring-a-change-in-the-industry/articleshow/87464519.cms|access-date=2021-11-13|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://serialtalks.in/asianet/daya-serial-cast-asianet-tv-show-start-date-timing-wiki-characters-more/|title = Daya Serial Cast, Asianet TV Show, Start Date, Timing, Wiki, Characters & More|date = 6 May 2021|access-date = 2021-12-04|archive-date = 2021-10-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20211030092012/https://serialtalks.in/asianet/daya-serial-cast-asianet-tv-show-start-date-timing-wiki-characters-more/|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jobpures.com/daya-malayalam-tv-serial-cast-crew-role-real-name/|title=(Asianet) Daya Malayalam TV Serial Cast, Crew, Roles & Story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/tv-serials/daya-asianet|title = Malayalam Tv Serial Daya Asianet Synopsis Aired on Asianet TV Channel}}</ref><ref>{{Cite news|title=ശരതും പല്ലവിയും ഒന്നിക്കുന്ന പുതിയ പരമ്പര 'ദയ' തുടങ്ങി|url=https://malayalam.samayam.com/tv/serials/sarath-das-pallavi-gowda-starrer-daya-serial-starts/articleshow/87491342.cms|access-date=2021-11-13|work=Samayam Malayalam|language=ml}}</ref> എൻഡമോൾ ഷൈൻ നിർമ്മിച്ച, പല്ലവി ഗൗഡ ടൈറ്റിൽ റോളിൽ അഭിനയിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.medianews4u.com/asianet-to-telecast-its-new-serial-daya-from-1st-november/|title = Asianet to telecast its new serial 'Daya' from 1st November|date = 30 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/daya-serial-asianet-cast-crew/|title = Daya Serial Asianet Starring Actress Pallavi Gowda in Lead Role}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bollywooddadi.com/tv-serials/daya-serial-cast-real-names-watch-online-telecast-time/|title=Daya Serial Cast, Real Names, Watch Online, Telecast Time|date=21 July 2021|access-date=2021-12-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104022440/https://www.bollywooddadi.com/tv-serials/daya-serial-cast-real-names-watch-online-telecast-time/|url-status=dead}}</ref>സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം എന്ന സാമൂഹിക വിഷയത്തെക്കുറിച്ചാണ് ഷോ പറയുന്നത്.ഷോയുടെ അവസാന എപ്പിസോഡ് 2022 നവംബർ 26-ന് സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്തു. ==കഥാസംഗ്രഹം== തെരുവിൽ ജനിച്ച ദയ എന്ന ധീരയായ സ്ത്രീ തന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രതിബന്ധങ്ങൾക്കെതിരെ ധീരമായി പോരാടുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് പരമ്പര . == അഭിനേതാക്കൾ == *പല്ലവി ഗൗഡ - ദയ * സന്ദീപ് മോഹൻ - ജീവൻ *ശരത് ദാസ് - സബ് കളക്ടർ റെൻദീപ് [[ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|IAS]] *[[ശ്രീലക്ഷ്മി]] - ജാനകി *ദയ്യാന ഹമീദ് - സായൂജ്യ *ജോൺ ജേക്കബ് - കൈതക്കൽ ദീപക് *വി.കെ.ബൈജു - കൈതക്കൽ അച്യുതൻ *ജസീല പർവീൺ - സ്വർണലേഖ *രശ്മി ബോബൻ - കമല *പ്രജുഷ - മായ *അജിത് വിജയൻ തൃപ്പൂണിത്തുറ - ചെമ്പേരി വിശ്വനാഥൻ *സുനിൽ വിക്രം - മുരുകൻ *തിരുമല രാമചന്ദ്രൻ - നാരായണൻ *രാജീവ് പാലാ *[[ടി.പി. മാധവൻ]] *ഷൈജൻ ശ്രീവൽസം -പഞ്ചായത്ത് അംഗം ഓന്തുണ്ണി *റിനി രാജ് *സനുരാജ് സാനു - റോക്കി *നന്ദന *ജയൻ ചേർത്തല *രുഗ്മിണി അമ്മ *സ്റ്റെല്ല രാജ ==റഫറൻസുകൾ== {{reflist|2}} ==External links== * [https://www.hotstar.com/in/tv/daya/1260061615 ''Daya: Chentheeyil Chalicha Kumkumapottu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211105012416/https://www.hotstar.com/in/tv/daya/1260061615/ |date=2021-11-05 }} at [[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]] g4p66xu0anbmfv57yypzkseqzil175k 0 562554 4663005 4633932 2026-08-30T02:27:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663005 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = തനു വെഡ്സ് മനു | image = tanuwedsmanu.jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[ആനന്ദ് എൽ. റായ്]] | producer = [[സൗന്ദര്യ പ്രോഡക്ഷൻ|വിനോദ് ബച്ചൻ]] <br />[[ശൈലേഷ് ആർ സിംഗ്]] | writer = [[ഹിമാൻഷു ശർമ്മ]] | screenplay = ഹിമാൻഷു ശർമ്മ | story = | based_on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --> | starring = [[R. Madhavan|Madhavan]] <br> [[Kangana Ranaut]] <br/> [[Jimmy Sheirgill]] <br/> [[Deepak Dobriyal]]<br/>[[Eijaz Khan]] <br/> [[Swara Bhaskar]] | narrator = | music = [[Krsna Solo]]<br /> Kuly RDB | cinematography = Chirantan Das | editing = Hemal Kothari , Rahul Bachhuwan | studio = | distributor = [[Viacom 18 Motion Pictures]]<br>Paramhans Creations and Movies N More Pvt..<br> [[Soundrya Production]] | released = {{Film date|df=yes|2011|2|25|}} | runtime = 119 minutes<ref>{{cite web |url=http://www.pvrcinemas.com/film_details |title=Film Details |publisher=PVR Cinemas |accessdate=12 March 2011 |archive-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110308063217/http://www.pvrcinemas.com/film_details |url-status=dead }}</ref> | country = India | language = [[Hindi]] | budget = {{INR}}17 crore<ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/bollywood-news/tanu-weds-manu-profit-all-the-way/ |title=Tanu Weds Manu: Profit All The Way |publisher=Koimoi |accessdate=12 March 2011}}</ref> | gross = {{INR}} 88.72 crore<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3944&nCat=|title=2011 Worldwide Figures: Twenty Films Cross 50 Crore|publisher=Box office India|accessdate=22 January 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419150736/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3944&nCat=|archivedate=19 April 2012}}</ref> }} ആനന്ദ് എൽ. റായിയുടെ 2011-ലെ ഇന്ത്യൻ ഹിന്ദി ഭാഷാ റൊമാന്റിക് കോമഡി നാടകമാണ് '''തനു വെഡ്സ് മനു'''. ശൈലേഷ് ആർ സിംഗ് ആണ് നിർമ്മിച്ചത്. ഇതിൽ [[മാധവൻ]], [[കങ്കണ റണാവത്]], ജിമ്മി ഷെയർഗിൽ, ഇജാസ് ഖാൻ, സ്വര ഭാസ്കർ, ദീപക് ഡോബ്രിയൽ എന്നിവർ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Movie Review: Tanu Weds Manu Returns|url=https://www.scoopwhoop.com/news/tanu-weds-manu-returns-movie-review/|publisher=ScoopWhoop|accessdate=4 October 2019|archive-date=2020-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112042622/https://www.scoopwhoop.com/news/tanu-weds-manu-returns-movie-review/|url-status=dead}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ കഥ എഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഹിമാൻഷു ശർമ്മയും സംഗീത സംവിധാനം കൃഷ്ണ സോളോയും വരികൾ എഴുതിയിരിക്കുന്നത് രാജശേഖറും ആണ്. ചിത്രം 2011 ഫെബ്രുവരി 25-ന് പുറത്തിറങ്ങി.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/14135/index.html |title=Tanu Weds Manu : Complete Cast and Crew details |publisher=Bollywoodhungama.com |date=25 February 2011 |accessdate=12 March 2011}}</ref> റിലീസ് ചെയ്‌തപ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഡൽഹി, യുപി, പഞ്ചാബ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചിത്രം വാണിജ്യപരമായി വിജയിച്ചു. <ref>{{cite web|title=Tanu Weds Manu Dominates Proves Hit in North|url=http://boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=2647&nCat=box_office_report|publisher=Boxofficeindia.com|accessdate=14 March 2011}}</ref> ഇത് ജർമ്മൻ ഭാഷയിൽ മൊഴിമാറ്റം ചെയ്യുകയും തനു ഉന്ദ് മനു ട്രൗൻ സിച്ച് എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref name=german>{{cite web|title=Madhavan's film in German|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-11-02/madhavan-tanu-weds-manu-08-10-11.html|work=8 October 2011|publisher=Behindwoods.com|accessdate=9 October 2011}}</ref> ചിത്രം തെലുങ്കിലേക്ക് മിസ്റ്റർ പെല്ലികൊടുകു എന്ന പേരിൽ റീമേക്ക് ചെയ്തു. തനു വെഡ്‌സ് മനു: റിട്ടേൺസ് എന്ന പേരിൽ ഒരു തുടർച്ച 2015 മെയ് 22-ന് പുറത്തിറങ്ങി. ==References== {{Reflist}} ==External links== * {{Official website|http://www.tanuwedsmanu.com/}} * {{IMDb title|1694542}} *<ref name="Free Press Journal">{{cite news|title=Movie Review – Tanu Weds Manu Returns: A Rollicking Entertainer|url=http://www.freepressjournal.in/movie-review-tanu-weds-manu-returns-a-rollicking-entertainer/|accessdate=23 May 2015|publisher=Free Press Journal|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122061450/https://www.freepressjournal.in/movie-review-tanu-weds-manu-returns-a-rollicking-entertainer/|url-status=dead}}</ref> {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] l41vkusgpntgp8lum2vuey1tr9ccoxn 0 584900 4663071 4653523 2026-08-30T11:28:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663071 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = നിക്കി എം. മൗത്‌സോപൗലോസ് | alma_mater =[[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് തെസ്സലോനിക്കി]] (DDS)<br>[[മേരിലാൻഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്കൂൾ ഓഫ് ഡെന്റിസ്ട്രി]] (PhD) | workplaces = [[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡെന്റൽ ആൻഡ് ക്രാനിയോഫേഷ്യൽ റിസർച്ച്]] | fields = ഓറൽ ഇമ്മ്യൂണോളജി, പീരിയോൺഡൈറ്റിസ് | influences = സ്റ്റീവൻ ഹോളണ്ട് | thesis_title = Dissection of factors contributing to HIV susceptibility in mucosal associated lymphoid tissues | thesis_year = 2006 | thesis_url = https://www.worldcat.org/title/dissection-of-factors-contributing-to-hiv-susceptibility-in-mucosal-associated-lymphoid-tissues/oclc/268783208 | doctoral_advisor = ഷാരോൺ വാൾ | native_name = Νίκη Μουτσόπουλος | native_name_lang = el | image = Niki Moutsopoulos.jpg }} '''നിക്കി എം. മൗത്‌സോപൗലോസ്''' (Niki M. Moutsopoulos) ({{Lang-el|Νίκη Μουτσόπουλος}}) ഒരു ഗ്രീക്ക് പീരിയോൺഡിസ്റ്റും ഇമ്മ്യൂണോളജിസ്റ്റുമാണ്. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡെന്റൽ ആൻഡ് ക്രാനിയോഫേഷ്യൽ റിസർച്ചിലെ ഓറൽ ഇമ്മ്യൂണിറ്റി ആൻഡ് ഇൻഫെക്ഷൻ വിഭാഗത്തിൽ സീനിയർ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്ററാണ് അവർ. ഓറൽ ഇമ്മ്യൂണോളജിയിലും പീരിയോൺഡൈറ്റിസിലും മൗത്‌സോപൗലോസ് വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്. വിട്ടുമാറാത്ത [[കോശജ്വലനം|കോശജ്വലന പ്രതികരണങ്ങൾക്കും]] [[വായ|വായിലെ]] ടിഷ്യു നാശത്തിനും കാരണമാകുന്ന ആതിഥേയ-സൂക്ഷ്മജീവ ഇടപെടലുകളിലാണ് അവരുടെ ഗവേഷണ പരിപാടി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. == വിദ്യാഭ്യാസം == 1998-ൽ തെസ്സലോനിക്കിയിലെ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്ന് മൗത്‌സോപൗലോസിന് ഡിഡിഎസ് ബിരുദം ലഭിച്ചു. 2003-ൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് മേരിലാൻഡ് സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഡെന്റിസ്ട്രിയിൽ പീരിയോഡോണ്ടിക്‌സിൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് പൂർത്തിയാക്കി; അവിടെ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് സയൻസസ് ആൻഡ് പാത്തോളജി വിഭാഗത്തിൽ 2006-ൽ ഇമ്മ്യൂണോളജിയിൽ പിഎച്ച്ഡിയും പൂർത്തിയാക്കി.<ref>{{Cite web|url=https://irp.nih.gov/pi/niki-moutsopoulos|title=Principal Investigators|access-date=2020-04-26|website=NIH Intramural Research Program|language=en}}</ref> ''മ്യൂക്കോസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലിംഫോയിഡ് ടിഷ്യൂകളിൽ എച്ച്ഐവി സംവേദനക്ഷമതയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന ഘടകങ്ങളുടെ വിശകലനം'' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ പ്രബന്ധം. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡെന്റൽ ആൻഡ് ക്രാനിയോഫേഷ്യൽ റിസർച്ചിൽ (എൻഐഡിസിആർ) ഡോക്ടറൽ ഉപദേശകയായ [[Sharon Wahl|ഷാരോൺ വാളിന്റെ]] ലബോറട്ടറിയിലാണ് അവർ ബിരുദാനന്തര ഗവേഷണം പൂർത്തിയാക്കിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcr.nih.gov/research/research-conducted-by-nidcr/niki-moutsopoulos|title=Niki Moutsopoulos, DDS, PhD, Intramural Investigator {{!}} National Institute of Dental and Craniofacial Research|access-date=2020-04-26|website=www.nidcr.nih.gov|language=en}}</ref> 2006 മുതൽ 2008 വരെ അവർ എൻഐഡിസിആറിൽ റിസർച്ച് ഫെലോ ആയിരുന്നു. സ്ജോഗ്രൻ സിൻഡ്രോം, പീരിയോഡോണ്ടൽ രോഗം, വിട്ടുമാറാത്ത മുറിവുകളുടെ ഉണക്കം എന്നിവയുൾപ്പെടെ വായ്ക്കുള്ളിൽ പ്രകടമാകുന്ന രോഗപ്രതിരോധ-മധ്യസ്ഥ പാത്തോളജികളിലാണ് അവരുടെ ഡോക്ടറൽ, പോസ്റ്റ്ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. ഇവ വ്യത്യസ്ത രോഗാവസ്ഥകളാണെങ്കിലും, ശമിക്കാത്ത വീക്കവും രോഗപ്രതിരോധ-മധ്യസ്ഥ ടിഷ്യു നാശവും ഒരു പ്രധാന സവിശേഷതയായി അവ പങ്കിടുന്നു; ഇവയുടെ സംവിധാനങ്ങളാണ് അവരുടെ ഗവേഷണ താൽപ്പര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. വിവിധ രോഗാവസ്ഥകളിൽ വിട്ടുമാറാത്ത കോശജ്വലന പാതകൾ സജീവമാകുന്നത് ആതിഥേയന്റെ ജനിതക സംവേദനക്ഷമതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ഭൂരിഭാഗം വിട്ടുമാറാത്ത കോശജ്വലന, സ്വയം രോഗപ്രതിരോധ പാത്തോളജികളിലും രോഗകാരണ പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നതിൽ സൂക്ഷ്മജീവി ഘടകങ്ങൾക്കുള്ള പങ്ക് പുതിയ തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. == കരിയറും ഗവേഷണവും == രോഗപ്രതിരോധശാസ്ത്രത്തിൽ പരിശീലനം നേടിയ ഒരു പീരിയോൺഡിസ്റ്റാണ് മൗത്‌സോപൗലോസ്. 2008 മുതൽ 2010 വരെ സ്റ്റീവൻ ഹോളണ്ടിന്റെ മാർഗനിർദേശത്തിൻ കീഴിൽ എൻഐഎച്ചിൽ ക്ലിനിക്കൽ ഫെലോ ആയി മൗത്‌സോപൗലോസ് പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2007-ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മേരിലാൻഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് ഡെന്റിസ്ട്രിയിലെ പീരിയോഡോണ്ടിക്സ് വിഭാഗത്തിൽ അനുബന്ധ ക്ലിനിക്കൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി. 2010 മുതൽ [[പാരമ്പര്യരോഗങ്ങൾ|അവർ]] [[ഇമ്മ്യൂണോളജി|എൻഐഡിസിആറി]]ൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര ഗവേഷകയാണ്. എൻഐഡിസിആറിലെ ഓറൽ ഇമ്മ്യൂണിറ്റി ആൻഡ് ഇൻഫെക്ഷൻ വിഭാഗത്തിലെ സീനിയർ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്ററാണ് അവർ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcr.nih.gov/research/research-conducted-by-nidcr/niki-moutsopoulos|title=Niki Moutsopoulos, DDS, PhD, Intramural Investigator {{!}} National Institute of Dental and Craniofacial Research|access-date=2020-04-26|website=www.nidcr.nih.gov|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.nidcr.nih.gov/research/research-conducted-by-nidcr/niki-moutsopoulos "Niki Moutsopoulos, DDS, PhD, Intramural Investigator | National Institute of Dental and Craniofacial Research"]. ''www.nidcr.nih.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-04-26</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dental.umaryland.edu/about/news/april-2017/periodontics-alum-publishes-research-in-new-england-journal-of-medicine.php|title=Periodontics Alum Publishes Research in New England Journal of Medicine|access-date=2020-04-26|last=Hesel|first=Scott|date=April 5, 2017|website=University of Maryland, Baltimore|language=en|archive-date=2019-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015011058/https://www.dental.umaryland.edu/about/news/april-2017/periodontics-alum-publishes-research-in-new-england-journal-of-medicine.php|url-status=dead}}</ref> വിട്ടുമാറാത്ത കോശജ്വലന പ്രതികരണങ്ങൾക്കും വായിലെ ടിഷ്യു നാശത്തിനും കാരണമാകുന്ന ആതിഥേയ-സൂക്ഷ്മജീവ ഇടപെടലുകളിലാണ് മൗത്‌സോപൗലോസിന്റെ പ്രോഗ്രാം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. അവരുടെ ലബോറട്ടറിയിൽ ''ഇൻ വിട്രോ'' കൾച്ചർ സിസ്റ്റങ്ങളും അനിമൽ മോഡലുകളും ഉപയോഗിച്ച് ആതിഥേയ-സൂക്ഷ്മജീവ ഇടപെടലുകൾ പരിശോധിക്കുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യരിലെ രോഗപ്രതിരോധ-സൂക്ഷ്മജീവ ഇടപെടലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലാണ് അവരുടെ പ്രാഥമിക ശ്രദ്ധ. ഇതിനായി, വായിലെ കോശജ്വലന അവസ്ഥകളുള്ള രോഗികളുടെ വായ്ക്കുള്ളിലെ ഓറൽ മൈക്രോബയോമിനെയും രോഗപ്രതിരോധ പ്രതികരണങ്ങളെയും അവരുടെ ലബോറട്ടറി പരിശോധിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://irp.nih.gov/pi/niki-moutsopoulos|title=Principal Investigators|access-date=2020-04-26|website=NIH Intramural Research Program|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://irp.nih.gov/pi/niki-moutsopoulos "Principal Investigators"]. ''NIH Intramural Research Program''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-04-26</span></span>.</cite></ref> വായിലെ പ്രതിരോധ ആവരണത്തിന്റെ രോഗപ്രതിരോധശേഷിയെക്കുറിച്ചാണ് മൗത്‌സോപൗലോസ് ഗവേഷണം നടത്തുന്നത്. അവരുടെ പഠനങ്ങൾ ബെഞ്ച് ടു ബെഡ്‌സൈഡ് സമീപനം നടപ്പിലാക്കുന്നു; ആരോഗ്യാവസ്ഥയിലും സാധാരണ കോശജ്വലന രോഗമായ പീരിയോൺഡൈറ്റിസിലും വായിലെ പ്രതിരോധശേഷിയുടെ തന്മാത്രാ, കോശീയ അടിസ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കാനാണ് അവ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ആരോഗ്യത്തിലും രോഗത്തിലും വായിലെ പ്രതിരോധശേഷി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സൂക്ഷ്മജീവി ട്രിഗറുകളും ആതിഥേയ ഘടകങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക എന്നതാണ് അവരുടെ ഗവേഷണ പരിപാടിയുടെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcr.nih.gov/research/research-conducted-by-nidcr/niki-moutsopoulos|title=Niki Moutsopoulos, DDS, PhD, Intramural Investigator {{!}} National Institute of Dental and Craniofacial Research|access-date=2020-04-26|website=www.nidcr.nih.gov|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.nidcr.nih.gov/research/research-conducted-by-nidcr/niki-moutsopoulos "Niki Moutsopoulos, DDS, PhD, Intramural Investigator | National Institute of Dental and Craniofacial Research"]. ''www.nidcr.nih.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-04-26</span></span>.</cite></ref> == അവലംബം == {{Reflist}} * {{GoogleScholar}} {{Include-NIH}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 8iqcypc7bvac6yg6exsclbk3qsk715i 0 587340 4663004 4616652 2026-08-30T01:54:30Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4663004 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox scientist | name = ഡോറിസ് ഹോവൽ | image = Doris Howell on inewsource.jpg | birth_date = 1923 | death_date = {{Death date and age|2019|11|23|1923}} | workplaces = [[Park University]] <br/> [[McGill University]] | alma_mater = [[Medical College of Pennsylvania]] <br> [[Duke University School of Medicine]] <br> [[Harvard Medical School]] }} പീഡിയാട്രിക് ഓങ്കോളജിയിൽ പ്രത്യേകത പരിചയം സിദ്ധിച്ച ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ ഫിസിസ്റ്റാണ് '''ഡോറിസ് ഹോവൽ'''. അവർ പാലിയേറ്റീവ് കെയറിലെ പയനിയറിംഗ് ജോലികൾക്ക് "mother of hospice" എന്നറിയപ്പെട്ടു. == ഗവേഷണവും കരിയറും == 1955-ൽ, ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്കൂൾ ഓഫ് മെഡിസിനിൽ ഹോവൽ ഫാക്കൽറ്റിയിൽ ചേർന്നു. പീഡിയാട്രിക് ക്യാൻസർ രോഗികൾക്കൊപ്പം അവർ ജോലി ചെയ്തു. കൂടാതെ പീഡിയാട്രിക് ഓങ്കോളജിസ്റ്റായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":0" /> പീഡിയാട്രിക് ഹെമറ്റോളജി-ഓങ്കോളജിയിൽ അവൾ ഒരു വിഭാഗം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.<ref name=":0">{{Cite web |title=Doris Howell Interview |url=https://exhibits.mclibrary.duke.edu/duke-women//interviews/howell-doris/ |access-date=2022-11-18 |website=exhibits.mclibrary.duke.edu }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഡ്യൂക്കിൽ, ഹോവെൽ അവരുടെ അധ്യാപനത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടു. രണ്ട് തവണ അദ്ധ്യാപനത്തിനുള്ള വിശിഷ്ട അവാർഡ് ലഭിച്ചു.<ref name=":0" /> അവരുടെ ആദ്യത്തെ ഗവേഷകനായ ഫിലിപ്പ് ലാൻസ്‌കോവ്‌സ്‌കി സ്റ്റോണി ബ്രൂക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഹോസ്പിറ്റലിൽ പീഡിയാട്രിക് മെഡിസിൻ ചെയർ ആയി. പെൻസിൽവാനിയയിലെ വുമൺസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന മരിയൻ ഫെയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഫോൺ കോളിന് ശേഷം, ഹാവലിന് പീഡിയാട്രിക്സ് മേധാവിയായി ഒരു സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. അവർ 1970-ൽ പെൻസിൽവാനിയയിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജ് (ഇപ്പോൾ ഡ്രെക്സൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിൻ) ലേക്ക് മാറി. ആ വർഷം തന്നെ ഈ വർഷത്തെ വിശിഷ്ട പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ വനിതയായി.<ref name=":1">{{Cite web |title=Doris Howell |url=https://exhibits.mclibrary.duke.edu/duke-women/women/howell-doris/ |access-date=2022-11-18 |website=exhibits.mclibrary.duke.edu }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == 1970 ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി വിശിഷ്ട പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു<ref name=":1" /> 2004 സാൻ ഡീഗോ വിമൻസ് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിം<ref name=":2">{{Cite web |title=Doris Howell |url=https://www.sandiegowomenshalloffame.com/inductee/Doris-Howell |access-date=2022-11-18 |website=Women's Hall of Fame |language=en |archive-date=2022-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118210342/https://www.sandiegowomenshalloffame.com/inductee/Doris-Howell |url-status=dead }}</ref> == Selected publications == * {{Cite Q|Q35329661}} * {{Cite Q|Q74582265}} * {{Cite Q|Q79620941}} == Death == 2019 നവംബർ 23 ന് ഹോവൽ അന്തരിച്ചു.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |url=https://publications.aap.org/aapnews/news/11432 |access-date=2022-11-18 |website=publications.aap.org}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Howell, Doris}} m3lrnj2dhekac4v1sf37kza65c8jsp8 0 622522 4663068 4522615 2026-08-30T11:17:13Z Meenakshi nandhini 99060 4663068 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബാതിയാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} kzghx0amyuw38iv0v61w2t3o4rnxokj 4663069 4663068 2026-08-30T11:20:10Z Meenakshi nandhini 99060 /* പദത്തിന്റെ വേരുകൾ */ 4663069 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} 4ojdv1qgkyz4xf8249vgdft5mi9u5s9 4663070 4663069 2026-08-30T11:23:56Z Meenakshi nandhini 99060 /* പദത്തിന്റെ വേരുകൾ */ 4663070 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} tkesbq18lz3s0avbm2yjctcda1mczaz 4663072 4663070 2026-08-30T11:31:40Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4663072 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} que0vk9t5lseudzwboipc4si6e7vhw2 4663073 4663072 2026-08-30T11:33:41Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4663073 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബത്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബത്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} pqspom6h0h9pjy3thib5po5vrume5ao 4663074 4663073 2026-08-30T11:34:22Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4663074 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} fa6e9no05s54fjgtfz0g9d018tjajfh 4663075 4663074 2026-08-30T11:34:52Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4663075 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} 2u2jraabyt6p0o4siket57ysnbvcddw 4663076 4663075 2026-08-30T11:36:02Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4663076 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ == ലിവീവിന് പുറത്തും ഗലീഷ്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ ബത്യാരി എന്ന പ്രതിഭാസം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാനിസ്ലാവോവ് (ഇന്നത്തെ ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്), പ്രസെമിഷ്, ബൊറിസ്ലാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ സമാന വിഭാഗങ്ങൾ പ്രാദേശിക പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൊളോമിയയിൽ പ്രാദേശിക കുറ്റവാളികളെയും ചെറിയ മോഷ്ടാക്കളെയും ഇവാങ്കി (ivanky) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടെർനോപിലിൽ അവരെ മഖാബുഡി (makhabudy) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈ പേര് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലെ Wagabond എന്ന പദത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} 75mk3k7q31jpt0pnxl2swi1oyxiipc8 4663078 4663076 2026-08-30T11:42:01Z Meenakshi nandhini 99060 /* സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം */ 4663078 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ == ലിവീവിന് പുറത്തും ഗലീഷ്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ ബത്യാരി എന്ന പ്രതിഭാസം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാനിസ്ലാവോവ് (ഇന്നത്തെ ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്), പ്രസെമിഷ്, ബൊറിസ്ലാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ സമാന വിഭാഗങ്ങൾ പ്രാദേശിക പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൊളോമിയയിൽ പ്രാദേശിക കുറ്റവാളികളെയും ചെറിയ മോഷ്ടാക്കളെയും ഇവാങ്കി (ivanky) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടെർനോപിലിൽ അവരെ മഖാബുഡി (makhabudy) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈ പേര് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലെ Wagabond എന്ന പദത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ, സാധാരണയായി ഒരു ബട്യാർ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവനായിരുന്നെങ്കിലും സത്യസന്ധനും ഉദാരമനസ്കനുമായ നഗരവാസിയായിരുന്നു. മികച്ച നർമ്മബോധവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ബട്യാർമാരിൽ ജനപ്രിയമായ Wesoła Lwowska Fala റേഡിയോ പരിപാടിയിലെ റേഡിയോ അവതാരകരായ കാസിമിയർസ് വാജ്ദ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫെംഗർ എന്നിവരും, Pogoń Lwów ക്ലബ്ബിനും പോളണ്ട് ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്ബോൾ താരമായ മിഖാൽ മത്യാസ് എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഈ പദം ഇന്നും പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആധുനിക ബട്യാർമാർ ചിലപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ പീഡ്മോണ്ട് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയിലെ പ്ലേബോയ് ജീവിതശൈലിയുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം ശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം, ആകർഷകവും സ്റ്റൈലിഷുമായ വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ഓരോ ബത്യാറിന്റെയും നിർബന്ധിത പ്രതീകമായ ല്യാസ്‌ക (lyaska — ഊന്നുവടി) എന്നിവയിലൂടെ അവരെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാം. ലിവീവിലെ ബട്യാർ ദിനം, തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യ ദിനമായ സോവിയറ്റ് കാലത്തെ മേയ് 1 (തൊഴിലാളി ദിന) ആഘോഷത്തിന് പകരമായി കൊണ്ടുവന്നു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref>ബട്യാർമാരും ഒരു തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം സ്വീകരിച്ചു: “എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബട്യാർമാരേ, ഒന്നിക്കൂ!” [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] ബട്യാർ സംസ്കാരം വളർന്നുവന്ന കാലത്ത്, ലിവീവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവിയായ ഇമ്മാനുവൽ ഷ്ലെക്ടർ, പോളണ്ടിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായിത്തീർന്ന Tylko we Lwowie (“ല്വീവിൽ മാത്രം”) എന്ന ഗാനത്തിന് വരികൾ രചിച്ചു. The Vagabonds എന്ന ഹാസ്യചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗാനം പിന്നീട് ബട്യാർമാരുടെ ഗാനമായി മാറി.<ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂതനായ ഹെൻറിക് വാർസ് ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ സംഗീതം രചിച്ചത്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ പതിപ്പ് യുർകോ ഹ്നാതോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref>യും സോസ്യ ഫെദിനയും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref>ബത്യാർമാർ ലിവീവിന്റെ സവിശേഷമായ സംസ്കാരത്തെയും ആത്മാവിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും അവരെ പലപ്പോഴും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> == 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബത്യാർമാർ == ഇന്നത്തെ ലിവീവിലെ നഗര ഉപസംസ്കാരം തുടർന്നും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിന്റെ സജീവമായ സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ രൂപപ്പെട്ടുവരുന്നു. ഇതിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ പ്രതിനിധികളിൽ Vova zi Lvova, Orest Lyutyi എന്നിവരും മറ്റു പലരും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഉദ്ധരണികൾ == ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} g47fx3tzgcqvugq0dgxkrp36qsqsthw 4663079 4663078 2026-08-30T11:42:40Z Meenakshi nandhini 99060 /* സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം */ 4663079 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ == ലിവീവിന് പുറത്തും ഗലീഷ്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ ബത്യാരി എന്ന പ്രതിഭാസം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാനിസ്ലാവോവ് (ഇന്നത്തെ ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്), പ്രസെമിഷ്, ബൊറിസ്ലാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ സമാന വിഭാഗങ്ങൾ പ്രാദേശിക പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൊളോമിയയിൽ പ്രാദേശിക കുറ്റവാളികളെയും ചെറിയ മോഷ്ടാക്കളെയും ഇവാങ്കി (ivanky) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടെർനോപിലിൽ അവരെ മഖാബുഡി (makhabudy) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈ പേര് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലെ Wagabond എന്ന പദത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ, സാധാരണയായി ഒരു ബട്യാർ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവനായിരുന്നെങ്കിലും സത്യസന്ധനും ഉദാരമനസ്കനുമായ നഗരവാസിയായിരുന്നു. മികച്ച നർമ്മബോധവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ബട്യാർമാരിൽ ജനപ്രിയമായ Wesoła Lwowska Fala റേഡിയോ പരിപാടിയിലെ റേഡിയോ അവതാരകരായ കാസിമിയർസ് വാജ്ദ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫെംഗർ എന്നിവരും, Pogoń Lwów ക്ലബ്ബിനും പോളണ്ട് ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്ബോൾ താരമായ മിഖാൽ മത്യാസ് എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഈ പദം ഇന്നും പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആധുനിക ബട്യാർമാർ ചിലപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ പീഡ്മോണ്ട് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയിലെ പ്ലേബോയ് ജീവിതശൈലിയുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം ശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം, ആകർഷകവും സ്റ്റൈലിഷുമായ വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ഓരോ ബത്യാറിന്റെയും നിർബന്ധിത പ്രതീകമായ ല്യാസ്‌ക (lyaska — ഊന്നുവടി) എന്നിവയിലൂടെ അവരെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാം. ലിവീവിലെ ബട്യാർ ദിനം, തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യ ദിനമായ സോവിയറ്റ് കാലത്തെ മേയ് 1 (തൊഴിലാളി ദിന) ആഘോഷത്തിന് പകരമായി കൊണ്ടുവന്നു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref>ബട്യാർമാരും ഒരു തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം സ്വീകരിച്ചു: “എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബട്യാർമാരേ, ഒന്നിക്കൂ!” [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] ബട്യാർ സംസ്കാരം വളർന്നുവന്ന കാലത്ത്, ലിവീവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവിയായ ഇമ്മാനുവൽ ഷ്ലെക്ടർ, പോളണ്ടിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായിത്തീർന്ന Tylko we Lwowie (“ല്വീവിൽ മാത്രം”) എന്ന ഗാനത്തിന് വരികൾ രചിച്ചു. The Vagabonds എന്ന ഹാസ്യചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗാനം പിന്നീട് ബട്യാർമാരുടെ ഗാനമായി മാറി.<ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂതനായ ഹെൻറിക് വാർസ് ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ സംഗീതം രചിച്ചത്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ പതിപ്പ് യുർകോ ഹ്നാതോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref>യും സോസ്യ ഫെദിനയും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref>ബത്യാർമാർ ലിവീവിന്റെ സവിശേഷമായ സംസ്കാരത്തെയും ആത്മാവിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും അവരെ പലപ്പോഴും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> == 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബത്യാർമാർ == ഇന്നത്തെ ലിവീവിലെ നഗര ഉപസംസ്കാരം തുടർന്നും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിന്റെ സജീവമായ സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ രൂപപ്പെട്ടുവരുന്നു. ഇതിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ പ്രതിനിധികളിൽ Vova zi Lvova, Orest Lyutyi എന്നിവരും മറ്റു പലരും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഉദ്ധരണികൾ == ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} og12989rej927drk26oidq6tsnw3zll 4663080 4663079 2026-08-30T11:47:42Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഉദ്ധരണികൾ */ 4663080 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ == ലിവീവിന് പുറത്തും ഗലീഷ്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ ബത്യാരി എന്ന പ്രതിഭാസം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാനിസ്ലാവോവ് (ഇന്നത്തെ ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്), പ്രസെമിഷ്, ബൊറിസ്ലാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ സമാന വിഭാഗങ്ങൾ പ്രാദേശിക പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൊളോമിയയിൽ പ്രാദേശിക കുറ്റവാളികളെയും ചെറിയ മോഷ്ടാക്കളെയും ഇവാങ്കി (ivanky) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടെർനോപിലിൽ അവരെ മഖാബുഡി (makhabudy) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈ പേര് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലെ Wagabond എന്ന പദത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ, സാധാരണയായി ഒരു ബട്യാർ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവനായിരുന്നെങ്കിലും സത്യസന്ധനും ഉദാരമനസ്കനുമായ നഗരവാസിയായിരുന്നു. മികച്ച നർമ്മബോധവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ബട്യാർമാരിൽ ജനപ്രിയമായ Wesoła Lwowska Fala റേഡിയോ പരിപാടിയിലെ റേഡിയോ അവതാരകരായ കാസിമിയർസ് വാജ്ദ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫെംഗർ എന്നിവരും, Pogoń Lwów ക്ലബ്ബിനും പോളണ്ട് ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്ബോൾ താരമായ മിഖാൽ മത്യാസ് എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഈ പദം ഇന്നും പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആധുനിക ബട്യാർമാർ ചിലപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ പീഡ്മോണ്ട് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയിലെ പ്ലേബോയ് ജീവിതശൈലിയുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം ശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം, ആകർഷകവും സ്റ്റൈലിഷുമായ വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ഓരോ ബത്യാറിന്റെയും നിർബന്ധിത പ്രതീകമായ ല്യാസ്‌ക (lyaska — ഊന്നുവടി) എന്നിവയിലൂടെ അവരെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാം. ലിവീവിലെ ബട്യാർ ദിനം, തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യ ദിനമായ സോവിയറ്റ് കാലത്തെ മേയ് 1 (തൊഴിലാളി ദിന) ആഘോഷത്തിന് പകരമായി കൊണ്ടുവന്നു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref>ബട്യാർമാരും ഒരു തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം സ്വീകരിച്ചു: “എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബട്യാർമാരേ, ഒന്നിക്കൂ!” [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] ബട്യാർ സംസ്കാരം വളർന്നുവന്ന കാലത്ത്, ലിവീവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവിയായ ഇമ്മാനുവൽ ഷ്ലെക്ടർ, പോളണ്ടിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായിത്തീർന്ന Tylko we Lwowie (“ല്വീവിൽ മാത്രം”) എന്ന ഗാനത്തിന് വരികൾ രചിച്ചു. The Vagabonds എന്ന ഹാസ്യചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗാനം പിന്നീട് ബട്യാർമാരുടെ ഗാനമായി മാറി.<ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂതനായ ഹെൻറിക് വാർസ് ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ സംഗീതം രചിച്ചത്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ പതിപ്പ് യുർകോ ഹ്നാതോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref>യും സോസ്യ ഫെദിനയും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref>ബത്യാർമാർ ലിവീവിന്റെ സവിശേഷമായ സംസ്കാരത്തെയും ആത്മാവിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും അവരെ പലപ്പോഴും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> == 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബത്യാർമാർ == ഇന്നത്തെ ലിവീവിലെ നഗര ഉപസംസ്കാരം തുടർന്നും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിന്റെ സജീവമായ സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ രൂപപ്പെട്ടുവരുന്നു. ഇതിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ പ്രതിനിധികളിൽ Vova zi Lvova, Orest Lyutyi എന്നിവരും മറ്റു പലരും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഉദ്ധരണികൾ == {{cquote|അവർ ചില ചെറിയ തോതിലുള്ള ഗുണ്ടകളായിരുന്നു (beszketnyks). ഉദാഹരണത്തിന്, ആരുടെയെങ്കിലും ജനൽ തകർക്കുക, “കുറച്ച് ബിയർ കുടിച്ചശേഷം” ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ പേരിൽ വഴക്കിടുക, പരസ്പരം മുഖത്ത് ചവിട്ടുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ അവർ ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അത് ഒരിക്കലും രക്തരൂക്ഷിതമായ മർദ്ദനത്തിലേക്ക് എത്തിയിരുന്നില്ല.}} <div style='text-align: right;'>''(ബോഹ്ദാൻ റൈബ്ക, ബട്യാർ )''</div> {{cquote|മറിച്ച്, ബട്യാർമാർ കവർച്ചക്കാരുമായി (“ദുഷ്പ്രവർത്തകർ”) ഏറ്റുമുട്ടുമായിരുന്നു. അവർ അത്തരം ആളുകളെ “കിൻഡേഴ്സ്” എന്ന് വിളിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തുനിന്ന് അവരെ പുറത്താക്കുകയും, ഇടിക്കുകയും മറ്റും ചെയ്യുമായിരുന്നു.}} <div style='text-align: right;'>''(ഇവാൻ റാഡ്‌കോവറ്റ്‌സ്, ലിവിവ് സ്റ്റഡീസ് സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ്)''</div> {{cquote|ഒരു ബത്യാറിന്റെ സ്ത്രീയെ ബത്യാർക്ക (batiarka) എന്ന് വിളിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു; അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത് മര്യാദയ്ക്ക് നിരക്കാത്തതായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു ബത്യാറിന്റെ കൊലിയെസാങ്ക [കാമുകി] ആകുന്നത് ഒരു യുവതിക്ക് അഭിമാനകരമായ കാര്യമായിരുന്നു.}} {{cquote|ഓരോ ലിവിയാങ്കയും <ref>Meaning a female resident of the city of Lviv</ref> എപ്പോഴും ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള സൗന്ദര്യബോധവും പ്രണയഭാവവും പിന്തുടരാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു; അതോടൊപ്പം അതിൽ രസവും കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ ഇത് അൽപ്പം അതിരുകടന്നതായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഒരു പതിവ് ജീവിതക്രമത്തിൽ നിന്ന് മാറി ഇത്തരമൊരു ആഘോഷത്തിലേക്ക് (ബത്യാർ ദിനത്തിലേക്ക്) കടക്കുമ്പോൾ മനസ്സിന് ആശ്വാസം ലഭിക്കും എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.}} <div style='text-align: right;'>''(മിറോസ്ലാവ സൈഡോർ, ബാറ്റിയാർ കോലിസാങ്ക)''</div> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} 8h04wnd1rs1lrrkvm31llyuiblqd5h7 4663081 4663080 2026-08-30T11:48:34Z Meenakshi nandhini 99060 [[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരം]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4663081 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Batiar}} [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] .[[ലിവിവ്]] നഗരത്തിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം നിവാസികളായ ഒരു ജനതയാണ് '''ബട്യാർ ''' (ബേസിയാർ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു). ലിവിവ് നഗരത്തിന്റെ ഉപസംസ്കാരമായ "ക്നാജ്പ" ജീവിതശൈലിയുടെ ഭാഗമായി ഇവരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു അപൂർവ്വക്കാഴ്ച്ചമായി മാറിയെങ്കിലും അതിന്റെ വേരുകൾ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. കിഴക്കൻ പോളണ്ടിലെ സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തിനും 1939-ലും 1945-ലും ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിന്റെ ഭാഗമായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷവും ഇവർ നാശോന്മുഖമായി. സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ മിക്ക പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നാമകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിൽ ഇത് ഒരു ജനസമ്മതിയുള്ള നാമം തന്നെയാണ്. ബട്ടിയാറുകൾ ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ചൈതന്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ബട്ടിയാറുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>Kateryna Dysa, ''Cityscapes of Violence in Contemporary Ukrainian Culture'', (University of Toronto Press, 2019)</ref> ലിവിവിലെ knajpa ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ബാതിയാരികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായി മാറി. എന്നാൽ അവരുടെ വേരുകൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്. അക്കാലത്ത് ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയും വോൾഹീനിയയും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിടിച്ചടക്കുകയും, ലിവിവ് ഉക്രേനിയൻ SSR-നോട് ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ബാതിയാർ ഉപസംസ്കാരം ക്ഷയിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സോവിയറ്റ് അധികാരികൾ ഭൂരിഭാഗം പോളിഷ് നിവാസികളെയും പുറത്താക്കുകയും പ്രാദേശിക പോളിഷ് സംസ്കാരത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, “ബാതിയാർ” എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപയോഗം തുടർന്നു. ഇന്നത്തെ ലിവിവിലും ഇത് സ്‌നേഹപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ പദമായി തുടരുന്നു. 2008 മുതൽ ലിവിവിൽ “അന്താരാഷ്ട്ര ബാതിയാർ ദിനം” ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ലിവിവ് സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ സഹകരണത്തോടെ “ഡിക്-ആർട്ട്” എന്ന കമ്പനി ആരംഭിച്ചതാണ് ഈ ദിനാചരണം.<ref>[http://www.dikart.com.ua/ "Dik-Art" website]</ref> == പദത്തിന്റെ വേരുകൾ == ബട്യാർ എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ നിന്നായിരിക്കാം. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ലിവിവ് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ലിവിവിലെ ചില പോലീസുകാർ ഹംഗേറിയൻ വംശജരായിരുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പദം പ്രാദേശിക ഭാഷാഭേദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. {{Quote box|width=25%|align=right|quote='''BATIARY''' ''Batiary, to dzieci so lwoskij ulicy''<br> ''Wysoły, z fasonym, skory du kantania:''<br> ''Na takich gdzi indzij mówiu "ulicznicy"''<br> ''Co ni wytrzymuji jednak purówniania.'' |source=z tomiku" Krajubrazy syrdeczny".<ref>[http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Batiar i Jego Balak] {{in lang|pl}}</ref>}} എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കയുടെ നിർവചനം: {{cquote|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹംഗറിയിൽ വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിച്ചിരുന്ന കൊള്ളക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് ബട്യാർ (Betyar, ബഹുവചനം: betyarok) . ഈ പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇറാനിയൻ ഭാഷയിലാണ്. തുർക്കിഷ്, സെർബോ-ക്രൊയേഷ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെയാണ് ഇത് ഹംഗേറിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം “യുവ അവിവാഹിതൻ” അല്ലെങ്കിൽ “യുവാവ്” എന്നായിരുന്നു. മിക്ക ബെത്യാരോക്ക് ആദ്യം ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക സ്ഥാനം വളരെ താഴ്ന്നതോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരിൽ പലരും സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടിയവരോ നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച യുവാക്കളോ ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 1800-ഓടെ തയ്യാറാക്കിയ നിയമരേഖകളിലാണ് ബെത്യാരോക്ക് എന്ന വിഭാഗത്തെ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കുന്നത്.}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോളിഷ് എഴുത്തുകാരനായ ജാൻ ലാം, (ആധുനിക ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്) സ്റ്റാനിസ്ലാവോ സ്വദേശിയാണ്. ബട്യാർ (ബാസിയാർ, ബാസിയാർസ്) എന്ന പദത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Польська грань львівської літератури|date=2015-07-08|url=https://zbruc.eu/node/38739|access-date=2026-03-16}}</ref> == ചരിത്രം == ലൂവിലെ താഴേത്തട്ടിലുള്ള നിവാസികളുടെ പേരായിരുന്നു ബട്യാർ ("എൽവിവിന്റെ തെരുവുകളിലെ പ്രമാണിവർഗ്ഗം"). ബാലാക്ക് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ പതിപ്പാണ് ബട്യാർ സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഭാഷ പ്രാദേശിക ലൂവോ ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. സാധാരണ ബാറ്റിയാർ സാമ്പത്തികമായി വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരായിരുന്നു. ബാറ്റിയാറുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാസിമിയർസ് വാജ്ഡ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫാംഗർ തുടങ്ങിയ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പേരുകളാണ്. വളരെ ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച വെസോല ലുവോവ്സ്ക ഫലാ റേഡിയോ ഷോയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ പോഗോൺ ലൂവിനും പോളണ്ടിന്റെ ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്‌ബോൾ താരം മൈക്കൽ മത്യാസും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> [[File:Lwów - Lemberg. Ul.Karola Ludwika. Yiddish.jpg|thumb|Depiction of Lemberg ''batiary'' on a [[postcard]] from 1904]] ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, ലിവീവ് (Lwów, Lemberg) സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ നടക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നഗരത്തിലെ കുപ്രസിദ്ധമായ ബ്രിഗിഡ്കി ജയിലിലാണ് ബത്യാർ ഉപസംസ്കാരത്തിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താനാകുന്നത്. 1785-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ജയിലിലെ തടവുകാർ പ്രാദേശികമായി അൻഡ്രൂസ് (ഉക്രേനിയൻ: яндрус, yandrus), ബോസാനി എന്ന പേരുകളിലും പിന്നീട് അന്തെക് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവർ സ്വന്തമായൊരു അർഗോട്ട് അഥവാ രഹസ്യ/പ്രത്യേക സംസാരഭാഷ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. 1860-കളിൽ കരോൾ എസ്ട്രൈഷറും ഹെൻറിക് ഫെൽഷ്റ്റിൻസ്കിയും ഈ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി. ലിവീവിലെ കുറ്റവാളികളുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയും അക്കാലത്തെ മറ്റ് പ്രാദേശിക എഴുത്തുകാരും രചിച്ച സാഹിത്യകൃതികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=loc>{{Cite web|title=Звідки взялися і куди пішли батяри|date=2021-05-21|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zvidki-vzialisia-i-kudi-pishli-batiari/|access-date=2026-03-16}}</ref> ബട്യാർ (batiar) എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശങ്ങളിലൊന്ന് 1889-ൽ ലിവീവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ദിലോ എന്ന പത്രത്തിൽ കാണാം. ഈ പദം [[തുർക്കിഷ്]] ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, “പേർഷ്യക്കാർക്കിടയിലെ ഒരു യുവ നാടോടി” എന്ന അർത്ഥമാണ് അതിനുള്ളതെന്നും പത്രം അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|title=Туреччина в язиці рускім|date=1889-09-23|url=https://zbruc.eu/node/27173|access-date=2026-03-16}}</ref> ല്വീവിലെ താഴ്ന്ന സാമൂഹികവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നിവാസികളെയാണ് ബട്യാർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഇവരെ “ലിവീവിലെ തെരുവുകളുടെ അഭിജാതർ” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. ബത്യാരികൾ പോളിഷ് ഭാഷയുടെ സവിശേഷമായ ഒരു രൂപമാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ബലാക് (Bałak) എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇത് ല്വീവ് ഭാഷാഭേദത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു. പോളിഷ് ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് ബട്യാർ എന്ന പദം ഉത്ഭവിച്ചതെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലും സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലായി. ആദ്യകാലത്ത് ഈ പദത്തിന് നിഷേധാത്മകമായ അർത്ഥമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ ഒരു ജനപ്രിയ ഉക്രേനിയൻ നാടൻപാട്ടിൽ, ഓസ്ട്രിയയിലെ ചക്രവർത്തിനി എലിസബത്തിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാനും ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1911 മുതൽ ബത്യാരികളുടെ ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം Pocięgiel എന്ന ഹാസ്യമാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കഥാപരമ്പരയിലെ നായകരായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു.<ref name=loc/> ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ബത്യാർമാരെ പലപ്പോഴും റൊമാന്റിക് ഭാവത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പല സന്ദർഭങ്ങളിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മോഷണം, തെരുവുകുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, വഞ്ചന എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Барвистий світ львівських грабіжників|date=2020-06-03|url=https://zbruc.eu/node/98095|access-date=2026-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|author=[[Yuriy Vynnychuk|Юрій Винничук]]|title=Королі шахрайства|date=2021-05-26|url=https://zbruc.eu/node/105397|access-date=2026-03-16}}</ref>പോളിഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ഗബ്രിയേല സപ്പോൾസ്ക ബത്യാരികളെ പാരീസിലെ അപ്പാച്ചിമാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു.<ref name=loc/>1918-ലെ ല്വീവ് യുദ്ധത്തിൽ, നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മികച്ച അറിവ് കാരണം പോളിഷ് പക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്നതിൽ ബട്യാർമാർ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പോളിഷ് മാധ്യമങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ മഹത്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇത് പ്രാദേശിക ഉക്രേനിയൻ സമൂഹത്തിലും ബത്യാർമാരോട് അനുകൂലമായ സമീപനം രൂപപ്പെടുന്നതിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{Cite web|author=Наталя Хобзей|title=Слова з галицьких світів|date=2018-07-22|url=https://zbruc.eu/node/81669|access-date=2026-03-16}}</ref>Dynamo Kyiv ഫുട്ബോൾ താരമായ ഒലെക്സാണ്ടർ സ്കോത്സെൻ, ലിവീവിലെ ലെവൻഡിവ്ക പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചയാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കരിയറിനെയും കുറിച്ച് 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു കൃതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് “ലിവീവിലെ ബട്യാർ” എന്ന വിളിപ്പേര് നൽകിയിരുന്നു.<ref name=loc/> == മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ == ലിവീവിന് പുറത്തും ഗലീഷ്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ ബത്യാരി എന്ന പ്രതിഭാസം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാനിസ്ലാവോവ് (ഇന്നത്തെ ഇവാനോ-ഫ്രാങ്കിവ്സ്ക്), പ്രസെമിഷ്, ബൊറിസ്ലാവ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ സമാന വിഭാഗങ്ങൾ പ്രാദേശിക പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൊളോമിയയിൽ പ്രാദേശിക കുറ്റവാളികളെയും ചെറിയ മോഷ്ടാക്കളെയും ഇവാങ്കി (ivanky) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടെർനോപിലിൽ അവരെ മഖാബുഡി (makhabudy) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈ പേര് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലെ Wagabond എന്ന പദത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.<ref name=loc/> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം == ഐക്യദാർഢ്യ തൊഴിലാളി ദിനമായ മെയ് 1 ലെ സോവിയറ്റ് അവധി ദിനത്തിന് (തൊഴിലാളി ദിനം) പകരമായി ലിവിവിൽ ബാറ്റിയാർ ദിനം ആചരിച്ചു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref> {{lang|pl|Batiar}} എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബാറ്റിയാർമാരെ ഒന്നിപ്പിക്കൂ!. എന്ന ബാറ്റിയാർ തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം ആയി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാറ്റിയാർ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയസമയത്ത്, ലിവിവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവി ഇമ്മാനുവൽ സ്ലെക്റ്റർ പോളണ്ടിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗാനത്തിന് വരികൾ എഴുതി. ടിൽകോ വീ ല്വോവി (ല്വോവിൽ മാത്രം; ദി വാഗബോണ്ട്സ് എന്ന കോമഡി സിനിമയിൽ നിന്ന്) എന്ന ഈ ഗാനം ബാറ്റിയാർമാരുടെ ദേശീയഗാനമായി മാറി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>ഇതിന്റെ അനുബന്ധ സംഗീതം മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂത ഹെൻറിക് വാർസ് എഴുതിയതാണ്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ആ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ ശേഖരം യുർക്കോ ഹ്നാറ്റോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref> സോസ്യ ഫെഡിന എന്നിവർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിക്കുന്നു..<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref> ലിവിവിന്റെ തനതായ സംസ്കാരവും ആത്മാവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി ബാറ്റിയാർമാരെ കാണുന്നു. കൂടാതെ പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും ഇവർ സുപ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ === ജനകീയ സങ്കൽപ്പത്തിൽ, സാധാരണയായി ഒരു ബട്യാർ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവനായിരുന്നെങ്കിലും സത്യസന്ധനും ഉദാരമനസ്കനുമായ നഗരവാസിയായിരുന്നു. മികച്ച നർമ്മബോധവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ബട്യാർമാരിൽ ജനപ്രിയമായ Wesoła Lwowska Fala റേഡിയോ പരിപാടിയിലെ റേഡിയോ അവതാരകരായ കാസിമിയർസ് വാജ്ദ, ഹെൻറിക് വോഗൽഫെംഗർ എന്നിവരും, Pogoń Lwów ക്ലബ്ബിനും പോളണ്ട് ദേശീയ ടീമിനുമായി കളിച്ച ഫുട്ബോൾ താരമായ മിഖാൽ മത്യാസ് എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>Marta Pawlikowska, ''Batiarowie i żydzi na ulicach Lwowa'', journal "Kresy" (No. 2/2017)</ref> ഈ പദം ഇന്നും പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിലാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആധുനിക ബട്യാർമാർ ചിലപ്പോൾ ഉക്രേനിയൻ പീഡ്മോണ്ട് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കിഴക്കൻ ഗലീഷ്യയിലെ പ്ലേബോയ് ജീവിതശൈലിയുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം ശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം, ആകർഷകവും സ്റ്റൈലിഷുമായ വസ്ത്രധാരണം, കൂടാതെ ഓരോ ബത്യാറിന്റെയും നിർബന്ധിത പ്രതീകമായ ല്യാസ്‌ക (lyaska — ഊന്നുവടി) എന്നിവയിലൂടെ അവരെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാം. ലിവീവിലെ ബട്യാർ ദിനം, തൊഴിലാളി ഐക്യദാർഢ്യ ദിനമായ സോവിയറ്റ് കാലത്തെ മേയ് 1 (തൊഴിലാളി ദിന) ആഘോഷത്തിന് പകരമായി കൊണ്ടുവന്നു.<ref>[http://5.ua/newsline/184/0/59343/ Batiar Day celebrated in Lviv (by Channel 5 on May 1, 2009)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727224716/http://5.ua/newsline/184/0/59343/ |date=27 July 2011 }} {{in lang|uk}}</ref>ബട്യാർമാരും ഒരു തൊഴിലാളിവർഗ മുദ്രാവാക്യം സ്വീകരിച്ചു: “എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും ബട്യാർമാരേ, ഒന്നിക്കൂ!” [[File:ВП День батяра 2.jpg|thumb|Celebration of the Batiar Day in Lviv, 2008]] ബട്യാർ സംസ്കാരം വളർന്നുവന്ന കാലത്ത്, ലിവീവിലെ പോളിഷ്-ജൂത കവിയായ ഇമ്മാനുവൽ ഷ്ലെക്ടർ, പോളണ്ടിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായിത്തീർന്ന Tylko we Lwowie (“ല്വീവിൽ മാത്രം”) എന്ന ഗാനത്തിന് വരികൾ രചിച്ചു. The Vagabonds എന്ന ഹാസ്യചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗാനം പിന്നീട് ബട്യാർമാരുടെ ഗാനമായി മാറി.<ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh The Batiar's Day will become an annual event (BBCUkrainian.com May 1, 2008)] {{in lang|uk}}</ref>മറ്റൊരു പോളിഷ്-ജൂതനായ ഹെൻറിക് വാർസ് ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ സംഗീതം രചിച്ചത്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lHBiAhiddJ8 Tylko we Lwowie (courtesy of youtube)]</ref> ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഉക്രേനിയൻ പതിപ്പ് യുർകോ ഹ്നാതോവ്സ്കി (റെട്രോ-സൈക്കഡെലിക് ശൈലിയിൽ)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KBm3GDgPUyA ''Tilki u Lvovi'' (no ovations are necessary, youtube)]</ref>യും സോസ്യ ഫെദിനയും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1fXdKUxHYa8 ''Tilki u Lvovi'' (YouTube)]</ref>ബത്യാർമാർ ലിവീവിന്റെ സവിശേഷമായ സംസ്കാരത്തെയും ആത്മാവിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക നാടോടിക്കഥകളിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും അവരെ പലപ്പോഴും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |last1=Lemke |first1=Kathrin |title=Ukrainian composer fuses Lviv's subculture with Beethoven |url=https://www.dw.com/en/how-a-ukrainian-composer-fuses-lvivs-subculture-with-beethoven/a-40488130#:~:text=Another%20unique%20aspect%20of%20Lviv's%20culture%20is,folklore%20which%20developed%20in%20Lviv%20in%20the |website=DW}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific herald of Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine |url=http://naukvisnyknmau.com.ua/article/view/231211 |website=Naukvisnyknmau}}</ref> == 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബത്യാർമാർ == ഇന്നത്തെ ലിവീവിലെ നഗര ഉപസംസ്കാരം തുടർന്നും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിന്റെ സജീവമായ സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ രൂപപ്പെട്ടുവരുന്നു. ഇതിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ പ്രതിനിധികളിൽ Vova zi Lvova, Orest Lyutyi എന്നിവരും മറ്റു പലരും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഉദ്ധരണികൾ == {{cquote|അവർ ചില ചെറിയ തോതിലുള്ള ഗുണ്ടകളായിരുന്നു (beszketnyks). ഉദാഹരണത്തിന്, ആരുടെയെങ്കിലും ജനൽ തകർക്കുക, “കുറച്ച് ബിയർ കുടിച്ചശേഷം” ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ പേരിൽ വഴക്കിടുക, പരസ്പരം മുഖത്ത് ചവിട്ടുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ അവർ ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അത് ഒരിക്കലും രക്തരൂക്ഷിതമായ മർദ്ദനത്തിലേക്ക് എത്തിയിരുന്നില്ല.}} <div style='text-align: right;'>''(ബോഹ്ദാൻ റൈബ്ക, ബട്യാർ )''</div> {{cquote|മറിച്ച്, ബട്യാർമാർ കവർച്ചക്കാരുമായി (“ദുഷ്പ്രവർത്തകർ”) ഏറ്റുമുട്ടുമായിരുന്നു. അവർ അത്തരം ആളുകളെ “കിൻഡേഴ്സ്” എന്ന് വിളിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തുനിന്ന് അവരെ പുറത്താക്കുകയും, ഇടിക്കുകയും മറ്റും ചെയ്യുമായിരുന്നു.}} <div style='text-align: right;'>''(ഇവാൻ റാഡ്‌കോവറ്റ്‌സ്, ലിവിവ് സ്റ്റഡീസ് സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ്)''</div> {{cquote|ഒരു ബത്യാറിന്റെ സ്ത്രീയെ ബത്യാർക്ക (batiarka) എന്ന് വിളിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു; അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത് മര്യാദയ്ക്ക് നിരക്കാത്തതായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു ബത്യാറിന്റെ കൊലിയെസാങ്ക [കാമുകി] ആകുന്നത് ഒരു യുവതിക്ക് അഭിമാനകരമായ കാര്യമായിരുന്നു.}} {{cquote|ഓരോ ലിവിയാങ്കയും <ref>Meaning a female resident of the city of Lviv</ref> എപ്പോഴും ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള സൗന്ദര്യബോധവും പ്രണയഭാവവും പിന്തുടരാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു; അതോടൊപ്പം അതിൽ രസവും കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ ഇത് അൽപ്പം അതിരുകടന്നതായി തോന്നാം. എന്നാൽ ഒരു പതിവ് ജീവിതക്രമത്തിൽ നിന്ന് മാറി ഇത്തരമൊരു ആഘോഷത്തിലേക്ക് (ബത്യാർ ദിനത്തിലേക്ക്) കടക്കുമ്പോൾ മനസ്സിന് ആശ്വാസം ലഭിക്കും എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.}} <div style='text-align: right;'>''(മിറോസ്ലാവ സൈഡോർ, ബാറ്റിയാർ കോലിസാങ്ക)''</div> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ == * [http://www.lwow.com.pl/przekroj/batiary.html Witold Szolginia, Batiar and his balak (in Polish)] * [https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 Homo leopolensis essay from under the "microscope of pan Yurko"] {{in lang|uk}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar Definition of Betyar by Encyclopædia Britannica] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20110716163031/http://www.ukrinform.ua/ukr/order/?id=804228 The Batiar's Day report by "UkrInform"] {{in lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20100110004143/http://www.eurozine.com/articles/2004-08-17-bakula-pl.html#footNoteNUM2 Phenomenon of Lwow's "knajpa"] {{in lang|pl}} * [https://web.archive.org/web/20100624123712/http://www.menagerart.pl/Menager/sites/biesiady.htm Biesiady i Combry from Agencja Artystyczna (Ta-joj, Europo! - Biesiada Lwowska)] {{in lang|pl}} * [http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html Batiar's of the Ukrainian Lviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |date=2008-07-25 }} {{in lang|uk}} {{Lviv}} [[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരം]] arar9f5jrqvyszyfhiu2ffxoog00h3q 3 640517 4663067 4338587 2026-08-30T11:14:05Z AccountVanishRequests 183649 [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sandip9393]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 27160f4629ae04b94bc2aaa03fb7891b]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ AccountVanishRequests മാറ്റി: "[[Special:CentralAuth/Sandip9393|Sandip9393]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Renamed user 27160f4629ae04b94bc2aaa03fb7891b|Renamed user 27160f4629ae04b94bc2aaa03fb7891b]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4338587 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sandip9393 | Sandip9393 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:56, 5 ജനുവരി 2025 (UTC) d7oehkl701ux265lyvem7s4n8ug4cku 0 659784 4663032 4567959 2026-08-30T07:16:59Z Jaisonll799 207994 updated : image 4663032 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Agios Iason Hosios Loukas.jpg|ലഘുചിത്രം|തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ജെയ്സൻ]] '''തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ജെയ്സൻ''', ക്രിസ്തീയ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥമായ [[ബൈബിൾ]] ([[പുതിയ നിയമം|പുതിയ നിയമത്തിൽ]]) പരാമർശിക്കുന്നപ്പെടുന്ന [[യഹൂദമതം|യഹൂദമതത്തിൽ]] നിന്നും പരിവർത്തനം ചെയ്ത ആദ്യകാല [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യൻ]] വിശ്വാസി ആയിരുന്നു. തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ജെയ്സനെ പറ്റിയുള്ള കൂടുതൽ സൂചനങ്ങൾ [https://www.bible.com/ml/bible/1693/ACT.17.MALOVBSI ''അപ്പൊ. പ്രവൃത്തികൾ 17:5–9''']ലും, [https://www.bible.com/ml/bible/1693/ROM.16.MALOVBSI ''റോമാ. 16:21'']ലും കാണുവാൻ സാധിക്കും. [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ]], ഓർത്തഡോക്സ് പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ജെയ്സനെ വിശുദ്ധനായി ആദരിക്കുന്നു. പ്രേത്യേകമായും റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ജൂലൈ 12നും, സ്ലാവിക് ക്രിസ്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഏപ്രിൽ 28നും, ഗ്രീക്ക് ക്രിസ്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഏപ്രിൽ 29നും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരുനാൾ ദിനങ്ങളായി ആചരിച്ചു പോരുന്നു. ==ബൈബിളിൽ== '''[[അപ്പസ്തോലന്മാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ|അപ്പോസ്‌തോല പ്രേവർത്തനങ്ങളിൽ]]''' (ബൈബിളിലിലെ ഒരു പുസ്തകം), തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ജെയ്സന്റെ ഭവനം പോൾ, സിലാസ്, തിമോതി എന്നിവർക്ക് അഭയകേദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു. തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ചില യെഹുദാ വിശ്വാസികൾ പോൾ തങ്ങളുടെ സിനഗോഗുകളിൽ (പ്രാത്ഥനകേന്ദ്രം) പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല, അവർ പോളിനെയും സിലാസിനെയും അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തതത് മൂലം, ജെയ്സനെ ഇവർ വലിച്ചിഴച്ച് അധികാരികളുടെ മുൻപിൽ എത്തിച്ചു, അപോസ്‌തോലന്മാരെ സ്വീകരിച്ച പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അവർ പിഴ ചുമത്തി വിട്ടയച്ചു.<ref>https://www.bible.com/ml/bible/1693/ACT.17.MALOVBS</ref> '''റോമ'''.(ബൈബിലെ ഒരു പുസ്തകം)യിൽ പൗലോസ്; ജെയ്സൺ, ലൂസിയസ്സ്, സോസിപറ്റർ എന്നിവരെ തന്റെ നാട്ടുകാരായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതു കൊണ്ട് കൂടിയാണ് ജെയ്സനെ, തെസ്സാലോനിക്കയിലെ ജെയ്സൻ എന്നതിന് പുറമെ തർസുസിലെ ജെയ്സൺ എന്നും വിളിക്കുന്നത്. ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ സുചനകളിലെ ജെയ്സൻ മുൻ സുചനകളിലെ വ്യക്തിയും ഒന്നു തന്നെയാണെന്ന് ഉറപിച്ചു പറയുന്നു.<ref>https://www.bible.com/ml/bible/1693/ROM.16.MALOVBS</ref> ==ജീവിതം== ക്രിസ്തീയ ആദ്യകാല [[:en:Saint|വിശുദ്ധരിൽ]] പ്രധാനിയായ ജെയ്സൻ, ക്രിസ്തുവിനാൽ സുവിശേഷ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അയയ്കപ്പെടാൻ തിരഞ്ഞെടുകപ്പെട്ട 17 ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാളണെന്ന് ചില ചരിത്രരേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജെയ്സന്റെ ജനനം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിലും രേഖകളിലെ ചരിത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് [[യേശു|ക്രിസ്തുവിന്റെ]] ജീവിതകാലത്തോട് അടുതാണ് എന്നതാണ്. ജെയ്സൻ ജനിച്ചത് താർസസിലാണ്, ഇത് ഇന്നത്തെ തുർക്കി ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശത്തിലാണ്. അപ്പസ്ത്തോലനായ പോൾ ജെയ്സനെ തർസസിലെ ബിഷപ്പായി പിന്നീട് മാറ്റുന്നു. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് തന്നെ അപ്പസ്ത്തോലനായ സോസിപറ്ററിനോട് കുടി കോർഫു എന്ന പ്രേദേശത്തേക്ക് യാത്രചെയ്തു. അവിടെ ആയ്യിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അപ്പസ്ത്തോലൻ സ്റ്റീഫന്റെ ബഹുമാനർത്ഥം ഒരു ദേവാലയം സ്ഥാപിക്കുകയും, ആ പ്രേദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളെ ക്രിസ്തു വിശ്വാസത്തിലേക് കൊണ്ടുവരുക്കയും ചെയ്തു. കോർഫുയിലെ പ്രേഘോഷണങ്ങൾക്കിടെ അവിടുത്തെ രാജാവിന്റെ മകളെയും ക്രിസ്ത്യൻ വിശ്വാസത്തിലേക് അവർ നയിച്ചു, ഇത്തറിഞ്ഞ അധികാരികൾ പെൺകുട്ടിയെ തടവറയിൽ അടച്ചു, തുടർന്നുണ്ടായ തീ പിടുത്തത്തിൽ തടവറ പൂർണമായി നശിച്ചെങ്കിലും പെൺകുട്ടി കുഴപ്പങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു, ഇതു ഒരു ആദ്‍ഭുതമായി കണ്ട ജനങ്ങൾ കൂടുതലായി ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആക്കുവാൻ ആഗ്രഹം പ്രേകടിപ്പിച്ചു. ഇത് അറിഞ്ഞ അധികാരികൾ പെൺകുട്ടിയെ അമ്പെയ്ത് കൊലപെടുത്തി, കൂടുതൽ ക്രിസ്ത്യാനികൾ പെരുകുന്നത് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ് ഇവരെയെല്ലാം പിടികൂടി വധിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, ഒരു കപ്പൽ അപകടത്തിൽ അദ്ദേഹം മരണം വരിച്ചു. തൊട്ടടുത്ത പുതിയ രാജാവ് ക്രിസ്തുമതം സ്വികരിക്കുകയും മരണം വരെ ക്രിസ്ത്യാനിയായി ജീവിക്കുകയും ചെയ്തതായി കഥകൾ പറയുന്നു.<ref>https://www.greekboston.com/religion/st-jason/#:~:text=About%20Saint%20Jason,-Saint%20Jason%2C%20also&text=Since%20Jason%20is%20numbered%20as,located%20in%20present%2Dday%20Turkey</ref> ==ഇതും കാണുക== *[[പൗലോസ് അപ്പസ്തോലൻ]] *[[അപ്പസ്തോലന്മാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ]] *[[ബൈബിൾ]] *[[കത്തോലിക്കാസഭ]] == അവലംബം == ejcy96m8adjy0quyhg88jdsxm1wup2n 0 660976 4662992 4588334 2026-08-29T22:10:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662992 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2025 നവംബർ}} '''ടീ ടൈം''' ഖത്തറിലെ ഒരു ജനപ്രിയ കാഷ്വൽ ഡൈനിംഗ് ശൃംഖലയാണ്, ഇന്ത്യൻ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ, ഇന്റർനാഷണൽ വിഭവങ്ങൾ കലർന്ന വിശാലമായ മെനുവിന് പേരുകേട്ടത്. 2002-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഇത്, ഒരു outlet-ൽ നിന്ന് വളർന്ന് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും അംഗീകൃതവും വ്യാപകവുമായ റെസ്റ്റോറന്റ് ശൃംഖലകളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു; വിലകുറവ്, നിലവാരം, സ്ഥിരത എന്നിവയ്ക്ക് പലപ്പോഴും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="TimeOut2023">{{Cite web|url=https://www.timeoutdoha.com/restaurants/features/511905-tea-time|title=ടീ ടൈം|access-date=|date=2023|website=ടൈം ഔട്ട് ദോഹ}}</ref> == ചരിത്രം == ദോഹയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തായി അൽ മിർഖാബ് അൽ ജദീദ് സ്ട്രീറ്റിൽ ആദ്യത്തെ ശാഖയുമായി 2002-ലാണ് ടീ ടൈം സ്ഥാപിതമായത്.<ref name="MenuQA">{{Cite web|url=https://www.teatimeqa.com/about|title=നമ്മെക്കുറിച്ച് - ടീ ടൈം|access-date=|website=ടീ ടൈം ഔഫിഷ്യൽ വെബ്സൈറ്റ്|archive-date=2025-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212065457/https://www.teatimeqa.com/about|url-status=dead}}</ref> സാമ്പത്തിക വിലയ്ക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നതിലൂടെ ഈ ബ്രാൻഡ് വേഗമേറിയ പ്രശസ്തി നേടി, സ്ഥാനീയ ഖത്തർക്കാര്, വിദേശത്തുനിന്നുള്�വർ, ടൂറിസ്റ്റുകൾ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ഉപഭോക്താക്കളുടെ ആവശ്യം നിറവേറ്റി. ഈ വിജയം മുഴുവൻ ഖത്തറിലും വേഗത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നതിന് കാരണമായി, അൽ സദ്ദ്, സി-റിംഗ് റോഡ്, ബിൻ മഹ്മൂദ്, ത പേർൾ-ഖത്തർ തുടങ്ങിയ പ്രധാന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ന് നിരവധി ശാഖകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="JustHere">{{Cite web|url=https://www.justhere.qa/2016/02/tea-time-doha-institution/|title=ടീ ടൈം: രണ്ട് ദശകങ്ങളിലേറെയായി ദോഹയിലെ ഒരു സ്ഥാപനം|access-date=|date=2016|website=ജസ്റ്റ്ഹിയർ ഖത്തർ}}</ref> == പാചകരീതിയും മെനുവും == ടീ ടൈമിന്റെ മെനു വളരെ വിശാലമാണ്, വിവിധതരം വിഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. പ്രധാന ഓഫറുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: * '''ഇന്ത്യൻ വിഭവങ്ങൾ:''' ബിരിയാണി, ബട്ടർ ചിക്കൻ, നാനാതരം കറികൾ, തണ്ഡൂർ റൊട്ടികളുടെ പൂർണ്ണ ശ്രേണി തുടങ്ങിയ ജനപ്രിയ വിഭവങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. * '''മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ പ്രത്യേക വിഭവങ്ങൾ:''' ഷവർമ, മസ്സെ, ഗ്രിൽഡ് വിഭവങ്ങൾ, മന്ദി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * '''അന്തർദേശീയ വിഭവങ്ങൾ:''' ബർഗർ, സാൻഡ്വിച്ച്, പിസ്സ, പാസ്ത തുടങ്ങിയവ. * '''പാനീയങ്ങളും മധുരപലഹാരങ്ങളും:''' കറക്ക് ചായ (ഏലക്കയുടെ സുഗന്ധം പകർന്ന ശക്തമായ, മധുരമുള്ള ചായ), പുതിയ ജ്യൂസുകൾ, നാനാതരം ഇന്ത്യൻ മിഠായികൾ, ബക്ലവ എന്നിവയ്ക്കാണ് ഈ ശൃംഖല പ്രശസ്തം.<ref name="TimeOut2023" /><ref name="QatarEats">{{Cite web|url=https://www.qatareats.com/restaurant/tea-time|title=ടീ ടൈം റെസ്റ്റോറന്റ് റിവ്യൂ|access-date=|website=ഖത്തർ ഈറ്റ്സ്}}</ref> "ക്വിക്ക് സർവീസ്" മാതൃകയിലാണ് ഈ റെസ്റ്റോറന്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും ടേബിൾ സർവീസ് ലഭ്യമാക്കുന്നു; ഇത് ഒരു ഫാസ്റ്റ്-ഫുഡ് outlet-ഉം ഒരു പൂർണ്ണ സർവീസ് റെസ്റ്റോറന്റും തമ്മിലുള്ള സ്ഥാനം പിടിക്കുന്നു. == ശാഖകളും സാന്നിധ്യവും == മുഴുവൻ ഖത്തറിലുമായി ടീ ടൈമിന് ശക്തമായ ഭൗതിക സാന്നിധ്യമുണ്ട്. വാണിജ്യ, റെസിഡൻഷ്യൽ, ടൂറിസ്റ്റ് സെന്ററുകളിൽ ഇതിന്റെ ശാഖകൾ തന്ത്രപ്രധാനമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. നഗരത്തിന്റെ 24-മണിക്കൂർ ജീവിതശൈലിയെ പൂർത്തീകരിക്കുന്നതിന് പല locations-ഉം രാവും പകലും തുറന്നിരിക്കുന്നു.<ref name="MenuQA" /> ഡൈൻ-ഇൻ, ടേകാവേ സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ടീ ടൈമിന് ശക്തമായ ഡെലിവറി നെറ്റ്വർക്ക് ഉണ്ട്, തലാബത്ത്, സ്നൂനു തുടങ്ങിയ ഖത്തറിലെ പ്രമുഖ ഫുഡ് ഡെലിവറി പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുമായി പങ്കാളിത്തത്തിലാണ്.<ref name="Talabat">{{Cite web|url=https://www.talabat.com/qatar/restaurant/...|title=തലാബത്തിലെ ടീ ടൈം|access-date=|website=തലാബത്ത് ഖത്തർ}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == സാംസ്കാരിക സ്വാധീനവും സ്വീകാര്യതയും == ദോഹയിലെ ഒരു സ്ഥാപനമായാണ് ടീ ടൈം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഖത്തറിലെ ഒരു അത്യാവശ്യ ഭക്ഷണ അനുഭവമായി നിരവധി പ്രാദേശിക ഗൈഡുകളിലും മീഡിയയിലും ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ആധികാരികവും വിലകുറഞ്ഞതുമായ ബഹുസാംസ്കാരിക ഭക്ഷണം അന്വേഷിക്കുന്നവർക്ക്.<ref name="JustHere" /> ഖത്തർ ഉൾക്കടലിന്റെ ഒരു ജനപ്രിയ പാനീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അതിന്റെ കറക്ക് ചായ, പ്രത്യേകിച്ച്, must-try ആയി ഹൈലൈറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="DohaNews">{{Cite web|url=https://www.dohanews.co/in-search-of-dohas-best-karak-tea/|title=ദോഹയിലെ മികച്ച കറക്ക് ചായയുടെ തിരയലിൽ|access-date=|date=2019|website=ദോഹ ന്യൂസ്}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പണത്തിന്റെ മൂല്യത്തിനും, ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകൾക്കുള്ള ഒരു വിശ്വസനീയമായ കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ സ്ഥലമെന്ന നിലയിലുമാണ് ഈ ശൃംഖല പലപ്പോഴും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്.<ref name="QatarEats" /> == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.teatimeqa.com/ ടീ ടൈം ഖത്തർ ഔഫിഷ്യൽ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212064144/https://www.teatimeqa.com/ |date=2025-12-12 }} * [https://www.instagram.com/teatimeqa/ ടീ ടൈം ഖത്തർ ഔഫിഷ്യൽ ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം] dfvrgax1evtflizxo21ai9wp7n8fk3y 2 662238 4662983 4662868 2026-08-29T21:36:19Z TheGreatEditor024 211141 4662983 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ![[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|Main Page]] ![[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]] !'''[[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia|ഞാൻ അഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ]]''' ![[xtools:ec/ml.wikipedia.org/TheGreatEditor024|Xtools]] ![[പ്രത്യേകം:ഉപയോക്തൃഇമെയിൽ/TheGreatEditor024|ഇമെയിൽ]] |} {| class="wikitable" |+ |നമസ്കാരം, ഞാൻ TheGreatEditor024ആണ്. ഞാൻ [[ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും [[സിംപിൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും ഒരു എഡിറ്ററാണ്. [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിൽ ഞാൻ 50 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ [[കോട്ടയം]], [[പാലാ]] സ്വദേശിയാണ്. |} {| class="wikitable" |[[പ്രമാണം:Flag of Ukraine.svg|ലഘുചിത്രം|ഉക്രെയ്‌നിന്റെ പതാക]]അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിലാണ് ഞാൻ പ്രധാനമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര]] [[ഉത്തര കൊറിയ|കൊറിയ]], [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ. ചിലപ്പോൾ, തടാകങ്ങൾ, കായികതാരങ്ങൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ മിക്ക എഡിറ്റർമാരും കേരളത്തെയും ഇന്ത്യയെയും കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇന്ത്യൻ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. |- |[[പ്രമാണം:Flag of North Korea.svg|ലഘുചിത്രം|ഉത്തര കൊറിയയുടെ പതാക]]ഇപ്പോൾ, [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ വളരെ കുറവായതിനാൽ, ആ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ് ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. |- |ഇപ്പോൾ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ {{NUMBEROFARTICLES}} ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. * [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE&limit=1500 പുതിയ താളുകൾ] |- |Goal = മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 100,000 ലേഖനങ്ങൾ, 100,000 തികയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 2000 ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.{{Infobox political party/seats|50|2000|hex={{party color|Communist Party of India}}}} |} {| class="wikitable" ! ! !Wikipedia !•-•-• Article count •-•-• !Roar |- |1 |{{Flag icon|India}} |[[:en:Malayalam_Wikipedia|Malayalam Wikipedia]] !50 ! rowspan="6" |[[പ്രമാണം:002 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ചട്ടരഹിതം|248x248ബിന്ദു]] |- |2 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:English_Wikipedia|English Wikipedia]] !39 |- |3 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Simple_English_Wikipedia|Simple English Wikipedia]] !26 |- |4 |{{Flag icon|UNO}} |[[:en:Wikidata|Wikidata]] !3 |- |5 |{{Flag icon|Russia}} |[[:en:Russian_Wikipedia|Russian Wikipedia]] !1 |- |6 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Wikivoyage|English Wikivoyage]] !1 |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |ഭാവി ലേഖനങ്ങൾ |- |[[പ്യോംങ്യാംഗ് മെട്രോ]] * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] |വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ചുവന്ന ലിങ്കുകൾ * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_airports_in_North_Korea|[en]]]</small> * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ നഗരങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_cities_in_North_Korea|[en]]]</small> |} [[en:User:TheGreatEditor024]] [[simple:User:TheGreatEditor024]] [[ru:User:TheGreatEditor024]] i83t5odtezgnttulevatwet212hpkoc 4662984 4662983 2026-08-29T21:41:28Z TheGreatEditor024 211141 4662984 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ![[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|Main Page]] ![[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]] !'''[[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia|ഞാൻ അഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ]]''' ![[xtools:ec/ml.wikipedia.org/TheGreatEditor024|Xtools]] ![[പ്രത്യേകം:ഉപയോക്തൃഇമെയിൽ/TheGreatEditor024|ഇമെയിൽ]] |} {| class="wikitable" |+ |നമസ്കാരം, ഞാൻ TheGreatEditor024ആണ്. ഞാൻ [[ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും [[സിംപിൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും ഒരു എഡിറ്ററാണ്. [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിൽ ഞാൻ 50 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ [[കോട്ടയം]], [[പാലാ]] സ്വദേശിയാണ്. |} {| class="wikitable" |[[പ്രമാണം:Flag of Ukraine.svg|ലഘുചിത്രം|ഉക്രെയ്‌നിന്റെ പതാക]]അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിലാണ് ഞാൻ പ്രധാനമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര]] [[ഉത്തര കൊറിയ|കൊറിയ]], [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ. ചിലപ്പോൾ, തടാകങ്ങൾ, കായികതാരങ്ങൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ മിക്ക എഡിറ്റർമാരും കേരളത്തെയും ഇന്ത്യയെയും കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇന്ത്യൻ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. |- |[[പ്രമാണം:Flag of North Korea.svg|ലഘുചിത്രം|ഉത്തര കൊറിയയുടെ പതാക]]ഇപ്പോൾ, [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ വളരെ കുറവായതിനാൽ, ആ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ് ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. |- |ഇപ്പോൾ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ {{NUMBEROFARTICLES}} ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. * [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE&limit=1500 പുതിയ താളുകൾ] |- |Goal = മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 100,000 ലേഖനങ്ങൾ, 100,000 തികയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 2000 ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.{{Infobox political party/seats|50|2000|hex={{party color|Communist Party of India}}}} |} {| class="wikitable" ! ! !Wikipedia !•-•-• Article count •-•-• !Roar |- |1 |{{Flag icon|India}} |[[:en:Malayalam_Wikipedia|Malayalam Wikipedia]] !50 ! rowspan="6" |[[പ്രമാണം:002 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ചട്ടരഹിതം|248x248ബിന്ദു]] |- |2 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:English_Wikipedia|English Wikipedia]] !39 |- |3 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Simple_English_Wikipedia|Simple English Wikipedia]] !26 |- |4 |{{Flag icon|UNO}} |[[:en:Wikidata|Wikidata]] !3 |- |5 |{{Flag icon|Russia}} |[[:en:Russian_Wikipedia|Russian Wikipedia]] !1 |- |6 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Wikivoyage|English Wikivoyage]] !1 |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |ഭാവി ലേഖനങ്ങൾ |- |[[പ്യോംങ്യാംഗ് മെട്രോ]] * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] |വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ചുവന്ന ലിങ്കുകൾ * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_airports_in_North_Korea|[en]]]</small> * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ നഗരങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_cities_in_North_Korea|[en]]]</small> * <small>[[പലസ്തീന്റെ പ്രധാന നയതന്ത്ര കാര്യാലയങ്ങളുടെ പട്ടിക]]</small> <small>[[:en:List_of_diplomatic_missions_of_Palestine|[en]]]</small> |} [[en:User:TheGreatEditor024]] [[simple:User:TheGreatEditor024]] [[ru:User:TheGreatEditor024]] 2dxu4jm3syr59ck0ylarfowi98g3cr1 4662990 4662984 2026-08-29T22:05:28Z TheGreatEditor024 211141 4662990 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ![[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|Main Page]] ![[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]] !'''[[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia|ഞാൻ അഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ]]''' ![[xtools:ec/ml.wikipedia.org/TheGreatEditor024|Xtools]] ![[പ്രത്യേകം:ഉപയോക്തൃഇമെയിൽ/TheGreatEditor024|ഇമെയിൽ]] |} {| class="wikitable" |+ |നമസ്കാരം, ഞാൻ TheGreatEditor024ആണ്. ഞാൻ [[ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും [[സിംപിൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും ഒരു എഡിറ്ററാണ്. [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിൽ ഞാൻ 51 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ [[കോട്ടയം]], [[പാലാ]] സ്വദേശിയാണ്. |} {| class="wikitable" |[[പ്രമാണം:Flag of Ukraine.svg|ലഘുചിത്രം|ഉക്രെയ്‌നിന്റെ പതാക]]അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിലാണ് ഞാൻ പ്രധാനമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര]] [[ഉത്തര കൊറിയ|കൊറിയ]], [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ. ചിലപ്പോൾ, തടാകങ്ങൾ, കായികതാരങ്ങൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ മിക്ക എഡിറ്റർമാരും കേരളത്തെയും ഇന്ത്യയെയും കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇന്ത്യൻ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. |- |[[പ്രമാണം:Flag of North Korea.svg|ലഘുചിത്രം|ഉത്തര കൊറിയയുടെ പതാക]]ഇപ്പോൾ, [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ വളരെ കുറവായതിനാൽ, ആ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ് ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. |- |ഇപ്പോൾ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ {{NUMBEROFARTICLES}} ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. * [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE&limit=1500 പുതിയ താളുകൾ] |- |Goal = മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 100,000 ലേഖനങ്ങൾ, 100,000 തികയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 2000 ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.{{Infobox political party/seats|51|2000|hex={{party color|Communist Party of India}}}} |} {| class="wikitable" ! ! !Wikipedia !•-•-• Article count •-•-• !Roar |- |1 |{{Flag icon|India}} |[[:en:Malayalam_Wikipedia|Malayalam Wikipedia]] !51 ! rowspan="6" |[[പ്രമാണം:002 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ചട്ടരഹിതം|248x248ബിന്ദു]] |- |2 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:English_Wikipedia|English Wikipedia]] !39 |- |3 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Simple_English_Wikipedia|Simple English Wikipedia]] !26 |- |4 |{{Flag icon|UNO}} |[[:en:Wikidata|Wikidata]] !3 |- |5 |{{Flag icon|Russia}} |[[:en:Russian_Wikipedia|Russian Wikipedia]] !1 |- |6 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Wikivoyage|English Wikivoyage]] !1 |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |ഭാവി ലേഖനങ്ങൾ |- |[[പ്യോംങ്യാംഗ് മെട്രോ]] * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] |വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ചുവന്ന ലിങ്കുകൾ * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_airports_in_North_Korea|[en]]]</small> * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ നഗരങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_cities_in_North_Korea|[en]]]</small> * <small>[[പലസ്തീന്റെ പ്രധാന നയതന്ത്ര കാര്യാലയങ്ങളുടെ പട്ടിക]]</small> <small>[[:en:List_of_diplomatic_missions_of_Palestine|[en]]]</small> |} [[en:User:TheGreatEditor024]] [[simple:User:TheGreatEditor024]] [[ru:User:TheGreatEditor024]] 9pi7hiwsto69ykqq9ikgmtwuijxqrdr 0 663180 4663013 4620898 2026-08-30T04:58:48Z ~2026-47097-88 222257 /* */ 4663013 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Title notice|Toxic (2026 film)|Talk:Toxic: A Fairy Tale for Grown-Ups#Requested move 8 January 2026}}</noinclude>{{Infobox film | image = File:Toxic- A Fairy Tale for Grown-Ups poster.jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] | producer = വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണ<br/> യാഷ് | writer = [[യഷ്]]<br/>ഗീതു മോഹൻദാസ് | starring = {{Plainlist| * യാഷ് * [[രുക്മിണി വസന്ത്]] * [[കിയാര അദ്വാനി]] * [[നയൻതാര]] * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] * [[താര സുതാര്യ]] }} | music = [[രവി ബസ്രൂർ]] | cinematography = [[രാജീവ് രവി]] | editing = ഉജ്വൽ കുൽക്കർണി | studio = [[കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്]]<br/>[[യാഷ് (നടൻ)|മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ്]] | released = {{Film date|df=yes|2026|8|26}} | language = [[Kannada]]<br/>[[English language|English]] | budget = {{INR|500}}- {{INR|1000 [[crore]]}}<ref>{{Cite web| title=Ramayana, Toxic and the Rs 15,000-crore question for Indian box office in 2026 |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/ramayana-toxic-and-the-rs-15000-crore-question-for-indian-box-office-in-2026-2972630-2026-08-17 |website=[[India Today]] |date=17 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web| title=From ‘Toxic’ to ‘Peddi,’ ‘KD: The Devil’: Decoding VFX of South India’s Biggest Upcoming Releases|url=https://varietyindia.com/from-toxic-to-peddi-kd-the-devil-decoding-vfx-of-south-indias-biggest-upcoming-releases/|date=20 August 2026}}</ref> | gross = {{INR|250.75 crore}}<ref name="Day 4 BO">{{Cite web| title=Toxic Box Office Collection Day 4: Yash Film Crawls Towards Rs 200 Crore After Another Saturday Slump |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/toxic-box-office-collection-day-4-yash-film-crawls-towards-rs-200-crore-after-another-saturday-slump-ws-l-10300187.html |website=[[News18]] |date=30 August 2026}}</ref><ref name="Bollywood Hungama">{{Cite web|title=Toxic Box Office Collection|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/toxic/box-office/|website=[[Bollywood Hungama]]|date=26 August 2026|access-date=29 August 2026}}</ref> }} [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ കാലഘട്ടത്തിലെ ഗുണ്ടാസംഘത്തിന്റെ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് ''' ടോക്സിക്ക്: എ ഫെയറി ടെയിൽ ഫോർ ഗ്രോൺ-അപ്പ്സ്'''.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|title=Yash's 'Toxic' Unveils Global Ambitions, Shooting Simultaneously in English and Kannada Languages|access-date=24 February 2025|last=Ramachandran|first=Naman|date=23 February 2025|website=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224053214/https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|archive-date=24 February 2025}}</ref> [[യഷ്|യാഷ്]], [[കിയാര അദ്വാനി]], [[നയൻതാര]], [[ഹുമ ഖുറേഷി]], രുക്മിണി വസന്തിനൊപ്പം താര സുതാരിയ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം അഭിനേതാക്കൾ ഇതിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്, മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ് എന്നിവയുടെ ബാനറിൽ വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണയും യാഷും ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നത്. 2023 ഡിസംബറിൽ ''യാഷ് 19'' എന്ന താൽക്കാലിക പേരിൽ ചിത്രം ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു, കാരണം ഇത് ഒരു പ്രധാന നടൻ എന്ന നിലയിൽ യഷിന്റെ 19-ാമത്തെ ചിത്രമാണ്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഔദ്യോഗിക പേര് വെളിപ്പെടുത്തി. പ്രധാന ഫോട്ടോഗ്രാഫി 2024 ഓഗസ്റ്റിൽ [[ബെംഗളൂരു]] ആരംഭിച്ചു. ഛായാഗ്രഹണവും സംഗീതവും യഥാക്രമം [[രാജീവ് രവി]] രവി ബസ്രൂറുമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. [[കന്നഡ]] ഇംഗ്ലീഷിലും ഒരേസമയം ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 26ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. ചിത്രത്തിന് വളരെ മോശം പ്രതികരണങ്ങൾ ആണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=26 August 2026 |title='Lifetime Trauma': Internet Reacts After Moviegoer Claims A Child Watched Yash's Toxic Despite 'A' Certificate |url=https://www.ndtv.com/entertainment/lifetime-trauma-internet-reacts-after-moviegoer-claims-a-child-watched-yashs-toxic-despite-a-certificate-11961342 |website=ndtv.com |location=India |publisher=[[NDTV]] |access-date=27 August 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== * [[യാഷ് (നടൻ)|യാഷ്]] റായ "ഡാഡി" ആയി * [[Rukmini Vasanth]] as Mellisa * [[കിയാര അദ്വാനി]] നാദിയ ആയി * [[നയൻതാര]] ഗംഗയായി * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] എലിസബത്ത് ആയി * [[താര സമ്മതിക്കുന്നു]] റെബേക്കയായി * [[അക്ഷയ് ഒബ്റോയ്]] * [[ഉദയ്കുമാർ റെഡ്ഡി|രാഹുൽ ചവാൻ]] * [[ഉത്കർഷ് സുവർൺകർ]] * [[സുദേവ് ​​നായർ]] * [[അമിത് തിവാരി]] * [[ടോവിനോ തോമസ്]] * [[ഡാരെൽ ഡിസിൽവ|ഡാരെൽ ഡിസിൽവ]] * [[നതാലി ബേൺ]] *കൈൽ പോൾ<ref>{{Cite news |date=2025-03-19 |title=American actor Kyle Paul on Yash's 'Toxic': I had the best experience on sets |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/american-actor-kyle-paul-yash-toxic-geetu-mohandas/article69347957.ece |access-date=2025-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == മാർക്കറ്റിംഗ് == ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യ പോസ്റ്റർ 2025 ജനുവരി 7 ന് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു, അടുത്ത ദിവസം യാഷിന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് ടീസർ പുറത്തിറക്കി.{{Cite Web|അവസാനം=രാമചന്ദ്രൻ |ആദ്യം=നമൻ |തീയതി=2025-01-08 |തലക്കെട്ട്='ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഫസ്റ്റ്-ലുക്ക് വീഡിയോ യാഷ് പുറത്തിറക്കി (എക്സ്ക്ലൂസീവ്) |url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-first-look-video-1236268547/ |access-date=2025-01-08 |website=Variety |language=en-US}}[[കൊളൈഡർ (വെബ്‌സൈറ്റ്)|കൊളൈഡേഴ്‌സ്]] രാഹുൽ മൽഹോത്ര ടീസറിനോട് അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചു, "''ടോക്സിക്'' ടീസറിലെ ഒന്നും മോഹൻദാസിന്റെ മുൻ ചിത്രത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നില്ല; പകരം, [[ഡാമിയൻ ചാസെല്ലെ]] ന്റെ ''[[ബാബിലോൺ (2022 ഫിലിം)|ബാബിലോൺ]]'' ന്റെ വിപുലമായ പ്രാരംഭ ശ്രേണിയുടെ കുഴപ്പമില്ലാത്ത ഊർജ്ജം ഇത് ഉണർത്തുന്നു, [[ബാസ് ലുഹ്മാൻ]] ന്റെ ''[[ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി (2013 ഫിലിം)|ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി]]'' യുടെ പരമാവധിതയും കൂടിച്ചേർന്നതാണ്."{{Cite Web|last=മൽഹോത്ര |first=രാഹുൽ |date=2025-01-08 |title='ടോക്സിക്' ടീസർ ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത ബിഗ് ടെന്റ് പോളിന്റെ ആദ്യ ലുക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു |url=https://collider.com/toxic-teaser-trailer-yash/ |access-date=2025-01-13 |website=Collider |language=en}}2025 മാർച്ചിൽ, ഒരു പോസ്റ്ററിനൊപ്പം ചിത്രത്തിന്റെ പുതിയ റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{Cite Web|title=യാഷ് ഒടുവിൽ ടോക്സിക് റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു; പുതിയ പോസ്റ്ററിൽ ഒരു പട്ടണം കത്തിക്കുന്നു |url=https://www.news18.com/movies/yash-finally-announces-toxic-release-date-burns-down-a-town-in-new-poster-9271210.html |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=News18}}യാഷിന്റെ കഥാപാത്രമായ റായയുടെ ഒരു ദൃശ്യം 2026 ജനുവരി 8 ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തി.{{cite web |access-date=8 ജനുവരി 2026 |title=ടോക്സിക് ടീസർ: കോപാകുലനായ, അശ്ലീലമായ പുതിയ ചിത്രത്തിനായി യാഷ് യുദ്ധ മൂഡിലേക്ക്, 'അച്ഛൻ വീട്ടിലെത്തി' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/toxic-teaser-yash-gets-in-battle-mode-after-raunchy-moment-in-car-announces-daddy-is-home-yash-birthday-101767848486362-amp.html |website=Hindustan Times}} === ചിത്രീകരണം === [[പ്രിൻസിപ്പൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] 2024 ജൂണിൽ [[ബാംഗ്ലൂരിൽ]] ആരംഭിച്ചു. 2024 ഓഗസ്റ്റ് 8 ന് ബെംഗളൂരുവിനടുത്തുള്ള 20 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു വലിയ സെറ്റിൽ ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം ആരംഭിച്ചു, 1940 മുതൽ 1970 വരെയുള്ള കാലഘട്ടം പുനഃസൃഷ്ടിച്ചു. 1,000-ത്തിലധികം ക്രൂ അംഗങ്ങളും വിദേശ എക്സ്ട്രാകൾ ഉൾപ്പെടെ 450 അഭിനേതാക്കളും അടങ്ങുന്ന വിപുലമായ ഒരു ടീമാണ് നിർമ്മാണത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്.{{Cite Web|title=യാഷിന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന സിനിമയായ ടോക്സിക് 1940-70 കാലഘട്ടത്തെ 1,000 ക്രൂവും 20 ഏക്കർ സെറ്റും ഉപയോഗിച്ച് ജീവസുറ്റതാക്കുന്നു |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904195539/https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |archive-date=4 സെപ്റ്റംബർ 2024 |access-date=2025-01-08 |website=Moneycontrol |language=en-US}} നിർമ്മാണ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായി, സ്റ്റണ്ട് സീക്വൻസുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിനും സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും [[പ്രിവ്യൂവലൈസേഷൻ]] ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീട് [[തൂത്തുക്കുടി]]യിൽ ഷൂട്ടിംഗ് നടന്നു, അവിടെ ഒരു ആക്ഷൻ സീക്വൻസും [[ജയ്പൂരിൽ]] ഒരു ഗാനരചനയും ചിത്രീകരിച്ചു. == റിലീസ് == ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} == റഫറൻസുകൾ == {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|tt27530512}} * {{Bollywood Hungama title|toxic}} [[Category:2026 Indian films]] [[Category:2020s Kannada-language films]] [[Category:2020s historical drama films]] [[Category:2020s historical romance films]] [[Category:Alternate history films]] [[Category:Films based on fairy tales]] [[Category:Films set in Bengaluru]] [[Category:Films set in the 1940s]] [[Category:Films set in the 1950s]] [[Category:Films set in the 1960s]] [[Category:Films set in the 1970s]] [[Category:Films shot in Bengaluru]] [[Category:Films shot in Karnataka]] [[Category:Indian action adventure films]] [[Category:Indian adventure drama films]] [[Category:Indian crime action films]] [[Category:Indian crime drama films]] [[Category:Indian epic films]] [[Category:Indian fairy tales]] [[Category:Indian historical action films]] [[Category:Indian historical adventure films]] [[Category:Indian historical drama films]] [[Category:Indian historical romance films]] [[Category:Indian musical drama films]] [[Category:Indian romantic drama films]] [[Category:Indian romantic musical films]] [[Category:Upcoming Kannada-language films]] [[Category:Upcoming films]] [[Category:Upcoming IMAX films]] [[Category:Films directed by Geetu Mohandas]] r1088aio1zu2d6y2l9lk6eqhfektse9 4663014 4663013 2026-08-30T04:59:44Z ~2026-47097-88 222257 /* അഭിനേതാക്കൾ */ 4663014 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Title notice|Toxic (2026 film)|Talk:Toxic: A Fairy Tale for Grown-Ups#Requested move 8 January 2026}}</noinclude>{{Infobox film | image = File:Toxic- A Fairy Tale for Grown-Ups poster.jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] | producer = വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണ<br/> യാഷ് | writer = [[യഷ്]]<br/>ഗീതു മോഹൻദാസ് | starring = {{Plainlist| * യാഷ് * [[രുക്മിണി വസന്ത്]] * [[കിയാര അദ്വാനി]] * [[നയൻതാര]] * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] * [[താര സുതാര്യ]] }} | music = [[രവി ബസ്രൂർ]] | cinematography = [[രാജീവ് രവി]] | editing = ഉജ്വൽ കുൽക്കർണി | studio = [[കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്]]<br/>[[യാഷ് (നടൻ)|മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ്]] | released = {{Film date|df=yes|2026|8|26}} | language = [[Kannada]]<br/>[[English language|English]] | budget = {{INR|500}}- {{INR|1000 [[crore]]}}<ref>{{Cite web| title=Ramayana, Toxic and the Rs 15,000-crore question for Indian box office in 2026 |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/ramayana-toxic-and-the-rs-15000-crore-question-for-indian-box-office-in-2026-2972630-2026-08-17 |website=[[India Today]] |date=17 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web| title=From ‘Toxic’ to ‘Peddi,’ ‘KD: The Devil’: Decoding VFX of South India’s Biggest Upcoming Releases|url=https://varietyindia.com/from-toxic-to-peddi-kd-the-devil-decoding-vfx-of-south-indias-biggest-upcoming-releases/|date=20 August 2026}}</ref> | gross = {{INR|250.75 crore}}<ref name="Day 4 BO">{{Cite web| title=Toxic Box Office Collection Day 4: Yash Film Crawls Towards Rs 200 Crore After Another Saturday Slump |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/toxic-box-office-collection-day-4-yash-film-crawls-towards-rs-200-crore-after-another-saturday-slump-ws-l-10300187.html |website=[[News18]] |date=30 August 2026}}</ref><ref name="Bollywood Hungama">{{Cite web|title=Toxic Box Office Collection|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/toxic/box-office/|website=[[Bollywood Hungama]]|date=26 August 2026|access-date=29 August 2026}}</ref> }} [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ കാലഘട്ടത്തിലെ ഗുണ്ടാസംഘത്തിന്റെ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് ''' ടോക്സിക്ക്: എ ഫെയറി ടെയിൽ ഫോർ ഗ്രോൺ-അപ്പ്സ്'''.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|title=Yash's 'Toxic' Unveils Global Ambitions, Shooting Simultaneously in English and Kannada Languages|access-date=24 February 2025|last=Ramachandran|first=Naman|date=23 February 2025|website=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224053214/https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|archive-date=24 February 2025}}</ref> [[യഷ്|യാഷ്]], [[കിയാര അദ്വാനി]], [[നയൻതാര]], [[ഹുമ ഖുറേഷി]], രുക്മിണി വസന്തിനൊപ്പം താര സുതാരിയ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം അഭിനേതാക്കൾ ഇതിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്, മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ് എന്നിവയുടെ ബാനറിൽ വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണയും യാഷും ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നത്. 2023 ഡിസംബറിൽ ''യാഷ് 19'' എന്ന താൽക്കാലിക പേരിൽ ചിത്രം ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു, കാരണം ഇത് ഒരു പ്രധാന നടൻ എന്ന നിലയിൽ യഷിന്റെ 19-ാമത്തെ ചിത്രമാണ്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഔദ്യോഗിക പേര് വെളിപ്പെടുത്തി. പ്രധാന ഫോട്ടോഗ്രാഫി 2024 ഓഗസ്റ്റിൽ [[ബെംഗളൂരു]] ആരംഭിച്ചു. ഛായാഗ്രഹണവും സംഗീതവും യഥാക്രമം [[രാജീവ് രവി]] രവി ബസ്രൂറുമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. [[കന്നഡ]] ഇംഗ്ലീഷിലും ഒരേസമയം ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 26ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. ചിത്രത്തിന് വളരെ മോശം പ്രതികരണങ്ങൾ ആണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=26 August 2026 |title='Lifetime Trauma': Internet Reacts After Moviegoer Claims A Child Watched Yash's Toxic Despite 'A' Certificate |url=https://www.ndtv.com/entertainment/lifetime-trauma-internet-reacts-after-moviegoer-claims-a-child-watched-yashs-toxic-despite-a-certificate-11961342 |website=ndtv.com |location=India |publisher=[[NDTV]] |access-date=27 August 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== * [[യഷ്]] റായ "ഡാഡി" ആയി * [[രുക്മിണി വസന്ത്]] as Mellisa * [[കിയാര അദ്വാനി]] നാദിയ ആയി * [[നയൻതാര]] ഗംഗയായി * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] എലിസബത്ത് ആയി * [[താര സമ്മതിക്കുന്നു]] റെബേക്കയായി * [[അക്ഷയ് ഒബ്റോയ്]] * [[ഉദയ്കുമാർ റെഡ്ഡി|രാഹുൽ ചവാൻ]] * [[ഉത്കർഷ് സുവർൺകർ]] * [[സുദേവ് ​​നായർ]] * [[അമിത് തിവാരി]] * [[ടോവിനോ തോമസ്]] * [[ഡാരെൽ ഡിസിൽവ|ഡാരെൽ ഡിസിൽവ]] * [[നതാലി ബേൺ]] *കൈൽ പോൾ<ref>{{Cite news |date=2025-03-19 |title=American actor Kyle Paul on Yash's 'Toxic': I had the best experience on sets |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/american-actor-kyle-paul-yash-toxic-geetu-mohandas/article69347957.ece |access-date=2025-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == മാർക്കറ്റിംഗ് == ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യ പോസ്റ്റർ 2025 ജനുവരി 7 ന് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു, അടുത്ത ദിവസം യാഷിന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് ടീസർ പുറത്തിറക്കി.{{Cite Web|അവസാനം=രാമചന്ദ്രൻ |ആദ്യം=നമൻ |തീയതി=2025-01-08 |തലക്കെട്ട്='ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഫസ്റ്റ്-ലുക്ക് വീഡിയോ യാഷ് പുറത്തിറക്കി (എക്സ്ക്ലൂസീവ്) |url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-first-look-video-1236268547/ |access-date=2025-01-08 |website=Variety |language=en-US}}[[കൊളൈഡർ (വെബ്‌സൈറ്റ്)|കൊളൈഡേഴ്‌സ്]] രാഹുൽ മൽഹോത്ര ടീസറിനോട് അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചു, "''ടോക്സിക്'' ടീസറിലെ ഒന്നും മോഹൻദാസിന്റെ മുൻ ചിത്രത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നില്ല; പകരം, [[ഡാമിയൻ ചാസെല്ലെ]] ന്റെ ''[[ബാബിലോൺ (2022 ഫിലിം)|ബാബിലോൺ]]'' ന്റെ വിപുലമായ പ്രാരംഭ ശ്രേണിയുടെ കുഴപ്പമില്ലാത്ത ഊർജ്ജം ഇത് ഉണർത്തുന്നു, [[ബാസ് ലുഹ്മാൻ]] ന്റെ ''[[ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി (2013 ഫിലിം)|ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി]]'' യുടെ പരമാവധിതയും കൂടിച്ചേർന്നതാണ്."{{Cite Web|last=മൽഹോത്ര |first=രാഹുൽ |date=2025-01-08 |title='ടോക്സിക്' ടീസർ ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത ബിഗ് ടെന്റ് പോളിന്റെ ആദ്യ ലുക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു |url=https://collider.com/toxic-teaser-trailer-yash/ |access-date=2025-01-13 |website=Collider |language=en}}2025 മാർച്ചിൽ, ഒരു പോസ്റ്ററിനൊപ്പം ചിത്രത്തിന്റെ പുതിയ റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{Cite Web|title=യാഷ് ഒടുവിൽ ടോക്സിക് റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു; പുതിയ പോസ്റ്ററിൽ ഒരു പട്ടണം കത്തിക്കുന്നു |url=https://www.news18.com/movies/yash-finally-announces-toxic-release-date-burns-down-a-town-in-new-poster-9271210.html |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=News18}}യാഷിന്റെ കഥാപാത്രമായ റായയുടെ ഒരു ദൃശ്യം 2026 ജനുവരി 8 ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തി.{{cite web |access-date=8 ജനുവരി 2026 |title=ടോക്സിക് ടീസർ: കോപാകുലനായ, അശ്ലീലമായ പുതിയ ചിത്രത്തിനായി യാഷ് യുദ്ധ മൂഡിലേക്ക്, 'അച്ഛൻ വീട്ടിലെത്തി' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/toxic-teaser-yash-gets-in-battle-mode-after-raunchy-moment-in-car-announces-daddy-is-home-yash-birthday-101767848486362-amp.html |website=Hindustan Times}} === ചിത്രീകരണം === [[പ്രിൻസിപ്പൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] 2024 ജൂണിൽ [[ബാംഗ്ലൂരിൽ]] ആരംഭിച്ചു. 2024 ഓഗസ്റ്റ് 8 ന് ബെംഗളൂരുവിനടുത്തുള്ള 20 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു വലിയ സെറ്റിൽ ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം ആരംഭിച്ചു, 1940 മുതൽ 1970 വരെയുള്ള കാലഘട്ടം പുനഃസൃഷ്ടിച്ചു. 1,000-ത്തിലധികം ക്രൂ അംഗങ്ങളും വിദേശ എക്സ്ട്രാകൾ ഉൾപ്പെടെ 450 അഭിനേതാക്കളും അടങ്ങുന്ന വിപുലമായ ഒരു ടീമാണ് നിർമ്മാണത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്.{{Cite Web|title=യാഷിന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന സിനിമയായ ടോക്സിക് 1940-70 കാലഘട്ടത്തെ 1,000 ക്രൂവും 20 ഏക്കർ സെറ്റും ഉപയോഗിച്ച് ജീവസുറ്റതാക്കുന്നു |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904195539/https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |archive-date=4 സെപ്റ്റംബർ 2024 |access-date=2025-01-08 |website=Moneycontrol |language=en-US}} നിർമ്മാണ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായി, സ്റ്റണ്ട് സീക്വൻസുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിനും സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും [[പ്രിവ്യൂവലൈസേഷൻ]] ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീട് [[തൂത്തുക്കുടി]]യിൽ ഷൂട്ടിംഗ് നടന്നു, അവിടെ ഒരു ആക്ഷൻ സീക്വൻസും [[ജയ്പൂരിൽ]] ഒരു ഗാനരചനയും ചിത്രീകരിച്ചു. == റിലീസ് == ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} == റഫറൻസുകൾ == {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|tt27530512}} * {{Bollywood Hungama title|toxic}} [[Category:2026 Indian films]] [[Category:2020s Kannada-language films]] [[Category:2020s historical drama films]] [[Category:2020s historical romance films]] [[Category:Alternate history films]] [[Category:Films based on fairy tales]] [[Category:Films set in Bengaluru]] [[Category:Films set in the 1940s]] [[Category:Films set in the 1950s]] [[Category:Films set in the 1960s]] [[Category:Films set in the 1970s]] [[Category:Films shot in Bengaluru]] [[Category:Films shot in Karnataka]] [[Category:Indian action adventure films]] [[Category:Indian adventure drama films]] [[Category:Indian crime action films]] [[Category:Indian crime drama films]] [[Category:Indian epic films]] [[Category:Indian fairy tales]] [[Category:Indian historical action films]] [[Category:Indian historical adventure films]] [[Category:Indian historical drama films]] [[Category:Indian historical romance films]] [[Category:Indian musical drama films]] [[Category:Indian romantic drama films]] [[Category:Indian romantic musical films]] [[Category:Upcoming Kannada-language films]] [[Category:Upcoming films]] [[Category:Upcoming IMAX films]] [[Category:Films directed by Geetu Mohandas]] 2gg5qe18jt1hyhwqe1ocsa67siinfdd 4663015 4663014 2026-08-30T05:01:10Z ~2026-47097-88 222257 /* അഭിനേതാക്കൾ */ 4663015 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Title notice|Toxic (2026 film)|Talk:Toxic: A Fairy Tale for Grown-Ups#Requested move 8 January 2026}}</noinclude>{{Infobox film | image = File:Toxic- A Fairy Tale for Grown-Ups poster.jpg | caption = Theatrical release poster | director = [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] | producer = വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണ<br/> യാഷ് | writer = [[യഷ്]]<br/>ഗീതു മോഹൻദാസ് | starring = {{Plainlist| * യാഷ് * [[രുക്മിണി വസന്ത്]] * [[കിയാര അദ്വാനി]] * [[നയൻതാര]] * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] * [[താര സുതാര്യ]] }} | music = [[രവി ബസ്രൂർ]] | cinematography = [[രാജീവ് രവി]] | editing = ഉജ്വൽ കുൽക്കർണി | studio = [[കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്]]<br/>[[യാഷ് (നടൻ)|മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ്]] | released = {{Film date|df=yes|2026|8|26}} | language = [[Kannada]]<br/>[[English language|English]] | budget = {{INR|500}}- {{INR|1000 [[crore]]}}<ref>{{Cite web| title=Ramayana, Toxic and the Rs 15,000-crore question for Indian box office in 2026 |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/ramayana-toxic-and-the-rs-15000-crore-question-for-indian-box-office-in-2026-2972630-2026-08-17 |website=[[India Today]] |date=17 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web| title=From ‘Toxic’ to ‘Peddi,’ ‘KD: The Devil’: Decoding VFX of South India’s Biggest Upcoming Releases|url=https://varietyindia.com/from-toxic-to-peddi-kd-the-devil-decoding-vfx-of-south-indias-biggest-upcoming-releases/|date=20 August 2026}}</ref> | gross = {{INR|250.75 crore}}<ref name="Day 4 BO">{{Cite web| title=Toxic Box Office Collection Day 4: Yash Film Crawls Towards Rs 200 Crore After Another Saturday Slump |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/toxic-box-office-collection-day-4-yash-film-crawls-towards-rs-200-crore-after-another-saturday-slump-ws-l-10300187.html |website=[[News18]] |date=30 August 2026}}</ref><ref name="Bollywood Hungama">{{Cite web|title=Toxic Box Office Collection|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/toxic/box-office/|website=[[Bollywood Hungama]]|date=26 August 2026|access-date=29 August 2026}}</ref> }} [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ കാലഘട്ടത്തിലെ ഗുണ്ടാസംഘത്തിന്റെ ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് ''' ടോക്സിക്ക്: എ ഫെയറി ടെയിൽ ഫോർ ഗ്രോൺ-അപ്പ്സ്'''.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|title=Yash's 'Toxic' Unveils Global Ambitions, Shooting Simultaneously in English and Kannada Languages|access-date=24 February 2025|last=Ramachandran|first=Naman|date=23 February 2025|website=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224053214/https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-english-kannada-1236316188/|archive-date=24 February 2025}}</ref> [[യഷ്|യാഷ്]], [[കിയാര അദ്വാനി]], [[നയൻതാര]], [[ഹുമ ഖുറേഷി]], രുക്മിണി വസന്തിനൊപ്പം താര സുതാരിയ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം അഭിനേതാക്കൾ ഇതിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. കെവിഎൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്, മോൺസ്റ്റർ മൈൻഡ് ക്രിയേഷൻസ് എന്നിവയുടെ ബാനറിൽ വെങ്കട്ട് കെ. നാരായണയും യാഷും ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നത്. 2023 ഡിസംബറിൽ ''യാഷ് 19'' എന്ന താൽക്കാലിക പേരിൽ ചിത്രം ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു, കാരണം ഇത് ഒരു പ്രധാന നടൻ എന്ന നിലയിൽ യഷിന്റെ 19-ാമത്തെ ചിത്രമാണ്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഔദ്യോഗിക പേര് വെളിപ്പെടുത്തി. പ്രധാന ഫോട്ടോഗ്രാഫി 2024 ഓഗസ്റ്റിൽ [[ബെംഗളൂരു]] ആരംഭിച്ചു. ഛായാഗ്രഹണവും സംഗീതവും യഥാക്രമം [[രാജീവ് രവി]] രവി ബസ്രൂറുമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. [[കന്നഡ]] ഇംഗ്ലീഷിലും ഒരേസമയം ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 26ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. ചിത്രത്തിന് വളരെ മോശം പ്രതികരണങ്ങൾ ആണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=26 August 2026 |title='Lifetime Trauma': Internet Reacts After Moviegoer Claims A Child Watched Yash's Toxic Despite 'A' Certificate |url=https://www.ndtv.com/entertainment/lifetime-trauma-internet-reacts-after-moviegoer-claims-a-child-watched-yashs-toxic-despite-a-certificate-11961342 |website=ndtv.com |location=India |publisher=[[NDTV]] |access-date=27 August 2026}}</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== * [[യഷ്]] - റായ "ഡാഡി" / ടിക്കറ്റ് * [[രുക്മിണി വസന്ത്]] - Mellisa * [[കിയാര അദ്വാനി]] - നാദിയ * [[നയൻതാര]] - ഗംഗ * [[ഹുമ ഖുറേഷി]] - എലിസബത്ത് * [[താര സുതാര്യ]] - റെബേക്ക * [[അക്ഷയ് ഒബ്റോയ്]] * [[ഉദയ്കുമാർ റെഡ്ഡി|രാഹുൽ ചവാൻ]] * [[ഉത്കർഷ് സുവർൺകർ]] * [[സുദേവ് ​​നായർ]] * [[അമിത് തിവാരി]] * [[ടോവിനോ തോമസ്]] * [[ഡാരെൽ ഡിസിൽവ|ഡാരെൽ ഡിസിൽവ]] * [[നതാലി ബേൺ]] *കൈൽ പോൾ<ref>{{Cite news |date=2025-03-19 |title=American actor Kyle Paul on Yash's 'Toxic': I had the best experience on sets |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/american-actor-kyle-paul-yash-toxic-geetu-mohandas/article69347957.ece |access-date=2025-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == മാർക്കറ്റിംഗ് == ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യ പോസ്റ്റർ 2025 ജനുവരി 7 ന് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു, അടുത്ത ദിവസം യാഷിന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് ടീസർ പുറത്തിറക്കി.{{Cite Web|അവസാനം=രാമചന്ദ്രൻ |ആദ്യം=നമൻ |തീയതി=2025-01-08 |തലക്കെട്ട്='ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഫസ്റ്റ്-ലുക്ക് വീഡിയോ യാഷ് പുറത്തിറക്കി (എക്സ്ക്ലൂസീവ്) |url=https://variety.com/2025/film/news/yash-toxic-first-look-video-1236268547/ |access-date=2025-01-08 |website=Variety |language=en-US}}[[കൊളൈഡർ (വെബ്‌സൈറ്റ്)|കൊളൈഡേഴ്‌സ്]] രാഹുൽ മൽഹോത്ര ടീസറിനോട് അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചു, "''ടോക്സിക്'' ടീസറിലെ ഒന്നും മോഹൻദാസിന്റെ മുൻ ചിത്രത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നില്ല; പകരം, [[ഡാമിയൻ ചാസെല്ലെ]] ന്റെ ''[[ബാബിലോൺ (2022 ഫിലിം)|ബാബിലോൺ]]'' ന്റെ വിപുലമായ പ്രാരംഭ ശ്രേണിയുടെ കുഴപ്പമില്ലാത്ത ഊർജ്ജം ഇത് ഉണർത്തുന്നു, [[ബാസ് ലുഹ്മാൻ]] ന്റെ ''[[ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി (2013 ഫിലിം)|ദി ഗ്രേറ്റ് ഗാറ്റ്‌സ്ബി]]'' യുടെ പരമാവധിതയും കൂടിച്ചേർന്നതാണ്."{{Cite Web|last=മൽഹോത്ര |first=രാഹുൽ |date=2025-01-08 |title='ടോക്സിക്' ടീസർ ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത ബിഗ് ടെന്റ് പോളിന്റെ ആദ്യ ലുക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു |url=https://collider.com/toxic-teaser-trailer-yash/ |access-date=2025-01-13 |website=Collider |language=en}}2025 മാർച്ചിൽ, ഒരു പോസ്റ്ററിനൊപ്പം ചിത്രത്തിന്റെ പുതിയ റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{Cite Web|title=യാഷ് ഒടുവിൽ ടോക്സിക് റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു; പുതിയ പോസ്റ്ററിൽ ഒരു പട്ടണം കത്തിക്കുന്നു |url=https://www.news18.com/movies/yash-finally-announces-toxic-release-date-burns-down-a-town-in-new-poster-9271210.html |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=News18}}യാഷിന്റെ കഥാപാത്രമായ റായയുടെ ഒരു ദൃശ്യം 2026 ജനുവരി 8 ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40-ാം ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തി.{{cite web |access-date=8 ജനുവരി 2026 |title=ടോക്സിക് ടീസർ: കോപാകുലനായ, അശ്ലീലമായ പുതിയ ചിത്രത്തിനായി യാഷ് യുദ്ധ മൂഡിലേക്ക്, 'അച്ഛൻ വീട്ടിലെത്തി' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/toxic-teaser-yash-gets-in-battle-mode-after-raunchy-moment-in-car-announces-daddy-is-home-yash-birthday-101767848486362-amp.html |website=Hindustan Times}} === ചിത്രീകരണം === [[പ്രിൻസിപ്പൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] 2024 ജൂണിൽ [[ബാംഗ്ലൂരിൽ]] ആരംഭിച്ചു. 2024 ഓഗസ്റ്റ് 8 ന് ബെംഗളൂരുവിനടുത്തുള്ള 20 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു വലിയ സെറ്റിൽ ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം ആരംഭിച്ചു, 1940 മുതൽ 1970 വരെയുള്ള കാലഘട്ടം പുനഃസൃഷ്ടിച്ചു. 1,000-ത്തിലധികം ക്രൂ അംഗങ്ങളും വിദേശ എക്സ്ട്രാകൾ ഉൾപ്പെടെ 450 അഭിനേതാക്കളും അടങ്ങുന്ന വിപുലമായ ഒരു ടീമാണ് നിർമ്മാണത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്.{{Cite Web|title=യാഷിന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന സിനിമയായ ടോക്സിക് 1940-70 കാലഘട്ടത്തെ 1,000 ക്രൂവും 20 ഏക്കർ സെറ്റും ഉപയോഗിച്ച് ജീവസുറ്റതാക്കുന്നു |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904195539/https://www.moneycontrol.com/entertainment/yashs-toxic-brings-the-1940s-70s-to-life-with-1000-crew-and-a-20-acre-set-article-12814362.html |archive-date=4 സെപ്റ്റംബർ 2024 |access-date=2025-01-08 |website=Moneycontrol |language=en-US}} നിർമ്മാണ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായി, സ്റ്റണ്ട് സീക്വൻസുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിനും സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും [[പ്രിവ്യൂവലൈസേഷൻ]] ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീട് [[തൂത്തുക്കുടി]]യിൽ ഷൂട്ടിംഗ് നടന്നു, അവിടെ ഒരു ആക്ഷൻ സീക്വൻസും [[ജയ്പൂരിൽ]] ഒരു ഗാനരചനയും ചിത്രീകരിച്ചു. == റിലീസ് == ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} ''ടോക്സിക്'' 2026 മാർച്ച് 19 ന് ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ''ദുരന്തർ പാർട്ട് 2: ദി റിവഞ്ച്'', ''ഡക്കോയിറ്റ്: എ ലവ് സ്റ്റോറി'' എന്നിവയുമായി മത്സരിക്കുന്നു, [[ഉഗാദി]] യുമായി [[കന്നഡ]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[തെലുങ്ക് ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 6 ഭാഷകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്നു.{{Cite Web| തീയതി=22 മാർച്ച് 2025 | തലക്കെട്ട്='കെജിഎഫ്' താരം യാഷ് 'ടോക്സിക്' എന്ന ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അപ്‌ഡേറ്റ് നൽകുന്നു: റിലീസ് തീയതി പുറത്ത് |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428081747/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kgf-star-yash-toxic-release-date-out/article69361497.ece |archive-date=28 ഏപ്രിൽ 2025 |access-date=22 മാർച്ച് 2025 |website=The Hindu}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-12-31 | തലക്കെട്ട് = എക്സ്ക്ലൂസീവ്: ടോക്സിക് എന്ന സിനിമയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിതരണത്തിനായി യാഷ് 20th സെഞ്ച്വറി ഫോക്സുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106075355/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-buzz-yash-in-talks-with-20th-century-fox-for-international-distribution-of-toxic-december-2025-release-1365057 |archive-date = 6 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-08 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite News|അവസാനം=ചക്രവർത്തി |ആദ്യം=ഉർമി |തീയതി=ഓഗസ്റ്റ് 8, 2024 |തലക്കെട്ട്=യാഷ് ടോക്സിക്കിന്റെ ഷൂട്ടിംഗ് ആരംഭിച്ചു, പൂജ ചടങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഫോട്ടോ താഴെയിടുന്നു |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yash-begins-shooting-for-toxic-drops-photo-from-pooja-ceremony/cid/2039538 |work=The Telegraph Online}}{{Cite Web| തീയതി = 2024-10-05 | തലക്കെട്ട് = സംവിധായിക ഗീതു മോഹൻദാസിനൊപ്പം യാഷ് നായകനാകുന്ന ടോക്സിക് എന്ന ചിത്രം ഉപേക്ഷിച്ചോ? സത്യം ഇതാ |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093159/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/is-yash-starrer-toxic-with-director-geetu-mohandas-shelved-heres-what-we-know-1352185 |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=PINKVILLA |language=en}}{{Cite Web |title='ടോക്സിക്' റിലീസ് വൈകിയതായി യാഷ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു: 'ഇത്രയും സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ട്...' |url=https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114093158/https://www.news18.com/movies/yash-confirms-toxic-release-is-delayed-there-are-so-many-complications-9095381.html |archive-date=14 ജനുവരി 2025 |access-date=2025-01-14 |website=News18 |language=en}} == റഫറൻസുകൾ == {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|tt27530512}} * {{Bollywood Hungama title|toxic}} [[Category:2026 Indian films]] [[Category:2020s Kannada-language films]] [[Category:2020s historical drama films]] [[Category:2020s historical romance films]] [[Category:Alternate history films]] [[Category:Films based on fairy tales]] [[Category:Films set in Bengaluru]] [[Category:Films set in the 1940s]] [[Category:Films set in the 1950s]] [[Category:Films set in the 1960s]] [[Category:Films set in the 1970s]] [[Category:Films shot in Bengaluru]] [[Category:Films shot in Karnataka]] [[Category:Indian action adventure films]] [[Category:Indian adventure drama films]] [[Category:Indian crime action films]] [[Category:Indian crime drama films]] [[Category:Indian epic films]] [[Category:Indian fairy tales]] [[Category:Indian historical action films]] [[Category:Indian historical adventure films]] [[Category:Indian historical drama films]] [[Category:Indian historical romance films]] [[Category:Indian musical drama films]] [[Category:Indian romantic drama films]] [[Category:Indian romantic musical films]] [[Category:Upcoming Kannada-language films]] [[Category:Upcoming films]] [[Category:Upcoming IMAX films]] [[Category:Films directed by Geetu Mohandas]] fsojoxs1bmd3wywkl0268b6bqlw5c0m 0 668966 4662939 4633912 2026-08-29T13:41:30Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662939 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ചെറിയൂർ | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Cheriyoor paddy fields.jpg | image_alt = | image_caption = ഗ്രാമത്തിലെ നെൽവയലുകൾ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kannur district|കണ്ണൂർ]] | subdivision_type3 = [[List of talukas of Kerala|Taluk]] | subdivision_name3 = [[Taliparamba taluk|തളിപ്പറമ്പ്]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = Telephone code | area_code = | registration_plate = KL-59 | blank1_name_sec1 = Literacy | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[Assembly constituency]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec1 = [[Kannur (Lok Sabha constituency)|കണ്ണൂർ]] | blank4_name_sec1 = Nearest city | blank4_info_sec1 = [[കണ്ണൂർ]] | blank5_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank5_info_sec1 = [[തളിപ്പറമ്പ്]] | blank6_name_sec1 = Nearest Airport | blank6_info_sec1 = [[Kannur International Airport|Kannur International Airport (CNN)]] | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} കേരളത്തിലെ [[തളിപ്പറമ്പ്|തളിപ്പറമ്പിനടുത്ത്]] [[കുപ്പം പുഴ|കുപ്പം നദീ]] തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചെറിയൂർ'''. == ഭരണസംവിധാനം == [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് (കണ്ണൂർ)|പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] കീഴിലുള്ള കുറ്റിയേരി ഗ്രാമത്തിന്റെ (വാർഡ് നമ്പർ 4) ഭാഗമാണ് ചെറിയൂർ.<ref>{{Cite web|url=http://kannur.nic.in/village.htm|title=LIST OF VILLAGES IN KANNUR DISTRICT|access-date=29 October 2015|website=NATIONAL INFORMATICS CENTRE|publisher=NIC}}</ref> == ചരിത്രം == പ്രശസ്ത മലയാള കവിയും പരിഭാഷകനുമായിരുന്ന കേരള വർമ്മ വലിയ കോയി തമ്പുരാന്റെ (ജീവിതകാലം, 19 ഫെബ്രുവരി 1845-1914) പൂർവ്വിക ഭവനം ചെറിയൂർ ഗ്രാമത്തിലാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് നാരായണൻ നമ്പൂതിരി ചെറിയൂർ മുല്ലപ്പള്ളി ഇല്ലത്തിലെ അംഗമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.haripad.in/about-haripad/famous-people/kerala-varma-valiya-koil-thampuran/|title=Kerala Varma Valiya Koil Thampuran - Kalidasa Of Kerala {{!}} Haripad.in|access-date=2019-05-27|website=Haripad, Alappuzha|language=en-US|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716104628/http://www.haripad.in/about-haripad/famous-people/kerala-varma-valiya-koil-thampuran/|url-status=dead}}</ref> == ക്ഷേത്രങ്ങൾ == പുരാതന തലക്കോട് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ശ്രീ പുതിയ കുന്നിൽ പുതിയ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്ത മന്ദിരം, ചെറിയൂർ ജുമാ മസ്ജിദ് എന്നിവയാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന മതകേന്ദ്രങ്ങൾ. == വിദ്യാഭ്യാസം == ചെറിയൂരിൽ ഒരു സർക്കാർ ഹൈസ്കൂളുണ്ട്. 60 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഈ അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ 2014ൽ ഹൈസ്കൂളായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു. == ഗതാഗതം == [[തളിപ്പറമ്പ്]] പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയപാതയിലേയ്ക്ക് (എൻ. എച്ച്. 17) ചെറിയൂർ-കുറ്റിയേരി-വെള്ളാവ് റോഡ് വഴി എത്തിച്ചേരാം. വടക്കുനിന്ന് [[ഗോവ]], [[മുംബൈ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും തെക്കുനിന്ന് [[കൊച്ചി]], [[തിരുവനന്തപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശിക്കാം. ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള ബസ് സ്റ്റേഷനായ തളിപ്പറമ്പിൽനിന്ന് [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയുടെ നാനാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും സർവീസുകളുമുണ്ട്. [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയ്ക്ക്]] കിഴക്കുള്ള പാത മൈസൂരുവിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരം]]-[[പാലക്കാട്]] പാതയിലെ [[കണ്ണപുരം]], കണ്ണൂർ എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. 40 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുള്ള കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] cm50ttw3190e3jfoaadpn3sn73afuxx 4 669406 4662924 4662883 2026-08-29T13:07:12Z Netha Hussain 19313 /* പദ്ധതിയുടെ ഘട്ടങ്ങൾ */ +1 4662924 wikitext text/x-wiki {{Notice|ഇത് ഒരു കരട് പദ്ധതിരേഖയാണ്. സമൂഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കുമായി [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്|പഞ്ചായത്തിൽ]] ചർച്ചയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്.}} == എന്താണ് ഈ പദ്ധതി? == [[:mw:Special:MyLanguage/Content translation|ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ഉപകരണം]] (Content Translation — CX) വഴി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പല മലയാളം ലേഖനങ്ങളിലും യന്ത്രപരിഭാഷയുടെ പോരായ്മകൾ നിലനിൽക്കുന്നു: അസ്വാഭാവികമായ വാക്യഘടന, വ്യാകരണപ്പിശകുകൾ, തെറ്റായ പദപ്രയോഗങ്ങൾ, പരിഭാഷിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഗങ്ങൾ. '''ക്ലോഡ്''' (Claude) നിർമ്മിതബുദ്ധി മോഡലുകൾ ഉപയോഗിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ബോട്ട് വഴി (പൈലറ്റും രണ്ടാം ബാച്ചും: Claude Fable 5; മൂന്നാം ബാച്ച്: Claude Opus 5), CX ഉപയോഗിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളിലെ '''ഭാഷയും വ്യാകരണവും മാത്രം''' മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. വസ്തുതകൾ, സംഖ്യകൾ, അവലംബങ്ങൾ, ഫലകങ്ങൾ, കണ്ണികൾ, വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നും ബോട്ട് മാറ്റില്ല. == പദ്ധതിയുടെ ഘട്ടങ്ങൾ == ഓരോ ഘട്ടവും പൂർത്തിയായശേഷം മാത്രമേ അടുത്തതിലേക്കു കടക്കൂ. ഏതു ഘട്ടത്തിലും സമൂഹം എതിർപ്പ് അറിയിച്ചാൽ പദ്ധതി നിർത്തിവയ്ക്കും. {| class="wikitable" ! ഘട്ടം !! എന്തു ചെയ്യും !! സ്ഥിതി |- | 1. ലേഖനങ്ങൾ കണ്ടെത്തൽ || CX ടാഗുള്ള ലേഖനങ്ങളിൽനിന്ന്, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം ഏറ്റവും കൂടിയ 100 എണ്ണം പൈലറ്റിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു ([[/ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങൾ|പട്ടിക]]). || {{done}} |- | 2. പൈലറ്റ് തിരുത്തലുകൾ || ബോട്ട് ഈ 100 ലേഖനങ്ങളിൽ ഒരു ഉപയോക്താവിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി. എല്ലാ diff-കളും പദ്ധതി നടത്തിപ്പുകാരി പരിശോധിച്ചു; അർത്ഥവ്യതിയാനമോ വിവരനഷ്ടമോ കണ്ടെത്തിയില്ല ([[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2b. രണ്ടാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങളിൽ (യന്ത്രപരിഭാഷ ≥98%) AI ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 76 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 24 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു ([[/രണ്ടാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2c. മൂന്നാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 198–697) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Opus 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 175 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 71 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 146 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/മൂന്നാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2c. മൂന്നാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 198–697) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Opus 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 175 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 71 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 146 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/മൂന്നാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2d. നാലാം ബാച്ച് (AksharaBot പരീക്ഷണ ഓട്ടം) || മുഴുവൻ പട്ടികയിലെ അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 698–797) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Fable 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 52 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 0 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 16 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/നാലാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2e. അഞ്ചാം ബാച്ച് (AksharaBot) || മുഴുവൻ പട്ടികയിലെ അടുത്ത 400 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 798–1197) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Fable 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 122 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 114 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 65 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/അഞ്ചാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 3. സമൂഹപരിശോധന || പൈലറ്റ് തിരുത്തുകളുടെ കൃത്യത കൂടുതൽ പേർ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കണം — പങ്കുചേരാൻ [[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]] കാണുക. || {{done}} |- | 4. പഞ്ചായത്ത് ചർച്ച || പൈലറ്റ് ഫലങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്|പഞ്ചായത്തിൽ]] അവതരിപ്പിച്ച് സമവായം തേടും. || {{done}} |- | 5. ബോട്ട് അപേക്ഷ || സമവായം അനുകൂലമെങ്കിൽ [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ/അംഗീകാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷകൾ|ബോട്ട് അംഗീകാരത്തിന് അപേക്ഷിക്കും]]. പഞ്ചായത്തുചർച്ചയിലും ബോട്ട് അപേക്ഷയിലും ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് ബോട്ട് പുതുക്കിപ്പണിയും. || {{done}} |- | 6. സ്വയംപ്രവർത്തനം || അംഗീകാരം ലഭിച്ചശേഷം, CX ടാഗുള്ള ലേഖനങ്ങളിലൂടെ ബോട്ട് സ്വയം കടന്നുപോയി ഭാഷ തിരുത്തും. ഓരോ തിരുത്തിന്റെയും diff ഈ താളിന്റെ ഒരു ഉപതാളിൽ പരസ്യമായി പട്ടികപ്പെടുത്തും. || {{done}} |} == പൈലറ്റ് പരിശോധനയിൽ പങ്കുചേരൂ == 100 ലേഖനങ്ങളിലെ പൈലറ്റ് പൂർത്തിയായി. ഒരാളുടെ പരിശോധന മാത്രം പോരാ, കൂടുതൽ പേരുടെ സഹായം ആവശ്യമുണ്ട്. സഹായിക്കാനായി: # [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|പൈലറ്റ് ഫലരേഖയിൽനിന്ന്]] ഏതാനും diff-കൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക. # അർത്ഥം മാറിയിട്ടുണ്ടോ, വിവരം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ, ഭാഷ യഥാർത്ഥത്തിൽ മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ എന്നു വിലയിരുത്തുക (ആവശ്യമെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് മൂലലേഖനവുമായി ഒത്തുനോക്കാം). # നിരീക്ഷണങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ സംവാദം:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം|ഈ താളിന്റെ സംവാദത്തിൽ]] കുറിക്കുക. പിശകു കണ്ടാൽ ആ തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുകയുമാവാം. '''പൈലറ്റിന്റെ രത്നച്ചുരുക്കം''': ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് തിരുത്തിയ 100-ൽ 92 ലേഖനങ്ങളിൽ ഭാഷാതിരുത്തൽ വരുത്തി. യന്ത്രപരിഭാഷ വരുത്തിയ ഗുരുതര അർത്ഥപ്പിശകുകളും കണ്ടെത്തി തിരുത്തി (ഉദാ: 'Everton Weekes' എന്ന കായികതാരത്തിന്റെ പേര് 'ആഴ്ചകൾ' എന്നു പരിഭാഷപ്പെട്ടിരുന്നു). 41 ലേഖനങ്ങളിൽ കണ്ട വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ AI തിരുത്താതെ ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി. വിശദാംശങ്ങൾ: [[ഉപയോക്താവ്:Netha_Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ]]. == ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് == ബോട്ടിന് ഭാഷ മാത്രം നന്നാക്കുന്ന ജോലിയേ നൽകിയിട്ടുള്ളൂ. കാലഹരണപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ, തെറ്റായ വസ്തുതകൾ, അവലംബമില്ലാത്ത അവകാശവാദങ്ങൾ — ഇവ പരിഹരിക്കാനും ബോട്ടിന്റെ തിരുത്തുകൾ വിലയിരുത്താനും എഡിറ്റർമാരുടെ ഒരു സ്ഥിരം സംഘം ആവശ്യമാണ്. ചേരാൻ: '''[[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണ ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]]'''. ഏതെങ്കിലും ഒരു ജോലി മാത്രം ഏറ്റെടുത്താലും മതി — ഒരു ദിവസം അഞ്ചു diff നോക്കുന്നതുപോലും വലിയ സഹായമാണ്. == ബോട്ടിന്റെ ജോലികൾ == # '''ഭാഷ മാത്രം''': വസ്തുതകളോ ഉള്ളടക്കമോ അവലംബങ്ങളോ മാറ്റില്ല; പുതിയ വിവരം ചേർക്കില്ല. # '''പൂർണ്ണ സുതാര്യത''': ഉപയോഗിക്കുന്ന AI മോഡലും കോഡും എല്ലാ diff-കളും പരസ്യമായിരിക്കും. # '''എളുപ്പത്തിലുള്ള മുൻപ്രാപനം''': ഏതു ബോട്ട് തിരുത്തും ആർക്കും ഒറ്റ ക്ലിക്കിൽ മുൻപ്രാപനം ചെയ്യാം; അതിനെതിരെ തർക്കമുണ്ടാകില്ല. # '''സമവായത്തിനുശേഷം മാത്രം''': പഞ്ചായത്ത് സമവായവും ബോട്ട് അംഗീകാരവും ലഭിച്ചശേഷമേ സ്വയംപ്രവർത്തനം തുടങ്ങൂ. # '''ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ ഉടൻ നിർത്തും'''. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ (ഉപതാളുകൾ) == * [[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]] — പങ്കെടുക്കാൻ ഒപ്പിടേണ്ട താൾ; ചെയ്യാനുള്ള ജോലികളുടെ പട്ടികയും പ്രവർത്തനരീതിയും * [[/ബാക്‌ലോഗ് പട്ടിക|ബാക്‌ലോഗ് പട്ടിക]] — [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ|പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ]] താളിലും പത്തായങ്ങളിലുമുള്ള 684 ലേഖനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സ്ഥിതി * [[/രീതിശാസ്ത്രം|രീതിശാസ്ത്രവും സാങ്കേതിക വിവരങ്ങളും]] — പശ്ചാത്തലം, ലേഖനങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്ന രീതി, ബോട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനവും നിയന്ത്രണങ്ങളും, വിജയമാനദണ്ഡങ്ങൾ, അപകടസാധ്യതകൾ, നയപരമായ അനുസരണം * [[/പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ|പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ]] — ആദ്യ മൂന്നു തിരുത്തലുകളുടെ വിശദാംശങ്ങളും 100 ലേഖനങ്ങളിലെ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ സംഗ്രഹവും * [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|100 ലേഖനങ്ങളുടെ പൈലറ്റ് ഫലരേഖ]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff കണ്ണികളും നിരീക്ഷണങ്ങളും * [[/രണ്ടാം ബാച്ച്|രണ്ടാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ * [[/മൂന്നാം ബാച്ച്|മൂന്നാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 2517 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (312 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/നാലാം ബാച്ച്|നാലാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (100 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 309 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (65 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/അഞ്ചാം ബാച്ച്|അഞ്ചാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (400 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 1226 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (187 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങൾ|ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] — പൈലറ്റിനായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ * [[/മുഴുവൻ പട്ടിക|CX ലേഖനങ്ങളുടെ മുഴുവൻ പട്ടിക]] — ഉള്ളടക്കപരിഭാഷ വഴി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട 12,136 ലേഖനങ്ങൾ, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം അനുസരിച്ച് 7 ഭാഗങ്ങളിലായി (പൈലറ്റിൽ തിരുത്തിയവ ✔ അടയാളത്തോടെ) * [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പുതിയലേഖനങ്ങൾ|പുതിയ ലേഖനങ്ങളുടെ അവലോകനം]] — ഏറ്റവും പുതിയ 100 ലേഖനങ്ങളിലെ (തിരുത്തലുകളില്ലാത്ത) ഭാഷാ അവലോകനം. ഈ ലേഖനങ്ങൾ ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് മാത്രം ചെയ്തവയല്ല, വിക്കിപീഡിയയിൽ അവസാനമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട 100 താളുകളാണിവ. ഈ ലേഖനങ്ങളിലും തിരുത്തുകൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ബോട്ട് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. == ഇതും കാണുക == * [[:mw:Special:MyLanguage/Content translation|ഉള്ളടക്കപരിഭാഷ (mediawiki.org)]] * [[:en:Wikipedia:Content translation tool|ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ CX ശുദ്ധീകരണസംരംഭം]] * [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതികൾ]] ajtqu0qfabcktlqvv0y5u4hwjyryj8i 4662925 4662924 2026-08-29T13:07:41Z Netha Hussain 19313 /* പദ്ധതിയുടെ ഘട്ടങ്ങൾ */ +1 4662925 wikitext text/x-wiki {{Notice|ഇത് ഒരു കരട് പദ്ധതിരേഖയാണ്. സമൂഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കുമായി [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്|പഞ്ചായത്തിൽ]] ചർച്ചയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്.}} == എന്താണ് ഈ പദ്ധതി? == [[:mw:Special:MyLanguage/Content translation|ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ഉപകരണം]] (Content Translation — CX) വഴി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പല മലയാളം ലേഖനങ്ങളിലും യന്ത്രപരിഭാഷയുടെ പോരായ്മകൾ നിലനിൽക്കുന്നു: അസ്വാഭാവികമായ വാക്യഘടന, വ്യാകരണപ്പിശകുകൾ, തെറ്റായ പദപ്രയോഗങ്ങൾ, പരിഭാഷിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഗങ്ങൾ. '''ക്ലോഡ്''' (Claude) നിർമ്മിതബുദ്ധി മോഡലുകൾ ഉപയോഗിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ബോട്ട് വഴി (പൈലറ്റും രണ്ടാം ബാച്ചും: Claude Fable 5; മൂന്നാം ബാച്ച്: Claude Opus 5), CX ഉപയോഗിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളിലെ '''ഭാഷയും വ്യാകരണവും മാത്രം''' മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. വസ്തുതകൾ, സംഖ്യകൾ, അവലംബങ്ങൾ, ഫലകങ്ങൾ, കണ്ണികൾ, വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നും ബോട്ട് മാറ്റില്ല. == പദ്ധതിയുടെ ഘട്ടങ്ങൾ == ഓരോ ഘട്ടവും പൂർത്തിയായശേഷം മാത്രമേ അടുത്തതിലേക്കു കടക്കൂ. ഏതു ഘട്ടത്തിലും സമൂഹം എതിർപ്പ് അറിയിച്ചാൽ പദ്ധതി നിർത്തിവയ്ക്കും. {| class="wikitable" ! ഘട്ടം !! എന്തു ചെയ്യും !! സ്ഥിതി |- | 1. ലേഖനങ്ങൾ കണ്ടെത്തൽ || CX ടാഗുള്ള ലേഖനങ്ങളിൽനിന്ന്, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം ഏറ്റവും കൂടിയ 100 എണ്ണം പൈലറ്റിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു ([[/ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങൾ|പട്ടിക]]). || {{done}} |- | 2. പൈലറ്റ് തിരുത്തലുകൾ || ബോട്ട് ഈ 100 ലേഖനങ്ങളിൽ ഒരു ഉപയോക്താവിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി. എല്ലാ diff-കളും പദ്ധതി നടത്തിപ്പുകാരി പരിശോധിച്ചു; അർത്ഥവ്യതിയാനമോ വിവരനഷ്ടമോ കണ്ടെത്തിയില്ല ([[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2b. രണ്ടാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങളിൽ (യന്ത്രപരിഭാഷ ≥98%) AI ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 76 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 24 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു ([[/രണ്ടാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2c. മൂന്നാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 198–697) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Opus 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 175 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 71 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 146 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/മൂന്നാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2c. മൂന്നാം ബാച്ച് || പട്ടികയിലെ അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 198–697) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Opus 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 175 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 71 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 146 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/മൂന്നാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2d. നാലാം ബാച്ച് (AksharaBot പരീക്ഷണ ഓട്ടം) || മുഴുവൻ പട്ടികയിലെ അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 698–797) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Fable 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 52 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 0 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 16 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/നാലാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 2e. അഞ്ചാം ബാച്ച് (AksharaBot) || മുഴുവൻ പട്ടികയിലെ അടുത്ത 400 ലേഖനങ്ങളിൽ (ക്രമസംഖ്യ 798–1197) നിർമ്മിതബുദ്ധി (Claude Fable 5) ഏജന്റുകൾ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി: 122 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 114 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു, 65 എണ്ണം പരിശോധനയിൽ തടഞ്ഞ് ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി ([[/അഞ്ചാം ബാച്ച്|ഫലരേഖ]]). || {{done}} |- | 3. സമൂഹപരിശോധന || പൈലറ്റ് തിരുത്തുകളുടെ കൃത്യത കൂടുതൽ പേർ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കണം — പങ്കുചേരാൻ [[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]] കാണുക. || {{done}} |- | 4. പഞ്ചായത്ത് ചർച്ച || പൈലറ്റ് ഫലങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്|പഞ്ചായത്തിൽ]] അവതരിപ്പിച്ച് സമവായം തേടും. || {{done}} |- | 5. ബോട്ട് അപേക്ഷ || സമവായം അനുകൂലമെങ്കിൽ [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ/അംഗീകാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷകൾ|ബോട്ട് അംഗീകാരത്തിന് അപേക്ഷിക്കും]]. പഞ്ചായത്തുചർച്ചയിലും ബോട്ട് അപേക്ഷയിലും ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് ബോട്ട് പുതുക്കിപ്പണിയും. || {{done}} |- | 6. സ്വയംപ്രവർത്തനം || അംഗീകാരം ലഭിച്ചശേഷം, CX ടാഗുള്ള ലേഖനങ്ങളിലൂടെ ബോട്ട് സ്വയം കടന്നുപോയി ഭാഷ തിരുത്തും. ഓരോ തിരുത്തിന്റെയും diff ഈ താളിന്റെ ഒരു ഉപതാളിൽ പരസ്യമായി പട്ടികപ്പെടുത്തും. || {{doing}} |} == പൈലറ്റ് പരിശോധനയിൽ പങ്കുചേരൂ == 100 ലേഖനങ്ങളിലെ പൈലറ്റ് പൂർത്തിയായി. ഒരാളുടെ പരിശോധന മാത്രം പോരാ, കൂടുതൽ പേരുടെ സഹായം ആവശ്യമുണ്ട്. സഹായിക്കാനായി: # [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|പൈലറ്റ് ഫലരേഖയിൽനിന്ന്]] ഏതാനും diff-കൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക. # അർത്ഥം മാറിയിട്ടുണ്ടോ, വിവരം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ, ഭാഷ യഥാർത്ഥത്തിൽ മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ എന്നു വിലയിരുത്തുക (ആവശ്യമെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് മൂലലേഖനവുമായി ഒത്തുനോക്കാം). # നിരീക്ഷണങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ സംവാദം:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം|ഈ താളിന്റെ സംവാദത്തിൽ]] കുറിക്കുക. പിശകു കണ്ടാൽ ആ തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുകയുമാവാം. '''പൈലറ്റിന്റെ രത്നച്ചുരുക്കം''': ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് തിരുത്തിയ 100-ൽ 92 ലേഖനങ്ങളിൽ ഭാഷാതിരുത്തൽ വരുത്തി. യന്ത്രപരിഭാഷ വരുത്തിയ ഗുരുതര അർത്ഥപ്പിശകുകളും കണ്ടെത്തി തിരുത്തി (ഉദാ: 'Everton Weekes' എന്ന കായികതാരത്തിന്റെ പേര് 'ആഴ്ചകൾ' എന്നു പരിഭാഷപ്പെട്ടിരുന്നു). 41 ലേഖനങ്ങളിൽ കണ്ട വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ AI തിരുത്താതെ ഉപയോക്താക്കൾക്കായി രേഖപ്പെടുത്തി. വിശദാംശങ്ങൾ: [[ഉപയോക്താവ്:Netha_Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ]]. == ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് == ബോട്ടിന് ഭാഷ മാത്രം നന്നാക്കുന്ന ജോലിയേ നൽകിയിട്ടുള്ളൂ. കാലഹരണപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ, തെറ്റായ വസ്തുതകൾ, അവലംബമില്ലാത്ത അവകാശവാദങ്ങൾ — ഇവ പരിഹരിക്കാനും ബോട്ടിന്റെ തിരുത്തുകൾ വിലയിരുത്താനും എഡിറ്റർമാരുടെ ഒരു സ്ഥിരം സംഘം ആവശ്യമാണ്. ചേരാൻ: '''[[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണ ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]]'''. ഏതെങ്കിലും ഒരു ജോലി മാത്രം ഏറ്റെടുത്താലും മതി — ഒരു ദിവസം അഞ്ചു diff നോക്കുന്നതുപോലും വലിയ സഹായമാണ്. == ബോട്ടിന്റെ ജോലികൾ == # '''ഭാഷ മാത്രം''': വസ്തുതകളോ ഉള്ളടക്കമോ അവലംബങ്ങളോ മാറ്റില്ല; പുതിയ വിവരം ചേർക്കില്ല. # '''പൂർണ്ണ സുതാര്യത''': ഉപയോഗിക്കുന്ന AI മോഡലും കോഡും എല്ലാ diff-കളും പരസ്യമായിരിക്കും. # '''എളുപ്പത്തിലുള്ള മുൻപ്രാപനം''': ഏതു ബോട്ട് തിരുത്തും ആർക്കും ഒറ്റ ക്ലിക്കിൽ മുൻപ്രാപനം ചെയ്യാം; അതിനെതിരെ തർക്കമുണ്ടാകില്ല. # '''സമവായത്തിനുശേഷം മാത്രം''': പഞ്ചായത്ത് സമവായവും ബോട്ട് അംഗീകാരവും ലഭിച്ചശേഷമേ സ്വയംപ്രവർത്തനം തുടങ്ങൂ. # '''ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ ഉടൻ നിർത്തും'''. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ (ഉപതാളുകൾ) == * [[/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്|ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]] — പങ്കെടുക്കാൻ ഒപ്പിടേണ്ട താൾ; ചെയ്യാനുള്ള ജോലികളുടെ പട്ടികയും പ്രവർത്തനരീതിയും * [[/ബാക്‌ലോഗ് പട്ടിക|ബാക്‌ലോഗ് പട്ടിക]] — [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ|പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ]] താളിലും പത്തായങ്ങളിലുമുള്ള 684 ലേഖനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സ്ഥിതി * [[/രീതിശാസ്ത്രം|രീതിശാസ്ത്രവും സാങ്കേതിക വിവരങ്ങളും]] — പശ്ചാത്തലം, ലേഖനങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്ന രീതി, ബോട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനവും നിയന്ത്രണങ്ങളും, വിജയമാനദണ്ഡങ്ങൾ, അപകടസാധ്യതകൾ, നയപരമായ അനുസരണം * [[/പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ|പൈലറ്റ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ]] — ആദ്യ മൂന്നു തിരുത്തലുകളുടെ വിശദാംശങ്ങളും 100 ലേഖനങ്ങളിലെ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ സംഗ്രഹവും * [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|100 ലേഖനങ്ങളുടെ പൈലറ്റ് ഫലരേഖ]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff കണ്ണികളും നിരീക്ഷണങ്ങളും * [[/രണ്ടാം ബാച്ച്|രണ്ടാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ * [[/മൂന്നാം ബാച്ച്|മൂന്നാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (അടുത്ത 500 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 2517 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (312 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/നാലാം ബാച്ച്|നാലാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (100 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 309 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (65 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/അഞ്ചാം ബാച്ച്|അഞ്ചാം ബാച്ച് ഫലരേഖ (400 ലേഖനങ്ങൾ)]] — ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff, മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണം, ഉപയോക്താക്കൾ പരിശോധിക്കേണ്ട 1226 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ (187 ലേഖനങ്ങളിൽ) * [[/ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങൾ|ആദ്യ 200 ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] — പൈലറ്റിനായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ * [[/മുഴുവൻ പട്ടിക|CX ലേഖനങ്ങളുടെ മുഴുവൻ പട്ടിക]] — ഉള്ളടക്കപരിഭാഷ വഴി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട 12,136 ലേഖനങ്ങൾ, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം അനുസരിച്ച് 7 ഭാഗങ്ങളിലായി (പൈലറ്റിൽ തിരുത്തിയവ ✔ അടയാളത്തോടെ) * [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പുതിയലേഖനങ്ങൾ|പുതിയ ലേഖനങ്ങളുടെ അവലോകനം]] — ഏറ്റവും പുതിയ 100 ലേഖനങ്ങളിലെ (തിരുത്തലുകളില്ലാത്ത) ഭാഷാ അവലോകനം. ഈ ലേഖനങ്ങൾ ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് മാത്രം ചെയ്തവയല്ല, വിക്കിപീഡിയയിൽ അവസാനമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട 100 താളുകളാണിവ. ഈ ലേഖനങ്ങളിലും തിരുത്തുകൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ബോട്ട് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. == ഇതും കാണുക == * [[:mw:Special:MyLanguage/Content translation|ഉള്ളടക്കപരിഭാഷ (mediawiki.org)]] * [[:en:Wikipedia:Content translation tool|ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ CX ശുദ്ധീകരണസംരംഭം]] * [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതികൾ]] kisso9r5wwgv0k4fr0b6maoq8r12ott 3 669539 4662940 4662563 2026-08-29T14:08:35Z ~2026-46215-38 221984 /* മുളവുകാട്. */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4662940 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:25, 26 ജൂലൈ 2026 (UTC) == രവി വാര കുറിമാനങ്ങൾ ഞായറാഴ്ചകളിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധപെടുത്തുന്ന കുറിപ്പുകൾ രവി എന്നാൽ ഞായർ സൂര്യൻ എന്നൊക്കെ അർത്ഥം വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ ഉള്ള എഴുത്തുകുത്തുകളൊക്കെ നമുക്ക് ഈ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം == ഞായറാഴ്ച കുറിപ്പുകൾ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 04:37, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി Cinephile plus ൽ രവിവാര കുറിമാനങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ വൈപ്പിൻകരയിലെ സിനിമാക്കാരെ കുറിച്ച് ഒരു പംക്തി എഴുതിവരുന്നു. പഴയകാല സിനിമാനടൻ വിൻസന്റ് ശങ്കരാടി സിദ്ധിക്ക് വ്യാസൻ എടവനക്കാട് ഞാറക്കൽ ശ്രീനി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് ഇതിനകം എഴുതിക്കഴിഞ്ഞു. ബെന്നി പി നായരബലത്തെ കുറിച്ചും എഴുതി. മജീദ് എടവനക്കാട് അന്നബെൻ എന്നിവരും രവി വാര കുറിമാനത്തിലെ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ എഴുത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞു. == മഹാബലി == ഓണക്കാലത്ത് കേരളം നന്ദർശിക്കാൻ എത്തുന്ന കേരളം വാണിരുന്ന മഹാരാജാവ്.അസുര ചക്രവർത്തി.ആയോധന കലയിൽ നിപുണൻ. പരമസാത്വികൻ ഈശ്വരവിശ്വാസി വിഷ്ണുഭക്തൻ വിഷ്ണു ഇദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി സുതലം എന്ന സ്വർഗ്ഗം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു നൽകി. അല്ലാതെ പാതാളത്തിൽ നിന്നല്ല അദ്ദേഹം ഓണക്കാലത്ത് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ എത്തുന്നത്.എക്കാലത്തേയും രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി ഭരിച്ചിരുന്ന ആ രാജാവിനെ ഇനിയെങ്കിലും കുടവയറും കൊബൻ മീശയും ആയിട്ടുള്ള ഒരു രൂപമായി നാം ചിത്രീകരിച്ചു കൂട. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 04:48, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വാവ == വൈപ്പിൻ ആർടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ അസോസിയേഷൻ എന്ന കലാ സംഘടനയുടെ ചുരുക്ക പേരാണ് വാവ വിവിധ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വൈപ്പിൻ കര നിവാസികളായ 500 കലാ പ്രവർത്തകർ ഇതിൽ അംഗങ്ങളാണ്.വൈപ്പിൻ കരയിലെ വിവിധ പഞ്ചായത്തുകളിൽ വിവിധ യൂണിറ്റുകളായാണ് പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്.ആ സ്ഥാനം ഞാറക്കൽ. രക്ഷാധികാരി ബെന്നി P നായരബലം. പ്രസിഡന്റ് സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം ജനറൽ സെക്രട്ടറി അനിൽ പ്ലാവിൻസ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 04:57, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വൈപ്പിൻകരയിലെ ചില കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാ പ്രവേശനത്തിനുള്ള ചവിട്ടുപടിയായി ഈ സംഘടനയെ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നു. പണ്ട് കൊച്ചിൻ കലാഭവൻ മലയാള സിനിമക്ക് ഒരുപറ്റം നല്ല കലാ പ്രതിഭകളെ നൽകിയതു പോലെ വാവയിൽ നിന്ന് കുറെയേറെ കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാലോകത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്. വാവയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് വിഷു കൈനീട്ടം പെൻഷൻ ചികിത്സാ സഹായംഒക്കെ കൊടുത്തു വരുന്നുണ്ട്. വാവ കുട്ടിക്കൂട്ടം എന്ന പേരിൽ കുട്ടികളേയും അംഗങ്ങളായി ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഞാറക്കലിൽ വാവക്ക് ഒരു ലൈബ്രറി ഉണ്ട് . വർഷംതോറും വാവ കുട്ടികൾക്കായി ചിത്രരചന മത്സരം നടത്താറുണ്ട്. കുട്ടികളെ വാദ്യ ഉപകരണങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ക്ലാസ്സുകളും നടത്തിവരുന്നു. == നോർത്ത് പറവൂർ സായി സമിതി == വടക്കൻ പറവൂർ Kmk കവലക്ക് അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ വൈകീട്ട് 6 മണിക്ക് വേദ ജപവും തുടർന്ന് ഭജനയും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. സമിതി കൺവീനർ വിനോദ് സത്യസായി സമിതി ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് VB മനോജ് പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞരായ പറവൂർ ശ്രീനിവാസൻ പറവൂർ രമേശ് സദാശിവ് സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി തുടങ്ങിയവരും പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ അംഗങ്ങളാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 05:11, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == കാനപ്പിള്ളി ക്ഷേത്രം == വൈപ്പിൻ കരയിലെ എടവനക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കുടുംബ ക്ഷേത്രം. 80 വർഷത്തോളം പഴക്കം ഉണ്ട്.പ്രധാന പ്രതിഷ്ടകൾ അന്നപൂർണേശ്വരി ഭദ്രകാളി. ഉപപ്രതിഷ്ടകളായി കുറുബ ഭഗവതി കാപ്പിരി വിഷ്ണുമായ മുത്തപ്പൻ ഗുരുമൂർത്തി തുടങ്ങിയവയാണ്. എടവനക്കാട് പറവൂർ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന കാനപ്പിള്ളി കുടുബാംഗങ്ങളുടെ കുടുംബ ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രതിഷ്ഠാദിന ഉത്സവത്തിന് 10 ദിവസം മുൻപ് ഉപദേവതകൾക്ക് അരിപ്പൊടി കലിശം നിവേദിക്കുന്നത് പതിവാണ്. തുടർന്ന് ഉത്സവം കഴിയും വരെ കാനപ്പിള്ളി തറവാട്ടിൽ പെട്ട എല്ലാവരും നോമ്പെടുക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 05:27, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കരിങ്കുട്ടി അറുകല തുടങ്ങിയ ഉപദേവതമാകരും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ട്. == സാഹിത്യ സ്വാശ്രയ സംഘം == പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം. പറവൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന ഈ സാഹിത്യ സംഘടയിൽ വൈപ്പിൻ പറവൂർ നിവാസികളായ 25 പേർ അംഗങ്ങളായി ഉണ്ട്. സംഘം വർഷംതോറും സാഹിത്യ ശ്രീ എന്ന പേരിൽ അവാർഡ് നൽകി വരുന്നുണ്ട്. സാഹിത്യശ്രീ എന്ന മിനി മാസികയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42780-63|&#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42780-63|talk]]) 05:34, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഓലക്കൊട്ടക == പണ്ട് സിനിമാ തീയറ്ററുകൾ A B C തുടങ്ങിയ തരം തിരിവോടെ ആയിരുന്നു. A class തീയറ്ററുകളിലായിരുന്നു റീലീസ് പടങ്ങൾ വന്നിരുന്നത്. പിന്നെ അതു് B യിലേക്ക് മാറ്റും C ക്ലാസ് എന്ന ഓലക്കൊട്ടകളിൽ എത്തുമ്പോൾ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. എങ്കിലും ചില സിനിമകൾക്ക് റിലീസ് തീയറ്ററുകളിൽ കിട്ടിയതിൽ കൂടുതൽ കളക്ഷൻ ഓലക്കൊട്ടകളിൽ കിട്ടാറുണ്ട്. ഓലകൊട്ടകളിൽ ഏറ്റവും നിരക്ക് കുറവ് തറ ടിക്കറ്റിനാണ്. 25 പൈസ. അതിന് പിറകെ ബെഞ്ച് പിന്നെ ചാരുബഞ്ച് അതു കഴിഞ്ഞ് കസേര പിന്നെ കുഷ്യനിട്ട കസേര. തറ ടിക്കറ്റ് കാർ പൂഴി മണ്ണിലാണ് ഇരിക്കേണ്ടത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 13:28, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വിക്കീപീഡിയ == സാഹിത്യരചന തുടങ്ങിയ കാലത്ത് റഫറൻസ് ചെയ്തൊക്കെ എഴുതേണ്ടിവരുമ്പോൾ ലൈബ്രറിയിൽ ചെന്ന് മണിക്കൂറുകളോളം റഫറൻസ് മുറിയിൽ ഇരിക്കാറ് പതിവുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷെ ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ആവശ്യമില്ല വിരൽ തുമ്പിലെ അറിവിന്റെ കലവറയായ വിക്കീപീഡിയ ഉണ്ടല്ലോ. വിവരങ്ങൾ അപ്ഡേഷൻ നടത്തി ചേർക്കുന്നതുകൊണ്ട് വരും തലമുറ വരെ വിക്കീപീഡിയയെ ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തു നിർത്തും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 13:40, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ആകാശവാണി == ഒരു തലമുറയുടെ സമയ ഘടികാരം. ഒരു കാലത്ത് മലയാളികളുടെ ദിനചര്യ വരെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതു് ആകാശവാണി പരിപാടികളുടെ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു. റിസ്റ്റ്‌ വാച്ചിന്റെ സമയം കറക്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവസാന വാക്ക് റേഡിയോ ടൈം തന്നെ. ഒരു കാലത്ത് സമ്പന്ന തറവാടുകളിൽ തൊടിയിൽ ഒരു കൊബനാനയും പൂമുഖത്ത് ഈട്ടിത്തടി മേശമേൽ ഒരു വാൽവ് റേഡിയോ ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ആഢ്യതയുടെ പര്യായം. തെറ്റില്ലാതെ മലയാളം പറയാൻ അന്നും ഇന്നും തുണ ആകാശവാണി തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 15:21, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ചന്തേരവം == നാട്ടു ചന്തകളിൽ ഉള്ള ലേലംവിളി വില പേശലുകൾ സാധനങ്ങളുടെ വിലകൾ വിളിച്ച് പറഞ്ഞ് ചന്തയിൽ എത്തുന്നവരെ ആകർഷിക്കൽ കച്ചവടക്കാർ തമ്മിൽ കച്ചവടംത്തെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾഒക്കെ ഇടകലർന്ന് ചന്ത ദിവസം ചന്തയിൽ ഒരു ശബ്ദ കോലാഹലം ഉയരാറുണ്ട്. അതാണ് ചന്തേരവം'. പണ്ടുകാലത്ത് കുട്ടികളെ ഇതൊക്കെ പറഞ്ഞ് കളിയാക്കാറ് പതിവുണ്ട്. അതായത് കടയിൽ പലവ്യജ്ഞനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പോകുന്ന കുട്ടിയോട് 20പൈസക്ക് ചന്തേരവം വാങ്ങി വരാൻ പറയും. ചിലപ്പോൾ കടക്കാരൻ മറുപടി കൊടുക്കുന്നതും അതിനൊക്കെ ചേരും വിധത്തിലായിരിക്കും അതായത് ചന്തേരവം തീർന്നു പോയി വെള്ളിയാഴ്ച ചന്തക്ക് പോകുമ്പോൾ വാങ്ങീട്ട് വരാം എന്നൊക്കെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 23:48, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ജല ഗതാഗതം അരനൂറ്റാണ്ട് മുൻബ് == പണ്ട് പ്രധാന യാത്രകൾ വെള്ളത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു. ദീർഘ ദൂര യാത്രകൾക്ക് വലിയ യാത്രാബോട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലതൊക്കെ രണ്ടു നിലകൾ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു.ഫസ്റ്റ്‌ ക്ലാസ് സെക്കന്റ് ക്ലാസ് തരം തിരിവും ഉണ്ടായിരുന്നു.അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ബോട്ടായിരുന്നു എറണാകുളം - കോട്ടപ്പുറം സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന ലോഡ് കൃഷ്ണബോട്ട്. അത്തരം ബോട്ടുകളിൽ മുറുക്കാൻ കടകളും ചായക്കടകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സമയം പോക്കാൻ ചീട്ടുകളി ചെസ്കളി ഓക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴമക്കാർ അന്നത്തെ ബോട്ട് ചായക്കടയിൽ നിന്ന് കഴിച്ച ചെമ്മീൻ ചേർത്ത പരിപ്പുവടയെക്കുറിച്ച് പറയുണ്ട്. വേലിയേറ്റം കുറഞ്ഞ സമയങ്ങളിൽ ഈ കൂറ്റൻ ബോട്ടുകൾ ജെട്ടിയിലേക്ക് അടുക്കില്ല. അതിന് പരിഹാരമായി പുഴയുടെ നടുക്ക് ബോട്ട് നിർത്തി അവിടെ ഇറങ്ങേണ്ട ആളുകളെ വഞ്ചി ചെന്ന് അതിലേക്ക് ആളുകളെ കയറ്റി ജെട്ടിയിലേക്ക് തത്തിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 14:27, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)വേളാങ്കണ്ണി ശ്രീകൃഷ്ണ ചാമ്പച്ചൻ തുടങ്ങിയ ബോട്ടുകളും സർവീസ് നടത്തിയിരുന്നു. == ഉള്ളാന്തി പാലം == എറണാകുളം മേനക യുടെ അടുത്ത് ഉള്ള പാലം. പണ്ട് പാലങ്ങൾ കുറവായ കാലത്ത് ഈ പാലത്തിലൂടെ ബസ്സിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ഇറക്കത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ യാത്രക്കാരുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ആന്തൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നത്രേ. ഊഞ്ഞാൽ പൊക്കത്തിൽ ആടി താഴേക്ക് വരുമ്പോൾഉള്ള അനുഭവം. ചന്തപ്പാലം എന്നും ഈ പാലത്തിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 04:55, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == അല്ലായാബൽകടവ്. == എറണാകുളം പ്രസ്ക്ലബിന്റെ ഓപ്പൺ എയർ സ്പെയ്സ്. എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയമായ മറെെൻഡ്രവ് ൽ പ്രസ്ക്ലബ് റോഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 06:49, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഓണ പൂക്കളക്കൂവൽ == തൃക്കാക്കരയപ്പോ എന്റെ പഠിക്കേലും വായോ ഞാനിട്ട പൂക്കളം കാൺമാനും വായോ അതേതോ അതെന്തോ പൂ ഹേയ്.... പൂ ഹേയ് വാഴ കുലച്ചങ്ങ് വടക്കോട്ടും ചാഞ്ഞേ വാഴപ്പഴം തിന്നാൻ ചില പിള്ളേരും വന്നേ. പിള്ളേരെ പിടിക്കാൻ ചില കള്ളേരും വന്നേ അതേതോ അതെന്തോ പൂഹേയ്.... പൂഹേയ്[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-42711-48|&#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-42711-48|talk]]) 16:02, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഓണക്കാലകളികൾ ഓണക്കളി ഓണത്തല്ല് മാണിക്യചെമ്പഴക്കകളി തുമ്പിതുള്ളൽ മണിക്കുടകളി അശകൊശനേ പെണ്ണുണ്ടോകളി. == ഗ്യാപ് == കേരളത്തിന്റെ പ്രൈവറ്റ് ബസ്കാർ അവലമ്പിക്കുന്ന സമയ ക്രമീകരണ സംവിധാനം.പിറകിലെ ബസിലെ തൊഴിലാളി മുന്നിൽപോകുന്ന ബസ് കൃത്യ സമയത്താണ് ഓടി കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ചെക്ക് ചെയ്യാനായി മുന്നിലെ ബസിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. സമയം പാലിച്ച് ഓടിയില്ലെങ്കിൽ അവർ അപ്പൊ ഇടപെടും. ചില ബസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള മിനിറ്റുകളുടെ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുകയുള്ളൂ..അപ്പൊ അവരെ സംബന്ധിച്ച് സെക്കന്റ് പോലും വിലപ്പെട്ടതാണ്. ഇവരുടെയൊക്കെ കൈയിൽ സ്റ്റോപ്പ് വാച്ച് വരെയുണ്ട്. ഒരു സ്റ്റോപ്പിൽ ബസ് നിർത്തി കഴിഞ്ഞ് ആളെക്കയറ്റി പോകാൻ എത്ര സെക്കന്റ് വേണമെന്ന് വരെ തീരുമാന മുണ്ട്. എവിടെയെങ്കിലും ബ്ലോക്ക് കിട്ടിയാൽ മൂനോ നാലോ സ്റ്റോപ്പ് ആളെ എടുക്കാതെ വിട്ടു കൊടുത്ത് ഓടുന്നുണ്ടോ എന്ന് കൂടി ഗ്യാപ് തൊഴിലാളികൾ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:05, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ദിവ്യാത്മ സൽസംഗ പരമ്പര == എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി നോർത്ത് പറവൂർ ക്രി സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത 40 വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ നീണ്ടു നിന്ന സൽസംഗങ്ങൾ. 15 വയസ്സു മുതൽ 76 വയസ്സു വരെയുള്ള 40 സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടു... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:17, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട് == ഷിർദ്ദിസായി സച്ചരിതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭക്തി ജീവിതപാതയിൽ അനുകരിച്ച് ജീവിച്ച നോർത്ത് പറവൂർ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിലെ സായി ഡിവോട്ടികളെക്കുറിച്ച് സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ പരമ്പര. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:24, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പത്രവും പത്രധർമ്മവും. == പുരോഗനകലാസാഹിത്യ സംഘം ചെറായി യൂണിറ്റും ചെറായി അഴിക്കോടൻ വായനശാലയും ചേർന്ന് നടത്തിയ നാല് ആഴ്ചകൾ നീണ്ടുനിന്ന സിംപോസിയം. കോർഡിനേറ്റർ സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 14:03, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സിപ്പിപള്ളിപ്പുറം ഉദ്ഘടകനായിരുന്നു. == വെള്ളപ്പൊക്കം == നദികളിലേയും കായലിലേയും ഇടതോടുകളിലേയും ചെളി നീക്കം ചെയ്താൽ വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരു പരിധി വരെ തടയാനാകും. 2018 ലെ പ്രളയത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ചെളിയും വൻ മരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യണം. പുതിയ പാലങ്ങൾ പണിയുന്ന സമയത്ത് കായലിലൊക്കെ ബണ്ട് കെട്ടാറുണ്ട്. പക്ഷെ പാലം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ആ ബണ്ടുകളിൽ പലതും നീക്കം ചെയ്യാറില്ല. അതും വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവികമായ നീരൊഴുക്കിന് തടസ്സമാകും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:28, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ == എറണാകുളം പ്രസ് ക്ലബ് റോഡിൽ വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ ബുക്ക് സ്റ്റാളുമായി താമസിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരാളാണ് പച്ചാളത്തുകാരനായ മോഹൻ.. അദ്ദേഹം അന്ന് ബഷീറിന്റെ ബുക്ക് സ്റ്റാളിന്റെ അടുത്ത് പലചരക്ക് കട നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് ആ കട ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറിയായി. ഞാൻ 5 വർഷം മുൻബ് സിറ്റിലൈറ്റ് മാസികയിൽ ബേപ്പൂർ സുൽത്താനെ കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം തയ്യാറേക്കേണ്ട ആവശ്യത്തിലേക്കായി മോഹൻ ചേട്ടനെ ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യുക ഉണ്ടായി. മോഹനേട്ടനെ ബഷീർ ഒരു കൊച്ചനുജനെ പോലെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു. മലയാളത്തിന്റെ തകഴി ഉൾപെടെയുള്ള എല്ലാ എഴുത്തുകാരേയും അവിടെ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ടത്രേ. കൂടാതെ സത്യൻ അടൂർഭാസി തുടങ്ങിയ സിനിമാക്കാരും വരാറുണ്ട്. ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരാൾ അന്ന് ഏറ്റവും ഇളമുറക്കാരനായ പ്രൊഫ M K സാനുമാഷായിരുന്നു. മോഹനേട്ടൻ വഴി എനിക്ക് കൊച്ചിയുടെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന എം എം മേനോനെ പരിചയപെടാനും സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 16:00, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പോസിറ്റീവ് എനർജി സ്വീകരിച്ച് ആയുസ്സ് കൂട്ടിയവർ. == സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ എഴുതിയ ലേഖനം. ലേഖനത്തിൽ ഉമ്മൻചാണ്ടി വി എസ്സ് അച്ചുതാനന്ദൻ എം ടി വാസുദേവൻ നായർ പ്രൊഫ എം കെ സാനു തുടങ്ങിയവരുടെ സമൂഹമായുള്ള ഇടപെടലുകളാണ് പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 05:54, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഓർമ്മക്കുടന്ന == 1062 എഴുത്തുകാരുടെ രചനകളുമായെത്തിയ ഇന്ന് ഇൻലന്റ് മാസികയുടെ 40ാം വാർഷിക പതിപ്പ്. ഇതിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി യുടെ രചന വായിക്കാൻ സാധിക്കും. ഇന്ന് മാസികയുട പത്രാധിപർ കവി മണബൂർ രാജൻബാബു ആണ്.. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 06:08, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == തേലതുരുത്തിൽ നിന്നൊരു യാത്ര. == മാഞ്ഞാലി ചിന്താ തീയറ്റേഴ്സ് വർഷം തോറും നടത്താനുള്ള ജനകീയ കവിയരങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോൾ ആ അനുഭവങ്ങൾ എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ഒരു കഥയാക്കി എഴുതി. ആ കഥയാണ് തേല തുരുത്തിൽ.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 06:29, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പ്രേമസ്വരൂപലു. == ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബയെക്കുറിച്ച് എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിയ കവിത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 06:32, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഈ കവിത സംഗീതം നൽകി കവയത്രി mc അമ്മിണി ടീച്ചർ ആലപിച്ചി ട്ടുണ്ട്. പ്രേമസ്വരൂപലു എന്നത് തെലുങ്ക് വാക്കാണ്. തന്റെ ഭക്തരെ ഈ വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാണ് ശ്രീ സത്യസായിബാബ അഭിസംബോധന ചെയ്യാറ് പതിവ്. പ്രേമത്തിന്റെതൽ സ്വരൂപമായ ഭക്തരെ എന്ന് വാക്യാർത്ഥം. == സാഹിത്യവാരാവലോകനം@100 == സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം ഓൺലൈൻ ഗ്രൂപ്പിൽ നടത്തിയ സാഹിത്യവാരാവലോകനം. ഞായറാഴ്ച തോറും ആ ഒരാഴ്ചക്കാലത്തെ കഥകളും കവിതകളും അവലോകനം ചെയ്യുന്ന പരിപാടി. കവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസനാണ് അവലോകനം നടത്തിയതു്. മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസന് അസൗകര്യം ഉണ്ടായ ഏതാനും ആഴ്ചകളിൽ ഈ അവലോകനം ഏഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി നിർവഹിച്ചു പോന്നു. മുരളീധരൻ ആനാപ്പുഴ പോലുള്ള കവി ഈ പരിപാടി രാവിലെകൃത്യ വായി കേട്ട് വിലയിരുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. രാവിലെ 6 മണിക്ക് തന്നെ ഈ അവലോകനം ഫോണിൽ എത്തിക്കാൻ ശദ്ധിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. കട്ടൻ ചായക്കൊപ്പം അല്പം സാഹിത്യ ചെറുകടിയും എന്നൊക്കെയായിരുന്നു ഈ സാഹിത്യ വിമർശനത്തെ സാഹിത്യ ലോകം വിലയിരുത്തി പോന്നിരുന്നതു്. സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത് പ്രവർത്തിച്ചു പോരുന്നത് ഷിബു രാജ് പണിക്കരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 07:22, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഗംഗ ബോട്ട് == വൈപ്പിൻ - വെല്ലിംഗ്ട്ടൺ ഐലന്റ് - എറണാകുളം റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന മരത്തടിയാൽ നിർമ്മിതമായ ജലഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ ബോട്ട്.രണ്ടോ മൂന്നോ നിറഞ്ഞു വരുന്ന യാത്രക്കാരെ കൊള്ളിക്കാൻ അത്ര വലുതായിരുന്നു ഗംഗയെന്ന ഫെറി ബോട്ട്. യാത്രക്കാർക്ക് വായിക്കാൻ പത്രമാസികകളും ബോട്ടിൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ബോട്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബോട്ടിന്റെ പങ്കയാൽ വെള്ളം കലങ്ങുമ്പോൾ പൊങ്ങി വരുന്ന മീനുകളെ പിടിക്കാർ കടൽ കാക്കകൾ ബോട്ടിനൊപ്പം തോരണം പോലെ പറക്കുന്നത് നല്ല കാഴ്ചയായിരുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ ചെറു മീൻ കൂട്ടങ്ങളെ പിടിക്കാനെത്തുന്ന 2 ഡോൽഫിനുകൾ കുത്തിമറിയുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:59, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ശ്രീ ഷിർദ്ദി സായി സച്ചരിതം == ഹേമദ് പാന്ത് മറാഠിയിൽ എഴുതിയ ഷിർദ്ദി സായിബാബയുടെ ജീവചരിത്രം. ഹേമദ് പാന്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമാണ് പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് B v ദേവ്. ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ നാഗേഷ് വാസുദേവ് ഗുണാജി . മലയാള പരിഭാഷ പി സി രാമചന്ദ്ര മേനോൻ. ലോകത്ത് എബാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യക്കാരായ ഭക്തർ ഈ ഗ്രന്ഥം നിത്യ പാരായണം ചെയ്തുവരുന്നു.. ഇതു് 7 ദിവസം കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം വായിച്ച് പൂർത്തി കരിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹം സായിബാബ നടത്തി കൊടുക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 06:45, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ലിഖിത നാമജപം. == സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ നിത്യ സാധനയുടെ ഭാഗമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം. ഒരു നോട്ടു പുസ്തകത്തിൽ ഇഷ്ടദേവന്റെ നാമം ഒരു പേജെങ്കിലും ഒരു ദിവസം എഴുതുന്നു. ഒരു പ്രാവിശ്യം നാമം എഴുതുമ്പോൾ കൈകളും മനസ്സും ഹൃദയവും ചുണ്ടുകളും ഈശ്വരനോട് ഐക്യം പ്രാപിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 06:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == രവിവാര ഹൈക്കു കുറിമാനങ്ങൾ == കേരള ബാങ്കിന്റെ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 4 വരികളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന സാമ്പത്തിക സാംസ്ക്കാരിക കുറിപ്പുകൾ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 03:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ശരണാഗതി == കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരെക്കുറിച്ച് മലയാള വായനക്കാർക്ക് പ്രത്യേകം പരിചയപെടുത്തേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ല. ഭാരതപര്യടനം വായിക്കാത്ത മലയാളി എഴുത്തുകാരും കാണില്ല. മഹാഭാരതത്തെ അധികരിച്ച് ആര് എന്തു് എഴുതാൻ ശ്രമിച്ചാലും അവരൊക്കെ ആദ്യം മറിച്ചു നോക്കാറ് ഭാരത പര്യടനം തന്നെ. ആ കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ അദ്ധ്യത്മക കൃതിയാണ് ശരണാഗതി. ഒരു സത്യസായി ഭക്തൻ കൂടിയായ മാരാർ തന്റെ ആദ്ധ്യത്മിക അനുഭവങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ തട്ടും വിധത്തിൽ കോറിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.അദ്ധ്യായങ്ങൾ മനനം ആദ്ധ്യാത്മിക മാർഗ്ഗങ്ങൾ ശരണാഗതി എന്നിങ്ങനെ മൂനു ഭാഗങ്ങളായി പകുത്തിരിക്കുന്നു. കൃപാസപ്തകം ഭ്രൂണഹത്യ ഭഗവാൻ സർവ്വാന്തര്യമി നഗരസങ്കീർത്തനം എല്ലാംനമ്മൾ തന്നെ എന്നിങ്ങനെ 81 അദ്ധ്യയങ്ങൾ. 413 പേജുകൾ 1976 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒന്നാം പതിപ്പിന്റ വില 80 രൂപ. പ്രസിദ്ധീകരണം മാരാർ സാഹിത്യ പ്രകാശം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 14:02, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == തൊട്ടൊന്ന് തലോടി == നല്ലെഴുത്ത് സാഹിത്യ ഗ്രൂപ്പിൽ എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ചെയ്തിരുന്ന സാഹിത്യ അവലോകനത്തിന്റെ പേര് എഴുതി തെളിഞ്ഞവരുടേയും തുടക്കക്കാരുടേയും സാഹിത്യ രചനകൾ തൊട്ടൊന്നു തലോടും വിധത്തിൽ സൗമനസോടെ വിലയിരുത്തിയിരുന്ന പംക്തി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 14:12, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ജാതി വ്യവസ്ഥിയും കേരള ചരിത്രവും == പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ എഴുതിയ പൊടിപ്പും തൊങ്ങലും ചാർത്താത്ത കേരളത്തിന്റെ നേർ ചരിത്രം. കേരളത്തെപ്പറ്റി ആധികാരികമായി പഠിക്കുന്നവർ പേർത്തും പേർത്തും വായിച്ചിരിക്കേണ്ട പുസ്തകം. ഒരു പാട് വിമർശനങ്ങൾ അക്കാലത്ത് ഏറ്റുവാങ്ങിയ പുസ്തകം. അക്കാലത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം നേരിന്റെ നെറിവോടെ ഈ ചരിത്ര പുസ്തകം കാണിച്ചു തരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:52, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ജേഴ്സി മാറ്റ ചന്ത == 2026 ലോകകപ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ച് സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ കഥ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:56, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) താരയും ലാമിനും ഫെയ്സ്ബുക്ക് കമന്റിൽ നിന്നൊരു കഥ അങ്ങിനെ വീണ്ടും ബ്രസീൽ ഫാനായി പോയ ബുദ്ധി ആന പിടിച്ചാലും വരില്ല മെസ്സി . ലാമിനും പൊന്നാപുരം കോട്ടയും തുടങ്ങിയ കഥകൾ കൂടി ഓൺലൈനിൽ എഴുതി. == ദൈനംദിന കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കുന്ന എഴുത്തുകാരൻ == പത്ര പ്രവർത്തകൻ വി ആർ നോയൽ രാജ് സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ ജീവചരിത്ര കുറിപ്പിന്റെ തലവാചകം. ഇദ്ദേഹം ഓൺലൈനിൽ വ്യക്തി മുദ്രകൾ 43 ൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 00:48, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == N P A == നോൺ പെർഫോമിങ്ങ് അസറ്റ്. ഈ വാക്ക് ബാങ്കിംഗ് ഫീൽഡിലാണ് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കാറ് പതിവ്. ബാങ്ക് ലോണിന്റെ കുടിശ്ശികയുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചലിന്റെ ഗ്രേഡ് ആണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം. == എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി അമ്മയുടെ സ്മരണാർത്ഥം നടത്തുന്ന കാവ്യസായാഹ്നത്തിൽ തെരെത്തെടുക്കപെടുന്ന ഏറ്റവും നല്ല കവിതക്ക് കൊടുക്കുന്ന പുരസ്ക്കാരം. ചെറായി അഴീക്കോടൻ വായനശാലയുമായി സഹകരിച്ചാണ് കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക കാവ്യസായാഹ്നം നടത്തി പോരുന്നത്. m c അമ്മിണി ടീച്ചർ എടവനക്കാട് ദേവദാസ് ചേന്ദമംഗലം പറവൂർ തുടങ്ങിയ കവികൾ ഈ പുരസ്ക്കാരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ബലിതർപ്പണം == പിതൃബലി എന്നതാണ് ഇതു കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്. ഭാരതീയ ഹിന്ദു വിശ്വാസികളുടെ പൗരാണികമായ കർമ്മ ചര്യ. ഭാരതീയർ ബലി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് മരിച്ചു പോയ തങ്ങളുടെ ബന്ധുമിത്രാതികൾക്ക് മാത്രമല്ല സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും എന്തിനു പറയുന്നു വൃക്ഷലതാതികൾക്കും വരെ ഇത്തരമൊരു മനോഭാവ തുടർച്ച ഭാരതീയർക്ക് മാത്രമേ കാണൂ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 11:31, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == തൊഴുതൊന്ന് ഇരുന്ന്. == ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് തൊഴുതിറങ്ങി ഭക്തർ എവിടെയെങ്കിലും അല്പ നേരം വിശ്രമിക്കുനത് കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും. അതിലൊരു വിശ്വാസ പ്രമാണം കൂടി ഉണ്ട്. നാം ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകാൻ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ നാം ആ ക്ഷേത്ര മൂർത്തിയുടെ സംരക്ഷണ വലയത്തിലാകുന്നു. ക്ഷേത്രദർശനം കഴിയുംവരെ ആ ഈശ്വര ചൈതന്യത്തിന്റെ അനുചരർ നമ്മെ അനുയാത്ര ചെയ്ത് കാത്തുരക്ഷിക്കും.നമ്മുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഗോചരമല്ലാത്ത ശക്തികളിൽ നിന്ന്. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് തൊഴുത് ഇറങ്ങി എവിടെയെങ്കിലും ഇരിക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ ഡ്യൂട്ടി കഴിഞ്ഞു എന്ന് കരുതി അടുത്ത ഭക്തരെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൂട്ടി കൊണ്ടുവരാനുള്ള തങ്ങളുടെ നിയോഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 11:44, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ആനവാതിൽ. == മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം. മട്ടാഞ്ചേരിപാലസ് പണ്ട് ഡച്ച് പാലസായിരുന്നു. അവിടെവരുന്ന കൊബനാനകൾക്ക് സുഗമമായി കടന്നുപോകാൻ കൂറ്റൻ വാതിലുകൾ നിർമ്മിച്ചു. കലാപാടവത്തോടെ. പിന്നീടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടായി മാറി. കാലക്രമേണ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരും ആയി. മേനക തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടം പിൽക്കാലത്ത് മേനക Jn ആയതു പോലെ. ജനത ആശുപത്രി ഉണ്ടായിരുന്ന വൈപ്പിൻ കരയിലെ സ്ഥലം പിൽക്കാലത്ത് ജനത ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ആയതു പോലെ. ആനവാതിൽ കൊച്ചിയുടെ പൈതൃകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പോരുന്നു. ധാരാളം വിദേശ വിനോദ സഞ്ചാരികൾ ആനവാതിൽ കാണാൻ എത്തി ചേരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:05, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഓണാഘോഷം@ മറൈൻഡ്രവ്. == മറൈൻ ഡ്രവിലെ ഓണാഘോഷം എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ മറൈൻഡ്രവ് G c d a കോംപ്ലക്സിലെ പൂക്കള മത്സരം ഓർമ്മയിലേക്കെത്തും. നൂറോളം കടകളുള്ള അവിടെ ഓരോ കടകളും മത്സരാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുക്കുന്ന പൂക്കളം കാണാൻ മറ്റു ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ വരെ എത്താറുണ്ട്. നീണ്ട വിശാലമായ ഇടനാഴികൾ കായൽ കാറ്റ് ആവോളം അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ പാകത്തിനുള്ള കൂറ്റൻ രണ്ട് ഇടനാഴി വാതിലുകൾ. വടംവലി ഉറിയടി തുടങ്ങിയ കായിക മത്സരങ്ങളും ഓണക്കാലത്ത് ഇവിടെ നടത്തപെടുന്നു. പാട്ട് മിമിക്രി തുടങ്ങിയ കലകളിലും ഇവിടുത്തെ കടകളിലെ തൊഴിലാളികൾ പിന്നിലല്ല എന്നതു് പരിപാടികൾ കാണുമ്പോൾ ബോധ്യമാകും. കോയിനുകൾ കൊണ്ടും ക്യാമറകൾ കൊണ്ടും മൊബൈൽ ഫോണുകൾ കൊണ്ടു പോലും പൂക്കളം തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഇവരുടെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് 20 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യം അവകാശപെടാം. കൊച്ചിക്കായലിനോട് തൊട്ടുരുമി കിടക്കുന്ന ഈ ഷോപ്പിംഗ് ഇടത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത സൂപ്പർഹിറ്റുകളായ കുറെ മലയാള ചിത്രങ്ങളുടെ ലൊക്കേഷൻ ആയിട്ടുണ്ട് എന്നുള്ളതാണ്. അവയിൽ ചിലത് ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ ഛോട്ടാ മുബൈ ഡാഡി കൂൾ പാസഞ്ചർ സുന്ദരപുരുഷൻ അന്നയും റസൂലും. ഡോ കാന്തിനായർ എന്ന ഹോമിയോ ഡോക്ടറുടെ ക്ലിനിക്കും 25 വർഷമായി ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. സ്വിസ്സ് ടൈം ഹൗസ് എന്ന വാച്ച് കടയും അവരുടെ തന്നെ ഇലട്രോണിക് ഷോപ്പും ഈ ഷോപ്പിംഗ് കോബ്ലക്സിന്റെ പെരുമ കൂട്ടുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:40, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) കൊച്ചിയിൽ ആദ്യമായി എക്സ് ലേറ്റർ സ്ഥാപിച്ചത് ഇവിടെയാണ്. അത് കാണാനും അതിൽ കയറാനും ഒരുപാട് ആളുകൾ വരാറുണ്ടായിരുന്നു. == ജോസഫ് വൈറ്റിലയും ഫാ. ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്തും. == ജോസഫ് വൈറ്റില സമയം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്റെ ഏതാനും കഥകൾ സമയത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് . കഥകളുടെ പോരായ്മകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തിരുത്തിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. എഴുതി തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ മാതൃഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. ഒരുപാട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ കുടുംബ ദീപം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്നു. എന്റെ വളരെയേറ കഥകൾ കുടുംബ ദീപം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നല്ലൊരു കവിയാണ് അച്ചൻ. കുടുംബദീപം വർഷംതോറും ഇറക്കിയിരുന്ന വാർഷിക പതിപ്പ് മലയാളത്തിലെ മുൻ നിര ആനുകാലികങ്ങളുടെ വാർഷിക പതിപ്പുകളോട് ഒപ്പം നിൽക്കുന്നതായിരുന്നു. അതിലും മലയാളത്തിലെ മുൻ നിരഎഴുത്തുകാർക്കൊപ്പം എനിക്കും കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ അവസരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:08, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പശ്ചിമ കൊച്ചിയിലെ കൗതുകപേരുകൾ. == കടവുകൾ കമാലക്കടവ് നെല്ല് കടവ് ചെറളായി കടവ് മരക്കടവ്. ചില മുക്കുകൾ കപ്പലണ്ടി മുക്ക് അമ്മായി മുക്ക് പറവാനമുക്ക്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:36, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കമാലകടവിന് മറ്റൊരു ചരിത്രം കൂടിയുണ്ട്. അവിടെ ആദ്യമായി ചീനവല ഇട്ടു കഴിഞ്ഞ് ആദ്യ കോരിനു തന്നെ ലക്ഷങ്ങളുടെ മീൻ ലഭിച്ചു. ഇന്നത്തേയും അന്നത്തേയും കബോളനി ലവാരം താരതമ്യം ചെയ്തു നോക്കുമ്പോഴാണ് അറിയുന്നത് അന്നത്തെ ലക്ഷങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ വാല്യൂ. == വഞ്ചി സ്ക്വയർ. == എറണാകുളം ഷൺമുഖം റോഡ് ബാനർജി റോഡുമായി സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് സാക്ഷി പറയാനെന്നവണ്ണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ ഓപ്പൺ ഓഡിറ്റോറിയം. ചെറിയ സമ്മേളനങ്ങൾക്ക് യോജ്യം. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു വലിയ ഓടി വഞ്ചിയുടെ ആകൃതിയിലാണ് ഇതു് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:42, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സനാതന സാരഥി. == ശ്രീ സത്യസായി പബ്ലിക്കേഷൻ സൊസൈറ്റി ഇറക്കുന്ന ആദ്ധ്യത്മിക മാസിക. ഒരു പരസ്യം പോലുമില്ലാതെ ഇറക്കുന്ന മാസിക. സത്യസായിബാബയെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ ബാബയുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ ഒക്കെ ഇതിൽ വായിക്കാം. സായിബാബയെപ്പറ്റി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അതിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചവിട്ടുപടിയാണ് ഈ മാസിക. ഇംഗ്ലീഷ് ഉൾപെടെ ഭാരതത്തിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഈ മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ ഇറങ്ങുന്ന മാസികയുടെ പത്രാധിപർ N സോമശേഖരൻ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:30, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വീഞ്ഞപ്പെട്ടി. == ചായപൊടിപ്പെട്ടി എന്നും ഇതിന് വിളിപേരുണ്ട്. വീഞ്ഞ മരത്തിന്റെ മരപാളികൾ കൊണ്ടാണ് ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഭാരവും തീരെ കുറവ്. ഉപയോഗം കഴിഞ്ഞാൽ മണ്ണോട് ചേരും. പ്രകൃതി സൗഹൃദപ്പെട്ടി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:30, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സഹ്യാദ്രി ക്രെയിൻ. == ഗോശ്രീ പാലം പണി നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഗമായി എത്തിയ കൂറ്റൻ ക്രെയിൻ. മുബൈയിൽ നിന്നു പ്രത്യേക സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളോടെ കടൽമാർഗ്ഗമാണ് ഇതു് കൊണ്ടുവന്നത് കാലാവസ്ഥയും മറ്റും നോക്കി കാറ്റും മഴക്കോളും കുറഞ്ഞ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു അതിന്റെ യാത്ര.. അത് കൊച്ചിയോട് അടുത്തപ്പോൾ വളരെ ആഘോഷ പൂർവമാണ് വൈപ്പിൻ നിവാസികൾ സ്വീകരിച്ചത്. അന്നത് കെട്ടിയിരുന്ന പത്തോളം കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ ആ ഓർമ്മ ഉണർത്തും വിധത്തിൽ മറൈൻഡ്രവിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്ത് കായലിനോട് ചേർന്ന് ഇപ്പോഴും കാണാം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 13:44, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പ്രിയദർശിനി സ്ത്രീ സൗജന്യയാത്ര. == വി ഡി സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ ജന പ്രിയ സംരഭം. KSRTC യുടെ ഓർഡിനറി ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യമായി യാത്ര. സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ക്രയവിക്രയശേഷി കൂട്ടാൻ ഇതു് ഇടയാക്കിക്കഴിഞ്ഞു. ഇതിന്റെ എഫക്ട് പച്ചക്കറിമാർക്കറ്റിലും പ്രൊവിഷൻ ഷോപ്പുകളിലും ബേക്കറിയിലും മൊബൈൽ ഷോപ്പുകളിലും തട്ടുകടകളിൽ വരെ വന്നു കഴിഞ്ഞു.. ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാക്കാൻ ഈ പദ്ധതിക്ക് കഴിയും. മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ പേരിലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കിയത് എന്നതു തന്നെ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വെളിവാക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 14:07, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരം. == ചെറായി പൂരത്തോടനുബന്‌ധിച്ച് നടക്കാറുള്ള തിടമ്പ് മത്സരം. അഥവാ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ആനയെ കണ്ടെത്തുന്ന മത്സരം. ചെറായി ഗൗരീശ്വര അബലത്തിലെ ഉത്സവവും അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട കലാ പരിപാടികളും നടത്തുന്നതു തെക്ക് വടക്ക് ചേരുവാരങ്ങളാണ്. ഉത്സവ ദിവസം രാവിലെ 8 മണിക്ക് ഓരോ ചേരുവാരക്കാരും ഓരോ ആനകളെ ഗജമണ്ഡപത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു. ബല്ല് മുഴങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ സമയം തല ഉയർത്തി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ആന വിജയിക്കും. ശ്രീമുരുകന്റെ തിടബ് ഏറ്റാനുള്ള ഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നു. രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരന് ശിവഭഗവാന്റെ തിടബ് ലഭിക്കും. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഈ മത്സരം കാണാൻ ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. അതിൽ അയൽ ജില്ലക്കാരും വിദേശികളും പെടും . ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ഒരു ദിവസം സാംസ്ക്കാരിക സമ്മേളനത്തിനുള്ളതാണ്. സുകുമാർ അഴീക്കോടിനെ പോലുള്ള പ്രാസംഗികർ ഇത്തരം സമ്മേളനങ്ങളിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചെറായി വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ വകയാണ് ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം. ശിവകുടുബാഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വാണരളുന്ന ക്ഷേത്രം. നവഗ്രഹങ്ങളും അയ്യപ്പനും ഇവിടെ ഉണ്ട്. ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവൻ പ്രതിഷ്ട നിർവഹിച്ച ക്ഷേത്രമാണ്. ഗുരുദേവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിയിരുന്നപ്പോൾ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന ചാരു കസേരയും കട്ടിലും ഇവിടെ സംരക്ഷിച്ച് സൂക്ഷിച്ചു വരുന്നു. 29 ആനകൾ വരെ ഉത്സവത്തിന് അണിനിരന്നിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:01, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വലിയ കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും ചെറിയ നാരായണൻകുട്ടിയും. == ചെറായി പൂരത്തിന്റെ ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് രണ്ട് ആന കളെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിയ കഥ. ഈ കഥ ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയം സാഹിത്യ സുരഭിയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സായി ഭജന. == മറ്റു ഭജനകളിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യാസമുള്ളതാണ് സായി ഭജനകൾ. ഭജന കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്യാൻ സത്യസായി സമിതികളിൽ ഭജൻ കോർഡിനേറ്റർ എന്ന ഓഫീസ് ബെയറർ ഉണ്ട്.അദ്ദേഹമാണ് ഓരോരുത്തരും പാടേണ്ട ഭജന സെലക്ട് ചെയ്ത് നിയന്ത്രിച്ചു പോരുന്നത്. നാലോ അഞ്ചോ വരികളെ പാടുള്ളൂ. ഭജന എല്ലാവർക്കും ഏറ്റു പാടാൻ തക്കവിധത്തിൽ സിംപിൾ ആയിരിക്കണം. ആദ്യം വരികൾ ലോ പിച്ചിലും പിന്നീട്ഹൈ പിച്ചിലും പാടാം. നേരത്തെ ലിസ്റ്റ്‌ ഇട്ടു തന്നെയാണ് സമിതികളിൽ ഭക്തർക്ക് പാടാൻ അവസരം നൽകുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 16:52, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പ്രശാന്തി സേവ. == പർത്തി സേവയെന്നും പറയാറുണ്ട്. ഭാരതത്തിലെ സത്യസായി സമിതിയിലെ പ്രവർത്തകർക്ക് വർഷത്തിൽ 2 പ്രാവിശ്യം ഒരാഴ്ച വീതം പുട്ടപർത്തിയിലെ ആശ്രമത്തിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പോകാൻ അവസരം ഉണ്ട്. ഇതിനെ സായിഭക്തർ പറയുന്നത് ആദ്ധ്യത്മിക പോസിറ്റീവ് ചാർജ് ചെയ്യാൻ പ്രശാന്തിനിലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു എന്നാണ്. ഭൂമിയിലെ സ്വർഗം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന പ്രശാന്തിനിലയത്തിലെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരും വേണ്ടെന്ന് വെയ്ക്കാറില്ല. ഇതിന് ചില തയ്യാറെടുപ്പുകൾ ആവശ്യമുണ്ട്. അവിടെ എങിനെ പെരുമാറണം തനിക്ക് കിട്ടുന്ന ഡ്യൂട്ടി എങിനെ ചെയ്യണം. ഇതിനൊക്കെ വേണ്ടി ജില്ലകൾ തോറും ബ്രീഫിംഗ് ക്യാബുകൾ നടത്താറുണ്ട്. ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കൊണ്ടു ചെന്നാലേ സേവാ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ അനുമതി ലഭിക്കൂ. എല്ലാറ്റിനുപരി ഒരോ സമിതി കൺവീനറുടെ അറിവോടെ വേണം പ്രവർത്തകർ പോകേണ്ടത്. ഡ്യൂട്ടി ചെയ്യുമ്പോൾ സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചിരിക്കണം. സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ച സേവാദൾ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻഅവിടെ എത്തുന്ന മറ്റു ഭക്തർ ബാദ്ധ്യസ്തരാണ്. സ്ക്കാർഫ് വളരെ പവിത്രതയോടെയാണ് ധരിക്കുന്ന ആൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പാടില്ല. ഡൂട്ടി കഴിഞ്ഞാൽ ഊരി കൈയിൽ പിടിക്കണം. അവിടെ താമസിക്കുന്ന ഒരാഴ്ച നമ്മുടെ ദിനചര്യയുടെ താളം മാറും. ചായക്ക് ക്യൂ നിൽക്കണം ഭക്ഷണത്തിനും ഡ്യൂട്ടി ഷിഫ്റ്റ് മാറി മാറി വരും അതൊക്കെ സഫർ ചെയ്യേണ്ടിവരും. ഒരിക്കൽ പ്രശാന്തിസേവ സർവീസിന് പോയിട്ടുള്ളവർ അടുത്ത അവസരത്തിനായി കാത്തു കാത്തിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 17:19, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == രാമകഥാരസവാഹിനി. == സായിഭക്തർ കർക്കിടക മാസത്തിൽ ആദ്ധ്യത്മരാമായണത്തോട് ഒപ്പം വായിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം. ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബ ഏഴരക്കൊല്ലത്തോളം സനാതന സാരഥി മാസികയുടെ തെലുങ്ക് പതിപ്പിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതി. ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ വായനക്കാർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി കൊണ്ട് പ്രൊഫ N കസ്തുരിസ്വാമി ഇതാക്കെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. പി കേളക്കുറുപ്പാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.. 704 പേജുകൾ രാമൻ - രാജകുമാരനും തത്വവും രാമന് നിഴലായി സീതയും ഭാരതഗമനം മിത്രലാഭം സ്വധാമത്തിലേക്ക് തുടങ്ങി 32 അദ്ധ്യായങ്ങൾ. സത്യത്തോട് ചരിത്രത്തോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ് രാമകഥാരസവാഹിനി. ഒരവതാരം ആടിയ ലീലകകളെ കുറിച്ച് മറ്റൊരു അവതാരം എഴുതിയ പുസ്തകം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 08:43, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == തപോവനം. == ശ്രീ സത്യസായി സച്ചരിതത്തിന്റെ പേരാണ്. എഴുതിയതു് ശാന്തി ശ്രീ ജന്ധ്യാല വേങ്കടേശ്വര ശാസ്ത്രി. മലയാള വിവർത്തനം സായിദാസ്. 288 പേജുകൾ. ദിവ്യതയിലേക്ക് ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾ ഷിർദ്ദിസായി_പർത്തിസായി ആതുരസേവാമന്ദിരം ദു:ഖിതർക്ക് പ്രിയനായി - ആവശ്യക്കാർക്ക് അരികിലായി തുടങ്ങി 18 അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 09:13, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സായി പ്രോട്ടീൻ. == പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ മില്ലറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രതിരോധ പൊടി. ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതികളിലെ വനിതാ വിഭാഗം ആണ് തങ്ങളുടെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇത് ഉണ്ടാക്കി വിതരണം ചെയ്തു പോരുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:02, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായി ഭജനാവലി. == സായി ഭക്തരുടെ കൈ പുസ്തകം. 234 പേജുകൾ സായി സുപ്രഭാതം ഗായത്രി മന്ത്രം സായി ഗായത്രി ലിംഗാഷ്ടകം ശാന്തി മന്ത്രം അഷ്ടോത്തരം സത്യസായി സഹസ്രനാമാവലി ആരതി സ്തോത്രം ഗണേശ ഭജനകൾ ഗുരു ഭജനകൾ ദേവി ഭജനകൾ ശിവഭജനകൾ ശ്രീരാമ ഭജനകൾ ശ്രീകൃഷ്ണ ഭജനകൾ സർവ്വ മത ഭജനകൾ പൊതുഭജനകൾ അയ്യപ്പഭജന മുരുകഭജനകൾ തുടങ്ങി ഒരു സായി ഭക്തർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട എല്ലാ ഭജനകളും ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:17, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ദീപസ്തംഭം മഹാശ്ചര്യം. == ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയത്തിന്റെ ഹൈക്കു സ്ക്രിപ്റ്റ് അവതരണം. ചെറിയ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ സരസമായി ചില ചാട്ടുളികൾ സമൂഹത്തിലേക്ക് നമ്മിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്ന പരിപാടി. മൂനേ മൂന് കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രം. അതിലൊന്ന് ചായക്കടയാണന്നു മാത്രം. രാഖിശ്യം ആണ് ചായക്കട നടത്തുന്നത്. ചായക്കടക്കാരിയുടെ ഭർത്താവ് കഥാപാത്രത്തെയാണ് അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്. ഇതിന്റെ രചനയും അവതരണവും കാണുമ്പോൾ നടൻ ശ്രീനിവാസനെ ഓർമ്മവരുന്നു നല്ല തിരക്കഥകൾ എഴുതാറുള്ള ശ്രീനിവാസൻ അതിൽ നിന്ന് സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്ന റോൾ മണ്ടത്തരം ആവോളം കാണിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആയിരിക്കും. സ്വയം ചെറുതായി മറ്റുള്ളവരെ വലുതാക്കി കാണിക്കാനുള്ള വിശാല മനസ്ക്കത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 02:30, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == തൽസമയം റിപ്പോർട്ടർ. == മാതൃഭൂമി ന്യൂസ് ചനലിന്റെ ജനപ്രിയ പരിപാടി. ആകാശവാണിയുടെ കൗതുക വാർത്തകളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന കാഴ്ചാനുഭവ വാർത്താശകലം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 02:36, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഓടശ്ശേരി കുടുംബ ട്രസ്റ്റ്. == ഓടശ്ശേരി കുടുബട്രസ്റ്റ് രൂപീകരണ യോഗം സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ആണ് ചെട്ടിക്കാട് വെച്ച് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. മാല്യങ്കര കൊടുങ്ങലൂർ അഞ്ചക്കുളം ചെറായി ചെട്ടിക്കാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഓടശ്ശേരി കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവർ ചെട്ടിക്കാട് വെച്ചാണ് ട്രസ്റ്റിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 08:34, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == മട്ടാഞ്ചേരി. == മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് എത്തുന്നത് പഴമയുട പ്രൗ ഡി വിളിച്ചോതുന്ന മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റാണ്. സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനകളുടെ പറുദീസ. യൂറോപ്യൻമാരും അറബികളും കച്ചവടത്തിനെത്തിയ മാർക്കറ്റ്. കൊച്ചിയുടെ മണം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ മണം കൂടിയാണന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റ് ഇന്നും ബോദ്ധ്യമാക്കിതന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന പേരുള്ള മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കൊച്ചിക്കായലിൽ വെച്ച് മുങ്ങി. ഒരു പാട് വർഷങ്ങളുടെ പ്രയത്നങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ആ മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കായലിൽ നിന്ന് പൊക്കി എടുക്കാൻ തന്നെ സാധിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 09:17, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ഗ്രാമം നഗരമാകുന്ന അടയാളങ്ങൾ. == ഗ്രാമത്തിന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച സ്വാഭാവികമാണെങ്കിൽ കൂടി അത് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് വൻകിട ബിസിനസ്കാരാണ് എന്നതാന്ന് വാസ്തവം. വൈപ്പിൻകര ഒരിക്കൽ ചെറായി പാലം വഴി മുസരീസ് നഗരവും ആയി ബന്ധം വെച്ചു. ഗോശ്രീപാലം വഴി പൈതൃക പുരാതന നഗരമായ കൊച്ചിയുമായി കൂട്ടു ചേർന്നു. അഴീക്കോട് പാലം വഴി അയൽജില്ലയുമായി കൈകോർക്കാൻ പോകുന്നു. അപ്പൊപിന്നെ നന്തിലത്ത് ജി മാർട്ട് എങ്ങിനെ ചെറായിൽ ഷോപ്പ് തുറക്കാതിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == എന്റെ ഗ്രാമം 2026. == ചെറായി വൈപ്പിൻ കരയുടെ വടക്കെ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമം. ചെറായി എന്ന പേര് വന്നതിന് ഒരു കാരണം പറയപെടുന്നത് ചേറായി എന്ന തറവാട്ടുകാർ ഈ നാട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.ആ പേര് കാലക്രമേണ പറഞ്ഞ് പറഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ ആയതാണ്. ചെറായിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം ദേവസ്വം നട ജംങ്ഷൻ ആണ്. എറണാകുളത്തു നിന്ന് വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ പറവൂർ ഭാഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോകുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ് അതുപോലെ തന്നെ വാഹനങ്ങൾ ഈ ജംങ്ഷനിൽ കൂടി മുനബം കൊടുങ്ങലൂർ ഭാഗത്തേക്കും വാഹനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ച[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 23:41, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവനാണ് പ്രതിഷ്ടകർമ്മം നിർവഹിച്ചത്. ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആനകളെ അണിനിരത്തുന്ന ഉത്സവംഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത തന്നെ. ഇവിടെയാണ് പ്രശസ്തമായ ചെറായി ബീച്ച്.മയ്യാറ്റിൽ സത്യൻ അമച്വർ പരീഷണ നാടകങ്ങളുടെ വൈപ്പിൻകരയുടെ വക്താവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. നാടകനടൻ രചയിതാവ് സംവിധായകൻ സംഘാടകർ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മികവ് പുലർത്തിയിരുന്നു.പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറിയായി റിട്ടയർ ചെയ്തു. ദീർഘകാലം പള്ളിപ്പുറം സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു അന്ന് ബാങ്കിന്റെ പ്രവർത്തന പരിധിയിൽ താമസിക്കുന്ന കലാകാരൻമാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് സമന്വയ സാംസ്ക്കാരിക വേദി രൂപീകരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു cpm പ്രവർത്തകൻ കൂടിയായ ഇദ്ദേഹം പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യസംഘം ഏരിയ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.സഹകരണ രംഗത്തെ കുറിച്ച് ആധികാരികമായ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. TPസോമസുന്ദരൻ പഴയകാല പത്രപ്രവർത്തകൻ. വൈപ്പിൻ കരയിലെ ചെറായി സ്വദേശി. ഓടക്കുഴൽ എന്ന ദ്വൈമാസികയിൽ ആരംഭിച്ച് പിനീടത് പത്രമായി. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് സെൻസർഷിപ്പിന്റെഭാഗമായി പത്രം അടച്ചുപൂട്ടേണ്ടി വന്നു.പിന്നീട് ഏറെ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ പത്രം മറ്റൊരു പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി. സായാഹ്ന വാർത്തകൾ പുതിയ രൂപവും ഭാവവും വിശ്വസനീയതയും നൽകി ജനമനസ്സിൽ ചേക്കേറിയ സായാഹ്നകൈരളി പത്രം. സായാഹ്നകൈരളിയുടെ ആഴ്ചതോറുമുള്ള സാഹിത്യ പതിപ്പ് പ്രദേശത്തുള്ള വളർന്നു വരുന്ന ഒട്ടനവധി എഴുത്തുകാർക്ക് തുണയായിരുന്നു. എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ ഒട്ടനവധി രചനകൾ സായാഹ്ന കൈരളി മാഗസിനുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.പുരുഷൻ ചെറായി അമച്വർ നാടക കലാകാരൻ രചനയും അഭിനയവും സംവിധാനവും ഒക്കെയായി സാംസ്കാരിക വേദികളിൽ സ്ഥിര സാനിദ്ധ്യം ആയിരുന്നു. ക്ലാസ്സിക് പ്രിന്റേഴ്സ് എന്ന സ്ഥാപനം തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ മകൻ നടത്തി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. == എന്റെ ഗ്രാമം 2026. == എടവനക്കാട്. വൈപ്പിൻകരയിലെ മധ്യഭാഗത്തുള്ളപഞ്ചായത്ത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 07:15, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യ സാംസ്ക്കാരിക സിനിമാ മേഖലയിലെ ഒത്തിരിയേറെ പ്രതിഭകൾക്ക് ജന്മം നൽകിയ നാട്. ഒരുപാട് വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള അണിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം ST അബ്രോസ്ചർച്ച് തുടങ്ങിയ ദേവാലയങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. അണിയിൽ മാർക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്. 30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് വരെ വൈപ്പിൻ കരയിലെ പൊതുപരിപാടികളായ ഓണക്കളി മത്സരം സൈക്കിൾ സർക്കസ് മാജിക് ഷോ കവിയരങ്ങ് ആർട്ട്സിനിമാ പ്രദർശനം തെരുവുനാടകം രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണ യോഗങ്ങൾ ഒക്കെ നടന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കോസ്മോപോളിസ്റ്റിക്കൽ ട്യൂഷൻ സെന്റർ. ഇന്ന് ട്യൂഷൻ വരെ ബിസിനസ് ആയി മാറിക്കഴിഞ്ഞ കാലത്ത് ട്യൂഷൻ സൗജന്യമായി എടുത്തിരുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം കാണും. എടവനക്കാട് വാച്ചാക്കൽ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് അങ്ങിനെ ഒരു ട്യൂഷൻ സെന്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു. പഠിക്കാൻ മോശമായ കുട്ടികളോട് സ്ക്കൂൾ അദ്ധ്യാപകർ തന്നെ ഈ ട്യൂഷൻ സെന്റർ സജസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു.പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ള കുട്ടികളോട്. എടവനക്കാട് KPMHSൽ ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ആ ട്യൂഷൻ സെന്ററിൽ ട്യൂഷന് പോകാറുള്ള ഓർമ്മകൾ പറയാറുണ്ട്. സ അണിയിൽ സിസിലിയൻ പ്ലെയിറ്റ് വർക്ക് ഇവിടെ പ്രധാനമായും നിർമ്മിച്ചിരുന്ന് ചെമ്മീൻകെട്ടുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വലിയ ചില്ലുപെട്ടി വിളക്കുകളാണ്. ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്പെഷലിസ്റ്റ് തന്നെയായിരുന്നു. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ ജോർജ് ചേട്ടൻ. മൂന്ന് MK. മൂന്നുപേരും എടവനക്കാട്കാരായ ജന മനസ്സിൽ ഇടം തേടിയ രാഷ്ട്രീയക്കാർ. എം കെ കൃഷ്ണൻ. മുൻ മന്ത്രി. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്. നല്ല പ്രാസംഗികൻ സംഘാടകൻ. എം കെ പുരുഷോത്തമൻ ഞാറക്കൽ MLA ആയിരുന്നു MLA സ്ഥാനത്തിരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണക്കാരിൽ ഒരാളായി പൊതു ഇടങളിൽ ജീവിച്ച വ്യത്യസ്ഥനായ MLA. എം കെ ശിവരാജൻ എടവനക്കാട് മുൻ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്.മുൻ മന്ത്രി എം കെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരൻ. == മലയാളി മങ്ക. == മലയാളതനിമ വിളിച്ചോതുന്ന കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ട്രെഡീഷണൽ ഡ്രെസ്സാണ് സെറ്റും സാരിയും ഇത് സാധാരണ മലയാളികളായ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചു കാണുന്നത് ചിങ്ങമാസത്തിലും കേരളപിറവി ദിനത്തിലുമാണ്. കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ മാന്യമായ വസ്ത്രം സാരി തന്നെയാണ്. നമ്മുടെ പുകൾപെറ്റ കവികളെല്ലാം മലയാള തനിമയുള്ള മലയാളി മങ്കയെ കുറിച്ച് ഏറെ പാടി വെച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള സാരി ഉടുത്ത് മുടിയിൽ മുല്ലപൂ ചൂടി കാച്ചെണ്ണയുടെ സുഗന്ധം പരിലസിപ്പിക്കുന്ന മലയാള മങ്ക സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പര്യായം തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 01:00, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വിശേഷാവസരങ്ങളിൽ മുണ്ടും നേരിയതും സ്ത്രീകൾ ധരിക്കാറുണ്ട്. പുരുഷൻമാർ മുണ്ടും ഷർട്ടും. == ശനിദശ. == കൊച്ചി ആകാശവാണിയുടെ റേഡിയോ കാർട്ടൂൺ പരമ്പര. ശനിയാഴ്ചതോറും രാവിലെ 7.20 ന് ഈ ജനപ്രിയ പരിപാടി കേൾക്കാം. ശബ്ദ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രീതി ജോസഫ് ശശിധരൻ മാർട്ടിൻ കുര്യാക്കോസ് ഹാസ്യത്തിലൂടെ ജനകീയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രസകരമായ സ്ക്രിപ്റ്റ് ഇതിന് പിൻബലം നൽകുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 02:04, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == കരുത്തല വർത്തമാനങ്ങൾ. == ഏകദേശം 60 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുവരെ ഗ്രാമങ്ങളിലൊക്കെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വർത്തമാനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നതൊക്കെ ചായക്കടകളിലും ബാർബർ ഷോപ്പുകടകളിലുംഒക്കെയായിരുന്നു. അത്തരം പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചെറായി ഗ്രാമത്തിലും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. രാവിലെ നടക്കാൻ ഇറങ്ങുന്നവരുടെ ഇടതാവളമാണ് കരുത്തലയിലുള്ള RK ടീ ഷോപ്പ്. അവരുടെയൊക്കെ കാലി ചായയുടെ അകബടിയോടുള്ള വർത്തമാനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ ടച്ച് ചെയ്യാറുണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ജീവിത സായം സന്‌ധ്യയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്ന പ്രായക്കാർ ചിലർ പതിവായി ഒത്തുകൂടുന്ന ഇടം കരുത്തലയിലെ അന്നപൂർണേശ്വരി ഹോട്ടൽ. അവിടെ കൂടുതലായി നടന്നു വരുന്നത് സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും പ്രതിവാദങ്ങളുംഒക്കെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 05:19, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == ആരും തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങൾ. == ബീച്ചുകളിൽ സാധാരണ കൂടുതലായി എത്താറുള്ളത് മറുനാട്ടുകാരാണ്. അതിൽ കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരും വിദേശികളും കാണും. പക്ഷെ അവർക്കൊക്കെ ആ ബീച്ചിലെ കടലിന്റെ സ്വഭാവം തിരകളുടെ പ്രത്യേകത ആഴം കാറ്റിന്റെദിശ സ്വഭാവം ഒക്കെ അറിഞ്ഞു എന്ന് വരില്ല. ഇതൊന്നും അറിയാതെ കടലിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ അപകടത്തിൽ പെടാനുള്ള സാധ്യതയും ഉണ്ട്. ഇത്തരം വിഷയങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്വപെട്ടവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുത്താൻ മാതൃഭൂമി പത്രത്തിന്റെ സചിത്ര പരമ്പര വാർത്തകൾ.. ഈ പരമ്പര വാർത്തകളുടെ അണിയറയിൽ പ്രവർത്തിച്ച സോജൻ വാളൂരാന് പത്ര പ്രവർത്തനത്തിൽ 30 വർഷത്തെ പരിചയ സമ്പത്ത്. പി ജി ലാലന് 45 വർഷത്തെ പരിചയം. വി പി ശ്രീലന് 35 വർഷത്തെ പത്രപ്രവർത്തന പാരമ്പര്യം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-43397-96|&#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-43397-96|talk]]) 08:20, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == കലിയുഗത്തിന് പ്രവേശനമില്ലാത്ത കാശി. == 2011 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സായാഹ്ന കൈരളി പത്രത്തിൽ സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി ഏഴുതിയ കഥ. കൊച്ചി എന്ന മഹാ നഗരത്തിന്റെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിക്കപെടുന്ന എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവലാണ് കാശി. വായനയെ ഇഷ്ടപെടുന്ന ആരും ആ നോവൽ പലവട്ടം വായിച്ചു പോകും. ഞാനും വായനയുടെ വസന്തകാലത്തിലൂടെ കടന്നുവന്നു കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതല്ലേ. കാശി പലവട്ടം വായിച്ചു കഴിഞ്ഞ ആ വായനാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് എഴുതിയ കഥ. സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ കഥയിൽ എം എം മേനോൻ രാമു കാര്യാട്ട് ലെൻന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ പോഞ്ഞിക്കര റാഫി പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ പ്രൊഫ MK സാനു വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ് കോൺവെന്റ് ജംങ്ക്ഷൻ കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ സൈറൻ ഒക്കെ പരാമർശിക്കപെടുന്നുണ്ട്. അന്നും ഇന്നും വ്യസ്ത്യസ്ത വായനാനുഭവം വായനക്കാർക്ക് നൽകുന്ന നോവലാണ് എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവൽ കാശി. ഒരിക്കൽ മോഹനേട്ടനുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ എം എം മേനോൻ അതു വഴി വന്നു. മോഹനേട്ടൻ എന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് പരിചയപെടുത്തിയത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു. കാശിയെക്കുറിച്ച് കഥ എഴുതിയ ആളാണ്. ആ പത്രത്തിന്റെ ഒരു കോപ്പി വാങ്ങി വായിച്ചിട്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. കാശി എന്ന നോവൽ ഇറങ്ങി ഇത്രയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആരും തന്നെ ഇതിന്റെ റിവ്യൂ എഴുതിയിട്ടില്ല. ആദ്യമായാണ് ഒരാൾ ഇത്തരത്തിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഈ കോപ്പി ഞാനെന്നും സൂക്ഷിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എന്റെ കൈയ്യിൽ അദ്ദേഹം അമർത്തി ഒന്ന് പിടിച്ചു. അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ സ്നേഹവും അടങ്ങിയിരുന്നു. ഒട്ടനവധി ചെറുകഥകളും എം എം മേനോൻ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അതിൽ മിക്കതിലും പഴയകാല കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം കോർത്തിണക്കിയിട്ടും ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-46215-38|&#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-46215-38|talk]]) 06:03, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വാനര സദ്യ. == ഉത്രാടദിനത്തിൽ ബിഗ് ടി.വി യിലെ സുജയ പാർവ്വതിയിലൂടെ ലഭിച്ച കൗതുകവാർത്ത. 53 വർഷങ്ങളായി ശാസ്താംക്കോട്ട ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്രാട സദ്യ വാനരർക്ക് നൽകി വരുന്നു. യുദ്ധമൊക്കെ കഴിഞ്ഞ് ലങ്കയിൽ നിന്ന് ശ്രീരാമൻ വാനര സൈന്യത്തിനൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ശാസ്താംക്കോട്ടയിൽ ഇറങ്ങിയത്രേ. സൈന്യത്തിലെ ആർക്കിടെക്റ്റ് കൂടിയായ നീലൻ എന്ന വാനരൻ അവിടെ നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു ആ നീലന്റെ പിൻ തലമുറകളാണ് ഇവിടെ വിഭവ സമൃദ്ധമായി ഒരുക്കുന്ന ഓണസദ്യ കഴിക്കാൻ എത്തുന്നതു്. 100 കണക്കിന് വാനരർ ഈ സദ്യയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്താറുണ്ട് എന്നതാണ് കൗതുകകരം. നാം ഓണമുണ്ണുമ്പോൾ ആ സമൃദ്ധി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾ ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്ന സഹജീവി സ്നേഹ കരുതൽ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-46215-38|&#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-46215-38|talk]]) 06:27, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == പ്രീതി ജോസഫ്. == ശബ്ദം കൊണ്ട് മായാജാലം തീർക്കുന്നവരാണ് ആകാശവാണിയിലെ ശബ്ദ കലാ പ്രവർത്തകരൊക്കെ. അക്ഷരസ്പുടത അവർക്ക് ജീവശ്വാസം. മലയാള ഭാഷയുടെ ശബ്ദ അദ്ധ്യാപകരാണ് ഇവരൊക്കെ. മലയാളത്തിൽ രണ്ടാം റാങ്കോടെ MA യും എം ഫിലുംഒക്കെ നേടിയ ഒരു ശബ്ദ കലാകാരി ആകാശവാണി കൊച്ചിക്ക് സ്വന്തം. കൊച്ചി FMന്റെ ജനപ്രിയ കാർട്ടൂൺ പരമ്പരയായ ശനിദശ മലയാളത്തിന്റെ മഹിമ വിളിച്ചോതുന്ന മഹിതം മലയാളം സാഹിത്യ പരിപാടികൾഒക്കെ കൈകാര്യം ചെയ്തു പോരുന്നത് പ്രീതി ജോസഫാണ്. അനന്തപുരി FM ൽ മൊഴിയഴക് ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ ഗാനം തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന അതേ പ്രീതി ജോസഫ്. മാസ്മരിക ശബ്ദത്തിന്റ ഉടമ പത്രപ്രവർത്തകനും എഴുത്തുകാരനും ആയ നെടുങ്കുന്നം ജോസഫ് ആണ് പിതാവ്. ആ പാരമ്പര്യം പ്രീതി ജോസഫും പിൻ തുടരുന്നുണ്ട്. ആനുകാലികങ്ങളിലും നവമാധ്യമ എഴുത്തിലും സജീവമാണ് പ്രീതി ജോസഫ്. ഒരു ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റിന് യോജ്യമായ ആരോഹണ അവരോഹണ ശബ്ദവ്യന്യാസ കഴിവ് തന്നെയാണ് ഈ കലാകാരിയുടെ പ്രത്യേകത. രാജീവാണ് ഭർത്താവ്. മക്കൾ അരുൾ ആകാശ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-46215-38|&#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-46215-38|talk]]) 05:13, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == കുഴുപ്പിള്ളി == വൈപ്പിൻ കരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം. ആന്ധ്ര ഗവർണറായിരുന്ന KC എബ്രഹാം മാസ്റ്റർ കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ മനപ്പിള്ളി സ്വദേശിയാണ്. മനപ്പിള്ളി പഴയകാല ബോട്ട് ജെട്ടി കൂടിയാണ്. കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്‌ എം എം മോനായി മനപ്പിള്ളിക്കാരനാണ്. സിനിമാ നിർമ്മാതാവ് വേണു കുന്നപ്പിള്ളി കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമക്കാരനാണ്. എഴുത്തുകാരൻ പ്രവീൺ അയ്യബിള്ളി റേഡിയോ മാംഗോയിലെ പ്രോഗ്രാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് ആയ ബെൻസി അയ്യബിള്ളിയും ഈ ഗ്രാമക്കാരനാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-46215-38|&#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-46215-38|talk]]) 07:31, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ അയ്യ ബിള്ളി ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മഹാദേവൻ കിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്കും ശ്രീപാർവ്വതി പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്കും ദർശനം നൽകുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുംഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. അയ്യബിള്ളി തേവർ എന്നാണ് ക്ഷേത്രമൂർത്തി അറിയപെടുന്നത്. == മുളവുകാട്. == പോഞ്ഞിക്കര പൊന്നാരിമംഗലം ബോൾഗാട്ടി തുടങ്ങിയവ മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിൽ നിന്ന് വിളിപ്പാട് അകലെ ആണങ്കിൽ കൂടി ഗോശ്രീ പാലം വന്നതിന് ശേഷമാണ് നഗരമായി റോഡ് മാർഗ്ഗം ബന്ധപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് കണ്ടൈനർ റോഡ് യാഥാർത്ഥ്യമായപ്പോൾ മുളവുകാടിന്റെ വടക്കുഭാഗവും ഹൈവെ യും ആയി കൂടി ചേർന്നു. പഴയകാല നോവലിസ്റ്റ് പോഞ്ഞിക്കര റാഫി ഈ നാട്ടുകാരനാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രമാണ് ആദ്യമായി നഗരത്തിലേക്കുള്ള പാലം എന്ന ആശയം നടാടെ പറഞ്ഞു വെച്ചത്. സിനിമതാരങ്ങളായ സലിം ഹസ്സനും ധർമ്മജൻ ബോൾഗാട്ടിയും ഈ നാട്ടുകാർ തന്നെ. പ്രശസ്ത ഗായകൻ M G ശ്രീകുമാർ ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്നത് ബോൾഗാട്ടിയിലാണ്. ലുലു ബോൾഗാട്ടി ഇന്റർനാഷണൽ കൺവെൻഷൻ സെന്ററും മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-46215-38|&#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-46215-38|talk]]) 14:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ouz5tfcnbu3ek04v14qjzuaavqihurs 0 670252 4662961 4657834 2026-08-29T16:53:58Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662961 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. വെട്ടേക്കോട് | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. വെട്ടേക്കോട് | location = വെട്ടേക്കോട് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1947|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600618 | Kerala_school_code = 18562 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[മഞ്ചേരി നഗരസഭ|മഞ്ചേരി നഗരസഭയിൽ]] വെട്ടേക്കോട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. വെട്ടേക്കോട്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18562|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലാണ് ഈ സ്കൂൾ ഉൾപ്പെടുന്നത്. 1947 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1947 ലാണ് ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. വേട്ടേക്കോടിന്റെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക രംഗങ്ങളിൽ പുതിയ ഏടുകൾ തുന്നിച്ചേർത്തുകൊണ്ട് 76 വർഷം പിന്നിടുകയാണ് ഈ സ്ഥാപനം. . ശ്രീ പുലിക്കോട്ടിൽ അച്യുതൻ നായരുടെ വാടക കെട്ടിടത്തിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് മഞ്ചേരി കോവിലകത്തെ മാനവല്ലഭൻ തിരുമുൽപ്പാട് സ്കൂളിന് സ്ഥലം നൽകി. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1897 <ref>https://kys.udiseplus.gov.in/</ref> പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 18 ക്ലാസ് മുറികളും 97.5 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18562|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18562 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250718223642/https://schoolwiki.in/18562 |date=2025-07-18 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 0amdsuyijvkysmpvwqrwv0qqapf6opa 0 670253 4662954 4657848 2026-08-29T16:42:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662954 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. ആനക്കയം | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. ആനക്കയം | location = ആനക്കയം | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1974|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600101 | Kerala_school_code = 18569 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[ആനക്കയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആനക്കയം പഞ്ചായത്തിൽ]] ആനക്കയത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. ആനക്കയം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18569|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മലപ്പുറം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലപ്പുറം നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1974 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1974-ൽ ഈ വിദ്യാലയത്തിൽ അഞ്ചാം തരത്തോടെ ക്ലാസ് തുടങ്ങിയപ്പോൾ 42 കുട്ടികളാണുണ്ടായിരുന്നത്. സ്വന്തമായി കെട്ടിടമില്ലാതിരുന്നതിനാൽ മദ്രസാകെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു ക്ലാസ് തുടങ്ങിയിരുന്നത്. ഈ സൗകര്യം ചെയ്തുതന്ന അന്നത്തെ മദ്രസാകമ്മിറ്റിപ്രവർത്തകരെ പ്രത്യേ കം സ്മരിക്കുന്നു. കെ.കുഞ്ഞിവീരാൻമാസ്റ്ററുടെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു ആദ്യക്ലാസിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. തുടർന്ന് ഇന്ന് സ്‌കൂൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രണ്ട് ഏക്കർ പതിനഞ്ച് സെന്റ് സ്ഥലത്ത് പി.ടി.എ. കമ്മിറ്റി മൂന്ന് മുറികളുള്ള കെട്ടിടം നിർമ്മിച്ച ശേഷമാണ് ഇപ്പോൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് സ്‌കൂൾ മാറിയത്. പുല്ലഞ്ചേരി എ.എം.എൽ.പി.എസ്., ആനക്കയം ജി.എം.എൽ.പി.എസ്. (പുള്ളിയിലങ്ങാടി), വെങ്ങാലൂർ എ.എം.എൽ.പി.എസ്. (പാണായി), എ.എം.എൽ.പി.എസ്.മുട്ടിപ്പാലം, എ.എം.എൽ.പി.എസ്. പെരിമ്പലം, എ.എം.എൽ.പി.എസ്. പൊട്ടിക്കുഴി, എ.എം.എൽ.പി.എസ്. ചേപ്പൂർ എന്നീ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ നിന്നും നാലാം തരം പാസാകുന്ന കുട്ടികളായിരുന്നു അഞ്ചാം ക്ലാസ് പഠനസൗകര്യത്തിനായി ഇവിടെ ചേർന്നിരുന്നത് ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 3800 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 24 ക്ലാസ് മുറികളും 2.15 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18569|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18569 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241011185159/https://schoolwiki.in/18569 |date=2024-10-11 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" d9d3204cw42j5l0sl7mqjg1wgvug9z7 0 670254 4662955 4657851 2026-08-29T16:44:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662955 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. എളങ്കൂർ | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. എളങ്കൂർ | location = എളങ്കൂർ | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1913|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050601001 | Kerala_school_code = 18572 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[തൃക്കലങ്ങോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കലങ്ങോട് പഞ്ചായത്തിൽ]] എളങ്കൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. എളങ്കൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18572|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1913 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1913 ൽ ഈ വിദ്യാലയം ""എളങ്കൂർ മാപ്പിള സ്കൂൾ"" എന്ന പേരിലാണ് ആരംഭം കുറിക്കപ്പെടുന്നത്.അന്ന് ഇത് ഒരു ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയമായിരുന്നുവെന്നാണ് സ്കൂൾ രജിസ്റ്റർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.പുന്നപ്പാല സ്വദേശിയായ കുന്നക്കാട്ടിൽ വേലുനായർ ആണ് സ്കൂൾ മാനജരും ഹെഡ്മാസ്റ്ററും.1913 നവംബർ 15 മുതൽ ഈ സ്കൂൾ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 2000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 20 ക്ലാസ് മുറികളും 1.55 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18572|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18572 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240612070934/https://schoolwiki.in/18572 |date=2024-06-12 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 58dh43mizl0ptz6sat11eyp20vsew3v 0 670255 4662958 4657871 2026-08-29T16:49:05Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662958 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. പുല്ലൂർ | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. പുല്ലൂർ | location = പുല്ലൂർ | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1946|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600701 | Kerala_school_code = 18574 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[മഞ്ചേരി നഗരസഭ|മഞ്ചേരി പഞ്ചായത്തിൽ]] പുല്ലൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. പുല്ലൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18574|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1946 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1946ലാണ് ഈ സ്കൂൾ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/#/reportcard/5005420/13|title=Know Your School|access-date=2026-08-13}}</ref> ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 5725 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 53 ക്ലാസ് മുറികളും 2 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18574|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18574 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613153654/https://schoolwiki.in/18574 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" oijqir0vyrf15a68weehj1cqsl2xvke 0 670256 4662959 4657873 2026-08-29T16:50:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662959 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. മഞ്ചേരി | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. മഞ്ചേരി | location = മഞ്ചേരി | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1923|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600716 | Kerala_school_code = 18575 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[മഞ്ചേരി നഗരസഭ|മഞ്ചേരി നഗരസഭയിൽ]] മഞ്ചേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. മഞ്ചേരി'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18575|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1923 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 3000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 18 ക്ലാസ് മുറികളും 2.5 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18575|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18575 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613153108/https://schoolwiki.in/18575 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" oe4crz1lpcfzufs180ce47wjrwut3h3 0 670257 4662953 4657879 2026-08-29T16:29:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662953 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.എം.യു.പി.എസ്. മേലാക്കം | image = | image_size = | caption = ജി.എം.യു.പി.എസ്. മേലാക്കം | location = മേലാക്കം | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1955|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600603 | Kerala_school_code = 18576 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[മഞ്ചേരി നഗരസഭ|മഞ്ചേരി നഗരസഭയിലെ]] മേലാക്കം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എം.യു.പി.എസ്. മേലാക്കം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18576|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] [[മലപ്പുറം ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ്]] ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1955 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ മലപ്പുറം വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിൽ മഞ്ചേരി ഉപജില്ലയിലെ മേലാക്കം എന്ന പ്രദേശത്തെ ഒരു സർക്കാർ അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ ആൺ ജി എം ഉ പി സ് മേലാക്കം .1955 ജൂൺ 6 ന് ആൺ സ്കൂൾ സ്ഥാപിതമായത് . ഈ നാട്ടിൽ ഒരു വിദ്യാലയം എന്ന ആശയവും ആഗ്രഹവുമായി അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചത് പരേതനായ എൻ കെ മുഹമ്മദ് മാസ്റ്ററും അന്നത്തെ കറുവമ്പുറം വംശം അധികാരിയുമായിരുന്ന പുഉഴിക്കുത്ത് അബൂബക്കർ സാഹിബും അധ്യാപകനും ഈ നാട്ടിൽ വളരെയധികം ശിഷ്യ സമ്പത്തുള്ള ചുങ്കത്ത് മൊയ്തീൻ മാസ്റ്റർ മാസ്റ്ററും ആയിരുന്നു.മേലക്കം പള്ളി കമ്മറ്റിയുടെ കീഴിലുള്ള വാടക കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു ആദ്യകാല സ്കൂൾ .പിന്നീട് നാട്ടുകാരുടെയും അഭ്യുദയകാംഷികളുടെയും എം എൽ എ മാരുടെയും എല്ലാം സഹായത്തോടെ സ്കൂളിലാണ് സ്വന്തമായി കെട്ടിടമുണ്ടായി .പ്രഥമ പ്രധാന അദ്ധ്യാപകൻ എൻ കെ മുഹമ്മദ് മാസ്റ്റർ ആയിരുന്നു ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 3850 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 12 ക്ലാസ് മുറികളും 0.03 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18576|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18576 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613153708/https://schoolwiki.in/18576 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" ozo5n9b8j9j2nc0u9zxuno3orw2enur 0 670258 4662956 4657888 2026-08-29T16:45:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662956 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. പത്തപ്പിരിയം | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. പത്തപ്പിരിയം | location = പത്തപ്പിരിയം | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1925|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600201 | Kerala_school_code = 18578 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[എടവണ്ണ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടവണ്ണപഞ്ചായത്തിൽ]] പത്തപ്പിരിയം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. പത്തപ്പിരിയം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18578|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[ഏറനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറനാട് നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1925 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== കെ.ശങ്കുണ്ണി എഴുത്തച്ഛൻ തുടങ്ങിവെച്ച കുടിപ്പള്ളിക്കൂടം താലൂക്ക് ബോർഡ് അംഗീകരിച്ചതോടെ എൽ.പി.സ്കൂളായി മാറുകയായിരുന്നു.1920-21 കാലഘട്ടത്തിൽ പത്തപ്പിരിയം റോഡരിലെ വി.കെ.ശഹ്കരൻ നായരുടെ കെട്ടിടത്തിലേക്ക് മാറ്റി സ്ഥാപിച്ചു.സ്കൂൾ പ്രവേശന രജിസ്ട്രറിൽ ഒന്നാമത്തെ അഡ്മിഷൻ നമ്പറായി 1925 ഒക്ടോബർ 23 ന് പ്രവേശനം നേടിയിരിക്കുന്നത് തുണ്ടത്ത് ജാനകി അമ്മയാണ്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 6000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 48 ക്ലാസ് മുറികളും 2.9 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18578|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18578 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251011132818/https://schoolwiki.in/18578 |date=2025-10-11 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" no39q24sqc0c3xt7rqo1dreftouc71z 0 670266 4662960 4658097 2026-08-29T16:52:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662960 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ്. വീമ്പൂർ | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ്. വീമ്പൂർ | location = വീമ്പൂർ | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1924|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = മഞ്ചേരി ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050600702 | Kerala_school_code = 18583 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട് താലൂക്കിൽ]] [[മഞ്ചേരി നഗരസഭ|മഞ്ചേരി നഗരസഭയിൽ]] വീമ്പൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ്. വീമ്പൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18583|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] മലപ്പുറം ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1924 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1924 ഒരു ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയമായിട്ടാണ് വീമ്പൂർ സ്കൂൾ പ്രവർ ത്തനം ആരംഭിച്ചത് .ആദ്യത്തെ കുട്ടി ഊരോത്തു പറബിൽ മൊയ്ദീൻ .സ്കൂൾ തുടക്ക കാലത്ത് നരുകര ബോർഡ് മാപ്പിള സ്കൂൾ എന്നായിരുന്നു പേര് .രാവിലെ 10 മണി വരെ മദ്രസ്സയും ശേഷം സ്കൂളും .1936 മുതൽ നരുകര മാപ്പിള എലിമെന്ററി സ്കൂൾ എന്ന പേരിലാണ് സ്കൂൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 4658 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 18 ക്ലാസ് മുറികളും 0.68 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/18583|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-13}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/18583 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613181322/https://schoolwiki.in/18583 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 8t5xxoaor3cnfof19nnjtmm041xk40t 0 670275 4662962 4658131 2026-08-29T16:55:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662962 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ് ചോക്കാട് | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ് ചോക്കാട് | location = ചോക്കാട് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1936|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 to 7 | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300710 | Kerala_school_code = 48551 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചോക്കാട് പഞ്ചായത്തിൽ]] ചോക്കാട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ് ചോക്കാട്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48551|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1936 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1937-ൽ ചോക്കാട് മില്ലുംപടിയിലെ പഴയ മദ്രസയിൽ ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയമായി ആരംഭിക്കുകയും സൗകര്യക്കുറവും നിയമപരമായ തടസ്സങ്ങളും കാരണം സ്വന്തമായി സ്ഥലസൗകര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തേണ്ടി വരികയും ചെയ്തു. 1954-55 കാലയളവിൽ സ്വന്തം സ്ഥലം സ്കൂൾ ആവശ്യത്തിനായി മലബാർ ഡിസ്ട്രിക്ട് ബൗർഡിന് കൈമാറി.1956-57 കാലയളവിൽ കേരളസർക്കാർ സ്കൂൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും തുടർന്ന് സർക്കാർ സഹായത്തോടെ കെട്ടിടനിർമ്മാണങ്ങൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== ആകെ 18 ക്ലാസ് മുറികളും 1 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48551|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48551 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613171307/https://schoolwiki.in/48551 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] gv46561mdnveom1t818pjuwivss23jb 0 670278 4662963 4658138 2026-08-29T16:57:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662963 wikitext text/x-wiki "{{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ് മാളിയേക്കൽ | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ് മാളിയേക്കൽ | location = ചോക്കാട് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1942|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 to 7 | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300104 | Kerala_school_code = 48557 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചോക്കാട് പഞ്ചായത്തിൽ]] ചോക്കാട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ് മാളിയേക്കൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48557|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1942 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത് 1942 ലാണ് ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 3010 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 20 ക്ലാസ് മുറികളും 2 ഏക്കർ 75 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48557|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48557 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240612085721/https://schoolwiki.in/48557 |date=2024-06-12 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" sbvqn352k9u6ro11vo2nq2iyhz37m61 0 670280 4662952 4659395 2026-08-29T16:27:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662952 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.എം.യു.പി.എസ് കാളികാവ് ബസാർ | image = | image_size = | caption = ജി.എം.യു.പി.എസ് കാളികാവ് ബസാർ | location = കാളികാവ് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1915|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300103 | Kerala_school_code = 48553 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]] [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാളികാവ് പഞ്ചായത്തിൽ]] കാളികാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എം.യു.പി.എസ് കാളികാവ് ബസാർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48553|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1915 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== 1915-ലാണ് ജി.എം.യു.പി.എസ് കാളികാവ് ബസാറിൻെറ തുടക്കം. ഒരു മാനേജ്‍മെന്റ് സ്കൂൾ എന്ന നിലയിലാണ് ആദ്യം തുടങ്ങിയത്. അങ്ങാടിയിൽ ആദ്യം തുടങ്ങിയ സ്‍കൂളിന് ശേഷം 1928 ൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ജംഗ്ഷനിൽ പൂന്താനത്ത് മൊയ്തീൻകുട്ടി പ്രതിമാസം അഞ്ച് രൂപ വാടകയ്ക്ക നൽകിയ കെട്ടിടത്തിലാണ് നിരവധി വർഷം സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചത്. 1930-ആയപ്പോൾ കാളികാവിൽ ഒരു പെണ്ണ് സ്കൂൾ കൂടി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങാടി ഭാഗത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന രണ്ട് സ്‍കൂളുകൾ ഒന്നിപ്പിച്ച് അധികാരിയുടെ വീട് നിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് മിക്സഡ് സ്കൂളായി തുടർന്നു. മലബാർ ഡിസ്ട്രിക് ബോർഡി ന്റെ കീഴിലായിരുന്നു ഈ സ്കൂളിന്റെ പ്രവർത്തനം. 1956-ൽ കേരള സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഡിസ്ട്രിക്ട് ബോർഡുകൾ ഇല്ലാതാകുകയും സ്കൂളിൻറ ഭരണം സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 4356 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 36 ക്ലാസ് മുറികളും 1.45 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48553|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-14}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48553 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240612090020/https://schoolwiki.in/48553 |date=2024-06-12 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" cmauf17m67wmlgzuulg5ehwmm0j3mve 0 670306 4662957 4659180 2026-08-29T16:47:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662957 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.യു.പി.എസ് പഴയകടക്കൽ | image = | image_size = | caption = ജി.യു.പി.എസ് പഴയകടക്കൽ | location = കരുവാരക്കുണ്ട് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1956|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 7 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300905 | Kerala_school_code = 48559 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]] [[കരുവാരക്കുണ്ട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുവാരക്കുണ്ട് പഞ്ചായത്തിൽ]] കരുവാരക്കുണ്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.യു.പി.എസ് പഴയകടക്കൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48559|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-15}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 15, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1956 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== കേരള എസ്റ്റേറ്റിനോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഗവ ജി യു പി സ്കൂൾ പഴയകടയ്ക്കൽ,റബ്ബർ തോട്ടത്തിൻെറ അരികിൽ തൊഴിലാളികളുടെ ഉപകരണങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി നിർമിച്ച രണ്ട് മുറി കെട്ടിടത്തിൽ 1952 ൽ ആണ് തുടക്കം കുറിച്ചത്.1956 ൽ ഈ വിദ്യാലയം ഒരു എൽ പി സ്കൂളായി സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 8000 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 27 ക്ലാസ് മുറികളും 2.50 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48559|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-15}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48559 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613160141/https://schoolwiki.in/48559 |date=2024-06-13 }} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 3hxj5694eq4700hclzzlhtf6ajc4fu3 0 670377 4662908 4661365 2026-08-29T12:25:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4662908 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം പിള്ള | image = | caption = | background = non_vocal_instrumentalist | birth_name = ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം | birth_date = {{birth date|1898|6|22}} | birth_place = [[Punganur]], [[Chittoor district]], [[Madras Presidency]], [[British India]] | origin = [[Punganur]], [[Chittoor district]], ഇന്ത്യ | death_date = {{death date and age|1975|10|18|1898|6|22}} | death_place = | genre = [[Indian Classical Music|ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[Carnatic music|കർണ്ണാടക സംഗീതം]] | occupation = സംഗീതജ്ഞൻ, ഗായകൻ, ഗാനരചയിതാവ് | years_active = 1915–1975 | associated_acts = }} പ്രമുഖനായ ഒരു [[Carnatic music|കർണ്ണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്നു]] '''ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം''' (22 ജൂൺ 1898 – 18 ഒക്ടോബർ 1975) .<ref name="yahoo" /><ref name="hindu1" /><ref name="sruti" /> 1954-ൽ [[Madras Music Academy|മദ്രാസ് മ്യൂസിക് അക്കാദമി]] നൽകുന്ന [[സംഗീത കലാനിധി]] പുരസ്കാരവും 1964-ൽ [[Sangeet Natak Akademi|സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡും]] അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == ആദ്യകാല ജീവിതം == ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ [[Chittoor district|ചിറ്റൂർ ജില്ലയിലുള്ള]] പലമനേർ താലൂക്കിലെ [[Punganur|പുങ്കനൂരിനടുത്തുള്ള]] ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ പേരായ്യയുടെയും എസ്. മോഗിലമ്മയുടെയും മകനായി 1898 ജൂൺ 22-നാണ് ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം ജനിച്ചത്. ലയത്തിൽ അതീവ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം പിള്ള, വയലിനിസ്റ്റായിരുന്ന പിതാവിൽ നിന്നാണ് പ്രാഥമിക സംഗീത പരിശീലനം നേടിയത്. 7 വയസ്സായപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം കർണ്ണാടക സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി. പിന്നീട് [[Kanchipuram Naina Pillai|കാഞ്ചീപുരം നൈനാ പിള്ളയുടെ]] ശിഷ്യനായി.<ref name="carnatica" /> നൈനാ പിള്ളയുടെ കീഴിൽ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം ഗുരുകുല സേവനം ചെയ്തുകൊണ്ട് സുബ്രഹ്മണ്യം തന്റെ കഴിവുകൾ വികസിപ്പിച്ചു. അഞ്ചാം വയസ്സു മുതൽ സുബ്രഹ്മണ്യം [[Harikatha|ഹരികഥകളും]] സംഗീത കച്ചേരികളും അവതരിപ്പിച്ചുതുടങ്ങിയിരുന്നു. 20-ാം വയസ്സിൽ പിള്ളയുടെ കീഴിലുള്ള ശിക്ഷണം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം പ്രധാന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചു തുടങ്ങി. == ഔദ്യോഗിക സംഗീത ജീവിതം == ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യം മദ്രാസിൽ (ഇപ്പോൾ [[Chennai|ചെന്നൈ]]) സ്ഥിരതാമസമാക്കിയെങ്കിലും 50 വർഷത്തിലേറെ നീണ്ട തന്റെ സംഗീത ജീവിതത്തിൽ ഇന്ത്യയിലുടനീളം കച്ചേരികൾ നടത്തി. [[Tyagaraja|ത്യാഗരാജ കീർത്തനങ്ങൾ]] ആലപിക്കുന്നതിലുള്ള പ്രാവീണ്യത്തിനും ലയത്തിലുള്ള ആധിപത്യത്തിനും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായിരുന്നു. 'കാഞ്ചീപുരം സ്കൂൾ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്വന്തമായൊരു ശൈലി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. സ്വരപ്രസ്താരത്തിലും കാലപ്രമാണത്തിലും പ്രശസ്തനായിരുന്ന അദ്ദേഹം ത്യാഗരാജരുടെയും [[Muthuswami Dikshitar|മുത്തുസ്വാമി ദീക്ഷിതരുടെയും]] മറ്റ് വാഗ്ഗേയകാരന്മാരുടെയും വളരെ അപൂർവ്വമായ കീർത്തനങ്ങൾ ആലപിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധേയനായിരുന്നു.<ref name="musicplug" /> റെക്കോർഡിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലായിരുന്ന കാലത്ത്, കൊളംബിയ റെക്കോർഡ്സിനായി അദ്ദേഹം ചെയ്ത രണ്ട് ഡിസ്കുകളിൽ ''മധുര നഗരിലോ ചല്ലനമ്മ ബോനു'', ''കുലമുലോന ഗൊല്ലദാന'', ''മാവല്ലഗാദമ്മ'' തുടങ്ങിയ സ്വന്തം രചനകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഇത് ഒരു കമ്പോസർ, ഗാനരചയിതാവ് എന്നീ നിലകളിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൗലികത വെളിവാക്കി.<ref name="hindu2" /> ഈ കല പ്രചരിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിലൂടെ നിരവധി ശിഷ്യന്മാരെ പഠിപ്പിച്ചു. ചിറ്റൂർ സുബ്രഹ്മണ്യത്തിന്റെ നിരവധി ശിഷ്യന്മാർ പ്രശസ്ത കർണ്ണാടക സംഗീതജ്ഞരായി മാറി. [[Madurai Somasundaram|മധുരൈ സോമസുന്ദരം]], [[Bombay S Ramachandran|ബോംബെ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]],<ref name="musicplug" /> ചിറ്റൂർ രാമചന്ദ്രൻ, ടി. ടി. സീത, [[Tadepalli Lokanatha Sarma|താഡേപള്ളി ലോകനാഥ ശർമ്മ]], രേവതി രത്നസ്വാമി, കോവി മണിശേഖരൻ എന്നിവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം തിരുപ്പതിയിൽ വിശുദ്ധ ത്യാഗരാജ ഉത്സവത്തിന് (വാർഷിക സംഗീതോത്സവം) തുടക്കം കുറിക്കുകയും യോഗ്യരായ കർണ്ണാടക സംഗീത പ്രതിഭകൾക്ക് 'സപ്തഗിരി സംഗീത വിദ്വന്മണി' എന്ന പദവി നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="hindu1" /> തിരുപ്പതിയിലായിരുന്ന കാലത്ത്, [[Annamacharya|അന്നമാചാര്യരുടെ]] നിരവധി കീർത്തനങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം സംഗീതം നൽകി. അവയിൽ 'ഇതഡൊകഡേ', 'നാരായണതേ' എന്നിവ പ്രമുഖമാണ്. കർണ്ണാടക സംഗീതത്തിന്റെ അംബാസഡറായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം 1975-ൽ അന്തരിച്ചു.<ref name="carnatica" /><ref name="hindu3" /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മശതാബ്ദി സ്മരണാർത്ഥം വാർഷിക സുബ്രഹ്മണ്യ സംഗീത കലാക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുകയും ഹൈദരാബാദിൽ മൂന്ന് ദിവസത്തെ സംഗീതോത്സവം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. == ഔദ്യോഗിക പദവികൾ == അദ്ദേഹം [[Annamalai University|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിലെ]] സംഗീത വിഭാഗം തലവനായിരുന്നു. കൂടാതെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വിവിധ സർവ്വകലാശാലകളുടെ സംഗീത ബോർഡുകളിലും സമിതികളിലും സംസ്ഥാന-കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം വഹിച്ച മറ്റ് പ്രധാന പദവികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * പ്രിൻസിപ്പൽ, ശ്രീ വെങ്കിടേശ്വര കോളേജ് ഓഫ് മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡാൻസ്, തിരുപ്പതി; * പ്രൊഫസർ ഓഫ് മ്യൂസിക്, ദ സെൻട്രൽ കോളേജ് ഓഫ് മ്യൂസിക്, മദ്രാസ്; * പ്രിൻസിപ്പൽ, ദ രാജാസ് കോളേജ് ഓഫ് മ്യൂസിക്, തിരുവയ്യാറ്; * പ്രിൻസിപ്പൽ, ദ രാമനാഥൻ മ്യൂസിക് അക്കാദമി, ജാഫ്ന, സിലോൺ (ഇപ്പോൾ [[Sri Lanka|ശ്രീലങ്ക]]) (1967–1971) == പുരസ്കാരങ്ങൾ == സുബ്രഹ്മണ്യത്തിന് വിവിധ പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത്: * [[Madras Music Academy|മദ്രാസ് മ്യൂസിക് അക്കാദമി]] നൽകിയ [[Sangeetha Kalanidhi|സംഗീത കലാനിധി]] (1954)<ref name="kalanidhi" /> * കേന്ദ്ര [[Sangeet Natak Akademi|സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ്]] (1964)<ref name="sna" /> * ചെന്നൈയിലെ ദി ഇന്ത്യൻ ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റി നൽകിയ സംഗീത കലാശിഖാമണി അവാർഡ് (1964)<ref name="fas" /> * ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഗാന കലാ പ്രപൂർണ്ണ * സ്വര ചക്രവർത്തി * ലയ ബ്രഹ്മ * തമിഴ് ഇസൈ സംഘം (മദ്രാസ്) നൽകിയ ഇസൈ പേരറിജ്ഞർ * തിരുപ്പതി ത്യാഗരാജ ഉത്സവ കമ്മിറ്റി നൽകിയ സപ്തഗിരി സംഗീത വിദ്വന്മണി * ഇസൈ മന്നർ == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|refs= <ref name="yahoo">{{cite web |title=Legenda | Sri Chittoor Subramaniam Pillai Album | Yahoo! Music |url=http://new.music.yahoo.com/ |publisher=Yahoo! Music |access-date=28 July 2011}}</ref> <ref name="hindu1">{{cite news |title=Sixty years of service to music |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/07/26/stories/2002072601140600.htm |newspaper=[[The Hindu]] |date=26 July 2002 |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050123180424/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/07/26/stories/2002072601140600.htm |archive-date=23 January 2005}}</ref> <ref name="sruti">{{cite web |title=Chittoor Subramaniam Pillai |url=http://srutimag.blogspot.com/2017/06/birthdays-anniversaries_22.html |publisher=Sruti |date=22 June 2017}}</ref> <ref name="carnatica">{{cite web |title=Chittoor SubramanYam Pillai |url=http://www.carnatica.net/chittoor.htm |publisher=Carnatica.net |access-date=28 July 2011 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="musicplug">{{cite web |title=Classical – Vocal – Chittoor Subramania Pillai 1 – Jaganmohini Shines With Chittor Subramania Pillai |url=http://www.musicplug.in/singers/1749/Chittoor-Subramania-Pillai.php |publisher=Musicplug.in |date=30 May 2007 |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325175945/http://www.musicplug.in/singers/1749/Chittoor-Subramania-Pillai.php |archive-date=25 March 2012}}</ref> <ref name="hindu2">{{cite news |title=Friday Review Hyderabad / Tribute : Carnatic classicist remembered |url=http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102701140300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |date=27 October 2006 |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110034639/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102701140300.htm |archive-date=10 November 2012}}</ref> <ref name="hindu3">{{cite news |title=Friday Review Chennai / Columns : Titan from Kanchipuram |url=http://www.hindu.com/fr/2006/12/29/stories/2006122900740300.htm |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110034708/http://www.hindu.com/fr/2006/12/29/stories/2006122900740300.htm |archive-date=10 November 2012}}</ref> <ref name="kalanidhi">{{cite web |title=Recipients of Sangita Kalanidhi |url=http://www.musicacademymadras.in/awards/sangita-kalanidhi/ |publisher=Music Academy |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033010/http://www.musicacademymadras.in/awards/sangita-kalanidhi/ |archive-date=4 March 2016}}</ref> <ref name="sna">{{cite web |title=SNA Awardee List |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |publisher=Sangeet Natak Akademi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331061730/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016}}</ref> <ref name="fas">{{cite web |title=Awardees List |url=http://www.theindianfineartssociety.com/awardees/ |publisher=The Indian Fine Arts Society}}</ref> }} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.hindu.com/2005/01/04/stories/2005010400030902.htm This Day That Age, dated 4 January 1955: Music Academy Sadas, The Hindu, 4 Jan 2005 – Sangita Kalanidhi award]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.saigan.com/heritage/music/garlandn.htm Saigan Heritage Garland] * [http://www.carnatica.net/special/photoquiz.htm Carnatica Photo Quiz] * [http://www.raaga.com/channels/carnatic/singers/Chittoor_Subramania_Pillai.html 'മാവല്ലഗാദമ്മ', 'കുലമുലോന' റെക്കോർഡിംഗുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130205132842/http://raaga.com/channels/carnatic/singers/Chittoor%5FSubramania%5FPillai.html |date=2013-02-05 }} * {{YouTube|id=QzC3Qv8z53s|title=emi neramu - A kriti sung by Chittoor Subramaniam Pillai}} {{സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} [[വർഗ്ഗം:സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകസംഗീതജ്ഞർ]] [[Category:1898 births]] [[Category:1975 deaths]] [[Category:Carnatic singers]] [[Category:Carnatic vocalists]] [[Category:Musicians from Andhra Pradesh]] [[Category:Recipients of the Sangeet Natak Akademi Award]] [[Category:Recipients of the Sangeetha Kalanidhi]] [[Category:People from Chittoor district]] 4iy1piyj5iqhk1lda7ojhobb9lpuxme 2 671139 4663033 4662852 2026-08-30T07:22:46Z Rebin Xavier 151473 About 4663033 wikitext text/x-wiki Rebin Xavier, He is from Kerala, India. DOB : 22-01-1998 Birth place : Kochi, Kerala Education : Diploma in Mechanical, B.com (MGU) 6n32joocftcvbsi1aq056vjse25mt2j 4663034 4663033 2026-08-30T07:26:18Z Rebin Xavier 151473 /* */ 4663034 wikitext text/x-wiki REBIN XAVIER DOB : 22-01-1998 Birthplace : Kochi, Kerala Education. : Diploma in Mechanical, B.com (MGU) Hometown : Aluva, Kerala 26u5fjsmg3tkbqja5goyj8uiklpwf6x 4663035 4663034 2026-08-30T07:41:54Z Rebin Xavier 151473 /* */ 4663035 wikitext text/x-wiki REBIN XAVIER DOB : 22-01-1998 Birthplace : Kochi, Kerala Education. : Diploma in Mechanical, B.com (MGU) Hometown : Aluva, Kerala "Padre, perdónalos, porque no saben lo que hacen." — Lucas 23:34 l1ayuaarh0idsfproi1ictrfq49ytuj 3 671153 4662891 2026-08-29T11:59:11Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4662891 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Mayaharif | Mayaharif | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:59, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) bynl66t9534u60pv34zuod63382t4p9 3 671154 4662892 2026-08-29T12:00:36Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4662892 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Mayaharifharif | Mayaharifharif | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:00, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) farya69y2mx33m7m8cudd65e5vannmr 10 671155 4662912 2020-05-12T16:19:00Z en>CrazyBoy826 0 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[Template:Historical populations]] 4662912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Historical populations]] 0ui1toquznkhn7s7jqdiaepiln71ov5 4662913 4662912 2023-10-25T18:00:15Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Historical population]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 272 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 4662912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Historical populations]] 0ui1toquznkhn7s7jqdiaepiln71ov5 4662914 4662913 2026-08-29T12:30:29Z Meenakshi nandhini 99060 [[:en:Template:Historical_population]] എന്നതിൽ നിന്ന് 2 പതിപ്പുകൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്തു 4662912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Historical populations]] 0ui1toquznkhn7s7jqdiaepiln71ov5 0 671156 4662942 2026-08-29T14:44:49Z Ayshamarjana 131632 '{{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | location = പള്ളിശ്ശേരി | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4662942 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | location = പള്ളിശ്ശേരി | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1955|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 3 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300806 | Kerala_school_code = 48523 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ താലൂക്ക്| താലൂക്കിൽ]] [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാളികാവ് പഞ്ചായത്തിൽ]] പള്ളിശ്ശേരി എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 29, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1955 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== മലബാർ ഡ്രിസ്ട്രിക്റ്റ് ബോഡിന് കീഴിൽ 1954 - 55 വർഷങ്ങളിൽ തീരെ സ്കൂൾ ഇല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ വിദ്യാലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൻ്റെ ഭാഗമായി ഏകാധ്യാപക സ്കൂളായി തുടങ്ങിയതാണ് പളളിശ്ശേരി സ്കൂൾ, ബോർഡ് എലിമെൻ്ററി സ്കൂൾ എന്നായിരുന്നു ആദ്യ പേര് ,1955 ൽമ ദാരി ഇപ്പു മുസ്ല്യാരുടെ വീട്ടുവളപ്പിൽഒരു ചായപ്പീടികയിൽ ആണ് ആദ്യമായി സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചത്. കെട്ടിട നിർമ്മാണ കാലത്ത് കുറച്ചുകാലം പള്ളിശ്ശേരി റബ്ബിൽ ഇസ്ലാം മദ്രസ കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്1957 വരെ സ്കൂൾ ഏകാധ്യാപക സമ്പ്രദായമായിരുന്നു ശേഷം മറ്റ് അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചു തുടങ്ങി 1957 സ്കൂൾ കേരള സർക്കാറിന് കീഴിൽ വന്ന ജിഎൽപി സ്കൂൾ പള്ളിശ്ശേരി എന്നായി മാറി ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1100 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 5 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 16 cent വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48523 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] i46mylabzl9pxf2a1uc0gxrl5nf5yx3 4662943 4662942 2026-08-29T14:45:25Z Ayshamarjana 131632 /* ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ */ 4662943 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | location = പള്ളിശ്ശേരി | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1955|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 3 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300806 | Kerala_school_code = 48523 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ താലൂക്ക്| താലൂക്കിൽ]] [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാളികാവ് പഞ്ചായത്തിൽ]] പള്ളിശ്ശേരി എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 29, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1955 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== മലബാർ ഡ്രിസ്ട്രിക്റ്റ് ബോഡിന് കീഴിൽ 1954 - 55 വർഷങ്ങളിൽ തീരെ സ്കൂൾ ഇല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ വിദ്യാലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൻ്റെ ഭാഗമായി ഏകാധ്യാപക സ്കൂളായി തുടങ്ങിയതാണ് പളളിശ്ശേരി സ്കൂൾ, ബോർഡ് എലിമെൻ്ററി സ്കൂൾ എന്നായിരുന്നു ആദ്യ പേര് ,1955 ൽമ ദാരി ഇപ്പു മുസ്ല്യാരുടെ വീട്ടുവളപ്പിൽഒരു ചായപ്പീടികയിൽ ആണ് ആദ്യമായി സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചത്. കെട്ടിട നിർമ്മാണ കാലത്ത് കുറച്ചുകാലം പള്ളിശ്ശേരി റബ്ബിൽ ഇസ്ലാം മദ്രസ കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്1957 വരെ സ്കൂൾ ഏകാധ്യാപക സമ്പ്രദായമായിരുന്നു ശേഷം മറ്റ് അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചു തുടങ്ങി 1957 സ്കൂൾ കേരള സർക്കാറിന് കീഴിൽ വന്ന ജിഎൽപി സ്കൂൾ പള്ളിശ്ശേരി എന്നായി മാറി ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1100 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 5 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 16 സെന്റ് സ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48523 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 2l9ov5pv8krxosuhyhys43e7od5niuq 4662944 4662943 2026-08-29T14:45:45Z Ayshamarjana 131632 /* ചരിത്രം */ 4662944 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി | location = പള്ളിശ്ശേരി | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1955|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 3 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300806 | Kerala_school_code = 48523 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ താലൂക്ക്| താലൂക്കിൽ]] [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാളികാവ് പഞ്ചായത്തിൽ]] പള്ളിശ്ശേരി എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എൽ.പി.എസ് പള്ളിശ്ശേരി'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 29, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1955 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ചരിത്രം== മലബാർ ഡ്രിസ്ട്രിക്റ്റ് ബോഡിന് കീഴിൽ 1954 - 55 വർഷങ്ങളിൽ തീരെ സ്കൂൾ ഇല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ വിദ്യാലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൻ്റെ ഭാഗമായി ഏകാധ്യാപക സ്കൂളായി തുടങ്ങിയതാണ് പളളിശ്ശേരി സ്കൂൾ, ബോർഡ് എലിമെൻ്ററി സ്കൂൾ എന്നായിരുന്നു ആദ്യ പേര് ,1955 ൽ മദാരി ഇപ്പു മുസ്ല്യാരുടെ വീട്ടുവളപ്പിൽഒരു ചായപ്പീടികയിൽ ആണ് ആദ്യമായി സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചത്. കെട്ടിട നിർമ്മാണ കാലത്ത് കുറച്ചുകാലം പള്ളിശ്ശേരി റബ്ബിൽ ഇസ്ലാം മദ്രസ കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്1957 വരെ സ്കൂൾ ഏകാധ്യാപക സമ്പ്രദായമായിരുന്നു ശേഷം മറ്റ് അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചു തുടങ്ങി 1957 സ്കൂൾ കേരള സർക്കാറിന് കീഴിൽ വന്ന ജിഎൽപി സ്കൂൾ പള്ളിശ്ശേരി എന്നായി മാറി ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1100 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 5 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 16 സെന്റ് സ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48523|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/48523 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] al3g5cp8ken1jrv39e3u2mymuvwr9u2 3 671157 4662950 2026-08-29T15:56:09Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4662950 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sreevalsan Master | Sreevalsan Master | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:56, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) fxny718mwxy0mgfkcvrmmfvbkjmt23l 3 671158 4662964 2026-08-29T17:25:38Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4662964 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Vivekmash | Vivekmash | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:25, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) mil5msxhraza4aqkh15wtugzfi0jw4r 3 671159 4662970 2026-08-29T18:11:15Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4662970 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Adarsh 916 | Adarsh 916 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:11, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) 4j1whqkmzotx8yegehuuwzvg9jozlnx 0 671160 4662977 2026-08-29T19:01:52Z ~2026-47038-78 222248 {{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് കിഴക്കേത്തല | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് കിഴക്കേത്തല | location = കിഴക്കേത്തല | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1974|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educatio 4662977 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ജി.എൽ.പി.എസ് കിഴക്കേത്തല | image = | image_size = | caption = ജി.എൽ.പി.എസ് കിഴക്കേത്തല | location = കിഴക്കേത്തല | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (സർക്കാർ) | established = {{Start date|1974|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | Kerala_school_code = 48515 | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300204 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]] [[കരുവാരക്കുണ്ട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുവാരക്കുണ്ട് പഞ്ചായത്തിൽ]] കിഴക്കേത്തല എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''ജി.എൽ.പി.എസ് കിഴക്കേത്തല'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48515|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1974 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. == ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ == 1085 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 10 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 35.75 cent വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48515|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-08-29}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [[schoolwiki:48515|സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്]] b3qfr2sa55p3lzrqy475mmvljypu41c 0 671161 4662985 2026-08-29T21:53:33Z TheGreatEditor024 211141 '[[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4662985 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|Algeria}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (Embassy)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|Angola}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Congo-Brazzaville}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Djibouti}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Egypt}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Ethiopia}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Gabon}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|Ghana}} ** [[അക്ര]] (Embassy)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Guinea}} ** [[കൊണാക്രി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Kenya}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (Embassy)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|Libya}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mali}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mauritania}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Morocco}} ** [[റബാത്ത്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mozambique}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (Embassy)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|Namibia}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (Embassy)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|Nigeria}} ** [[അബുജ]] (Embassy)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Senegal}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|South Africa}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Sudan}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Tanzania}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (Embassy)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|Tunisia}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (Embassy)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|Zambia}} ** [[ലുസാക്ക]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Zimbabwe}} ** [[ഹരാരെ]] (Embassy)<ref name="un2" /> eh6k2raffzq4zujutt30h7fmksixknh 4662986 4662985 2026-08-29T21:54:08Z TheGreatEditor024 211141 4662986 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|Algeria}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (Embassy)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|Angola}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Congo-Brazzaville}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Djibouti}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Egypt}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Ethiopia}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Gabon}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|Ghana}} ** [[അക്ര]] (Embassy)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Guinea}} ** [[കൊണാക്രി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Kenya}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (Embassy)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|Libya}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mali}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mauritania}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Morocco}} ** [[റബാത്ത്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mozambique}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (Embassy)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|Namibia}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (Embassy)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|Nigeria}} ** [[അബുജ]] (Embassy)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Senegal}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|South Africa}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Sudan}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Tanzania}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (Embassy)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|Tunisia}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (Embassy)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|Zambia}} ** [[ലുസാക്ക]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Zimbabwe}} ** [[ഹരാരെ]] (Embassy)<ref name="un2" /> == അവലംബം == <references /> hnymedemaq00tg9ncjxu4wwks6niu0x 4662987 4662986 2026-08-29T21:57:43Z TheGreatEditor024 211141 /* ആഫ്രിക്ക */ 4662987 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|അൾജീരിയ}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (Embassy)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|അംഗോള}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|ജിബൂട്ടി}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|ഈജിപ്ത്}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|എത്യോപ്യ}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|ഗാബോൺ}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (Embassy)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|Ghana}} ** [[അക്ര]] (Embassy)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Guinea}} ** [[കൊണാക്രി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Kenya}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (Embassy)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|Libya}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mali}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mauritania}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Morocco}} ** [[റബാത്ത്]] (Embassy)<ref name="un" /> * {{Flag|Mozambique}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (Embassy)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|Namibia}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (Embassy)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|Nigeria}} ** [[അബുജ]] (Embassy)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|Senegal}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|South Africa}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Sudan}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Tanzania}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (Embassy)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|Tunisia}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (Embassy)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|Zambia}} ** [[ലുസാക്ക]] (Embassy)<ref name="un2" /> * {{Flag|Zimbabwe}} ** [[ഹരാരെ]] (Embassy)<ref name="un2" /> == അവലംബം == <references /> 901y01s9ukyngk2ls3gsd2s6n3d5zaj 4662989 4662987 2026-08-29T22:05:04Z TheGreatEditor024 211141 4662989 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|അൾജീരിയ}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (എംബസി)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|അംഗോള}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ജിബൂട്ടി}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഈജിപ്ത്}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|എത്യോപ്യ}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഗാബോൺ}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|ഘാന}} ** [[അക്ര]] (എംബസി)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|ഗിനി}} ** [[കൊണാക്രി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|കെനിയ}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (എംബസി)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|ലിബിയ}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മാലി}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൗറിത്താനിയ}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊറോക്കൊ}} ** [[റബാത്ത്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊസാംബിക്ക്}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (എംബസി)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|നമീബിയ}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (എംബസി)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|നൈജീരിയ}} ** [[അബുജ]] (എംബസി)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|സെനഗൽ}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സുഡാൻ}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ടാൻസാനിയ}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (എംബസി)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|ടുണീഷ്യ}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (എംബസി)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|സാംബിയ}} ** [[ലുസാക്ക]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സിംബാബ്‌വെ}} ** [[ഹരാരെ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> == അവലംബം == <references /> o91yl2f6ezq03fo5v48vmwosw5d30ws 4663047 4662989 2026-08-30T10:06:16Z TheGreatEditor024 211141 4663047 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|അൾജീരിയ}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (എംബസി)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|അംഗോള}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ജിബൂട്ടി}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഈജിപ്ത്}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|എത്യോപ്യ}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഗാബോൺ}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|ഘാന}} ** [[അക്ര]] (എംബസി)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|ഗിനി}} ** [[കൊണാക്രി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|കെനിയ}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (എംബസി)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|ലിബിയ}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മാലി}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൗറിത്താനിയ}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊറോക്കൊ}} ** [[റബാത്ത്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊസാംബിക്ക്}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (എംബസി)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|നമീബിയ}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (എംബസി)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|നൈജീരിയ}} ** [[അബുജ]] (എംബസി)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|സെനഗൽ}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സുഡാൻ}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ടാൻസാനിയ}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (എംബസി)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|ടുണീഷ്യ}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (എംബസി)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|സാംബിയ}} ** [[ലുസാക്ക]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സിംബാബ്‌വെ}} ** [[ഹരാരെ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> == അമേരിക്കകൾ == * {{Flag|അർജന്റീന}} ** [[ബ്യൂണസ് ഐറീസ്|ബ്യൂണസ് ഐറിസ്]] (എംബസി)<ref name="Argentine">{{cite web|url=http://www.mrecic.gov.ar/portal/guia-dip/rep-ext/embajada.php?pais=187|title=DPalestina&nbsp;— Argentine|access-date=2011-01-31|publisher=Dirección Nacional de Ceremonial&nbsp;— Argentine|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706083753/http://www.mrecic.gov.ar/portal/guia-dip/rep-ext/embajada.php?pais=187|archive-date=2011-07-06|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|ബൊളീവിയ}} ** [[ലാ പാസ്]] (എംബസി)<ref>{{Cite web|url=https://www.embassypages.com/palestine-embassy-lapaz-bolivia|title=Embassy of Palestine in La Paz, Bolivia|website=Embassy Pages}}</ref> * {{Flag|ബ്രസീൽ}} ** [[ബ്രസീലിയ]] (എംബസി)<ref name="Webgaza.net">{{cite news|title=Italy upgrades Palestinian delegation to mission|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp/|date=16 May 2011|newspaper=EUbusiness|access-date=3 March 2012|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613161355/https://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp|url-status=live}}</ref> * {{Flag|ചിലി}} ** [[സാന്റിയാഗൊ|സാന്റിയാഗോ ഡി ചിലി]] (എംബസി)<ref name="Webgaza.net" /> * {{Flag|കൊളംബിയ}} ** [[ബൊഗോട്ട]] (എംബസി)<ref>{{cite web|url=https://www.cancilleria.gov.co/internacional/politica/regiones/palestina|title=Palestina (Franja de Gaza–Margen Occidental)|access-date=10 October 2024|website=Ministry of Foreign Affairs of Colombia|language=es|trans-title=Palestine (Gaza Strip–West Bank)}}</ref> * {{Flag|ക്യൂബ}} ** [[ഹവാന]] (എംബസി)<ref name="un3">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref><ref name="Cu.MINREX-CD">{{cite web|url=https://cubaminrex.cu/en/list-diplomatic-corps-accredited-cuba|title=List of the Diplomatic Corps accredited in Cuba|access-date=3 October 2024|date=October 2023|website=Ministry of Foreign Affairs of Cuba|language=en, es}}</ref> * {{Flag|ഇക്വഡോർ}} ** [[ക്വിറ്റോ]] (എംബസി)<ref name="Ecuador">{{cite web|url=http://cancilleria.gob.ec/palestina-ecuador/|title=Palestina Ecuador|access-date=2014-12-02|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Human Mobility|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427233735/http://www.cancilleria.gob.ec/palestina-ecuador/|archive-date=2015-04-27|url-status=live}}</ref> * {{Flag|എൽ സാൽവഡോർ}} ** [[സാൻ സാൽവദോർ|സാൻ സാൽവഡോർ]] (എംബസി)<ref>{{Cite web|url=https://rree.gob.sv/ministro-castaneda-recibe-copias-de-estilo-de-parte-del-embajador-del-estado-de-palestina/|title=Ministro Castaneda recibe copias de estilo de parte del embajador del Estado de Palestina (in Spanish)|access-date=2019-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015107/https://rree.gob.sv/ministro-castaneda-recibe-copias-de-estilo-de-parte-del-embajador-del-estado-de-palestina/|archive-date=2019-02-07|url-status=live}}</ref> * {{Flag|മെക്സിക്കോ}} ** [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]] (എംബസി)<ref>[https://www.eluniversal.com.mx/mundo/palestina-reclasifica-mision-diplomatica-en-mexico-al-nivel-de-embajada/ Palestina reclasifica misión diplomática en México al nivel de embajada (in Spanish)]</ref><ref name="SREMx-Acreditadas">{{cite web|url=https://re.sre.gob.mx/acreditadas/|title=Misiones Extranjeras Acreditadas en México|access-date=3 August 2026|website=Secretariat of Foreign Affairs of Mexico|language=es|trans-title=Foreign Missions Accredited in Mexico}}</ref> * {{Flag|നിക്കരാഗ്വ}} ** [[മനാഗ്വ]] (എംബസി)<ref name="un22">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|പെറു}} ** [[ലിമ]] (എംബസി)<ref name="webgaza2">{{Cite web|url=http://www.webgaza.net/resources/Embassies_of_Palestine.htm|title=Embassies of Palestine|access-date=2010-06-11|website=Webgaza.net}}</ref><ref name="MRREEPer-GD2024">{{cite web|url=https://www.gob.pe/institucion/rree/informes-publicaciones/4735700-guia-diplomatica-y-lista-de-organismos-internacionales-y-cuerpo-consular|title=Guía diplomática y lista de organismos internacionales y cuerpo consular|access-date=6 August 2024|date=1 August 2024|website=Government of Peru|publisher=General Directorate of State Protocol and Ceremonials of the Ministry of Foreign Affairs of Peru|language=es}}</ref> * {{Flag|ഉറുഗ്വേ}} ** [[മൊണ്ടേവീഡിയോ|മോണ്ടെവീഡിയോ]] (എംബസി)<ref name="Uy.MRE-CD">{{cite web|url=https://www.gub.uy/ministerio-relaciones-exteriores/comunicacion/publicaciones/misiones-diplomaticas-permanentes|title=Misiones Diplomáticas Permanentes|access-date=28 February 2024|website=Ministry of Foreign Affairs of Uruguay|language=es|trans-title=Permanent Diplomatic Missions}}</ref> * {{Flag|വെനിസ്വേല}} ** [[കാരക്കാസ്]] (എംബസി)<ref name="un22" /> == അവലംബം == <references /> j0luotiyxseh7kzbz1s1uj7dzwn9mi2 4663048 4663047 2026-08-30T10:06:44Z TheGreatEditor024 211141 4663048 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_the_diplomatic_missions_of_Palestine.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|450x450ബിന്ദു|{{legend|red|[[പലസ്തീൻ]]}}{{legend|darkblue|Official Mission}}{{legend|#5DADEC|Unofficial Mission}}]] പലസ്തീന് ലോകമെമ്പാടും എംബസികളുടെ ഒരു ശൃംഖലയുണ്ട്, പ്രധാനമായും ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. പലസ്തീനിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ, പലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഒരു എംബസിക്ക് പകരം ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം അല്ലെങ്കിൽ പ്രാതിനിധ്യ ഓഫീസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു നയതന്ത്ര ദൗത്യമാണ്. == ആഫ്രിക്ക == * {{Flag|അൾജീരിയ}} ** [[അൾജിയേഴ്സ്|അൾജിയേഴ്‌സ്]] (എംബസി)<ref name="un">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|അംഗോള}} ** [[ലുവാണ്ട പ്രവശ്യ|ലുവാണ്ട]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ}} ** [[ബ്രാസവില്ലെ|ബ്രാസാവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ജിബൂട്ടി}} ** [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഈജിപ്ത്}} ** [[കെയ്റോ|കെയ്‌റോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|എത്യോപ്യ}} ** [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|ഗാബോൺ}} ** [[ലിബ്രവില്ലെ|ലിബ്രെവില്ലെ]] (എംബസി)<ref name="Embassy World">{{cite web|url=http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|title=Embassy World|access-date=2010-12-05|publisher=Embassy World|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110085026/http://www.embassyworld.com/embassy/palestine2.html|archive-date=2011-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|title=Overseas Embassies and Consulates of Palestine|access-date=2010-09-10|publisher=Embassiesabroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301050301/http://www.embassiesabroad.com/embassies-of/Palestine#5057|archive-date=2010-03-01|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|ഘാന}} ** [[അക്ര]] (എംബസി)<ref name="Ghana">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|title=Diplomatic Missions in Ghana|access-date=2009-07-18|publisher=HomePage Ghana|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601071601/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/foreign_affairs/home.php|archive-date=2013-06-01|url-status=live}}</ref> * {{Flag|ഗിനി}} ** [[കൊണാക്രി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Guinea-Bissau}} ** [[ബിസാവു]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|Ivory Coast}} ** [[അബിജാൻ|അബിദ്ജാൻ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|കെനിയ}} ** [[നയ്റോബി|നൈറോബി]] (എംബസി)<ref name="Kenya">{{cite web|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30159/CPR%20directorynew.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Committee of permanent representatives to the UN Environment|date=2019|publisher=UN Environment Programme}}</ref> * {{Flag|ലിബിയ}} ** [[ട്രിപ്പോളി]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മാലി}} ** [[ബാമാകോ|ബമാകോ]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൗറിത്താനിയ}} ** [[നൌവാക്ക്ച്ചോട്ട്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊറോക്കൊ}} ** [[റാബത്ത്]] (എംബസി)<ref name="un" /> * {{Flag|മൊസാംബിക്ക്}} ** [[മപൂട്ടോ|മപുട്ടോ]] (എംബസി)<ref name="un" /><ref name="MINEC-MissõesAcreditadas">{{cite web|url=http://www.minec.gov.mz/index.php/missoes-diplomaticas-e-consulares/acreditadas-em-mocambique#miss%C3%B5es-diplom%C3%A1ticas-residentes|title=Missões Diplomáticas Acreditadas em Moçambique|access-date=19 July 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and Cooperation of Mozambique|language=pt|trans-title=Diplomatic missions accredited in Mozambique}}</ref> * {{Flag|നമീബിയ}} ** [[വിൻഡ്ഹോക്ക്|വിൻഡ്‌ഹോക്ക്]] (എംബസി)<ref name="un2">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|നൈജീരിയ}} ** [[അബുജ]] (എംബസി)<ref name="Abuja">{{cite web|url=http://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|title=Nigeria Business Directory and Yellow Pages: Embassies and High Commissions|access-date=2009-01-05|publisher=NigeriaGalleria.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010425/https://www.nigeriagalleria.com/Agencies_and_Organizations/Embassies_High_Commissions6.html|archive-date=2018-04-08|url-status=live}}</ref> * {{Flag|സെനഗൽ}} ** [[ഡാക്കർ|ഡാകർ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക}} ** [[പ്രിട്ടോറിയ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സുഡാൻ}} ** [[ഖാർത്തൂം]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|ടാൻസാനിയ}} ** [[ദാർ എസ് സലാം|ദാറുസ്സലാം]] (എംബസി)<ref name="Tz.MFAEAC-DL">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Diplomatic Missions in Tanzania|access-date=6 August 2024|website=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation of Tanzania}}</ref> * {{Flag|ടുണീഷ്യ}} ** [[ടൂണിസ്സ്|ടുണിസ്]] (എംബസി)<ref name="un2" /><ref name="Tn.MAE-DL24">{{cite web|url=https://www.foreign.go.tz/missions/category/diplomatic-corps|title=Liste Diplomatique|access-date=3 October 2024|date=6 June 2024|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Tunisia)]]|language=fr|trans-title=Diplomatic List}}</ref> * {{Flag|സാംബിയ}} ** [[ലുസാക്ക]] (എംബസി)<ref name="un2" /> * {{Flag|സിംബാബ്‌വെ}} ** [[ഹരാരെ]] (എംബസി)<ref name="un2" /> == അമേരിക്കകൾ == * {{Flag|അർജന്റീന}} ** [[ബ്യൂണസ് ഐറീസ്|ബ്യൂണസ് ഐറിസ്]] (എംബസി)<ref name="Argentine">{{cite web|url=http://www.mrecic.gov.ar/portal/guia-dip/rep-ext/embajada.php?pais=187|title=DPalestina&nbsp;— Argentine|access-date=2011-01-31|publisher=Dirección Nacional de Ceremonial&nbsp;— Argentine|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706083753/http://www.mrecic.gov.ar/portal/guia-dip/rep-ext/embajada.php?pais=187|archive-date=2011-07-06|url-status=dead}}</ref> * {{Flag|ബൊളീവിയ}} ** [[ലാ പാസ്]] (എംബസി)<ref>{{Cite web|url=https://www.embassypages.com/palestine-embassy-lapaz-bolivia|title=Embassy of Palestine in La Paz, Bolivia|website=Embassy Pages}}</ref> * {{Flag|ബ്രസീൽ}} ** [[ബ്രസീലിയ]] (എംബസി)<ref name="Webgaza.net">{{cite news|title=Italy upgrades Palestinian delegation to mission|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp/|date=16 May 2011|newspaper=EUbusiness|access-date=3 March 2012|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613161355/https://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp|url-status=live}}</ref> * {{Flag|ചിലി}} ** [[സാന്റിയാഗൊ|സാന്റിയാഗോ ഡി ചിലി]] (എംബസി)<ref name="Webgaza.net" /> * {{Flag|കൊളംബിയ}} ** [[ബൊഗോട്ട]] (എംബസി)<ref>{{cite web|url=https://www.cancilleria.gov.co/internacional/politica/regiones/palestina|title=Palestina (Franja de Gaza–Margen Occidental)|access-date=10 October 2024|website=Ministry of Foreign Affairs of Colombia|language=es|trans-title=Palestine (Gaza Strip–West Bank)}}</ref> * {{Flag|ക്യൂബ}} ** [[ഹവാന]] (എംബസി)<ref name="un3">[http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223102152/http://www.un.int/palestine/directoryam.shtml|date=February 23, 2010}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref><ref name="Cu.MINREX-CD">{{cite web|url=https://cubaminrex.cu/en/list-diplomatic-corps-accredited-cuba|title=List of the Diplomatic Corps accredited in Cuba|access-date=3 October 2024|date=October 2023|website=Ministry of Foreign Affairs of Cuba|language=en, es}}</ref> * {{Flag|ഇക്വഡോർ}} ** [[ക്വിറ്റോ]] (എംബസി)<ref name="Ecuador">{{cite web|url=http://cancilleria.gob.ec/palestina-ecuador/|title=Palestina Ecuador|access-date=2014-12-02|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Human Mobility|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427233735/http://www.cancilleria.gob.ec/palestina-ecuador/|archive-date=2015-04-27|url-status=live}}</ref> * {{Flag|എൽ സാൽവഡോർ}} ** [[സാൻ സാൽവദോർ|സാൻ സാൽവഡോർ]] (എംബസി)<ref>{{Cite web|url=https://rree.gob.sv/ministro-castaneda-recibe-copias-de-estilo-de-parte-del-embajador-del-estado-de-palestina/|title=Ministro Castaneda recibe copias de estilo de parte del embajador del Estado de Palestina (in Spanish)|access-date=2019-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015107/https://rree.gob.sv/ministro-castaneda-recibe-copias-de-estilo-de-parte-del-embajador-del-estado-de-palestina/|archive-date=2019-02-07|url-status=live}}</ref> * {{Flag|മെക്സിക്കോ}} ** [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]] (എംബസി)<ref>[https://www.eluniversal.com.mx/mundo/palestina-reclasifica-mision-diplomatica-en-mexico-al-nivel-de-embajada/ Palestina reclasifica misión diplomática en México al nivel de embajada (in Spanish)]</ref><ref name="SREMx-Acreditadas">{{cite web|url=https://re.sre.gob.mx/acreditadas/|title=Misiones Extranjeras Acreditadas en México|access-date=3 August 2026|website=Secretariat of Foreign Affairs of Mexico|language=es|trans-title=Foreign Missions Accredited in Mexico}}</ref> * {{Flag|നിക്കരാഗ്വ}} ** [[മനാഗ്വ]] (എംബസി)<ref name="un22">[http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml Palestine Embassies, Missions, Delegations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222090304/http://www.un.int/palestine/directorynz.shtml|date=December 22, 2009}}, Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations. Retrieved 11 June 2010.</ref> * {{Flag|പെറു}} ** [[ലിമ]] (എംബസി)<ref name="webgaza2">{{Cite web|url=http://www.webgaza.net/resources/Embassies_of_Palestine.htm|title=Embassies of Palestine|access-date=2010-06-11|website=Webgaza.net}}</ref><ref name="MRREEPer-GD2024">{{cite web|url=https://www.gob.pe/institucion/rree/informes-publicaciones/4735700-guia-diplomatica-y-lista-de-organismos-internacionales-y-cuerpo-consular|title=Guía diplomática y lista de organismos internacionales y cuerpo consular|access-date=6 August 2024|date=1 August 2024|website=Government of Peru|publisher=General Directorate of State Protocol and Ceremonials of the Ministry of Foreign Affairs of Peru|language=es}}</ref> * {{Flag|ഉറുഗ്വേ}} ** [[മൊണ്ടേവീഡിയോ|മോണ്ടെവീഡിയോ]] (എംബസി)<ref name="Uy.MRE-CD">{{cite web|url=https://www.gub.uy/ministerio-relaciones-exteriores/comunicacion/publicaciones/misiones-diplomaticas-permanentes|title=Misiones Diplomáticas Permanentes|access-date=28 February 2024|website=Ministry of Foreign Affairs of Uruguay|language=es|trans-title=Permanent Diplomatic Missions}}</ref> * {{Flag|വെനിസ്വേല}} ** [[കാരക്കാസ്]] (എംബസി)<ref name="un22" /> == അവലംബം == <references /> 5ykxmj5f6hw51jxa6zlhmmtv8qfodkn 3 671162 4663008 2026-08-30T02:52:02Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4663008 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Anilkumaramrita | Anilkumaramrita | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:52, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) cgilisoshlxeywwezgdoyokngp7g0a8 0 671163 4663027 2026-08-30T06:25:49Z Malikaveedu 16584 "[[:en:Special:Redirect/revision/1351734965|Cheppanool]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4663027 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ചെറു ഗ്രാമമാണ് '''ചെപ്പനൂൽ'''.<ref>{{Cite web|url=http://www.akshaya.kerala.gov.in/centers/2182/akshaya-centre-cheppanool-kannur?page=2|title=Akshaya Centre of Cheppanool in Kannur - Akshaya Web Portal - Gateway of Opportunities|access-date=2020-08-18|website=www.akshaya.kerala.gov.in}}</ref> == അടയാളങ്ങൾ == ചെപ്പനൂൽ ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ് അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കൃഷ്ണപിള്ള സ്മാരകാ വായനശാലയും പൊതു ഗ്രന്ഥാലയവുമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.doaram.com/organization/krishnapillasmarakavayanasala-grandhalayam-and-sports-club-cheppanool|title=Krishnapillasmarakavayanasala Grandhalayam And Sports Club Cheppanool {{!}} NGO {{!}} DoAram|access-date=2020-08-18|website=DoAram.com}}</ref> സർക്കാർ നടത്തുന്ന ഒരു പൊതു വിതരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമായ റേഷൻകട ഗ്രാമത്തിലുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://fdocuments.net/document/knr.html|title=KNR - [PDF Document]|access-date=2020-08-18|website=fdocuments.net|language=en}}</ref> പൊതുജനങ്ങൾക്ക് നിരവധി സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി കേരള സർക്കാരിന് കീഴിൽ ചെപ്പനൂലിൽ ഒരു അക്ഷയ കേന്ദ്രവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.akshaya.kerala.gov.in/centers/2182/akshaya-centre-cheppanool-kannur|title=Akshaya Centre of Cheppanool in Kannur - Akshaya Web Portal - Gateway of Opportunities|access-date=2020-09-10|website=www.akshaya.kerala.gov.in}}</ref> ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന ചെപ്പനൂൽ റോഡ് മാപ്പത്ത് പീടികയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. നെല്ലും കാലാനുസൃതമായ പച്ചക്കറികളും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ചെപ്പനൂലിൻറെ വിശാലമായ കൃഷിഭൂമി കരിമ്പം നദി (കുറ്റികോൽ നദി) എന്ന ചെറിയ നദിയുടെ തീര പ്രദേശത്താണ്. ചെപ്പനൂലിൽ നിന്ന് [[പറശ്ശിനിക്കടവ്|പാറശ്ശിനിക്കടവ്]] വരെയാണ് ഈ നദി ഒഴുകുന്നത്. == ഗതാഗതം == തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെ ഒരു ദേശീയ പാത കടന്നുപോകുന്നത് ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തെത്തുന്നു. വടക്ക് ഭാഗത്ത് ഗോവ, മുംബൈ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്ത് കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ദേശീയപാതയിൽനിന്ന് പ്രവേശിക്കാം. തളിപ്പറമ്പിൽ ഒരു ബസ് സ്റ്റേഷനും ഉണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെനിന്ന് ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള ബസുകൾ തെക്ക് 22 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. മംഗലാപുരം-പാലക്കാട് പാതയിലെ കണ്ണപുരം, കണ്ണൂർ എന്നിവയാണ് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. മുൻകൂർ ബുക്കിംഗിന് വിധേയമായി ഇന്ത്യയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെനിന്ന് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. കണ്ണൂർ, മംഗലാപുരം, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തിന് വ്യോമസേവനം നൽകുന്നത്. == ഇതും കാണുക == * [[കണ്ണൂർ ജില്ല]] * [[കേരളം]] * [[തളിപ്പറമ്പ്]] == അവലംബങ്ങൾ == {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} b4axzzxvn92s9nrc0959buot0nv0vcw 1 671164 4663028 2026-08-30T06:26:35Z Malikaveedu 16584 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663028 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 3 671165 4663041 2026-08-30T09:25:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4663041 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Arturobelano2999 | Arturobelano2999 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:25, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) eb3s8yxpov3ow9dug3hp63muihiioup 3 671166 4663046 2026-08-30T09:53:25Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4663046 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Govt.ups Puthiyankam | Govt.ups Puthiyankam | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:53, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ebzjhsb0dhek6jes3spelazixt9ru79 1 671167 4663051 2026-08-30T11:02:54Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663051 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671168 4663052 2026-08-30T11:03:16Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663052 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671169 4663053 2026-08-30T11:03:40Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663053 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671170 4663054 2026-08-30T11:04:00Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663054 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671171 4663055 2026-08-30T11:04:19Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663055 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671172 4663056 2026-08-30T11:04:35Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663056 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671173 4663057 2026-08-30T11:04:53Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663057 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671174 4663058 2026-08-30T11:05:12Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663058 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671175 4663059 2026-08-30T11:05:30Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663059 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671176 4663060 2026-08-30T11:05:48Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663060 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671177 4663061 2026-08-30T11:06:07Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663061 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671178 4663062 2026-08-30T11:06:25Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663062 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671179 4663063 2026-08-30T11:07:32Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663063 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671180 4663064 2026-08-30T11:07:50Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663064 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671181 4663065 2026-08-30T11:08:12Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663065 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 1 671182 4663066 2026-08-30T11:08:31Z Meenakshi nandhini 99060 '{{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}}' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4663066 wikitext text/x-wiki {{എന്റെ ഗ്രാമം 2026|created=yes}} kifnqjczznjpccb919rpwz67wj4v36p 3 671183 4663077 2026-08-30T11:40:55Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4663077 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Promithya | Promithya | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:40, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) jonq8c0wwfhdcravug5o1sm7b2fl1q6