ഓണം

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ഓണം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21</id>
    <revision>
      <id>4665769</id>
      <parentid>4663174</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pradeep717</username>
        <id>21687</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4665769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162595" sha1="tli6k5b443tcymyulri73pjfbov7d21" xml:space="preserve">{{featured}}{{prettyurl|Onam}}
{{for|തിരുവോണം എന്ന നക്ഷത്രത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)}}
{{Infobox holiday
| image = Onapookkalam.jpg
| caption = '''ഓണപ്പൂക്കളം'''
| holiday_name = തിരുവോണം, തിരുവോണം&lt;ref name=gok2017&gt;[https://www.kerala.gov.in/documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c Government of Kerala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208122153/https://kerala.gov.in//documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c |date=2021-02-08 }}, Official Holidays 2017&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| observedby = [[മലയാളികൾ]]
| date = ''ചിങ്ങം'' (ഓഗസ്റ്റ്/സെപ്റ്റംബർ)
| observances = [[സദ്യ]], [[തിരുവാതിരകളി]], [[പുലിക്കളി]], [[പൂക്കളം]], [[ഓണത്തല്ല്]], [[തൃക്കാക്കരയപ്പൻ]], [[ഓണത്തപ്പൻ]], [[വടംവലി]], [[തുമ്പി തുള്ളൽ]], [[ഓണവില്ല്]], [[കാഴ്ചക്കുല]], [[അത്തച്ചമയം]], [[വള്ളംകളി]], [[ഓണംകളി]]
| type = 
| significance = [[കൊയ്ത്തുത്സവം]]&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ann Morrill|title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals|url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C |year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2797-2|pages=46, 49–50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chopra 1988 285&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopaedia of India|first=Prabha|last=Chopra|year=1988|page=285|url=https://books.google.com/books?id=yAgMAAAAIAAJ|quote=''Onam — Most important festival of Kerala; held in Chingam (August–September)''}}&lt;/ref&gt;
| date2017 = Sun 3 Sep to Wed 6 Sep
| date2018 = Fri 24 Aug to Mon 27 Aug
| date2019 = Tue 10 Sep to Fri 13 Sep
|date2024      = 05 സെപ്റ്റംബർ 15
 |date2025      = 26 സെപ്റ്റംബർ 15 &lt;ref&gt;https://www.drikpanchang.com/festivals/onam/onam-calendar.html&lt;/ref&gt;
| duration = 10 days
| frequency = പ്രതിവർഷം
}}
[[പ്രമാണം:Onam Sadhya - Onam Spread.jpg|ലഘുചിത്രം|ഓണസദ്യ]]
[[പ്രമാണം:Onam Celebration at RSET.jpg|ലഘുചിത്രം|ഓണക്കാലത്തെ തിരുവാതിരകളി]]
[[പ്രമാണം:Onam (2).jpg|ലഘുചിത്രം|പുലിക്കളി]]
'''ഓണം'''
കേരളത്തിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഉൽസവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് . ഓണം കേരളത്തിന്റെ ദേശീയ ഉത്സവവും സാംസ്കാരിക ഉത്സവവും കൂടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.1961-ൽ മുഖ്യമന്ത്രി പട്ടം താണുപിള്ളയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി ഓണം കേരളത്തിന്റെ ദേശീയ ഉത്സവമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത്  വിളവെടുപ്പിന്റെ ഉത്സവം കൂടിയാണ്. അതിനാൽ ഇത് സമൃദ്ധിയുടേയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും സന്തോഷത്തിന്റെയും ഉത്സവമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. മനോഹരമായ ഈ ഉത്സവം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആഘോഷിക്കുന്നതായി കാണാം. മുതൽ തന്നെ സർക്കാരിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ഓണം കേരളത്തിന്റെ പൊതു ആഘോഷമായി മാറിയിരുന്നു.

[[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[അത്തം]]അറുപത്തിയൊന്ന് ദിവസം  മുതൽ തുടങ്ങുന്ന ഓണാഘോഷം [[തിരുവോണം]] നാളിൽ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിക്കുകയും [[ചതയം]] നാൾ വരെ നീണ്ടു നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പൂക്കളം ഇടുന്നതാണ് അത്തം നാളിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ്. തിരുവോണം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസമാണ്. ഉത്രാടം, അവിട്ടം തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങൾ ആണ് ഈ ആഘോഷത്തിലെ മറ്റുള്ള പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. അതിൽതന്നെ ഉത്രാട പാച്ചിൽ എന്നത് തിരുവോണത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരുക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായി പറയുന്ന വാക്ക് കൂടിയാണ്. 

വർണ്ണ മനോഹരമായ പൂക്കളം ഒരുക്കുകപുതു , വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയുക, ഊഞ്ഞാൽ ആടുക, ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സന്ദർശിക്കുക, വിഭവ സമൃദ്ധമായ സദ്യ ഒരുക്കുക, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഇരുന്ന് സദ്യ കഴിക്കുക, കാഴ്ച കുല സമർപ്പണം, തിരുവോണ വിളക്ക് തുടങ്ങിയവ ഓണത്തിന്റെ ചില ചടങ്ങുകളാണ്. പ്രാദേശികമായി ധാരാളം കലാ കായിക മത്സരങ്ങളും വിനോദങ്ങളും ഓണവുമായി ബന്ധപെട്ടു നടക്കാറുണ്ട്. പുലികളി, വള്ളംകളി, കുമ്മാട്ടി, അത്തച്ചമയം, കൈകൊട്ടിക്കളി അല്ലെങ്കിൽ തിരുവാതിര, ഓണപാട്ടുകൾ പാടുക, വടംവലി, സുന്ദരിക്ക് പൊട്ടുകുത്ത്, ഉറിയടി  തുടങ്ങിയവ അവയിൽ ചിലതാണ്. നിത്യ ജീവിതത്തിലെ [[മാനസിക സമ്മർദം]] അകറ്റാനും മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ഐക്യം ഊട്ടി ഉറപ്പിക്കാനും  ഇത്തരം പല ആഘോഷങ്ങളും ഒരു പരിധിവരെ സഹായകരമാകുന്നു എന്ന്‌ പറയാം. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://malayalam.webdunia.com/article/keralapiravi-2008/ഓണം-മലയാളിയുടെ-ദേശീയോത്സവം-108103100078_1.htm|title=ഓണം മലയാളിയുടെ ദേശീയോത്സവം|access-date=2021-08-18|last=WEBDUNIA|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.malayalamexpress.in/archives/1863011/|title=അത്തപ്പൂക്കളം|access-date=2021-08-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818155626/https://www.malayalamexpress.in/archives/1863011/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=613999&amp;u=onam-and-muharram-consumer-fed-markets-2021-aug-p-k-krishnadas|title=മുഹറം മുസ്ലിം ജനതയ്ക്ക് ആഘോഷമല്ല ദുരന്ത സ്മരണയുടെ നാളാണ്, ഓണത്തിനൊപ്പം മുഹറം കൂടി ചേർത്ത് പറയുന്നത് ആരെ പ്രീണിപ്പിക്കാനാണെന്ന് പി കെ കൃഷ്ണദാസ്|access-date=2021-08-18|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}&lt;/ref&gt; ഈ വാർഷിക &lt;ref name=&quot;britonam&quot;&gt;{{cite book|author=Editors of Encyclopaedia Britannica|title=The New Encyclopaedia Britannica |url=https://books.google.com/books?id=H4YVAQAAMAAJ |year=1974|publisher=Encyclopaedia Britannica|isbn=978-0-85229-290-7|page=534}}, Quote: &quot;Onam, Hindu festival in Kerala State, India.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=grace312&gt;{{cite book|author1=Elaine Chase|author2=Grace Bantebya-Kyomuhendo|title=Poverty and Same:Global Experiences|url=https://books.google.com/books?id=3tySBQAAQBAJ&amp;pg=PA312 |year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-968672-8|page=312}}, Quote: &quot;Onam (Hindu festival)&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=osella174&gt;{{cite book|author1=Caroline Osella|author2=Filippo Osella|title=Men and Masculinities in South India|url=https://books.google.com/books?id=yGLrI8-io_AC&amp;pg=PA174|year=2006|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-232-1|page=174}}, Quote: &quot;The 2000 Onam (Hindu festival) special edition of...&quot;&lt;/ref&gt; 

ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടറിൽ ഓഗസ്റ്റ് - സെപ്റ്റംബർ മാസങ്ങളിലും മലയാളം കലണ്ടറിൽ ചിങ്ങ മാസത്തിലുമാണ് ഓണം വരുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://www.onamfestival.org Onam Festival], The Society for Confluence of Festivals of India (2015)&lt;/ref&gt; [[മഹാബലി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സദ്ഭരണത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായാണ് ഈ ആഘോഷം കൊണ്ടാടുന്നത് എന്നാണ് ഒരു ഐതീഹ്യം.&lt;ref name=&quot;Melton2011p659&quot;&gt;{{cite book|author=J. Gordon Melton|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|url= https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&amp;pg=PA659 |year= 2011|publisher =ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|page=659}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cush574&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&amp;pg=PA574 |title=Encyclopedia of Hinduism|last=Cush| first=Denise|last2= Robinson|first2= Catherine|last3= York|first3=Michael| publisher=Routledge|year= 2012|isbn=9781135189792|location=| pages= 573–574|language=en|quote=&quot;Despite its Hindu associations, Onam is celebrated by all communities.&quot;}}&lt;/ref&gt; ഓണം സംബന്ധിച്ച് പല [[ഐതിഹ്യം|ഐതിഹ്യങ്ങളും]] [[ചരിത്രം|ചരിത്രരേഖകളും]] നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും ഓണം ആത്യന്തികമായി ഒരു വിളവെടുപ്പു അഥവാ വ്യാപാരോത്സവമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indiatoday.in/art-culture/photo/onam-2021-onam-words-and-onam-related-phrases-291989-2021-08-17|title=ഓണം 2021 {{!}} ഓണച്ചൊല്ലുകളും ഓണപ്പദങ്ങളും|access-date=2021-08-21|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ഓണം [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] നിന്നും 
എട്ട്
സംക്രമിച്ചതാണെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധമതം. ഏ.ഡി.വരെ ദ്രാവിഡ ദേശം അതായത്  പ്രാചീന [[തമിഴകം]] പലനിലയിൽ സമാനവും ആയിരുന്നു. ഒരു സ്മരണയുടെ പ്രതീകമായിട്ടാണ് ഈ ഉത്സവം തുടക്കം കുറിച്ചത്. മഹാബലി സ്മരണയാണ് അത്. കർക്കടക സംക്രാന്തിയിലെ (മിഥുനാന്ത്യം) കലിയനുവെക്കൽ മുതൽ കന്നിയിലെ ആയില്യമകംവഴി ഇരുപത്തെട്ടാമോണംവരെ അതു നീളുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/spirituality/specials/onam-2021/traditional-rituals-related-with-onam-1.5903669|title=കലിയനുവെക്കൽ മുതൽ ഇരുപത്തെട്ടാമോണം വരെ...|access-date=2021-08-21|last=രവീന്ദ്രനാഥ്|first=എഴുമാവിൽ|language=en|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821124725/https://www.mathrubhumi.com/spirituality/specials/onam-2021/traditional-rituals-related-with-onam-1.5903669|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

[[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ [[കൊച്ചി]] നഗര പ്രദേശത്തുള്ള [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രധാന ഉത്സവമാണ് ഓണം. അത്തം നാളിൽ ആരംഭിച്ചു തിരുവോണത്തിന് അവസാനിക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ ഉത്സവം പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്നു. [[തൃക്കാക്കര|തൃക്കാക്കരയാണ്‌]] [[ഓണത്തപ്പൻ|ഓണത്തപ്പന്റെ]] ആസ്ഥാനം എന്നാണ് വിശ്വാസം. [[മഹാവിഷ്ണു]], [[മഹാദേവൻ]] എന്നിവരാണ് തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠകൾ. കൂടാതെ മഹാബലിക്കും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. എന്നാൽ വാമന സങ്കല്പത്തിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു പക്ഷെ വാമനൻ മഹാബലിക്കുമേൽ വിജയം നേടിയത് തൃക്കാക്കരയിൽ വച്ചാവാം. മഹാബലിയെ വാമനൻ പാതാളത്തിലേയ്ക്ക് ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തി എന്ന ഒരു ഐതീഹ്യത്തിന് പ്രചാരമുണ്ട്. പക്ഷെ ചവിട്ടി താഴ്ത്തിയ ഒരു കഥ എവിടെയും പറയുന്നില്ല. ഭാഗവത പുരാണത്തിലാണ് മഹാബലിയുടെ കഥ കാണപ്പെടുന്നത്. അതിൽ സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ സുന്ദരമായ സുതലത്തിലെ ചക്രവർത്തി ആക്കുകയും, അവിടെ മഹാവിഷ്ണു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദ്വാരപാലകനായി നിൽക്കുകയും അടുത്ത മന്വന്തരത്തിൽ ഇന്ദ്രനായി സ്വർഗ്ഗ ലോകത്തിൽ വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് തൃക്കാക്കരയിലെ ഐതീഹ്യം. 

കേരളീയരാണ് ഓണാഘോഷം നടത്തിയത് എന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യമെങ്കിലും ചരിത്രപരമായി അതിനേക്കാൾ വളരെ മുൻപേ തന്നെ [[തമിഴ് നാട്|കേരളത്തിലും മധുര ഉൾപ്പെട്ട തമിഴ് നാട്ടിലും]] മറ്റും ഓണാഘോഷം നടന്നിട്ടുള്ളതായി സംഘ കൃതികൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സംഘകാലകൃതിയായ 'മധുരൈകാഞ്ചി 'യിലാണ്‌ ഓണത്തെക്കുറിച്ചുളള ആദ്യപരാമർശങ്ങൾ കാണുന്നത്‌. തിരുമാൾ അഥവാ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തിരുനാളായിട്ടാണ് [[തിരുവോണം]] ആഘോഷിക്കുന്നതെന്ന് മധുരൈകാഞ്ചി അഞ്ഞൂറ്റി തൊണ്ണൂറ് മുതലുള്ള അടികളിൽ പറയുന്നു. വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ തിരുവോണം വിശേഷ ദിവസമാണ്.
ഇരുപത്തിയേഴ്നക്ഷത്രങ്ങളിൽ തിരുവോണമാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രാധാന്യം. &lt;ref name=&quot;maduraikanchi&quot;&gt;{{cite news |title=പത്തുപ്പാട്ട്– മധുരൈക്കാഞ്ചി |url=https://learnsangamtamil.com/maduraikanchi/ |accessdate=29 ഓഗസ്റ്റ് 2020 |work=മധുരൈക്കാഞ്ചി |date=8 ഡിസംബർ 2010 |language=en |quote=On Ōnam day, the birthday of Thirumal adorned with a gold garland who destroyed groups of Avunars, in the settlement of brave warriors adorned with bee-swarming flowers.. }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; പിന്നീട് കാർഷികവും വാണിജ്യവുമായി അതു മാറി. കോരിച്ചൊരിയുന്ന മഴയും പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയുമുള്ള കർക്കടകമാസത്തിന് ശേഷം മാനം തെളിയുന്ന ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഈ കാലത്താണ് വിദേശകപ്പലുകൾ പണ്ട് സുഗന്ധദ്രവ്യ വ്യാപാരത്തിനായി കേരളത്തിൽ കൂടുതലായി അടുത്തിരുന്നത്. അങ്ങനെ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ മാസത്തെ പൊന്നിൻ ചിങ്ങമാസമെന്നും ഓണത്തെ പൊന്നോണമെന്നും വിളിക്കാനുള്ള കാരണമതാണ്. കേരളത്തിൽ വിളവെടുപ്പിനേക്കാൾ അതിന്റെ വ്യാപാരത്തിനായിരുന്നു പ്രാധാന്യം.

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
[[സംഘകാലം|സംഘകാലത്ത്]] കേരളത്തിലും തമിഴ്‌നാട്ടിലുമെല്ലാം  മഴക്കാലത്ത് ഭജനമിരിക്കലും പഠനവും ഒക്കെയായി ജനങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ആറു മാസം മഴ ദീർഘമായി പെയ്തിതിരുന്നു. കാറും പടലും തീർന്ന് മഴമാറി വാണിജ്യം പുനരാരംഭിക്കുന്നത് ശ്രാവണ മാസത്തിലെ തിരുവോണ നാളിൽ ആണ്‌. ശ്രാവണത്തിന്റെ പാലി സമാന്തരമാണ്‌ ''സാവണം''. അത് ആദിരൂപം ലോപിച്ച് പാലിയുടെ തന്നെ നയമനുസരിച്ച് ''ആവണം'' എന്നും പിന്നീട് ''ഓണം'' എന്നും ഉള്ള രൂപം സ്വീകരിച്ചു  &lt;ref name=&quot;savanam&quot;&gt;{{cite book|title=ബുദ്ധന്റെ കാല്പാടുകൾ-പഠനം|last=പി.ഒ.|first=പുരുഷോത്തമൻ|publisher=പ്രൊഫ. വി. ലൈല|year=2006|isbn=81-240-1640-2|location=കേരളം|authorlink=പി.ഒ. പുരുഷോത്തമൻ|coauthors=}} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.languageinindia.com/june2016/prasanthmalayalamwords.pdf|title=ലോസ്റ്റ് വോഡ് ഇസ് ലോസ്റ്റ് വേൾഡ് - എ സ്റ്റഡി ഒഫ് മലയാളം|last=ഡോ. ആർ. ഐ.|first=പ്രശാന്ത്|date=6 June 2016|journal=Language in India|accessdate=2001 മാർച്ച് 3|doi=|issn=1930-2940}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S N Sadasivan : A social history of India&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt; {{cite book |last=പി.എം. |first=ജോസഫ്|authorlink= ഡോ.പി.എം.ജോസഫ്|coauthors= |title= മലയാളത്തിലെ പരകീയ പദങ്ങൾ|year=1995 |publisher=കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് |location=തിരുവനന്തപുരം |isbn=}} &lt;/ref&gt;വാണിജ്യത്തിന്റെ ആദ്യനാൾ മുതൽ അന്നു വരെ ദൂരെ നങ്കൂരമിട്ടു കിടന്നിരുന്ന [[കപ്പൽ|കപ്പലുകൾ]] [[സ്വർണ്ണം|സ്വർണ്ണവുമായി]] എത്തുകയായി. അതാണ്‌ പൊന്നിൻ [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസം]], പൊന്നോണം എന്നീ പേരുകൾക്കും പിന്നിൽ.

== ഐതിഹ്യങ്ങൾ ==

[[പ്രമാണം:033-vamana.jpg|thumb|right| വാമനനും മഹാബലിയും, ഒരു എണ്ണച്ഛായ ചിത്രം]]
{{main|മഹാബലി}}
&lt;nowiki&gt;ഒന്നിലധികം ഐതിഹ്യങ്ങളുള്ള ആഘോഷമാണ്‌ ഓണം. ഇതിൽ പ്രധാനം മഹാബലിയുടെ കഥ ‌തന്നെ. ഭാഗവതത്തിൽ അഷ്ടമസ്കന്ധത്തിൽ പതിനെട്ടു മുതൽ ഇരുപത്തിമൂന്ന് വരെയുള്ള അദ്ധ്യായങ്ങളിലായി ഭഗവാൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാമനാവതാരത്തെയും മഹാബലി ചക്രവർത്തിയെയും പറ്റി പറയുന്നുണ്ട് ഓണവും ഭാഗവതത്തിലെ മഹാബലിയും വാമനനും}}&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;.  [[അസുരൻ|അസുരരാജാവും]] വിഷ്ണുഭക്‌തനുമായിരുന്ന [[പ്രഹ്ലാദൻ|പ്രഹ്ലാദന്റെ]] പേരക്കുട്ടി ആയിരുന്നു മഹാബലി. മഹാബലി എന്ന വാക്കിനർത്ഥം 'വലിയ ത്യാഗം' ചെയ്‌തവൻ എന്നാണ്‌. [[ദേവൻ|ദേവൻമാരെപ്പോലു]]&lt;nowiki/&gt;മസൂയപ്പെടുത്തിയിരുന്നതായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ(മാവേലിയുടെ) ഭരണകാലം. അക്കാലത്ത്‌ മനുഷ്യരെല്ലാവരും ഒരുപോലെയായിരുന്നു. കള്ളവും ചതിയും പൊളിവചനങ്ങളും ഇല്ലായിരുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി ആയ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ഭഗവതി മാവേലിയുടെ രാജ്യത്തിൽ വിളയാടി. എങ്ങും എല്ലാവർക്കും സമൃദ്ധിയായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിക്കെ സ്വർഗ്ഗലോകം കൂടി പിടിച്ചടക്കണമെന്നും അങ്ങനെ തൃലോക ചക്രവർത്തി ആകണമെന്നുമുള്ള മോഹം മഹാബലിയിൽ ഉടലെടുത്തു. ഭയചകിതരായ ദേവന്മാർ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവമാതാവായ അദിതി മഹാവിഷ്ണുവിനെ തപസ് ചെയ്യുകയും തന്റെ മക്കളായ ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമെന്ന് വരം വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. മഹാബലി 'വിശ്വജിത്ത്‌' എന്ന യാഗം ചെയ്യവേ [[വാമനൻ|വാമനനായി]] അവതാരമെടുത്ത [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] ഭിക്ഷയായി മൂന്നടി മണ്ണ്‌ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഇത് മനസ്സിലാക്കിയ അസുരഗുരു [[ശുക്രാചാര്യൻ|ശുക്രാചാര്യരുടെ]] വിലക്കു വക വയ്ക്കാതെ മഹാബലി മൂന്നടി മണ്ണ്‌ അളന്നെടുക്കാൻ വാമനന്‌ അനുവാദം നൽകി. വാമന രൂപത്തിൽ വന്നത് ഭഗവാൻ ആണെന്ന് മഹാബലി മനസിലാക്കിയിരുന്നു. ആകാശംമുട്ടെ വളർന്ന വാമനൻ തന്റെ കാൽപ്പാദം അളവുകോലാക്കി. ആദ്യത്തെ രണ്ടടിക്കു തന്നെ [[സ്വർഗ്ഗം|സ്വർഗ്ഗവും]] [[ഭൂമി|ഭൂമിയും]] [[പാതാളം|പാതാളവും]] അളന്നെടുത്തു. മൂന്നാമത്തെ അടിക്കായി സ്ഥലമില്ലാതെവന്നപ്പോൾ മഹാബലി തന്റെ ശിരസ്സ്‌ കാണിച്ചുകൊടുത്തു. സംപ്രീതനായ വാമനൻ തന്റെ  പാദ സ്പർശത്താൽ മഹാബലിയെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാക്കി സ്വർഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ സുതലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി അവിടെ അദേഹത്തിന്റെ കാവൽക്കാരനായി നിലകൊള്ളുകയും, അടുത്ത മന്വന്തരത്തിലെ ഇന്ദ്രനായി വാഴിക്കാമെന്ന് വരം നൽകുകയും ചെയ്തു. കൂടാതെ ലോകാവസാനമായ പ്രളയം വരെ ആണ്ടിലൊരിക്കൽ തിരുവോണനാളിൽ തന്റെ പ്രജകളെ എല്ലാവിധ ഐശ്വര്യത്തോടും കൂടി ‌കാണുവാനുള്ള അനുഗ്രഹവും  മഹാബലിക്കു നൽകി. അങ്ങനെ ഓരോ വർഷവും തിരുവോണ നാളിൽ മഹാബലി വാമന സമേതനായി തന്റെ പ്രജകളെ [[അദൃശ്യൻ|അദൃശ്യനായി]] സന്ദർശിക്കാൻ വരുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം.

ഇതിന് മറ്റൊരു ഭാഷ്യവും ഉണ്ട്. മഹാബലിയുടെ ദുരഭിമാനം തീർക്കാനായാണു വാമനൻ അവതാരമെടുത്തത് എന്നാണ്‌. മഹാബലി പിന്നീട് വാമനൻ ആരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും തന്റെ പാപ പരിഹാരാർത്ഥം മൂന്നാമത്തെ അടി വക്കാനായി സ്വന്തം തല കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ  മഹാബലിയെ മോക്ഷ പ്രാപ്തനാക്കുകയും ജനിമൃതിയുടെ കരങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നുമുള്ള ഈ ഐതിഹ്യത്തിനു പക്ഷേ, അത്ര പ്രചാരമില്ല&lt;ref&gt;{{cite web | url =http://hinduism.about.com/library/weekly/extra/bl-onam.htm | title =The Story Behind Onam | access-date =2007-08-17 | archive-date =2007-09-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070908025957/http://hinduism.about.com/library/weekly/extra/bl-onam.htm | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;

=== പരശുരാമൻ ===
{{main|പരശുരാമൻ}}
[[പരശുരാമൻ|പരശുരാമകഥയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു ഐതിഹ്യവും ഓണത്തെ സംബന്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. [[വരുണൻ|വരുണനിൽനിന്ന്‌]] കേരളക്ഷേത്രത്തെ മോചിപ്പിച്ച്‌ [[ബ്രാഹ്മണൻ‍|ബ്രാഹ്മണർക്ക്‌]] ദാനം നൽകിയ പരശുരാമൻ അവരുമായി പിണങ്ങിപ്പിരിയുന്നു. മാപ്പപേക്ഷിച്ച ബ്രാഹ്മണരുടെ അഭ്യർത്ഥനയെ തുടർന്ന്‌ വർഷത്തിലൊരിക്കൽ തൃക്കാക്കരയിൽ അവതരിക്കുമെന്ന്‌ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഈ ദിവസം ഓണമെന്നും സങ്കൽപ്പമുണ്ട്‌. ഇതും കെട്ടുകഥയാണെന്നു തന്നെയാണ്‌ നിഗമനങ്ങൾ.പരശുരാമനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ വിവരിക്കുന്ന കൃതികൾ പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷം രചിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. എന്നാൽ അതിന് എത്രയോ മുമ്പുതന്നെ കേരളം ദേശമായി രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. &lt;ref name= praman&gt; {{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ എറണാകുളം ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= തൃശ്ശൂർ|isbn= 81-7690-105-9 }} &lt;/ref&gt;

=== ശ്രീബുദ്ധൻ ===
{{Main|ശ്രീബുദ്ധൻ}}
മാവേലിപുരാണം പോലെ സ്വാധീനമില്ലെങ്കിലും [[ബുദ്ധൻ|ശ്രീബുദ്ധനുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുള്ള കഥകളും ഉണ്ട്‌. സിദ്ധാർത്ഥ രാജകുമാരൻ ബോധോദയത്തിന്‌ ശേഷം ശ്രവണപദത്തിലേക്ക്‌ പ്രവേശിച്ചത്‌ ശ്രാവണമാസത്തിലെ തിരുവോണനാളിലായിരുന്നുവെന്ന്‌ ബുദ്ധമതാനുയായികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു. [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിന്‌]] ആധിപത്യമുണ്ടായിരുന്ന അന്നത്തെ കേരളം ഈ ശ്രാവണപദ സ്വീകാരം ആഘോഷപൂർവ്വം അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നതാണ്‌ ഓണമെന്ന്‌ അവർ സമർത്ഥിക്കുന്നു.  ശ്രാവണം ലോപിച്ച് ഓണം ആയത് ഇതിന്‌ ശക്തമായ തെളിവാണ്‌. &lt;ref name= savanam/&gt;

[[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമത]] വിശ്വാസിയും, പ്രജാസുഖത്തെ ലക്ഷ്യമായി ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമമായി ഭരണം നടത്തിയിരുന്നതുമായ ഒരു കേരളചക്രവർത്തിയെ ബ്രാഹ്മണരുടേയും, ക്ഷത്രിയരുടേയും ഉപജാപവും, കൈയ്യൂക്കുംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ബൗദ്ധനാണെന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താൽ ബഹിഷ്ക്കരിച്ച് ബ്രാഹ്മണമതം പുനഃസ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മ, കേരളത്തിലെ വിളയെടുപ്പുത്സവത്തോടൊപ്പം ആഘോഷിക്കുന്നതാണ് ഓണം. &quot;ഓണം, തിരുവോണം&quot; എന്നീ പദങ്ങൾ ശ്രാവണത്തിന്റെ തദ്ഭവങ്ങളാണ്. ശ്രാവണം എന്ന സംജ്ഞ ബൗദ്ധമാണ്. ബുദ്ധശിഷ്യൻമാർ ശ്രമണന്മാർ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധനെത്തന്നെയും]]  ശ്രമണൻ എന്നു പറഞ്ഞുവന്നിരുന്നു. വിനോദത്തിനും, വിശ്രമത്തിനും ഉള്ള മാസമാണ് ശ്രാവണം. ഓണത്തിന് മഞ്ഞ നിറം പ്രധാനമാണ്. ഭഗവാൻ ബുദ്ധൻ ശ്രമണപദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചവർക്ക് മഞ്ഞവസ്ത്രം നൽകിയതിനെയാണ് ഓണക്കോടിയായി നൽകുന്ന മഞ്ഞമുണ്ടും, മഞ്ഞപ്പൂകളും മറ്റും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഓണപ്പൂവ്വ് എന്നു പറയുന്ന മഞ്ഞപ്പൂവിന് അഞ്ച് ദളങ്ങളാണുള്ളത് അത് ബുദ്ധധ‌‌ർമ്മത്തിലെ പഞ്ചശീലങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി കരുതി വരുന്നു. ബുദ്ധമതം കേരളത്തിൽ ഇല്ലാതാക്കാൻ അക്രമങ്ങളും, ഹിംസകളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ സ്മരണ ഉണർത്തുന്നതാണ് ഓണത്തല്ലും, ചേരിപ്പോരും, വേലകളിയും, പടേനിയും മറ്റും. ബുദ്ധമതത്തെ ആട്ടിപ്പുറത്താക്കാൻ നമ്പൂതിരിമാർ ആയുധമെടുത്തിരുന്നു എന്ന് സംഘകളിയുടെ ചടങ്ങികളിൽ തെളിയുന്നുണ്ട്. ബൗദ്ധസംസ്ക്കാരം വളർച്ചപ്രാപിച്ചിരുന്ന തമിഴകത്ത് മുഴുവനും, പാണ്ഡ്യരാജധാനിയായിരുന്ന മധുരയിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഓണം മഹോത്സവമായി കൊണ്ടാടിയിരുന്നു. 'മധുരൈ കാഞ്ചി' എന്ന കൃതിയിൽ ഓണത്തെപ്പറ്റി പരാമർശങ്ങളുണ്ട്.  &lt;ref name= savanam11&gt; {{cite book |last=പണിക്കശ്ശേരി |first=വേലായുധൻ |authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി |coauthors= |title=അന്വേഷണം, ആസ്വാദനം -ലേഖനങ്ങൾ |year=2005 |publisher=കറന്റ് ബുക്‌‌സ് |location= കേരളം |isbn= 81-240-1504-X }} &lt;/ref&gt;

=== ചേരമാൻ പെരുമാൾ ===
{{പ്രധാന ലേഖനം|ചേരമാൻ പെരുമാൾ}}
[[മലബാർ മാനുവൽ|മലബാർ മാന്വലിന്റെ]] കർത്താവായ [[വില്ല്യം ലോഗൻ|ലോഗൻ]] ഓണാഘോഷത്തെ [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻപെരുമാളുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. പെരുമാൾ [[ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാംമതം]] സ്വീകരിച്ച്‌ [[മക്ക|മക്കത്തുപോയത്‌]][[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] തിരുവോണത്തിൻ നാളിലായിരുന്നുവെന്നും ഈ തിർത്ഥാടനത്തെ ആഘോഷപൂർവ്വം അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നതാണ്‌ ഓണാഘോഷത്തിന്‌ നിമിത്തമായതെന്നും [[വില്ല്യം ലോഗൻ|ലോഗൻ]] ഓണത്തെപ്പറ്റി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്‌.  ചേരമാൻ പെരുമാൾ ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിച്ചു തിരിച്ചു വരുന്ന വഴിയിൽ മരണപെടുകയും ചെയ്തു. തൃക്കാക്കര വാണിരുന്ന [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ പെരുമാളിനെ]] ചതിയിൽ ബ്രഹ്മഹത്യ ആരോപിച്ച് ജാതിഭൃഷ്ടനാക്കിയതും നാടുകടത്തി എന്നും എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തെ അത്യന്തം സ്നേഹിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങളുടെ എതിർപ്പിനെ തണുപ്പിക്കാൻ എല്ലാ വർഷവും തിരുവിഴാ നാളിൽ മാത്രം നാട്ടിൽ പ്രവേശിക്കാനുമുള്ള അനുമതി നൽകപ്പെട്ടെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രിതർക്കായി നൽകി രാജ്യം വിട്ടുവെന്നും ചില ചരിത്രകാരന്മാർ സമർത്ഥിക്കുന്നു. ആ ഓർമ്മക്കായിരിക്കണം [[#തൃക്കാക്കരയപ്പൻ|തൃക്കാക്കരയപ്പൻ]] എന്ന പേരിൽ  ഇന്നും ഓണത്തപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത്.&lt;ref name= savanam/&gt;{{Verify source|date=August 2020}}

=== സമുദ്രഗുപതൻ-മന്ഥരാജാവ് ===
ക്രി.വ. നാലാം ശതകത്തിൽ കേരളരാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[തൃക്കാക്കര]]യായിരുന്നു.{{Original research inline|date=August 2020}} ഓണം നടപ്പാക്കിയത്  അന്ന് ഇവിടം ഭരിച്ചിരുന്ന മന്ന രാജാവ് ആണ്‌ എന്ന് [[അലഹബാദ്]] ലിഖിതങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള തെളിവുകൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇത് ഒരു ചരിത്ര വസ്തുതയാകാമെന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. അതിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന മന്ഥാതാവ് പ്രസിദ്ധനായിരുന്ന കേരള രാജാവായിരുന്നു. [[സമുദ്രഗുപ്തൻ]] ദക്ഷിണേന്ത്യ ആക്രമിച്ച കൂട്ടത്തിൽ [[തൃക്കാക്കര]] ആക്രമിക്കുകയും എന്നാൽ മന്ഥരാജാവ് നടത്തിയ പ്രതിരോധത്തിലും സാമർത്ഥ്യത്തിലും ആകൃഷ്ടനായ സമുദ്രഗുപ്തൻ സന്ധിക്കപേക്ഷിക്കുകയും തുടർന്ന് കേരളത്തിനഭിമാനാർഹമായ യുദ്ധപരിസമാപ്തിയിൽ ആ യുദ്ധവിജയത്തിന്റെ സ്മരണക്കായി രാഷ്ട്രീയോത്സവമായി ഓണം ആഘോഷിക്കാൻ രാജാവ് വിളംബരം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും ലിഖിതങ്ങളിൽ{{which}} പറയുന്നു. ഈ രാജാവ് മഹാബലിയുടെ അവതാരമാണെന്നും ഈ അഭിപ്രായത്തിന്റെ വക്താക്കൾ പറയുന്നു.  &lt;ref&gt; കെ.എൻ. ഗോപാലപിള്ള: കേരള മഹാചരിത്രം ഒന്നാം ഭാഗാം,ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി നാൽപ്പത്തിയെട്ട്  തിരുവനന്തപുരം &lt;/ref&gt; എന്നാൽ സമുദ്രമാർഗ്ഗം തൃക്കാക്കര ആക്രമിക്കാൻ സാധ്യമല്ല എന്നതിനാൽ ഈ രാജാവ് അക്കാലത്തെ ചേര തലസ്ഥാനമായിരിന്ന കുട്ടനാട്/മാവേലി ആയിരുന്നിരിക്കാമെന്ന് മറ്റു ചിലർ വാദിക്കുന്നത്. മാവേലിക്കര (ഓടനാട്)  യിലെ സുപ്രധാനമായ കോട്ട (വേലി) ഉള്ളതു കൊണ്ടാണ് മാവേലി എന്ന പേരു വന്നതും മാവേലിക്കരയായിരുന്നു ചേര തലസ്ഥാനമെന്നുമാണ് ഈ നിഗമനത്തിനു പിന്നിൽ

=== ധാന്യദേവൻ ===
വാമനൻ പാതാളത്തിലേക്കു ചവിട്ടിത്താഴ്‌ത്തിയ മാവേലി ഓണക്കാലത്ത് ഭൂമിയിൽ വന്നു പോകുന്നത്, ഭൂമിയിൽ ആഴ്‌ന്ന് കിടന്ന് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മുളയ്ക്കുന്ന വിത്തിന്റെ ദേവതാരൂപത്തിലുള്ള സാമാന്യവത്കരണമാണെന്ന് പി. രഞ്ജിത് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;
രഞ്ജിത് പി. പ്രാചീന കേരളത്തിന്റെ കാർഷിക സംസ്കാരം- ഒരു മുഖവുര, പൂർണോദയ സാംസ്കാരിക പത്രിക കൊച്ചി. &lt;/ref&gt; കൃഷി സ്ഥലത്തു നിന്നു തന്നെ എടുക്കുന്ന ചുടാത്ത മണ്ണിലാണ് ചതുഷ്കോൺ ആകൃതിയിൽ തീർക്കുന്ന തൃക്കാക്കരയപ്പന്റെ രൂപം എന്നത് പലയിടങ്ങളിലും കോൺ ആകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന സസ്യദേവതാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണത്രെ.

== ചരിത്രം ==
{{Main|കേരളചരിത്രം}}
[[സംഘകാലം|സംഘകാല]] കൃതികളെ (ക്രി മു. 300 മുതൽ) വ്യക്തമായി അപഗ്രഥിച്ചതിൽ നിന്ന് ഓണത്തെപ്പറ്റിയുള്ള പ്രാചീന പരാമർശങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ദ്രവിഴാ എന്നാണ് അന്ന് ഓണത്തിനെ പറഞ്ഞിരുന്നത്. ചരിത്രമനുസരിച്ചു നോക്കുമ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ വിജയമാണ് ഇതിൽ നിന്നും വ്യക്തമാകുന്നത്

അതായത് വാമനൻ വിജയം ആണ് ആഘോഷിക്കുന്നത് വിഷ്ണു 5 അവതാരം വാമനൻ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|തൃക്കാക്കാര]] ആപ്പൻ ആയിട്ട് ഒരുക്കി വെക്കുന്ന ആചാരം ഇതു ഹിന്ദു മത കഥേട്രം ആരാധന ആണ് നമ്മാൾവർ കൃതികൾ പറയുന്നു . 108 ദിവ്യ ദേശത്തിൽ ഉള്ള ക്ഷേത്രം ഓണം ആയിട്ട് ബന്ധം ഉള്ളത് ആണ് മനസിലക്കാം&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=108 divya desham|title=|date=}}&lt;/ref&gt;. ഓണം കേരളീയമോ ഭാരതീയമോ ആയ ആചാരമല്ല എന്നാണ് എൻ.വി. കൃഷ്ണവാരിയർ പറഞ്ഞു വച്ചിട്ടുള്ളത്. പുരാതന ഇറാഖിലെ അസിറിയയിൽ നിന്നാണത്രെ ഓണാചാരങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അവിടത്തെ സിഗുറായി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടായിരുന്നു ഈ ആചാരം. അസിറിയക്കാർ ക്രിസ്തുവിന് ഏതാണ്ട് 2000 വർഷം മുമ്പ് ഭാരതത്തിലെത്തി തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാനമുറപ്പിച്ചതോടെയാണ് ഓണാചാരങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലേക്ക് സംക്രമിച്ചതെന്നും  സിഗുറായി ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മാതൃകയിലാണ് നാം തൃക്കാക്കരയപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതെന്നും എൻ.വി. തെളിവായി സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.  &lt;ref&gt; {{cite web | url = http://malayalam.webdunia.com/miscellaneous/special07/onam/0708/20/1070820079_1.htm| title = ഓണം മലയാളിയുടെ സ്വന്തമോ?| author =ടി. ശശീമോഹൻ| last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | format = | work = | publisher = | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = അസുരന്മാരായ അസറിയക്കാരാണ് ദ്രാവിഡന്മാരായി മാറിയത്. ചരിത്രത്തിലെ ആര്യ- ദ്രാവിഡ സംഘർഷം ആണ് പുരാണത്തിലേയും ഐതിഹ്യങ്ങളിലേയും ദേവാസുര യുദ്ധമായി ചിത്രീകരിച്ചത് എന്നു വേണം അനുമാനിക്കാൻ. ഓണക്കഥയിലും അങ്ങനെതന്നെ. ആര്യന്മാർ ദ്രാവിഡരെ ആക്രമിച്ച് കീഴ്പ്പെടുത്തിയതാണ് ഓണാഘോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയായി പുരാണങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. അസിറിയയിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലെത്തിയവർ മധ്യ ഇന്ത്യ യും- ഭൂമിയും , പിന്നീട് ഉത്തരേന്ത്യയും - സ്വർഗവും- , തെക്കേ ഇന്ത്യയും -പാതാളവും - ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കി ഭരിച്ചു. ഇന്ത്യ അവരുടെ നാടായി മാറി. ആദിമദ്രാവിഡർ വന്നുകയറിയ ആര്യൻമാർക്കെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തത് സ്വാഭാവികം. പക്ഷേ ക്രമേണ ആര്യന്മാർ ശക്തന്മാരായി. ദ്രാവിഡ രാജാവിനെ തോൽപ്പിച്ച് തെക്കോട്ട് ഓടിച്ചു വിട്ടു. മൂന്നടി കൊണ്ട് സ്വർഗവും ഭൂമിയും പാതാളവും വാമനൻ സ്വന്തമാക്കിയത് ആര്യന്മാരുടെ അധിനിവേശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദ്രാവിഡ രാജാവ് (അസുര രാജാവ്) അഭയം പ്രാപിച്ച പാതാളം കേരളമാണെന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. വാമനൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരമാണ്. ഇന്നു കാണുന്ന കേരളം എന്നൊരു പ്രദേശം അന്നു ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കില്ല. കാരണം, ആറാമത്തെ അവതാരമായ പരശുരാമനാണല്ലോ കേരളം മഴുവെറിഞ്ഞ് കടലിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്തത്. വാമനനായ ആര്യ നായകൻ, ദ്രാവിഡ രാജ-ാവായ ബലിയെ തോൽപിച്ച്, ഇന്ന് കേരളം ഉള്ളയിടത്ത് അന്നുണ്ടായിരുന്ന പാതാളക്കടലിലേക്ക് താഴ്ത്തിയിരിക്കണം}} &lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ആന്ധ്ര, കർണ്ണാടകം എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പൊതുവായും തമിഴ്നാട്ടിൽ പ്രത്യേകമായും ഓണാഘോഷം നിലവിലിരുന്നു. തിരുപ്പതിയിലേയും തൃക്കാക്കരയിലേയും പേരിന്റെ സാദൃശ്യം മധുരയിലെ ഓണാഘോഷത്തിനിടക്കുള്ള ഓണത്തല്ലിനെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ചേരൊപ്പോര്, അത്തച്ചമയത്തേയും ഓണക്കോടിയെയും അനുസ്മരിക്കുന്ന മറ്റു ചടങ്ങുകളും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഈ നിഗമനം വച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ആര്യദ്രാവിഡ സംഘട്ടനങ്ങളാണ് ദേവാസുര യുദ്ധങ്ങളായി പുരാണങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് അനുമാനിയ്ക്കാം.


[[സംഘസാഹിത്യം|സംഘസാഹിത്യത്തിലെ]]തന്നെ പത്തുപാട്ടുകളിലുൾപ്പെടുന്ന 'മധുരൈ കാഞ്ചി'യിലും ഓണത്തെക്കുറിച്ച്‌ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name= praman/&gt; ബി.സി. രണ്ടാം ശതകത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന 'മാങ്കുടി മരുതനാർ' എന്ന പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരിയായിരുന്ന [[മധുര|മധുരയിൽ]] ഓണം ആഘോഷിച്ചിരുന്നതായി അതിൽ വർണ്ണനയുണ്ട്‌. ശ്രാവണ പൗർണ്ണമിനാളിലായിരുന്നു മധുരയിലെ ഓണാഘോഷം. മഹാബലിയെ ജയിച്ച വാമനന്റെ സ്മരണയിലായിരുന്ന മധുരയിലെ ഓണാഘോഷത്തിൽ 'ഓണസദ്യയും' പ്രധാനമായിരുന്നു. ഒമ്പതാം ശതകത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പെരിയാഴ്വരുടെ 'തിരുമൊഴി' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലും ഓണത്തെക്കുറിച്ച്‌ പരാമർശമുണ്ട്‌. ചേരന്മാരിൽ നിന്ന് കടം എടുത്ത അല്ലെങ്കിൽ അനുകരിച്ചായിരിക്കാം ഈ ഓണാഘോഷം അവരും നടത്തിയിരുന്നത്. എന്നാൽ അത് [[കൃഷി|കൃഷിയുടെ]] വിളവെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് നടത്തിയത്. മരുതം തിണയിൽ അതായത് തമിഴ് നാട്ടിൽ ആണ് കൂടുതൽ കൃഷി പണ്ടും എന്നതിന് ഇത് തെളിവാണ്. &lt;ref name=&quot;soman&quot;&gt; {{cite book|url=|title=പ്രാചീന കേരളചരിത്ര സം‍ഗ്രഹം|last=ഇലവും‍മൂട്|first=സോമൻ|publisher=ധന്യാ ബുക്സ്|others=|year=2000|isbn=|editor=|edition=രണ്ടാം എഡിഷൻ|series=|location=പുതുപ്പള്ളി|pages=|language=|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=സോമൻ ഇലവും‍മൂട്|accessdate=27 ഏപ്രിൽ 2007|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|month=April}} &lt;/ref&gt;

[[മലബാർ മാന്വൽ|മലബാർ മാന്വലിന്റെ]] കർത്താവ് [[വില്ല്യം ലോഗൻ|ലോഗൻ സായ്പിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ എ.ഡി. 825 മുതലാണ്‌ ഓണം ആഘോഷിച്ചു തുടങ്ങിയത്‌. മഹാബലിയുടെ ഓർമ്മക്കായി [[ഭാസ്കര രവിവർമ്മ]]യാണിത്‌ ആരംഭിച്ചതെന്നും ലോഗൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കേരള ചരിത്ര കർത്താവ്‌ കൃഷ്ണപിഷാരടി, എ.ഡി. 620നും 670നും ഇടയിൽ ഓണം ആഘോഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയതായി പറയുന്നു. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കേരളം സന്ദർശിച്ച അറബിസഞ്ചാരി [[അൽബി റൂണി]]യും 1154ൽ വന്ന [[ഈജിപ്റ്റ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]] സഞ്ചാരി അൽ ഇദ്രീസിയും 1159ൽ ഫ്രഞ്ച്‌ സഞ്ചാരി ബഞ്ചമിനുമെല്ലാം മലയാളിയുടെ ഓണത്തെക്കുറിച്ചും ആഘോഷങ്ങളെക്കുറിച്ചും കളികളെക്കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്നുണ്ട്‌.

ഓണാഘോഷത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ശിലാലിഖിതങ്ങളും കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുണ്ട്‌. 10ാ‍ം നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഇവ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. &quot;ആണ്ടുതോറും നടന്നുവരുന്ന ഓണാഘോഷങ്ങൾ ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സമാധാനവും ശാന്തിയും നിലനിർത്താനും സഹായിക്കുന്നുണ്ട്‌&quot;.

പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽത്തന്നെ സ്ഥാണു രവികുലശേഖരൻ എന്ന രാജാവിന്റെ തിരുവാറ്റ്‌ ലിഖിതത്തിലും ഓണത്തെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്‌. വിദേശനിർമ്മിത വസ്‌തുക്കൾ ഓണക്കാഴ്ച നൽകി പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ ദേശീയോത്സവത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം ഏറ്റുവാങ്ങിയിരുന്നു. കേരളത്തിലെ രാജാക്കൻമാരെല്ലാം ആ പള്ളി ഓണത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ [[തൃക്കാക്കര]] എത്തിച്ചേരുക പതിവായിരുന്നു എന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. കാലക്രമത്തിൽ ഇത് കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരത്തിൽ നടത്തിവരുകയും പിന്നീട് കേരളസർക്കാർ ഇത് ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.  {{Ref|statemanual}} 

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട [[ഉണ്ണുനൂലി സന്ദേശം|'ഉണ്ണുനൂലി സന്ദേശ'ത്തിലും]] അഞ്ചാം ശതകത്തിലെഴുതിയ [[ഉദ്ദണ്ഡശാസ്ത്രികൾ|ഉദുണ്ഡശാസ്‌ത്രികളുടെ]] കൃതിയിലും ഓണത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്‌. 1286ൽ മതപ്രചാരണാർത്ഥം എത്തിയ [[ഫ്രയർ ഒഡോറിക്|ഫ്രയർ ഒഡോറിക്കും]] 1347ൽ [[കോഴിക്കോട്‌]] താമസിച്ചിരുന്ന റീഗ്‌ നെല്ലിയും മഹാബലിയുടെ തിരിച്ചുവരവിനെപ്പറ്റി ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്‌. എ.ഡി. 1200ൽ കേരളം സന്ദർശിച്ച അസീറിയക്കാരൻ 'പിനോർ ജോൺ' തന്റെ കൃതിയായ 'ഓർമ്മകളിൽ' ഇപ്രകാരം എഴുതുന്നു. {{Fact}}

&quot;ഇവിടെ സവിശേഷമായ ഒരു ഉത്സവം നടക്കുന്നുണ്ട്‌. നല്ലവനായ ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ സ്മരണയാണ്‌ അതിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നത്‌. ജനങ്ങൾ വളരെ സന്തോഷത്തോടെയാണ്‌ ഈ നാളുകളിൽ കഴിയുന്നത്‌. പല കളികളും കാണിച്ച്‌ അവർ ആഹ്ലാദം പങ്കിടുന്നു.&quot;

ഉദ്ദണ്ഡശാസ്ത്രി എന്ന ഒരു സംസ്‌കൃത കവി 'ശ്രാവണ'മെന്ന ഒരു ഉത്സാവത്തെ കുറിച്ചെഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഓണമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://journals.akademicka.pl/cis/article/view/1509/1359|title=A Scholar Poet from the Neighbouring Land: Uddaṇḍa Śāstrin's Perceptions of Kerala|last=രാജേന്ദ്രൻ|first=ചെട്ടിയാർത്തൊടി|date=}}&lt;/ref&gt;

[[മഹാബലി|മഹാബലിയുടെ]] പാരമ്പര്യം അവകാശപ്പെട്ടിരുന്ന [[w: Bana Kingdom|ബാണർ]] എന്ന [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രയിലെ]] പ്രാചീനഗോത്രവംശജരായിരുന്ന നായകന്മാരായിരുന്നു ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളഭരണ]] കാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] പല നാടുകളും ഭരിച്ചിരുന്നത്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] സാഹചര്യങ്ങൾ പ്രതികൂലമായപ്പോൾ അവരിൽ ചിലർ [[കേരളം|കേരളത്തിലേക്ക്]] വരികയുണ്ടായി. ഇവരുടെ ഇടയിൽനിന്ന് പ്രബലനും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറയും]], [[തൃക്കാക്കര| തൃക്കാക്കരയും]] ഭരിച്ചിരുന്നതുമായ 'മാവേലി' എന്നു പേരായ ഒരു രാജാവ്, [[ഒറീസ|ഒറീസയിലും]], [[കർണാടക|കർണാടകയിലും]] [[മഹാബലി|മഹാബലിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യം|ഐതിഹ്യവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട് നടത്തിയിരുന്ന ആഘോഷത്തെ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] കൊയ്ത്തുത്സവവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ഓണാഘോഷം രൂപപ്പെടുത്തി. എന്നാണ് ചരിത്രപണ്ഡിതനായിരുന്ന [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്|കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പിന്റെ]] നിഗമനം.
&lt;ref&gt;
{{cite book 
|last=ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്
|first= കെ.
|authorlink=കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്
|coauthors= 
|editor= 
|others= 
|title=[[വിശ്വാസത്തിന്റെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ]] 
|script-title= 
|origdate=
|origyear= 1998
|year= 2000
|origmonth= 
|url= 
|format= 
|accessdate= 
|edition=രണ്ടാം 
|series= 
|date=
|month=
|publisher=[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി]]
|location= കോഴിക്കോട്
|language= [[മലയാളം]]
|isbn=
|oclc= 
|doi= 
|id= 
|page=13 
|chapter= 
|chapterurl= 
|quote= ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചോളഭരണകാലത്ത് തമിഴ്നാട്ടിലെ പല നാടുകളും ഭരിച്ചത് ബാണവംശജരായ നായകന്മാരായിരുന്നു. മഹാബലിയുടെ പിന്മുറക്കാരാണ് തങ്ങളെന്ന് ബാണവംശക്കാർ അവകാശപ്പെട്ടു. വാസ്തവത്തിൽ ബാണന്മാർ ആന്ധ്രയിലെ ഒരു പ്രാചീന ഗോത്രം മാത്രമാണ്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ പല്ലവരുടെ കീഴിൽ അവർ ശക്തരായി തീരുകയുണ്ടായി. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പാണ്ഡ്യരാജ്യശക്തി ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ അവരിൽ ചിലർ കേരളത്തിലേക്ക് കടന്നു. അങ്ങനെ പ്രബലനായി തൃപ്പൂണിത്തുറയും തൃക്കാക്കരയും മറ്റും ഭരിച്ച ഒരു മാവേലി മന്നൻ, ഒറീസയിലും കർണാടകത്തിലും നടപ്പുള്ളതും മഹാബലിയുടെ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും ആയ ആഘോഷത്തെ കേരളത്തിലും കൊണ്ടാടാമെന്ന് വെച്ചു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം തന്റെ കുടുംബമാഹാത്മ്യത്തെ കേരളത്തിലെ കൊയ്ത്തുത്സവവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ഓണാഘോഷമാക്കി ഉയർത്തി.}}&lt;/ref&gt;

== ഓണാഘോഷങ്ങൾ ==

=== കലിയനു വെക്കൽ ===
കർക്കിടമാസത്തിൽ ആചരിക്കുന്ന ഒരൂ ചടങ്ങാണിത്. ഇതോടെയാണ് ഓണച്ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുന്നത്.  കർക്കടകത്തിന്റെ അധിപനാണ് കലിയനെന്നാണ് വിശ്വാസം. കലിയൻ കോപിച്ചാൽ കർക്കിടകം കലങ്ങുമെന്നും പ്രീതിപ്പെട്ടാൽ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളും വരും എന്ന് കരുതിപ്പോരുന്നു . പ്രിയപ്പെട്ടതെന്നു തോന്നും ആഹാരം കലിയനെ സ്മരിച്ച് ഒരു ചിരട്ടയിൽ മാ പ്‌ളാവില, കൂവയില, പച്ചയീർക്കിൽ, വാഴത്തട എന്നിവകൊണ്ട് കാള,  നുകം, കലപ്പ, കൈക്കോട്ട്, പാളത്തൊപ്പി എന്നിവയുണ്ടാക്കി ആഹാരത്തോടൊപ്പം ത്രിസന്ധ്യയിൽ കലിയനു സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ ആർപ്പും കുരവയും വാദ്യാഘോഷങ്ങളും മുഴങ്ങും.  'കലിയനോ കലിയൻ... കനിയണേ ഭഗവൻ' എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/spirituality/specials/onam-2021/traditional-rituals-related-with-onam-1.5903669|title=കലിയനുവെക്കൽ മുതൽ ഇരുപത്തെട്ടാമോണം വരെ...|access-date=2021-08-21|last=രവീന്ദ്രനാഥ്|first=എഴുമാവിൽ|language=en|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821124725/https://www.mathrubhumi.com/spirituality/specials/onam-2021/traditional-rituals-related-with-onam-1.5903669|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== അത്തപ്പൂക്കളം ===
{{Main|ഓണക്കളം}}
[[File:ഒത്തൊരുമപൂക്കളം.jpg|thumb|2011ലെ ഓണാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച് സപ്തംബർ 11ന്, കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ (ഇന്ത്യ) ടൌൺ സ്ക്വയറിൽ നിർമ്മിച്ച ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൂക്കളം. വലിപ്പത്തിൽ [[ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡുകൾ|ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കാർഡിലും]] [[ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സ്|ലിംക ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കാർഡിലും]] പൂക്കളം സ്ഥാനം പിടിച്ചു]]
ഓണത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷത്തിൽപ്പെട്ടതാണ് ഓണപ്പൂക്കളം. തിരുവോണദിവസം വരുന്ന മാവേലിത്തമ്പുരാനെ സ്വീകരിക്കുന്നതിന്‌ [[അത്തം]] മുതൽ ഒരുക്കങ്ങളാരംഭിക്കുകയാണ്‌. 'അത്തം പത്തോണം' എന്ന്‌ ചൊല്ല്‌. മുറ്റത്ത്‌ തറയുണ്ടാക്കി [[ചാണകം]] മെഴുകി [[അത്തപ്പൂവ്|പൂക്കളമൊരുക്കുന്നു]]. ചിങ്ങത്തിലെ അത്തംനാൾ മുതലാ‍ണ് പൂക്കളം ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യത്തെ ദിവസമായ അത്തംനാളിൽ ഒരു നിര പൂ മാത്രമേ പാടുള്ളൂ. ചുവന്ന പൂവിടാനും പാടില്ല. രണ്ടാം ദിവസം രണ്ടിനം പൂവുകൾ മൂന്നാം ദിവസം മൂന്നിനം പൂവുകൾ എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ദിവസവും കളത്തിന്റെ വലിപ്പം കൂടി വരുന്നു. [[ചോതി|ചോതിനാൾ]] മുതൽ മാത്രമേ [[ചെമ്പരത്തിപ്പൂവ്|ചെമ്പരത്തിപ്പൂവിന്‌]] പൂക്കളത്തിൽ സ്ഥാനമുള്ളൂ. [[ഉത്രാടം|ഉത്രാടത്തിൻനാളിലാണ്‌‍]] പൂക്കളം പരമാവധി വലിപ്പത്തിൽ ഒരുക്കുന്നത്‌. മൂലം നാളിൽ ചതുരാകൃതിയിലാണ് പൂക്കളം ഒരുക്കേണ്ടത്. പലപ്പോഴും ഓണത്തപ്പൻ, മഹാബലി എന്നിവരും ഇതിൽ ഇടം പിടിക്കാറുണ്ട്.

=== തിരുവോണനാളിലെ ചടങ്ങുകൾ ===
[[File:Onam Design With Arimavu.JPG|thumb|250px| അരിമാവ് കൊണ്ട് കോലമിടുന്നത് ഓണത്തിൻ്റെ ഒരു ആചാരമാണ്]]
പ്രാദേശികമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉള്ള ചടങ്ങുകളാണ് ഓണത്തിന്. സാധാരണയായി തിരുവോണപുലരിയിൽ കുളിച്ചു കോടിവസ്‌ത്രമണിഞ്ഞ്‌ ഓണപ്പൂക്കളത്തിന്‌ മുൻപിൽ ആവണിപ്പലകയിലിരിക്കുന്നു. ഓണത്തപ്പന്റെ സങ്കൽപരൂപത്തിന്‌ മുന്നിൽ [[മാവ്‌]] ഒഴിച്ച്‌, പൂക്കുല നിരത്തി പൂവട നിവേദിക്കുന്നു. ഓണനാളിൽ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ചടങ്ങാണിത്‌. [[കളിമണ്ണ്|കളിമണ്ണിലാണ്‌]] രൂപങ്ങൾ മെനഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. രണ്ടുദിവസം വെയിലത്താണിവ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കുന്നത്‌. മറ്റു പൂജകൾ പോലെതന്നെ തൂശനിലയിൽ [[ദർഭപുല്ല്]] വിരിച്ച് തൃക്കാക്കരയപ്പനെ സങ്കല്പിച്ച് ഇരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന്‌ [[അട]] നിവേദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 

തിരുവോണച്ചടങ്ങുകളിൽ വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്‌ തൃക്കാക്കരക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാബലി ചക്രവർത്തിയെ വരവേൽക്കുന്നത്‌. വാമനന്റെ കാൽപാദം പതിഞ്ഞ [[ഭൂമി|ഭൂമിയെന്ന]] അർത്ഥത്തിലാണ്‌ 'തൃക്കാൽക്കര' ഉണ്ടായതെന്ന്‌ ഐതിഹ്യം. പുരാതന കേരളത്തിന്റെ ആസ്ഥാന മണ്ണിൽ വാമന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ഏക ക്ഷേത്രം തൃക്കാക്കരയാണ്‌. മഹാവിഷ്ണു പ്രതിഷ്ഠയിൽ വാമനനെയാണ് ഇവിടെ പൂജിക്കുന്നത്.

കുട്ടികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കും ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ച് പുതുവസ്ത്രങ്ങൾ (കോടിവസ്ത്രം) വാങ്ങി നൽകുന്ന ചടങ്ങ് കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണപ്പെടുന്നു. കുട്ടികൾക്ക് ധരിക്കാനായി വാങ്ങുന്ന ചെറിയമുണ്ടിനെ [[ഓണ മുണ്ട്]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സാധാരണയായി കൈത്തറിയിൽ കസവുകരയോടുകൂടിയ ഒറ്റമുണ്ടായിരിക്കും ഇത്.

=== തൃക്കാക്കരയപ്പൻ ===
[[File:Onam thrikkakkarappan kerala.jpg|thumb|250px| മണ്ണ് കോണ്ട് നിർമ്മിച്ച തൃക്കാക്കരയപ്പന്മാർ]]
[[തൃശൂർ|തൃശൂർജില്ലയിലെ]] തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ തിരുവോണദിവസം തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ഒരുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തികളിൽ ഒരാളാണ് തൃക്കാക്കരയപ്പൻ. ഇത് മഹാവിഷ്ണു അഥവാ വാമനനാണ്. മഹാബലി, മഹാദേവൻ എന്നിവർക്കും ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവം കൂടിയാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. പാലക്കാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉത്രാടം നാളിലെ ഈ പരിപാടി തുടങ്ങുന്നു. ഓണത്തിനു ദിവസങ്ങൾക്കു മുൻപു തന്നെ മണ്ണുകൊണ്ട് തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ഉണ്ടാക്കും. ഓണത്തലേന്ന്, അതായത് ഉത്രാടദിവസം സന്ധ്യയ്ക്കു മുൻപ് ഈ തൃക്കാക്കരയപ്പനെ പൂമുഖത്തു വയ്ക്കും. മഹാബലിയെ വരവേൽക്കുന്നതിനായാണ്‌ വീട്ടുമുറ്റത്തോ ഇറയത്തോ ആണ്‌ തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ഒരുക്കുന്നത്.  അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ച് അതിനു മുകളിൽ കളിമണ്ണുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ തൃക്കാക്കരയപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. ഇതിനെ '''ഓണം കൊള്ളുക''' എന്നും പറയുന്നു. (ഇന്ന് മരം കൊണ്ടും തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്) തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ചെറിയ പീഠത്തിൽ ഇരുത്തി [[തുമ്പ|തുമ്പക്കുടം]], പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഇതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു. കത്തിച്ച [[നിലവിളക്ക്]], [[ചന്ദനത്തിരി]], [[അട|വേവിച്ച അട]], മുറിച്ച [[തേങ്ങ|നാളികേരം]], [[അവിൽ]], [[മലർ]] തുടങ്ങിയവയും ഇതിനോടപ്പം വക്കുന്നു. പിന്നെ മൂന്നു ദിവസം ഈ തൃക്കാക്കരയപ്പനെ ഗൃഹനാഥൻ തന്നെ രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും പൂജിക്കും. തൃക്കാക്കരയപ്പൻ ബുദ്ധസ്തൂപങ്ങളുടെ പ്രതീകമാണ്‌ എന്നും വിശ്വസിക്കുന്നവരുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയപ്പനു നേദിച്ച ഭക്ഷണം മാത്രമേ നാം കഴിക്കാവു എന്നൊരു കീഴ്വഴക്കവും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. 
{{Cquote| തൃക്കാരപ്പോ പടിക്കേലും വായോ &lt;br /&gt; ഞാനിട്ട പൂക്കളം കാണാനും വയോ (&lt;small&gt;മൂന്നൂ പ്രാവശ്യം ആവർത്തിച്ച്&lt;/small&gt;) &lt;br /&gt; ആർപ്പേ.... റ്വോ റ്വോ റ്വോ }}
എന്ന് ആർപ്പ് വിളിച്ച് അടയുടെ ഒരു കഷണം [[ഗണപതി|ഗണപതിക്കും]] മഹാബലിക്കുമായി നിവേദിക്കുന്നു. ഇത് ഓണത്തപ്പനെ വരവേൽക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്‌. തുടർന്ന് അരിമാവുകൊണ്ടുള്ള [[കോലം]] വീടിലെ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും അണിയുന്നു. ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ഓണസദ്യയാണ്‌ തിരുവോണനാളിലെ പ്രധാന ഇനം. ഓണനാളിൽ വീട്ടിലെ മൃഗങ്ങൾക്കും [[ഉറുമ്പ്|ഉറുമ്പുകൾക്കും]] സദ്യ കൊടുക്കണമെന്ന് ഒരു വിശ്വാസമുണ്ട്. ഉറുമ്പുകൾക്കും മറ്റുമായി അരിമാവ് പഞ്ചസാരയിട്ട് കുറുക്കി ചെറിയ കലങ്ങളിൽ അവിടവിടെയായി വക്കാറുണ്ട്. ഇതിനുശേഷം ഓണക്കളികളും. ഓണം കഴിഞ്ഞാൽ, മണ്ണു കൊണ്ടുള്ള ഈ തൃക്കാക്കരയപ്പന്റെ രൂപം ജലാശയത്തിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്ന രീതിയാണു പലയിടങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2021/08/19/rituals-in-onam.html|title=ആചാരപ്പെരുമയിൽ ഓണം , അറിയണം ഇക്കാര്യങ്ങൾ|access-date=2021-08-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== ഓണക്കാഴ്ച ===

[[File:Kazchakkula.JPG|thumb|250px| കാഴ്ചക്കുലകൾ]]
[[ജന്മി|ജന്മിയുമായുള്ള]] ഉടമ്പടി പ്രകാരം പാട്ടക്കാരനായ കുടിയാൻ നൽകേണ്ടിയിരുന്ന നിർബന്ധപ്പിരിവായിരുന്നു ഓണക്കാഴ്ച സമർപ്പണം. പണ്ടുമുതൽക്കേ [[വാഴ|വാഴക്കുലയായിരുന്നു]] പ്രധാന കാഴ്ച. കൂട്ടത്തിലേറ്റവും നല്ല കുലയായിരുന്നു കാഴ്ചക്കുലയായി നൽകിയിരുന്നത്‌. കാഴ്ചയർപ്പിക്കുന്ന കുടിയാന്മാർക്ക് ഓണക്കോടിയും പുടവകളും സദ്യയും ജന്മിമാർ നൽകിയിരുന്നു. ഇത് കുടിയാൻ-ജന്മി ബന്ധത്തിന്റെ അടിമാവസ്ഥയെക്കാണിക്കുന്നു. കാണം ഭൂമി വിറ്റ് ജന്മിമാർ ഓണം ഉണ്ടപ്പോൾ കോരന് കുമ്പിളിൽ കഞ്ഞി എന്ന ബഹിഷ്കൃത ദയനീയ അവസ്ഥയായിരുന്നു കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. പക്ഷേ ഇന്ന്‌ കാഴ്ചയർപ്പിക്കുന്നത്‌ കുടിയാൻ ജൻമിക്കല്ലെന്ന്‌ മാത്രം.

ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കാണ്‌ ഇന്ന് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് മുതൽക്കേ ഗുരുവായൂർ അമ്പലത്തിലെ കാഴ്ച കുല സമർപ്പണം പ്രസിദ്ധമാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് കാഴ്ചകുലകളാണ് ഭക്തർ ഉത്രാടദിവസം ഗുരുവായൂരപ്പനു സമർപ്പിക്കപെടുന്നത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ചെങ്ങഴിനാട്  ([[ചൂണ്ടൽ]], [[പുത്തൂർ]]‍, [[പേതമംഗലം|പേരാമംഗലം]],വേലൂര്, [[എരുമപ്പെട്ടി]], [[പഴുന്നാന]]) തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാഴ്ചക്കുലകൃഷി നടത്തുന്നുണ്ട്. [[കല്യാണം]] കഴിഞ്ഞ ആദ്യവർഷത്തിലെ ഓണത്തിന്‌ പെൺവീട്ടുകാർ ആൺവീട്ടിലേക്ക്‌ കാഴ്ചക്കുല കൊണ്ടുചെല്ലണം എന്നതും ഒരു ചടങ്ങാണ്‌. സ്വർണനിറമുള്ള ഇത്തരം കുലകൾ പക്ഷേ ആൺവീട്ടുകാർക്കുമാത്രമുള്ളതല്ല. അയൽക്കാർക്കും വേലക്കാർക്കുമെല്ലാം അതിൽ അവകാശമുണ്ട്‌. ഇത്‌ [[ക്രിസ്ത്യൻ|ക്രിസ്‌ത്യാനികളുടെയും]] [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെയും]] കാരന്ദ. [[മുസ്ലീം]] സമുദായത്തിന്‌ ഒരു വ്യത്യാസമുണ്ട്‌. ഇവിടെ ആൺവീട്ടുകാർ പെൺവീട്ടുകാർക്കാണ്‌ കാഴ്ചക്കുല നൽകി വരുന്നത്‌. ഇന്ന്‌ തൃശൂരും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലും ആയിരങ്ങൾ മുടക്കി ആവേശപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന കച്ചവടമാണ്‌ കാഴ്ചക്കുലകളുടേത്.

=== ഉത്രാടപ്പാച്ചിൽ===
ഓണാഘോഷത്തിന്റെ അവസാന വട്ട ഒരുക്കത്തിനായി ഉത്രാടദിവസം (തിരുവോണത്തിനു തലേദിവസം) പിറ്റേ ദിവസത്തെ ഓണാഘോഷത്തിനു ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങിക്കുവാൻ മലയാളികൾ നടത്തുന്ന യാത്രയ്ക്കാണു ഉത്രാടപ്പാച്ചിൽ എന്നു പറയുന്നത്. മലയാളികൾ ഓണത്തിനുവേണ്ടതെല്ലാം വാങ്ങിക്കൂട്ടുന്ന ദിവസം ആണു ഉത്രാട ദിവസം. അടുക്കളയിലേക്കും മറ്റും ഓണത്തിനു വേണ്ടതെല്ലാം കൈയ്യെത്തും ദൂരത്ത് എത്തിക്കുക എന്നതാണു ഉത്രാടപ്പാച്ചിലിന്റെ ഉദ്ദേശം.

=== ഓണസദ്യ ===
[[പ്രമാണം:Indianfoodleaf.jpg|thumb|250px|right|ഓണ സദ്യയിലെ വിഭവങ്ങൾ ]]
{{main|സദ്യ}}
ഓണത്തിന്റെ പ്രധാനാകർഷണം ഓണസദ്യയാണ്‌. 'ഉണ്ടറിയണം ഓണം' എന്നാണ്‌ വയ്പ്‌. ഓണത്തിന് വീട്ടിലുളളവർക്കും വിരുന്നുകാർക്കും അവകാശക്കാർക്കും വളർത്തുമൃഗങ്ങൾക്കും എല്ലാം ഓണസദ്യ നൽകണം.  ഭക്ഷണത്തിനു പുറമേ ഓണസദ്യയുടെ ഒരു പങ്ക് വളർത്തു മൃഗങ്ങൾക്ക് കൊടുക്കണം എന്നാണ് ആചാരം. പ്രധാനമായും തിരുവോണം, അവിട്ടം ദിവസങ്ങളിൽ ആണ് സദ്യ നടക്കാറുള്ളത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/avitta-katta-avitta-pazhayath-ona-kaadi-kaadi-onam/|title=Onam, Avitta Katta: അവിട്ടക്കട്ട അഥവാ ഒരു ഓണക്കറി രൂപം കൊളളുന്നത് ഇങ്ങനെ|access-date=2021-08-21|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

ഉപ്പേരി, പഴം, പപ്പടം, പായസം തുടങ്ങി 12 ലധികം  ( 26 ലധികം ) വിഭവങ്ങൾ ചേരുന്നതാണ്. ഓണസദ്യ. ചോറ് (കുത്തരിച്ചോർ), [[ഓലൻ|ഓലൻ,]] [[രസം (കറി)|രസം,]] [[ഇഞ്ചിപ്പുളി|ഇഞ്ചിപ്പുളി,]] [[പച്ചടി]], [[സാമ്പാർ|സാമ്പാർ,]]  [[അവിയൽ|അവിയൽ,]] [[പരിപ്പുകറി|പരിപ്പുകറി,]] [[എരിശ്ശേരി]], [[കാളൻ]], [[കിച്ചടി]], [[തോരൻ]], [[പായസം|പായസം.]] എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/onam/onam-2020-onam-sadya-traditional-feast-recipes-how-to-serve-onam-sadya-410348/|title=Onam 2020: ഓണസദ്യ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം|access-date=2021-08-21|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt; 

ആണ്ടിലൊരിക്കൽ [[പപ്പടം|പപ്പടവും]] [[ഉപ്പേരി|ഉപ്പേരിയും]] കൂട്ടാനുള്ള അവസരമായിരുന്നു പണ്ടൊക്കെ സാധാരണക്കാരന്‌ ഓണം. [[കാളൻ]], [[ഓലൻ]], [[എരിശ്ശേരി]] എന്നിവയാണ്‌ ഓണസദ്യയിൽ പ്രധാന വിഭവങ്ങൾ. [[അവിയൽ|അവിയലും]] [[സാമ്പാർ|സാമ്പാറും]] പിന്നീട്‌ വന്നതാണ്‌. നാലുകൂട്ടം ഉപ്പിലിട്ടതാണ്‌ കണക്ക്‌- [[കടുമാങ്ങ]], [[നാരങ്ങ]], [[ഇഞ്ചിപ്പുളി]], [[ഇഞ്ചിതൈര്‌]]. [[പപ്പടം]] ഇടത്തരം ആയിരിക്കും. 10 പലക്കാരൻ, 12 പലക്കാരൻ എന്നിങ്ങനെ പപ്പടക്കണക്ക്‌. ഉപ്പേരി നാലുവിധം- [[ചേന]], [[പയർ]]‌, [[വഴുതനങ്ങ]], [[പാവൽ|പാവക്ക]], ശർക്കരപുരട്ടിക്ക്‌ പുറമേ [[പഴം|പഴനുറുക്കും]] പഴവും [[പാലട പായസം|പാലടയും]] [[പ്രഥമൻ|പ്രഥമനും]]. 

വിളമ്പുന്നതിനും പ്രത്യേകതയുണ്ട്‌. നാക്കില തന്നെ വേണം ഓണസദ്യക്ക്‌. നാക്കിടത്തുവശം വരുന്ന രീതിയിൽ [[ഇല]] വയ്ക്കണം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://azhimukham.com/offbeat/how-to-serve-onam-sadya-onam-2020-833255/cid3344222.htm|title=എന്താണ് ഓണസദ്യ, എങ്ങനെ വിളമ്പണം|access-date=2021-08-21|date=2020-08-29|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821134758/https://azhimukham.com/offbeat/how-to-serve-onam-sadya-onam-2020-833255/cid3344222.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഇടതുമുകളിൽ ഉപ്പേരി, വലതുതാഴെ [[ശർക്കര]] ഉപ്പേരി, ഇടത്ത്‌ പപ്പടം, വലത്ത്‌ കാളൻ, ഓലൻ, എരിശ്ശേരി, നടുക്ക്‌ [[ചോറ്|ചോറ്‌]], നിരന്ന്‌ ഉപ്പിലിട്ടത്‌.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.oneindia.com/feature/importance-and-specialities-of-onam-sadhya-208416.html|title=ഇരുപത്തിയാറിലധികം വിഭവങ്ങൾ ചേരുന്ന ഓണസദ്യ... എങ്ങനെ വിളമ്പണം എങ്ങനെ കഴിക്കണം ഓണസദ്യ?? ഇതാ കാണൂ...|access-date=2021-08-21|last=Desk|date=2018-08-23|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

മദ്ധ്യതിരുവതാംകൂറിൽ ആദ്യം [[പരിപ്പുകറി|പരിപ്പുകറിയാണ്‌]] വിളമ്പാറ്‌. സാമ്പാറും പ്രഥമനും കാളനും പുറമേ [[പച്ചമോര്‌]] നിർബന്ധം. ഇവിടെ ഓണത്തിന്‌ [[മരച്ചീനി|മരച്ചീനിയും]] വറക്കാറുണ്ട്‌. [[എള്ള്|എള്ളുണ്ടയും]] [[അരി|അരിയുണ്ടയുമാണ്‌]] മറ്റ്‌ വിഭവങ്ങൾ. സാമ്പാർ സാധാരണയായി ചോറിനു നടുവിലാണ് ഒഴിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യം നെയ്യും പരിപ്പും കൂട്ടി വേണം, കഴിയ്ക്കാൻ. ഇതിനൊപ്പം പപ്പടവും കൂട്ടാം. പിന്നീട് സാമ്പാർ കൂട്ടി കഴിയ്ക്കാം. പിന്നീട് പുളിശേരി. ചിലയിടത്ത് പുളിശേരി കൂട്ടി മൂന്നാമതുണ്ടാകില്ല. പിന്നീട് പായസം, ഇതിനു ശേഷം പായസത്തിന്റെ മധുരം കളയാൻ മോര്, രസം എന്നിവ ചേർത്ത് ഊണ് എന്നതാണ് പതിവ്. പിന്നീട് അവസാനം പഴം കഴിയ്ക്കാം. ഊണു കഴിഞ്ഞ് ഇല മടക്കുന്നതിനും രീതിയുണ്ട്. സദ്യ ഇഷ്ടപ്പെട്ടാൽ മുകളിൽ നിന്നും താഴേയ്ക്കായി ഇല മടക്കുന്നു.

എന്നാൽ കേരളത്തിന്റെ വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ മത്സ്യമാംസാദി വിഭവങ്ങൾ ഓണ സദ്യയിൽ വിളമ്പാറുണ്ട്. ഇവ പ്രോടീൻ സമ്പുഷ്ടമാണ് എന്ന്‌ പറയാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ തെക്കൻ കേരളത്തിൽ പൊതുവേ അവിട്ടം ദിനത്തിലെ സദ്യയിലാണ് മത്സ്യമാംസാദി വിഭവങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/onam/onam-special/order-to-serve-onam-sadhya/articleshow/77677275.cms|title=ഓണസദ്യ ഇലയിൽ ഇങ്ങനെ വിളമ്പണം|access-date=2021-08-21|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

[[കുട്ടനാട്|കുട്ടനാട്ട്]]‌ പണ്ട്‌ ഉത്രാടം മുതൽ ഏഴു ദിവസം ഓണമുണ്ണുമായിരുന്നു. [[പുളിശ്ശേരി|പുളിശ്ശേരിയും]] [[മോര്|മോരും]] [[തോരൻ|തോരനും]] സാമ്പാറുമായിരുന്നു പ്രത്യേക വിഭവങ്ങൾ. ഡോ. രാജൻ ഗുരുക്കളെപ്പോലുള്ള ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നത് ശുദ്രാദി തദ്ദേശിയർക്ക് ഇത്രയും വിഭവ സമൃദ്ധമായി കഴിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല എന്നാണ്. സർവ്വാണിസദ്യയായിരുന്നു ശൂദ്രർക്ക് അനുവദിച്ചിരുന്നത്. നമ്പൂതിരിമാരുടെ എച്ചിലായിരുന്നു ഇത്. {{തെളിവ്}}

=== ഓണപ്പാട്ടുകൾ ===
{{ചൊല്ലുകൾ|ഓണപ്പാട്ടുകൾ}}
ഒരുപാടു പൂപ്പാട്ടുകളും കളിപ്പാട്ടുകളും മലയാളത്തിന്‌ സമ്മാനിച്ചതാണ്‌ ഓണം. കാലാകാലങ്ങളായി പാടിപ്പതിഞ്ഞ ഇവ വാമൊഴിയായി തലമുറകൾ പങ്കിട്ടെടുക്കുകയാണ്‌. ഓണത്തിന്റെ ഐതിഹ്യം വിളിച്ചോതുന്ന ഒരു ഓണപ്പാട്ട്. 

{{Cquote|മാവേലി നാട് വാണീടും കാലം &lt;br /&gt; മാനുഷരെല്ലാരുമൊന്നുപോലെ&lt;br /&gt; ആമോദത്തോടെ വസിക്കും കാലം&lt;br /&gt; ആപത്തങ്ങാർക്കുമൊട്ടില്ല താനും&lt;br /&gt;  ആധികൾ വ്യാധികളൊന്നുമില്ല&lt;br /&gt; ബാലമരണങ്ങൾ കേൾക്കാനില്ല.&lt;br /&gt; കള്ളവുമില്ല ചതിയുമില്ല&lt;br /&gt; എള്ളോളമില്ല പൊളി വചനം&lt;br /&gt; കള്ളപ്പറയും ചെറു നാഴിയും, &lt;br /&gt; കള്ളത്തരങ്ങൾ മറ്റൊന്നുമില്ല.&lt;/br&gt;}}

===ഓണച്ചൊല്ലുകൾ===
ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അനവധി ചൊല്ലുകൾ കേരളത്തിലുടനീളം നിലനിൽക്കുന്നു. &quot;കാണം വിറ്റും ഓണം ഉണ്ണണം&quot;, &quot; ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഓണം പോലെ&quot; എന്നിങ്ങനെയുള്ള, മലയാളിയുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഈ ചൊല്ലുകൾ ഓണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളുമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eastcoastdaily.com/2020/08/25/onam-2020-special-know-the-important-ona-chollukal.html|title=ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കേരളത്തിലുടനീളം അനവധി ചൊല്ലുകൾ : അവ ഏതൊക്കെയെന്നറിയാം{{!}}Onam 2020{{!}}Onam Culture 2020|access-date=2021-08-21|language=en-US|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821131811/https://www.eastcoastdaily.com/2020/08/25/onam-2020-special-know-the-important-ona-chollukal.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/onam-festival-stories/onam-proverbs-qeu5vb|title=ഓർത്തെടുക്കാം ഓണച്ചൊല്ലുകൾ...|access-date=2021-08-21|last=manu.varghese|language=ml}}&lt;/ref&gt;

*'''അത്തം പത്തിന് പൊന്നോണം.''' 
*'''അത്തം പിറന്ന് പത്താം ദിനമാണ് തിരുവോണമെന്ന് ധ്വനിപ്പിക്കുന്നു.'''

*'''അത്തം പത്തോണം.''' [ചിങ്ങമാസത്തിലെ അത്തം നക്ഷത്രം മുതൽ പത്തു നാൾ ഓണം എന്നും അത്തംതൊട്ട് പത്താം നാൾ തിരുവോണം എന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.]

*'''അത്തം വെളുത്താൽ ഓണം കറുക്കും.'''
*'''അത്തപ്പത്തോണം വന്നടുത്തെടോ നായരേ, ചോതി പുഴുങ്ങാനും നെല്ലു തായോ.'''
*'''അവിട്ടക്കട്ട ചവിട്ടി പൊട്ടിക്കണം.'''
*'''ഉണ്ടെങ്കിലോണം പോലെ അല്ലെങ്കിലേകാദശി.'''

*'''ഉത്രാടമുച്ച കഴിഞ്ഞാൽ വെപ്രാളം.''' [ഉത്രാടം ഉച്ചകഴുയുന്നതോടെ പിറ്റേന്നത്തെ തിരുവോണത്തിനുള്ള ബഹളം തുടങ്ങും. ഇതിൽ വീട്ടിലെ സ്ത്രീജനങ്ങളാണ് കഷ്ടപ്പെടുന്നതെന്ന് ധ്വനിപ്പിക്കുന്നു.]

*'''ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഓണം പോലെ.''' [ഉള്ളവ കൊണ്ട് പരമാവധി നല്ലതായി കഴിയുക / കാര്യം സാധിക്കുക.]

*'''ഉറുമ്പു ഓണം കരുതും പോലെ.'''
*'''ഒന്നാമോണം നല്ലോണം, രണ്ടാമോണം കണ്ടോണം, മൂന്നാമോണം മുക്കീം മൂളിം, നാലാമോണം നക്കീം തുടച്ചും, അഞ്ചാമോണം പിഞ്ചോണം, ആറാമോണം അരിവാളും വള്ളിയും.'''

*'''ഓണം കഴിഞ്ഞാൽ ഓലപ്പുര ഓട്ടപ്പുര.'''

*'''ഓണം കേറാമൂല.''' പരിഷ്കാരങ്ങൾ എത്തിനോക്കാത്ത സ്ഥലം.

*'''ഓണം പോലെയാണോ തിരുവാതിര?'''
*'''ഓണം മുഴക്കോലുപോലെ.'''
*'''ഓണം വന്നാലും ഉണ്ണി പിറന്നാലും കോരനു കുമ്പിളിൽ തന്നെ കഞ്ഞി.'''
*'''ഓണം വരാനൊരു മൂലം വേണം.'''
*'''ഓണത്തപ്പാ കുടവയറാ എന്നു തീരും തിരുവോണം.'''
*'''ഓണത്തിനടയ്ക്കാണോ പുട്ടു കച്ചോടം?'''
*'''ഓണത്തിനല്ലയൊ ഓണപ്പുടവ.'''
*'''ഉണ്ടെങ്കിലോണം പോലെ അല്ലെങ്കിലേകാദശി.'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/08/28/onam-special-mus-know-these-onachollukal.html|title=അറിഞ്ഞിരിക്കാം ഈ ഓണച്ചൊല്ലുകൾ{{!}}Onam news 2019|access-date=2021-08-21|language=en-US|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821124726/https://www.eastcoastdaily.com/2019/08/28/onam-special-mus-know-these-onachollukal.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*'''ഓണത്തേക്കാൾ വലിയ വാവില്ല.'''
*'''ഓണമുണ്ട വയറേ ചൂള പാടുകയുള്ളൂ.'''

*'''കാണം വിറ്റും ഓണമുണ്ണണം.''' [ഓണത്തിന് പ്രജകളെ കാണാൻ മഹാബലിയെത്തുമ്പോൾ മനോദുഃഖമുളവാക്കുന്നതൊന്നും അദ്ദേഹം ദർശിക്കരുതെന്ന് മലയാളികൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എല്ലാ ദുരിതങ്ങൾക്കുമവധി കൊടുത്ത്, മലയാളികൾ ഓണമാഘോഷിക്കുന്നതിന് കാരണവും അതാണ്. കാണം വിറ്റും ഓണമുണ്ണണം എന്ന പ്രയോഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വികാരവുമിതാണ്. കെട്ടുതാലി വിറ്റായാ‍ലും ഓണത്തിന് സമൃദ്ധിയായി ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.]

*'''തിരുവോണം തിരുതകൃതി.'''
*'''തിരുവോണത്തിനില്ലാത്തത് തിരുവാതിരയ്ക്ക്.''' &lt;ref&gt; {{cite web | url = http://ml.wikiquote.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B4%B4%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8A%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE#.E0.B4.93.E0.B4.A3.E0.B4.9A.E0.B5.8D.E0.B4.9A.E0.B5.8A.E0.B4.B2.E0.B5.8D.E0.B4.B2.E0.B5.81.E0.B4.95.E0.B5.BE|title = വിക്കി ചൊല്ലുകൾ}} &lt;/ref&gt;

=== പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ ===
==== അത്തച്ചമയം ====
{{പ്രധാന ലേഖനം|അത്തച്ചമയം}}
[[File:1st day procession with costumed Shiva with Trishul at the Hindu festival Onam in Kerala.jpg|thumb|250px| അത്തച്ചമയം]]
[[എറണാകുളം|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ]] ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ച് അത്തം നാളിൽ നടത്തുന്ന ആഘോഷമാണ്‌ അത്തച്ചമയം. 1947 വരെ [[കൊച്ചി]] മഹാരാജാക്കൻമാരുടെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന [[തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പുണിത്തുറയിൽ]] രാജവാഴ്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചടങ്ങായിത്തന്നെ അത്തച്ചമയം ആഘോഷിച്ചുപോന്നു. 1949ൽ തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംയോജനത്തോടെ മഹാരാജാവു പങ്കെടുത്തുകൊണ്ടുള്ള രാജകീയമായ അത്തച്ചമയം നിർത്തലാക്കി. ഇത്‌ പിന്നീട്‌ 1961ൽ കേരളാ ഗവൺമെന്റ്‌ ഓണം ദേശീയോത്സവമാക്കിയതോടെ ജനകീയ പങ്കാളിത്തമുള്ള ബഹുജനാഘോഷമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.

==ഓണം അനുഷ്ഠാന കലകൾ ==
ഓണക്കാലത്തെ അനുഷ്ഠാനകലകളിൽ പ്രധാനികളാണ്‌ ഓണത്തെയ്യവും ഓണേശ്വരനും ഓണത്തുള്ളലുമെല്ലാം. ഈ രൂപങ്ങൾക്ക്‌ നമ്മുടെ സംസ്കൃതിയുമായി അലിഞ്ഞുചേർന്നിട്ടുള്ളവയാണ്‌. നഗരങ്ങളിലേക്കാളേറെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലാണ്‌ ഇവയ്ക്ക്‌ പ്രചാരം കൂടുതലുള്ളത്‌. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രാദേശികവത്കരിക്കപ്പെട്ട ഇവയ്ക്ക്‌ ബന്ധപ്പെട്ട നാട്ടുകാരിൽ ഗൃഹാതുരത്വത്തിന്റെ അസ്തിത്വമാണുള്ളത്‌.
=== ഓണത്തെയ്യം ===
[[തെയ്യം|തെയ്യങ്ങളുടെ]] നാടായ ഉത്തരകേരളത്തിൽ ഓണത്തിന്‌ മാത്രമുള്ള തെയ്യമാണ്‌ ഓണത്തെയ്യം. . മഹാബലി സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ഈ [[ദൈവം|നാട്ടുദൈവത്തിന്‌]] 'ഓണത്താർ' എന്നാണ്‌ പേര്‌. [[വണ്ണാൻ|വണ്ണാൻമാരാണ്‌]] ഓണത്തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്‌. ചിങ്ങത്തിലെ ഉത്രാടം, തിരുവോണം എന്നീ നാളുകളിൽ ചെറിയ ആൺകുട്ടികളാണ്‌ ഓണത്താർ തെയ്യം കെട്ടുക. മുഖത്ത്‌ തേപ്പും ചെറിയ മുടിയും വലതുകൈയ്യിൽ [[മണി|മണിയും]] ഇടതുകൈയ്യിൽ ഓണവില്ലുമായി തെയ്യം വീടുതോറും കൊട്ടിപ്പാടി ആടിക്കുന്നു. ഒപ്പം വണ്ണാൻമാർ [[ചെണ്ട|ചെണ്ടകൊട്ടുകയും]] പാടുകയും ചെയ്യുന്നു. അസുര ചക്രവർത്തിയായ മഹാബലിയുടെ ചരിത്രമാണ്‌ ഓണത്താർ പാട്ടിന്റെ ഉള്ളടക്കം. [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലാണ്‌]] ഈ തെയ്യം ഏറ്റവും പ്രചാരത്തിലുള്ളത്‌.

=== വേലൻ തുള്ളൽ ===
‘ഓണം തുള്ളൽ‘ എന്നു കൂടി പേരുള്ള ഈ [[കല]] [[വേലൻ|വേല]] സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ്‌‍ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഓണക്കാലത്തു മാത്രമാണ്‌‍ ഇത് നടത്താറുള്ളത്. ഉത്രാടനാളിലാണ്‌‍ ആദ്യം കളി തുടങ്ങുന്നത്, കളിസംഘം വീടുകൾതോറും കയറിയിറങ്ങി കലാപ്രകടനം നടത്തുന്നു. ദേശത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഏതെങ്കിലും [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുമ്പിൽ വച്ചാണ്‌‍ ആദ്യപ്രകടനം. തുടർന്ന് നാട്ടിലെ പ്രമാണിമാരുടെ ഭവനങ്ങളിലും. വേലൻ, വേലത്തി, പത്ത് വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള ഒരു പെൺകുട്ടി, കുടുംബത്തിൽ പെട്ട ഏതെങ്കിലും ഒരു പുരുഷൻ ഇവരാണ്‌‍ സാധാരണയായി സംഘത്തിൽ ഉണ്ടാവുക. ഓട്ട് [[കിണ്ണം|കിണ്ണത്തിൽ]] പേനാക്കത്തിപോലുള്ള സാധനം കൊണ്ട് കൂടെയുള്ള പുരുഷൻ കൊട്ടുമ്പോൾ വേലത്തി കൈത്താളമിടുന്നു.പെൺകുട്ടി കുരുത്തോല കൊണ്ട് നിർമിച്ച [[ചാമരം]] വീശിക്കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.

[[ഗണപതി]], [[സരസ്വതി]] എന്നിവരെ വന്ദിച്ച് കൊണ്ടുള്ള പാട്ട് കഴിഞ്ഞാൽ മാവേലിയുടെ വരവിനെ പ്രകീർത്തിച്ചു കൊണ്ട് പാട്ടുകൾ പാടുന്നു. തുടർന്ന് സന്താനഗോപാലം പാനയിലെ വൈകുണ്ഠദർശനം മുഴുവനും പാടൂന്നു. പിന്നീട് [[അമ്മാനമാട്ടം]], [[പാറാവളയം]], [[കുടനിവർത്തൽ]], [[അറവുകാരൻ]] എന്നീ കലാപ്രകടനങ്ങൾ വേലത്തി നടത്തുന്നു. നാടിനും നാട്ടാർക്കും തമ്പുരാനും ക്ഷേമൈശ്വര്യങ്ങൾ നേർന്ന് വേലൻ തുള്ളൽ അവസാനിക്കുമ്പോൾ നാട്ട് പ്രമാണി വേലനും കുടുംബത്തിനും സമൃദ്ധമായി കഴിയാൻ വേണ്ട വക സമ്മാനിക്കുന്നു. ഈ കല [[കോട്ടയം|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] അപൂർവം ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ളത്

=== ഓണേശ്വരൻ (ഓണപ്പൊട്ടൻ) ===
{{main|ഓണപ്പൊട്ടൻ}}
[[പ്രമാണം:Onapottan - A Traditional Kerala Art Form.jpg|thumb|200px| ഓണപ്പൊട്ടൻ]]
ഓണത്തെയ്യത്തിൽത്തന്നെ സംസാരിക്കാത്ത തെയ്യമാണ്‌ ഓണേശ്വരൻ. വായ് തുറക്കാതെ തന്നെ തെയ്യം കാണിക്കുന്നതിനാൽ ഓണപ്പൊട്ടൻ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. [[കോഴിക്കോട്]] , [[കണ്ണൂർ]]‍ ജില്ലകളിലെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ ഇത്‌ കൂടുതലായും കണ്ടുവരുന്നത്‌. [[മലയൻ|മലയസമുദായക്കാർക്ക്‌]] രാജാക്കൻമാർ നൽകിയതാണ്‌ വേഷം കെട്ടാനുള്ള അവകാശം. ഓണത്തെയ്യത്തെപ്പോലെ ചിങ്ങത്തിലെ ഉത്രാടത്തിനും തിരുവോണത്തിനുമാണ്‌ ഓണേശ്വരൻ വീടുതോറും കയറിയിറങ്ങുന്നത്‌. മുഖത്ത്‌ ചായവും കുരുത്തോലക്കുടയും [[കൈത|കൈതനാരുകൊണ്ട്‌]] [[തലമുടി|തലമുടിയും]] [[കിരീടം]], [[കൈവള]], പ്രത്യേകരീതിയിലുള്ള [[ഉടുപ്പ്]]‌ എന്നീ ആടയാഭരണങ്ങളുമാണ്‌ ഓണപ്പൊട്ടന്റെ വേഷവിധാനം. ഓണപ്പൊട്ടൻ ഒരിക്കലും കാൽ നിലത്തുറപ്പിക്കില്ല. താളം ചവിട്ടുകയും ഓടുകയും ചെയ്‌തുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ദക്ഷിണയായി [[അരി|അരിയും]] [[പണം|പണവുമാണ്‌]] ലഭിക്കാറ്‌.

=== ഓണവില്ല് ===
[[File:ഓണവില്ല് പദ്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം.jpg|thumb|250px|  ഓണവില്ല്, ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]]
{{Main|ഓണവില്ല്}}
ഓണക്കാല വിനോദങ്ങളിൽ വളരെ പ്രധാനമായ ഒന്നായിരുന്നു ഓണവില്ല് എന്ന സംഗീത ഉപകരണം. മധ്യകേരളത്തിൽ ഏറെ പ്രചാരമുണ്ടായിരുന്ന ഇത്  ഇന്ന് തീരെ അപ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു. ഓണക്കാലത്ത് മാത്രമേ വില്ലു കൊട്ടുക ഉണ്ടാകുകയുള്ളൂ. [[പന|പനയുടെ]] പാത്തി, [[കവുങ്ങ്]], [[മുള]] എന്നിവ കൊണ്ടാണ്‌ ഓണവില്ല് ഉണ്ടാക്കുക. ഞാണുണ്ടാക്കുവാൻ മുള മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കൂ. നല്ല വശമുള്ളവർ കൊട്ടിയാൽ ശ്രവണമധുരമായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന [[വയലിൻ]] പോലെയുള്ള ഉപകരണമാണ്‌. പണ്ട് കാലങ്ങളിൽ ഓണക്കാലമായൽ ഓണവില്ലിന്റെ പാട്ട് കേൾക്കാത്ത വീടുകൾ ഉണ്ടാവാറില്ല എന്ന് പറയാറുണ്ട്. ഈ വില്ലിന്മേൽ [[തായമ്പക]], [[മേളം]] എന്നിവ കൊട്ടാറുണ്ട്. ഒരു കൈകൊണ്ട് മാത്രമേ ഇത് കൊട്ടാൻ പറ്റൂ എന്നതിനാൽ അഭ്യസിക്കാൻ ഏറെ വിഷമമുള്ള വാദ്യോപകരണമാണ്‌ ഇത്.

== ഓണക്കളികൾ ==
&lt;!--[[പ്രമാണം:പുലിക്കളി-ഓണം.jpg||200px|right|thumb|തൃശൂരിലെ പുലിക്കളി]]--&gt;
=== ആട്ടക്കളം കുത്തൽ ===
{{Main|ആട്ടക്കളം }}
പഴയകാലത്തെ പ്രധാന ഓണക്കളികളിലൊന്നാണിത്. ഒരു ചെറിയ യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രതീതി ജനിപ്പിക്കുന്നതാണിത്. മുറ്റത്ത് കോലുകൊണ്ട് അഞ്ചെട്ടടി വ്യാസത്തിൽ ഒരു [[വൃത്തം]] വരക്കുന്നു. കുട്ടികളെല്ലാം അതിനുള്ളിൽ നിൽക്കും. വൃത്തത്തിനു പുറത്തും ഒന്നോ രണ്ടോ ആളുകളും മദ്ധ്യസ്ഥനായി ഒരു നായകനും ഉണ്ടാവും. പുറത്തു നിൽക്കുന്നവർ അകത്ത് നിൽക്കുന്നവരെ പിടിച്ച് വലിച്ച് പുറത്ത് കൊണ്ടുവരികയാണ്‌ കളി. എന്നാൽ വൃത്തത്തിന്റെ വരയിൽ തൊടുകയോ ആളെ തൊടുകയോ ചെയ്താൽ അകത്ത് നിന്നയാല്ക്ക് പുറത്തു നിന്നയാളെ അടിക്കാം. അങ്ങോട്ട് തല്ലാൻ പാടില്ലതാനും. ഒരാളേ പുറത്ത് കടത്തിയാൽ പിന്നെ അയാളും മറ്റുള്ളവരെ പുറത്ത് കടത്താൻ കൂടണം. എല്ലാവരേയും പുറത്താക്കിയാൽ കളി കഴിഞ്ഞു. ഇതിനു വേറേയും നിയമങ്ങൾ ഉണ്ട്.

=== കൈകൊട്ടിക്കളി ===
[[File:Onam Celebration at RSET.jpg|thumb|250px| തിരുവാതിരക്കളി ചെറിയ വ്യത്യാസത്തോടേ കൈകൊട്ടിക്കളി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു]]
[[സ്ത്രീ|സ്‌ത്രീകളുടെ]] ഓണവിനോദങ്ങളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനമാണ്‌ കൈകൊട്ടിക്കളിക്കുള്ളത്‌. തിരുവാതിരയുടെ ഒരു വകഭേദമാണ് ഇത്. പൊതുവെ എല്ലാ ജില്ലകളിലും കണ്ടുവരുന്ന ഒന്നാണിത്‌. വീടുകളുടെ അകത്തളങ്ങളുടെ സ്വകാര്യതകളിൽ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ഇത് പിൽകാലത്ത് മുറ്റത്ത പൂക്കളത്തിനു വലംവച്ചുകൊണ്ടും നടത്തിവരുന്നു.   ഒരാൾ പാടുകയും മറ്റുള്ളവർ ഏറ്റുപാടുകയും ഒപ്പം വട്ടത്തിൽ നിന്ന്‌ ചുവടുവച്ച്‌ കൈകൊട്ടിക്കളിക്കുകയുമാണ്‌ പതിവ്‌. തിരുവാതിര പാട്ടുകൾ, ശിവപാർവതി സ്തുതികൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ച് വരാറുണ്ട്. വൃത്തത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ കളി [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രന്റെ]] വൃദ്ധിക്ഷയങ്ങളെയാണ്‌ സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്നു കരുതുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ  വൃത്താകൃതി [[ശ്രീബുദ്ധൻ|ശ്രീബുദ്ധന്റെ]] ധർമ്മചക്രത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. കൂട്ടായ്മയുടെയും സാർവലൌകികത്തിന്റെയും ഈ നൃത്തത്തിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] പ്രാചീന ഗോത്രനൃത്തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമായുണ്ട്. ചിലയിടങ്ങളിൽ ഇത് വട്ടക്കളി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു

=== പുലിക്കളി ===
{{പ്രധാന ലേഖനം|പുലികളി}}
[[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|250px|right|thumb|തൃശൂരിലെ പുലിക്കളി]]
അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കമുള്ളതാണ്‌ [[തൃശൂർ|തൃശൂരിന്റെ]] [[പുലി|പുലികളി]]. കൊല്ലവും തിരുവനന്തപുരവുമാണ്‌ പുലിക്കളിയുടെ മറ്റ്‌ രണ്ട്‌ സ്ഥലങ്ങൾ. തലമുറകളായി തുടർന്നുപോരുന്ന ഇതിന്‌ [[പൂരം|പൂരത്തിനും]] ഏറെത്താഴയല്ലാത്ത സ്ഥാനമുണ്ട്‌. നാലാമോണം വൈകിട്ടാണ്‌ [[പുലി|പുലികളി]]. വേഷം കെട്ടൽ  തലേന്ന്‌ രാത്രിതന്നെ തുടങ്ങാറുണ്ട്‌. ശരീരമാകെ വടിച്ച്‌ [[മഞ്ഞ|മഞ്ഞയും]] [[കറുപ്പ്|കറപ്പും]] ചായം പൂശി [[വാഹനം|വാഹനങ്ങളിൽ]] കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച [[വനം|വനത്തിൽ]] നിന്ന്‌ ചാടിയിറങ്ങുന്ന നൂറുകണക്കിന്‌ പുലികൾ നടുവിലാർ [[ഗണപതി|ഗണപതിക്ക്‌]] മുമ്പിൽ നാളികേരമുടച്ചാണ്‌ കളി തുടങ്ങുന്നത്‌. 
[[പ്രമാണം:Pulikkali chamayam2.JPG|250px|right|thumb|പുലിക്കളി ചമയങ്ങൾ]]
മെയ്‌വഴക്കവും കായികശേഷിയും പുലികളിക്കാർക്കുണ്ടായിരിക്കേണ്ട നിർബന്ധ സവിശേഷതകളാണ്‌. വന്യതാളവും താളത്തിനും വഴങ്ങാത്ത ചുവടുകളും [[കോമാളി]] വേഷങ്ങളും ആക്ഷേപഹാസ്യ ദൃശ്യങ്ങളുമെല്ലാം പുലിക്കളിയുടെ പ്രത്യേകതകളാണ്‌. പുലിക്കു പകരം [[കടുവ|കടുവാ]] വേഷങ്ങളും കണ്ടുവരുന്നു. ഇരയായ [[ആട്|ആടിനെ]] വേട്ടയാടുന്ന കടുവയും കടുവയെ വേട്ടയാടുന്ന വേട്ടക്കാരനും (സായ്പ്‌) ഇതിലെ പ്രധാന വേഷങ്ങളാണ്‌. [[ഉടുക്ക്|ഉടുക്കും]] [[തകിൽ|തകിലും]] അകമ്പടി വാദ്യങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

തൃശ്ശൂരിലെ പുലിക്കളികൾക്ക് മറ്റൂ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തത ഉണ്ട്. ഇവിടെ പുലികളുടെ മേൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ചായം ഇനാമൽ പെയിന്റ് ആണ്. ഇവ [[മണ്ണെണ്ണ|മണ്ണെണ്ണയിൽ]] നന്നായി കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.  കാലത്തിന്റെ മാറ്റം പുലികളിലെ വേഷങ്ങളിലും മാറിയിട്ടുണ്ട്. ചിലർ ശരീരത്തിൽ ചിത്രങ്ങൾ വരക്കാറുണ്ട് . വിവിധനിറത്തിലാണ് പുലികൾ. പച്ച, മഞ്ഞ്, കറുപ്പ്, വെള്ളി, ചുവപ്പ്, നീല, പിങ്ക് , വയലറ്റ് എന്നുവേണ്ട മിക്ക നിറത്തിലും കാണാം. കുടവയറുള്ള പുലിക്കളിക്കാരെയാണ് ഇവിടെ മിക്കവാറും പ്രധാനിയായി കണക്കാക്കുന്നത്. ഇവർ അരമണി ധരിക്കാറുണ്ട്. ഇത് കുലുക്കിയാണ് മിക്കവാറും [[നൃത്തം]] ചെയ്യാറ്. പരിപാടി കഴിഞ്ഞാൽ ചായം കഴുകി കളയുന്നത് മണ്ണെണ്ണയുടെ സഹായത്തോടെ ആണ്.

=== ഓണക്കുമ്മാട്ടി (കുമ്മാട്ടിക്കളി)‌ ===
[[പ്രമാണം:Kummattikali.JPG|250px|right|thumb|തൃശൂരിലെ കുമ്മാട്ടിക്കളി]]
{{main|കുമ്മാട്ടി}}
[[തൃശൂർ]],[[പാലക്കാട്]], [[വയനാട്]] തുടങ്ങിയ ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു നാടൻ കലാരൂപമാണ് കുമ്മാട്ടി. തൃശൂർ പട്ടണത്തിൽ നെല്ലങ്കര, കിഴക്കുമ്പാട്ടുകര  ദേശക്കാരർ ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ച് അഘോഷിക്കുന്നു. നെല്ലങ്കരയിൽ തിരുവോണത്തിനാണ് കുമ്മാട്ടി ആഘോഷം. പാലക്കാട്, വയനാട്  ജില്ലകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ കുമ്മാട്ടി ദേവപ്രീതിക്കായും വിളവെടുപ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ചും ആഘോഷിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ [[ഓണത്തപ്പൻ|ഓണത്തപ്പനെ]] വരവേൽക്കാനായും കുമ്മാട്ടി ആഘോഷിക്കുന്നുണ്ട്.

===ഓണത്തല്ല് ===
[[File:Thumbi thullal.jpg|thumb|250px|തുമ്പി തുള്ളൽ]]
[[File:Uriyadi Competition Onam 1.jpg|thumb|250px| ഉറിയടി മത്സരം]]
{{Main|ഓണത്തല്ല്}}
ഓണക്കാല വിനോദങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ഇനമാണ്‌ ഓണത്തല്ല്‌. [[ഓണപ്പട]], കൈയ്യാങ്കളി എന്നും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്‌. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tatwamayi.tv/articles/onakalikal/|title=ഓണക്കാലം ….നാടൻ കളികളുടെ ആഘോഷക്കാലം|access-date=2021-08-21|date=2019-09-12|language=en-US|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821141527/http://tatwamayi.tv/articles/onakalikal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; എ.ഡി. രണ്ടാമാണ്ടിൽ [[മാങ്കുടി മരുതനാർ]] രചിച്ച 'മധുരൈ കാഞ്ചി'യിൽ ഓണത്തല്ലിനെപ്പറ്റി പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്‌. ഇന്ദ്രവിഴ അഥവാ ഇന്ദ്രന്റെ വിജയം ആണ് ഇത് എന്നാണ് സങ്കല്പം.  ബൗദ്ധരെ ആയുധമെടുത്തു പരാജയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ സൂചനയാണ് ഇത്. കാലം മാറിയപ്പോൾ വിജയത്തിന്റെ ഓർമ ഒരു കലയാക്കി മാറ്റി. പിൽക്കാലത്ത്‌ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ സാധാരണക്കാരും ഇതഭ്യസിച്ചു തുടങ്ങി. തല്ല്‌ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന [[കളരി|കളരികളും]] ഉത്ഭവിച്ചു തുടങ്ങി. [[മൈസൂർ]] ആക്രമണകാലം വരെ [[മലബാർ|മലബാറിലും]] ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഗവൺമെന്റിന്റെ ആയുധനിയമം വരുംവരെ തിരുവിതാംകൂറിലും കൊച്ചിയിലും ഓണത്തല്ല്‌ ആചരിച്ചുപോന്നിരുന്നു. &lt;ref&gt; {{cite book |last= ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് |first=കാണിപ്പയ്യൂർ |authorlink=കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് |coauthors= |editor= |others= |title= എന്റെ സ്മരണകൾ (രണ്ടാം ഭാഗം) |origdate= |origyear=1957 |edition= |series= |date= |year= |month= |publisher=പഞ്ചാംഗം പ്രസ്സ് |location= കുന്നംകുളം|language= |isbn= |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} &lt;/ref&gt;  ഈയടുത്ത കാലം വരെ മുടങ്ങാതെ ഓണത്തല്ല്‌ നടത്തിയത്‌ തൃശൂരിനടുത്ത്‌ [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തുമാത്രം]]. കൈ പരത്തിയുള്ള അടിയും തടവും മാത്രമേ ഓണത്തല്ലിൽ പാടുള്ളൂ. മുഷ്ടിചുരുട്ടി ഇടിക്കയോ ചവിട്ടുകയോ അരുത്‌. വ്യവസ്ഥതെറ്റുമ്പോൾ തല്ലുകാരെ പിടിച്ചുമാറ്റുവാൻ റഫറി (ചായികാരൻമാർ അല്ലെങ്കിൽ ചാതിക്കാരൻമാർ) ഉണ്ട്‌. നിരന്നു നിൽക്കുന്ന രണ്ടു ചേരിക്കാർക്കും നടുവിൽ 14 മീറ്റർ വ്യാസത്തിൽ ചാണകം മെഴുകിയ കളത്തിലാണ്‌ തല്ലു നടക്കുക. ഇതിന്‌ ആട്ടക്കളം എന്നു പറയുന്നു. തല്ലു തുടങ്ങും മുൻപ്‌ പരസ്പരം ഉപചാരം ചെയ്യുകയും ഗുരുക്കൻമാരെ വണങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്‌ 'ചേരികുമ്പിടുക' എന്ന്‌ പറയുന്നു.
 
ഏതെങ്കിലും ഒരു ചേരിയിൽ നിന്ന്‌ പോർവിളി മുഴക്കി ഒരാൾ ആട്ടക്കളത്തിലിറങ്ങുന്നു. തുല്യശക്‌തിയുള്ള ഒരാൾ എതിർചേരിയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങും. തറ്റുടുത്ത്‌ ചേല മുറുക്കി 'ഹയ്യത്തടാ' എന്നൊരാർപ്പോടെ നിലം വിട്ടുയർന്ന്‌ കളംതൊട്ട്‌ വന്ദിച്ച്‌ ഒറ്റക്കുതിപ്പിൽ രണ്ടുതല്ലുകാരും മുഖത്തോടു മുഖം നോക്കി നിന്ന്‌ ഇരുകൈകളും കോർക്കും. പിന്നെ കൈകൾ രണ്ടും ആകാവുന്നത്ര ബലത്തിൽ കോർത്ത്‌ മുകളിലേക്കുയർത്തി താഴേക്ക്‌ ശക്‌തിയായി വലിച്ചു വിടുവിക്കും. അതോടെ തല്ലു തുടങ്ങുകയായി. ഒപ്പം ആർപ്പുവിളികളും. തല്ലു തുടങ്ങിയാൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു പക്ഷത്തിന്‌ വിജയം കിട്ടാതെ കളം വിട്ടു പോകരുതെന്ന്‌ നിയമമുണ്ട്‌.

ഓണത്തല്ലുകാർക്കിടയിൽ ഒരു വീരനായകനുണ്ട്‌. കാവശ്ശേരി ഗോപാലൻ നായർ. സ്വന്തം ദേഹത്ത്‌ എതിരാളിയുടെ കൈ ഒരിക്കൽപോലും വീഴിക്കാതെ നാൽപതുകൊല്ലം തല്ലി ജയിച്ചയാളാണ്‌ ഇദ്ദേഹം. കടമ്പൂർ അച്ചുമൂത്താനും പ്രസിദ്ധനാണ്‌. ഇയാൾ ആദ്യമായി പരാജയമറിഞ്ഞത്‌ അമ്പത്തഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ കാമശ്ശേരി ഗോപാലൻ നായരോടാണ്‌. ഇരുവരും ആ കളിയോടെ എന്നെന്നേക്കുമായി കളം വിട്ടു. വരവൂർ സെയ്‌താലി, എടപ്പാൾ ഗോപാലൻ, പാത്തുക്കുടി ഉടൂപ്പ്‌ തുടങ്ങിയവരും പേരുകേട്ട ഓണത്തല്ലുകാരാണ്‌.

=== ഓണംകളി ===
[[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] പൊതുവേ ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടന്നു വരുന്ന ഒരു ഗാന-നൃത്തകലയാണിത്. [[രാമായണം|രാമായണത്തേയും]] മറ്റു ഹിന്ദുമതപുരാണങ്ങളേയും ആസ്പദമാക്കി [[നാടൻ‌പാട്ട്|നാടൻപാട്ടിന്റെ]] ശീലിൽ തയ്യാറാക്കിയ പാട്ടിനനുസരിച്ച് ചുവടുകൾ വച്ചാണ്‌ ഈ നൃത്തം നടത്തുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

പത്തോ പതിനഞ്ചോ പുരുഷന്മാർ ചേർന്നാണ്‌ ഓണം കളി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. കളത്തിനു നടുവിൽ ഒരു തൂണ്‌ നാട്ടി അതിൽ നാട്ടിയിരിക്കുന്ന ഉച്ചഭാഷിണിയിലേക്ക് പാട്ടുകാരൻ പാടുന്നു. മറ്റു സംഘാങ്ങൾ ഈ തൂണിനു ചുറ്റും വൃത്താകൃതിയിൽ നിരന്ന് ചുവടുവക്കുന്നതോടൊപ്പം പാട്ടുകാരന്റെ പാട്ടിന്റെ പല്ലവി ഏറ്റുപാടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു പാട്ട് ഏകദേശം 10 മുതൽ 15 മിനിറ്റ് വരെ നീണ്ടു നിൽക്കും. താരതമ്യേന അയഞ്ഞ താളത്തിൽ തുടങ്ങുന്ന പാട്ട് അന്ത്യത്തോടടുക്കുമ്പോൾ മുറുകി ദ്രുതതാളത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു.

ഒന്നിലധികം സംഘങ്ങളെ‍ പരസ്പരം മൽസരിപ്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഓണംകളി മൽസരങ്ങളും നടന്നു വരാറുണ്ട്.
=== കമ്പിത്തായം കളി ===
ഓണക്കാലത്ത് മലബാർ മേഖലയിലെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഒരു കളിയാണ് 'കമ്പിത്തായം കളി'. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kaumudiplus.com/specialstories/onam-special-play-kambithayam--2017-08-14.php|title=ഓണത്തിന് 'കമ്പിത്തായം കളി'|access-date=2021-08-21|language=en|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821140833/http://www.kaumudiplus.com/specialstories/onam-special-play-kambithayam--2017-08-14.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ചതുരം|ചതുരാകൃതിയിലുള്ള]] ഒരു [[ഓട്]] നിലത്ത് ഉരുട്ടി കളിക്കുന്ന കളിയാണ്‌ ഇത്. [[ചുക്കിണി]] എന്നാണീ ഓടിന്റെ പേര്‌. ഈ ഓടിന്‌ ആറ് വശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കും അതിൽ [[ചൂത്]] കളിക്കുന്ന [[കവടി]] പോലെ വശങ്ങളിൽ ദ്വാരങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കും. രണ്ടു എതിർ വശങ്ങൾ ചേർത്താൽ ഏഴ് എന്ന അക്കം വരത്തക്കരീതിയിലാണ്‌ ദ്വാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുക. രണ്ട് ചുക്കിണികൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. ഒരോരുത്തരായി രണ്ട് പ്രാവശ്യം വീതം ചുക്കിണികൾ ഉരുട്ടി വിടുന്നു.രണ്ടിലും ഒരേ തുക വന്നാൽ അതിന്‌ പെരിപ്പം എന്ന് പറയും. പെരിപ്പം കിട്ടീയാൽ ഒരിക്കൽ കൂടി ചുക്കിണി എറിയാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കും. നടുവിൽ കളം വരച്ചിരിക്കും. ഈ കളത്തിനു വശങ്ങളിൽ നിന്ന് കരുക്കൾ നീക്കിത്തുടങ്ങാം. ലഭിക്കുന്ന തുകക്കനുസരിച്ചാണ്‌ കരുക്കൾ നീക്കേണ്ടത്. ആദ്യം കളത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തെത്തുന്ന കരുവിന്റെ ഉടമ വിജയിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ഭാരക്കളി ===
കമ്പിത്തയം കളി പോലെ തന്നെയുള്ള ഒരു വിനോദമാണിത്. എന്നാൽ നിയമങ്ങൾക്ക് അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ടെന്നു മാത്രം. സ്ത്രീകളായിരുന്നു ഇത് അധികവും കളിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== നായയും പുലിയും വെയ്ക്കൽ ===
പതിനഞ്ചു നായയും പുലിയും വെയ്ക്കുക എന്നൊരു വിനോദം പണ്ട് നടന്നിരുന്നു. മൂന്ന് പുലിയും 15 നായ്ക്കളുമായിരുന്നു അതിലെ കരുക്കൾ. രണ്ട് പേർ കൂടി കളിക്കുന്ന കളിയാണ്‌.  നായ്ക്കളെ ഉപയോഗിച്ച് പുലികളെ കുടുക്കുകയും പുലികളെ ഉപയോഗിച്ച് നായ്ക്കളെ വെട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന ചതുരംഗം പോലെയുള്ള കളം ഇതിനുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ആറന്മുള വള്ളംകളി[Aranmula Vallamkali] ===
&lt;!--[[ചിത്രം:162659388 48758eca94 o.jpg|thumb|250px|right| ചുരുളൻ വള്ളങ്ങൾ]]--&gt;
ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഉത്രട്ടാതി]] നാളിലാണ്‌ [[ആറൻമുള]] [[വള്ളംകളി]] നടക്കുന്നത്‌.  ഇതിന്റെ ഐതിഹ്യം ആറന്മുള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പണ്ട്‌ ആറന്മുള ക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത്‌ ഒരു കൃഷ്ണഭക്‌തനുണ്ടായിരുന്നു. ദിവസേന ഒരു തീർത്ഥാടകന്‌ തന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം നൽകുക അദ്ദേഹത്തിന്റെ പതിവായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം തീർത്ഥാടകരാരും വന്നു കണ്ടില്ല. അവസാനം ഒരാൾ വരികയും ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം വീണ്ടും വരണമെന്ന്‌ പറഞ്ഞപ്പോൾ അതു സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന്‌ അയാൾ പറയുകയും ചെയ്തു. പോകാൻനേരം ആറന്മുള ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കാണാമെന്ന്‌ പറഞ്ഞ്‌ അയാൾ മറഞ്ഞു. അപ്പോഴാണ്‌ തീർത്ഥാടകൻ മറ്റാരുമല്ല സാക്ഷാൽ ശ്രീകൃഷ്ണനാണെന്ന്‌ ഭക്‌തന്‌ മനസ്സിലായത്‌. അതിന്‌ ശേഷം എല്ലാ തിരുവോണനാളിലും അയാൾ അരിയും മറ്റ്‌ സാധനങ്ങളും സദ്യക്കായി വള്ളത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഈ വള്ളത്തിനു നേർക്ക്‌ ഒരാക്രമണമുണ്ടാവുകയും പിന്നീട്‌ ഇത്തരത്തിലുള്ള സംഭവങ്ങൾ തടയാൻ [[ചുണ്ടൻവള്ളം|ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളെ]] അകമ്പടിയായി കൊണ്ടുവരുകയും ചെയ്‌തു. ഇതാണ്‌ പിന്നീട്‌ വള്ളംകളിയായി മാറിയത്‌. രണ്ടു ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ആഘോഷങ്ങൾക്ക്‌ തുടക്കമിട്ടത്‌ ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളുടെ മത്സരമാണ്‌. മുപ്പതടിയോളം നീളമുള്ള ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളിൽ നാല്‌ [[അമരം|അമരക്കാരും]] നൂറോളം തുഴക്കാരും ഇരുപത്തഞ്ചോളം പാട്ടുകാരും ഉണ്ടാകും.ആറന്മുളയിൽ മാത്രമല്ല, [[പായിപ്പാട്]], [[കരുവാറ്റ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും വള്ളംകളി നടക്കാറുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{cite web| url = http://hinduism.about.com/od/festivalsholidays/a/onam.htm| title = Onam: Carnival of Kerala| author = Subhamoy Das| last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | format = | work = | publisher = എബൗട്ട്.കോം| pages = | language = ഇംഗ്ലീഷ്| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070902165441/http://hinduism.about.com/od/festivalsholidays/a/onam.htm| archivedate = 2007-09-02| quote = | access-date = 2007-08-17| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 

=== തലപന്തു കളി ===
ഓണക്കാലത്ത് കുട്ടികളും യുവാക്കളും പങ്കെടുക്കുന്ന മറ്റൊരു വിനോദമാണ് തലപന്തു കളി. മൈതാനത്തും വീട്ട്മുറ്റത്തും കളിക്കാവുന്ന ഈ വിനോദത്തിൽ [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റ്കളിപോലെ]] ആകയുള്ളവർ രണ്ട് സംഘങ്ങളായി പിരിഞ്ഞ് ഒരു കൂട്ടർ കളിക്കുകയും മറ്റേ കൂട്ടർ കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 150 സെ.മീ നീളമുള്ള ഒരു കമ്പ് നാട്ടി ആ കമ്പിൽ നിന്ന് കുറച്ചകലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഓലകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പന്ത് ഒരു കൈകൊണ്ട് മുകളിലേക്കെറിഞ്ഞ് മറ്റേ കൈകൊണ്ട് പന്ത് പുറകോട്ട് തട്ടിതെറിപ്പിച്ച് കളി തുടരുന്നു. പൊങ്ങി വരുന്ന പന്ത് നിലം തൊടുന്നതിനു മുമ്പായി കാക്കുന്നവർ കൈപ്പിടിയിൽ ഒതുക്കിയാലും പന്ത് വീണിടത്ത് നിന്നെറിഞ്ഞ് നാട്ടിയിരിക്കുന്ന കോൽ തട്ടിത്തെറിപ്പിക്കാനും കഴിഞ്ഞാൽ പന്ത് തട്ടിയ ആൾ കളിക്ക് പുറത്താകും. തലപന്ത്, ഒറ്റ, പെട്ട, പിടിച്ചാൻ, താളം, കാലിങ്കീഴ്, ഇണ്ടൻ, ചക്കരകൈ എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ എട്ടിനങ്ങൾ ഈ വിനോദത്തിലുണ്ട്.

=== കിളിത്തട്ടുകളി ===
{{main|കിളിത്തട്ട്}}
ഗ്രാമീണരുടെ കായികവിനോദമായ ഈ കളി ഓണക്കാലത്തും മറ്റ് വിശേഷാവസരങ്ങളിലും കൂടുതലായി നടത്തിവരുന്നു.

=== സുന്ദരിക്ക് പൊട്ട്കുത്ത് ===
ഓണക്കാലത്ത് നടത്തുന്ന മറ്റൊരു കളിയാണ്‌ [[സുന്ദരിക്ക് പൊട്ട്കുത്ത്]]. കണ്ണ് കെട്ടി സുന്ദരിയുടെ ചിത്രത്തില്(നെറ്റി)പൊട്ട് തൊടുന്നു.

===വടംവലി/കമ്പവലി===
[[File:VadamVali-Onam.jpg|thumb|250px| വടം വലി മത്സരങ്ങൾ ഓണത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു]]
[[വടംവലി]] (tug of war) പേര് അന്വർത്ഥമാക്കുന്ന പോലെ കട്ടിയുള്ള ഒരു കയർ അല്ലെങ്കിൽ വടം, മത്സരാർത്ഥികൾ രണ്ടു ഭാഗത്തു നിന്നും വലിച്ചു ഒരു ബലപരീക്ഷണം നടത്തലാണ്. ഓണക്കാലം വരുന്നതിന് മുന്നേതന്നെ കേരളത്തിലെ പല നാട്ടിൽപുറങ്ങളിലും വടംവലി പരിശീലനം ക്ലബ്‌ അടിസ്ഥാനത്തിലും കൂട്ടായ്മകളുടെ കൂടെയും എല്ലാം കാണാം.

== ഓണപ്പഞ്ചാംഗം==

* 2010 - ഓഗസ്റ്റ്‌ 23, തിങ്കളാഴ്ച 
* 2011 - സെപ്തംബർ 9, വെള്ളിയാഴ്ച 
* 2012 - ഓഗസ്റ്റ്‌ 29, ബുധനാഴ്ച 
* 2013 - സെപ്തംബർ 16, തിങ്കളാഴ്ച
*2021- ഓഗസ്റ്റ് 21 ശനിയാഴ്ച
==ഓണപ്പദങ്ങൾ ==
[[File:Rhyothemis variegata female at Kadavoor.jpg|thumb|250px | ഓണത്തുമ്പി]]
[[File:Onam kit given to public free of cost by pinarayi Govt 2020 covid1.jpg|thumb|250px| കേരള സർക്കാരിൻ്റെ സൗജന്യ ഓണക്കിറ്റ്]]ചില ഓണപ്പദങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eastcoastdaily.com/2020/08/31/onam-2020-special-onam-words.html|title=ചില ഓണപ്പദങ്ങൾ പരിചയപ്പെടാം{{!}}Onam 2020|access-date=2021-08-21|language=en-US|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821131419/https://www.eastcoastdaily.com/2020/08/31/onam-2020-special-onam-words.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''അത്തമത്തൻ''' - അത്തം നാളിൽ ഒരുക്കുന്ന പൂക്കളത്തിൽ മത്തങ്ങയുടെ പൂവ് പ്രധാനമാണ്.
*'''[[പിള്ളേരോണം]]''' - കർക്കിടകമാസത്തിലെ തിരുവോണദിവസം കൊണ്ടാടി വന്നിരുന്ന ഒരു ആഘോഷമാണ് പിള്ളേരോണം.
* '''അഞ്ചാമോണം''' - ഉത്രട്ടാതി നാൾ. ഓണത്തിൻറെ അഞ്ചാം ദിവസം
* '''[[അത്തച്ചമയം]]'''  - കൊച്ചി, കോഴിക്കോട്ട് രാജാക്കന്മാർ ചിങ്ങമാസത്തിലെ അത്തം നാളിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയിരുന്ന ആഘോഷം
* '''അമ്മായിയോണം'''  - രണ്ടാമോണം. മരുമക്കത്തായ തറവാടുകളിൽ പ്രധാനം
*'''കാക്കപ്പൂരാടം''' -  തിരുവോണത്തിന് ഒരുനാൾ മുമ്പുള്ള പൂരാടത്തെ കരിംപൂരാടമെന്നാണ് വിളിക്കുക.  പൂരാടത്തിൽ ഒരുക്കുന്ന ആകർഷകമല്ലാത്ത കാക്കപ്പൂവാണ് ഇതിനു കാരണം
*'''മൂലക്കളം -'''  മൂലം നാളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന പൂക്കളം മൂല ആകൃതിയിലുള്ളതായിരിക്കണം.
*'''അവിട്ടക്കട്ട''' -  ഓണക്കാലത്തെ ഒരു കറിയാണ് അവിട്ടകട്ട. ഓണക്കാടി, കാടിയോണം, പഴംകൂട്ടാൻ എന്നൊക്കെ പേരുകൾ ഉണ്ട് ഇതിന്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/onam/onam-2019-onasadya-left-over-food-avitta-katta-avitta-pazhayath-ona-kaadi-kaadi-onam-296598/|title=Onam 2019: തിരുവോണസദ്യ ‘അവിട്ടക്കട്ട’യാകുമ്പോൾ|access-date=2021-08-21|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indiatoday.in/art-culture/photo/onam-celebration-avittom-day-292627-2021-08-21|title=ഓണം 2021 {{!}} പഴംകൂട്ടാന്റെ മാധുര്യവുമായി അവിട്ടം ദിനം|access-date=2021-08-21|language=ml}}&lt;/ref&gt; തിരുവോണനാളിലെ സദ്യയിൽ മിച്ചംവന്നവ അവിട്ടംനാൾ രാവിലെ ഭക്ഷണമാകുന്നു. വെള്ളത്തിലിട്ട ചോർ (പഴങ്കഞ്ഞി) കട്ടപിടിച്ചിരിക്കും. ഇതാണ് അവിട്ടക്കട്ട.
*'''അവിട്ടത്തല്ല്''' - ഓണത്തല്ലിലെ തുടർച്ചയായി അവിട്ടം നാളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു വിനോദം.
* '''ആറാമോണം'''  - കാടിയോണം എന്നും പറയും. ഓണത്തിൻറെ ആറാം ദിവസം.
*'''അമ്മായിയോണം'''- ഓണ ഒരുക്കങ്ങൾക്ക് ചുക്കാൻപിടിച്ച് തറവാട്ടിൽ വിലസിയ അമ്മായിയെ സ്‌നേഹാദരങ്ങളോടെ അവരുടെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത് അവിട്ടം നാളിലാണ്. അന്നുച്ചയ്കുള്ള ഓണമാൺ` അമ്മായിയോണം.
* '''ഇരുപത്തെട്ടാമോണം''' - കന്നിമാസത്തിലെ തിരുവോണനാൾ. 28 ദിവസത്തിനുശേഷമുള്ളത്.
* '''ഉത്രട്ടാതി വള്ളം കളി''' - ആറന്മുളയിലെ വള്ളം കളി.
* '''ഉത്രാടപ്പാച്ചിൽ''' - ഓണസ്സദ്യക്കുവേണ്ടിയുള്ള നെട്ടോട്ടവും തിരക്കും.
* '''ഉത്രാടച്ചന്ത''' - ഓണത്തിനു മുന്നുള്ള ചന്ത.
* '''ഉത്രാടവിളക്ക്''' -ഓണത്തലേന്ന് വീടുകളിൽ കൊളുത്തിവക്കേണ്ട വിളക്ക്.
* '''ഉത്രാടക്കാഴ്ച''' - ഗുരുവായൂർ അമ്പലത്തിൽ ഓണത്തലേന്ന് ഒരുക്കുന്ന കാഴ്ചക്കുലകൾ.
*'''അത്തപ്പത്ത്-''' അത്തം മുതലുള്ള പത്താം ദിവസം തിരുവോണനാൾ.
* '''ഉപ്പേരി''' - ഓണവിഭവങ്ങളിലൊന്ന്. കായ കോണ്ടുണ്ടാക്കുന്നത്. ഉപ്പും മധുരവും ഉള്ള വ്യത്യസ്ത്മായാവ.
* '''ഓണക്കവിതകൾ -''' ഓണത്തിനെക്കു റിച്ചുള്ള പ്രത്യേക കവിതകൾ.
* '''ഓണക്കഥകൾ -''' ഓണത്തെക്കുരിച്ചുള്ള കഥകൾ. 
* [[ഓറിയോൾ|'''ഓണക്കിളി''']] - ഓണക്കാലത്തു കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന ഓറിയോൾ എന്ന പക്ഷി
* '''[[ഓണത്തുമ്പി]]''' - ഓണക്കാലത്ത് പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനാൽ ഇവയെ ഓണത്തുമ്പി എന്നു വിളിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news|last1=വെബ് ഡെസ്‌ക്‌|title=നാട്ടറിവിന്റെ, നന്മയുടെ പൂക്കളം|url=http://www.deshabhimani.com/special/latest-news/493425|accessdate=2 ഡിസംബർ 2018|publisher=Deshabhimani Publications|date=2015-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;olam&quot;&gt;{{cite web|url=https://olam.in/DictionaryML/ml/%E0%B4%93%E0%B4%A3%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BF|title=ഓണത്തുമ്പി|accessdate=2 ഡിസംബർ 2018|last1=നാഥ്|first1=കൈലാഷ്|website=ഓളം ഇംഗ്ലീഷ്-മലയാളം നിഘണ്ടു|publisher=olam}}&lt;/ref&gt;
* '''ഓണക്കോടി -''' ഓണത്തിനു വീട്ടിലെല്ലാവർക്കും നൽകുന്ന പുതിയ വസ്ത്രം
* '''ഓണത്താർ''' - ഓണത്തിന്‌ മാത്രമുള്ള തെയ്യമാണ്‌ ഓണത്തെയ്യം. മഹാവിഷ്ണു സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ഈ തെയ്യക്കോലത്തെ ഓണത്താർ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. കോലത്തുനാട്ടിൽ ആണ് ഓണത്താർ കെട്ടുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/spirituality/onam-special-ritual-forms/articleshow/60329605.cms|title=ഒാണത്താറും ഒാണപ്പൊട്ടനും ഒാടി വരുന്നേ..!|access-date=2021-08-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;
*'''ഓണക്കൂട്ടം''' - ഓണക്കാലത്ത് കൂടിച്ചേരുന്ന പഞ്ചായത്ത്.  ഓണാഘോഷങ്ങളെക്കു റിച്ച് ചർച്ചചെയ്യാനാണീ യോഗം കൂടുന്നത്.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kanjirappallyreporters.com/%e0%b4%93%e0%b4%a3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%82%e0%b4%9f%e0%b5%8d%e0%b4%9f%e0%b4%82-%e0%b4%86%e0%b4%98%e0%b5%8b%e0%b4%b7%e0%b4%bf%e0%b4%9a%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%81/|title=ഓണക്കൂട്ടം ആഘോഷിച്ചു – Kanjirappally Reporters|access-date=2021-08-21|last=kanjirappallyreporters|language=en-US|archive-date=2021-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821131422/https://kanjirappallyreporters.com/%E0%B4%93%E0%B4%A3%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%82-%E0%B4%86%E0%B4%98%E0%B5%8B%E0%B4%B7%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ഓണനക്ഷത്രം''' - തിരുവോണ നക്ഷത്രം
* '''ഓണപ്പാട്ട്''' - ഓണക്കാലത്ത് പാടുന്ന പാട്ടുകൾ, കാലാ കാലങ്ങളായി പാടിപ്പതിഞ്ഞവ. 
* '''[[ഓണപ്പൂവ്]]''' - [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ജൂലൈ ആഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ പൂക്കുന്ന ഒരു ചെടിയാണ് ''ഇൻപേഷ്യൻസ് ബ്ലാസ്റ്റിഡെ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഓണപ്പൂവ്.

== ചിത്രസഞ്ചയം ==
=== പൂക്കളം ===
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 10.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 07.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 09.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 08.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 05.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 04.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 06.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 03.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 01.jpg
പ്രമാണം:Pookkalam vijayanrajapuram 02.jpg
പ്രമാണം:Onam Pookkalam at Kerala State Institute of Children's Literature Closeup 06.jpg
പ്രമാണം:Thiruvonam23.JPG
പ്രമാണം:Onam pukolam.jpg
പ്രമാണം:Pookalam Onam.jpg
പ്രമാണം:HappyOnam2007.JPG|തൃക്കാക്കരയപ്പൻ
പ്രമാണം:Aarpoove.....!!!.jpg
പ്രമാണം:Onapookalam.JPG|നാടൻ പൂക്കൾ കൊണ്ടുള്ള പൂക്കളം
പ്രമാണം:Pookalam2.JPG
പ്രമാണം:Pookalam3.JPG
പ്രമാണം:Pookalam4.JPG
പ്രമാണം:ഓണപ്പൂക്കളം.jpg
പ്രമാണം:Pookalam5.JPG
പ്രമാണം:Flower carpet onam . irvin 03.jpg
പ്രമാണം:Flower carpet onam . irvin 02.jpg
പ്രമാണം:Flower carpet onam . irvin 01.jpg
പ്രമാണം:Onam Flower Design.jpg|പൂക്കളം വീട്ടുമുറ്റത്തുനിന്ന്
&lt;/gallery&gt;

=== ഓണക്കളികൾ ===
&lt;gallery&gt;
Image:Drawingthetail.JPG|കണ്ണുകെട്ടീ വാലുവരക്കൽ
Image:Sackrace.JPG|ചാക്കോട്ടം
ചിത്രം:Pulikkali chamayam.JPG|പുലിക്കളിയുടെ ചമയങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  ഓണാഘോഷങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഒരു ദൃശ്യം.
ചിത്രം:Pulikkali1.jpg|പുലിക്കളി
&lt;/gallery&gt;

==പുറമേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* {{Commons category-inline|Onam}}
* [https://www.keralatourism.org/onam ഓണം കേരള ടൂറിസം വെബ്സൈറ്റ്]
*[https://www.onamfestival.org/ ഓണം]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
* {{Note|statemanual}} :On that day the raja goes out in State in a procession escorted by his chieftains and officers of the state&quot; - Translation of Record-Grantha vari in the state archives, Ernakulam, 1917

{{ഫലകം:Famous Festivals in Kerala}}
{{Hindu festivals |state=autocollapse}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഉത്സവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓണം| ]]
[[വർഗ്ഗം:കാർഷിക ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tli6k5b443tcymyulri73pjfbov7d21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേരളം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48</id>
    <revision>
      <id>4665663</id>
      <parentid>4664302</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* വിദ്യാരംഭം */</comment>
      <origin>4665663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400271" sha1="h17bqb53zbbn837ybe05lc2l0ybyx4k" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kerala}} 
{{featured}}
{{Infobox state
| name                            = 
| type                            = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]
| nickname         kerala             = ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്&lt;br/&gt; നാളികേരങ്ങളുടെ നാട്&lt;br/&gt;വൃക്ഷങ്ങളുടെ നാട്&lt;br/&gt; സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ തോട്ടം''
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a = Rice fields of Kuttanad.jpg
| photo2a =Munnar Top station.jpg 
| photo2b =Boat Beauty W.jpg 
| photo3a = Athirappilly Waterfalls 1.jpg
| photo3b =Kathakali performance.jpg  
| photo4a = 01KovalamBeach&amp;Kerala.jpg
| photo5a =Kerala Government Secretariat.jpg

| spacing = 2
| position = center
| size = 220
| border = 0
| color = #FFFFFF 
| foot_montage = മുകളിൽനിന്ന്:&lt;br/&gt; [[കുട്ടനാട്|കുട്ടനാട്ടിലെ]] നെൽവയലുകൾ, [[മൂന്നാർ|മൂന്നാറിലെ]] തേയിലത്തോട്ടം, ആലപ്പുഴയിലെ [[കെട്ടുവള്ളം]], [[അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]], [[കഥകളി]], [[കോവളം]] ബീച്ച്, തിരുവനന്തപുരത്തെ [[കേരള ഗവൺമെൻ്റ് സെക്രട്ടേറിയേറ്റ്|ഭരണസിരാകേന്ദ്രം]] 
}}
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| image_shield gallery [new]      = Emblem of Kerala state Vector.svg
| shield_alt                      = 
| image_map                       = IN-KL.svg
| map_alt                         = 
| map_caption                     = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] കേരളം
| image_map1                      = Kerala locator map.svg
| map_caption1                    = കേരളത്തിന്റെ ഭൂപടം
| image_flag                      = 
| coor_pinpoint                   = [[തിരുവനന്തപുരം]]
| coordinates                     = {{coord|8.5|77|region:IN-KL|display=inline,title}}
| subdivision_type                = രാജ്യം
| subdivision_name                = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1               = [[Regions of India|മേഖല]]
| subdivision_name1               = [[South India|ദക്ഷിണേന്ത്യ]]
| established_title               = രൂപീകരണം
| established_date                = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1956|11|1}}
| parts_type                      = [[ജില്ല|ജില്ലകൾ]]
| parts_style                     = para
| p1                              = [[Districts of Kerala|14]]
| seat_type                       = തലസ്ഥാനം
| seat                            = [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat1_type                      = മറ്റു പ്രധാനനഗരങ്ങൾ  [[കൊച്ചി]] [[കോഴിക്കോട്]], [[കൊല്ലം]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]],
| government_footnotes            = 
| governing_body                  = [[Government of Kerala|കേരള സർക്കാർ]]
| leader_title                    = [[ഗവർണ്ണർ]]
| leader_name1                    = [[V. D. Satheesan|വി.ഡി. സതീശൻ ]] ([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഐ.എൻ.സി]])
| leader_title2                   = [[Legislature of Kerala|നിയമനിർമ്മാണം]]
| leader_name2                    = [[ഏകസഭ]], [[കേരള നിയമസഭ]] (140{{ref|leg|*}} സീറ്റുകൾ)
| leader_title3                   = നീതിന്യായം
| leader_name3                    = [[Kerala High Court|കേരള ഹൈക്കോടതി]]
| leader_title4                   = നിയോജക മണ്ഡലങ്ങൾ
| leader_name4                    = [[കേരള നിയമസഭ|നിയമസഭ]]: 140
[[കേരളത്തിലെ ലോകസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ|ലോക്സഭ]]: 20
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 38863
| area_note                       = 
| area_rank                       = 22-ാമത്
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 900
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/ Census of India], 2011. Census Data Online, Population.&lt;/ref&gt;
| population_total                = 33387677
| population_as_of                = 2011
| population_rank                 = 13-ാമത്
| population_density_km2          = auto
| population_note                 = 
| timezone                        = [[ഔദ്യോഗിക_ഇന്ത്യൻ_സമയം|ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻസമയം (IST)]]
| utc_offset                      = +05:30
| iso_code                        = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| blank_name_sec1                 = [[മാനവ വികസന സൂചിക]]
| blank_info_sec1                 = {{increase}} 0.835&lt;ref name=&quot;IDHR 2011&quot; &gt;{{cite web |title=India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion |url=http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |publisher=Institute of Applied Manpower Research, [[Planning Commission (India)|Planning Commission]], [[Government of India]] |accessdate=17 October 2012 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106031556/http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;വളരെ ഉയർന്നത്&lt;/span&gt;)
| blank1_name_sec1                = HDI റാങ്ക്
| blank1_info_sec1                = 1-ാം (2011)
| blank_name_sec2                 = [[:en:Literacy_in_India|സാക്ഷരത]]
| blank_info_sec2                 = {{IncreaseNeutral}}96.2%  (ഇന്ത്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം)&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/9-litercy-26-30.pdf&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec2                = ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
| blank1_info_sec2                = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| website                         = [http://kerala.gov.in/ kerala.gov.in]
| footnotes                       = {{note|leg|*}} 140 തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്, 1 നാമനിർദ്ദേശം
| official_name                   = കേരളം
| unemployment_rate               = 
| registration_plate              = KL
| leader_title1                   = [[Chief Ministers of Kerala|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| leader_name                     = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
| population_demonym              = കേരളീയൻ, കേരളീയർ, മലയാളി
| translit_lang1                  = 
| native_name                     = ''Kēraḷam''
| native_name_lang                = ml
| length_km                       = 560
| width_km                        = 70
| elevation_max_point             = [[ആനമുടി]]
| elevation_max_m                 = 2,695
| elevation_min_m                 = −2.7
| elevation_min_point             = [[കുട്ടനാട്]]
| demographics_type1              = [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം|ജിഡിപി]]
| demographics1_title1            = ആകെ (2022-2023)
| demographics1_info1             = {{increase}} {{INRConvert|11.32|lc}}
| Demographics section 1 title 2  = 
| Demographics section 1 title 3  = 
| Demographics section 1 info 2   = 
| Demographics section 1 info 3   = &lt;!--
--&gt;
}}
{{കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങൾ}} 
{{Keralahistory}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനമാണ്, '''കേരളം'''. 1956 നവംബർ 1 ന് സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം രൂപീകൃതമായ ഇത്, രാജ്യത്തെ മലയാളം സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ ഒരൊറ്റ സംസ്ഥാനമാക്കി ഏകീകരിച്ചു. കേരളം രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ സംസ്ഥാനമാണ്. വടക്കൻ [[അക്ഷാംശം]] 8° 17' 30&quot; നും 12° 47'40&quot; നുമിടയ്ക്കും കിഴക്കൻ [[രേഖാംശം]] 74° 27'47&quot; നും 77° 37'12&quot; നുമിടയ്ക്കുമായി ഈ സംസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 38,863 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റര് (15,005 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള കേരളം, പ്രധാനമായും പശ്ചിമഘട്ടവും ലക്ഷദ്വീപ് കടലും ചേർന്ന തീരദേശ സമതലങ്ങളുടെ ഒരു ഭാഗമാണ്, കിഴക്കും [[തമിഴ്‌നാട്]], വടക്ക് കിഴക്ക് [[കർണാടകം]] പടിഞ്ഞാറൻ പരിസരത്ത് അറബിക്കടലിലെ ലക്ഷദ്വീപ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവയുമാണ് പതിനൊന്നുമുതൽ 121 കിലോമീറ്റർവരെ വീതിയും 580 കിലോമീറ്റർ നീളവുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ. 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 33 ദശലക്ഷം നിവാസികളുള്ള കേരളം, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള 13-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമാണ്.

ബിസി 3000 മുതൽക്കുതന്നെ കേരളം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന കയറ്റുമതിക്കാരായിരുന്നു. ഈ മേഖലയിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന രാജ്യമായ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര രാജവംശം]] സമുദ്ര വാണിജ്യത്തിലൂടെയാണ് പ്രാമുഖ്യ നേടിയത്. പക്ഷേ പലപ്പോഴും അയൽരാജ്യങ്ങളായ ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ നേരിട്ടിരുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം പോർച്ചുഗീസ് വ്യാപാരികളെ കേരളത്തിലേക്ക് ആകർഷിച്ചതോടെ ഇന്ത്യയിൽ യൂറോപ്യൻ കോളനിവൽക്കരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. 1947-ൽ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനുശേഷം, തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച റിപ്പബ്ലിക്കിൽ ചേരുകയും 1949-ൽ ലയിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1956-ൽ, മുൻ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനവുമായി പെരിഫറൽ പ്രദേശങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്തുകൊണ്ട് ആധുനിക കേരള സംസ്ഥാനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇക്കാലത്ത്  [[മലയാളം|മലയാളഭാഷ]] സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന ‌([[കന്യാകുമാരി]] ജില്ലയും, [[തെങ്കാശി]] ജില്ലയിലെ [[ചെങ്കോട്ട]]&lt;nowiki/&gt;ത്താലൂക്കിൻറെ കിഴക്കേഭാഗവുമൊഴികെ) തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യം, പണ്ടത്തെ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]] രാജ്യം, പഴയ മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തിലെ തുളുനാട് ഉൾപ്പെടുന്ന കാസറഗോഡ് താലൂക്ക് (ഇപ്പോൾ [[കാസറഗോഡ് ജില്ല]]) എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ചേർത്ത് [[1956]]-ലാണ്‌ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ കേരളസംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിച്ചത്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന കന്യാകുമാരി ജില്ലയും ചെങ്കോട്ടൈ താലൂക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും കേരളത്തിൽനിന്ന് അടർത്തിമാറ്റി മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തു  തിരുവനന്തപുരം കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരമാണെങ്കിൽ, കൊച്ചി മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശം സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രദേശമാണ്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ മലയാളമാണ്, ഇംഗ്ലീഷിനൊപ്പം, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായും ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 1984 മുതൽ കേരളത്തിൽ 14 ജില്ലകളുണ്ട്.

വൈവിദ്ധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം, ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട അമ്പതുസ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്നാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്.{{Ref_label|ക|ക|none}}&lt;ref&gt; [http://www.nationalgeographic.com/traveler/kerala.html ട്രാവലർ മാഗസിനിൽ കേരളത്തെപറ്റി ശേഖരിച്ച തീയതി 2007 മാർച്ച് 24]&lt;/ref&gt; മലയാളം പ്രധാനഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരമാണ്‌]]. മറ്റു പ്രധാനനഗരങ്ങൾ [[കൊച്ചി]] (വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം), [[കോഴിക്കോട്]], [[കൊല്ലം]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]], [[കോട്ടയം]] എന്നിവയാണ്‌. [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[കഥകളി]], [[പടയണി]],  
[[ആയുർവേദം]], [[തെയ്യം]]  മാപ്പിളപാട്ട് തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിന്റെ പുകഴേറ്റുന്നു. [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]]&lt;nowiki/&gt;ക്കും കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ ജോലിചെയ്യുന്ന മലയാളികൾ കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാനഘടകമാണ്.&lt;!--[[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരവുമായി]] കേരളത്തിനു ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതും കേരളത്തിന്റെ പുരാതനചരിത്രം ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തോളം പഴക്കമുള്ളതെന്നു തെളിയിക്കുന്നു.{{fact}}--&gt;

1950കളിൽ വളരെ പിന്നോക്കാവസ്ഥയിലായിരുന്ന [[കേരളം]] അരനൂറ്റാണ്ടിനിടയിൽ വൻ മാറ്റങ്ങൾക്കു സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;!--ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും സാമൂഹിക പുരോഗതി കൈവരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ്‌ കേരളം.{{തെളിവ്}}--&gt; വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ആധുനികതയുടേയും വിദേശജോലി വരുമാനത്തിന്റെയും സ്വാധീനമാണ് ഇതിന് കാരണം. [[സാക്ഷരത]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], [[ആരോഗ്യം]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അഥവാ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുക തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കേരളം കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ വികസിത രാജ്യങ്ങളുടേതിനോടു കിടപിടിക്കുന്നതാണ്‌. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസനത്തെ [[കേരളാ മോഡൽ]] എന്ന പേരിൽ പല രാജ്യാന്തര സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞരും പഠനവിഷയമാക്കിയിട്ടുണ്ട്‌. കേരളത്തിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക്, [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്]] രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന മലയാളികളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് മലബാറിൽ. ഇന്ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ]], [[യുകെ]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] തുടങ്ങിയ വികസിത പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ ശക്തമായ മലയാളികളുടെ സാന്നിധ്യം കാണാം. പല വിദേശ വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും മലയാളികളായ നഴ്സുമാർ ഉന്നത പദവികളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, ഇടുക്കി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള വിദഗ്ദ ജോലിക്കാരും നഴ്സുമാരും ആണ് ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറെയും എന്ന്‌ പറയാം. പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ മികച്ച നഴ്സുമാർ എന്ന അംഗീകാരവും മലയാളികളായ നഴ്സുമാർക്ക് ലഭിക്കാറുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;ashanet&quot;&gt;http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html&lt;/ref&gt;

വിവിധ സാമൂഹികമേഖലകളിൽ കൈവരിച്ച ചില നേട്ടങ്ങൾമൂലം കേരളം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 91% സാക്ഷരതയാണ്‌ അതിലൊന്ന്. ഇത്, ഇന്ത്യയിലെതന്നെ ഏറ്റവുമുയർന്ന സാക്ഷരതാ നിരക്കാണ്‌.&lt;ref name=&quot;nfhsindia.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nfhsindia.org/pdf/KE.pdf |title=2005-2006 National Family Health Survey |access-date=2009-07-15 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217193846/http://www.nfhsindia.org/pdf/KE.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/literates1.aspx Census India - Number of Literates &amp; Literacy Rate]&lt;/ref&gt; 2005-ൽ ട്രാൻസ്പരൻസി ഇന്റർനാഷണൽ നടത്തിയ ഒരു സർവ്വേപ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കുറവ് അഴിമതിനടക്കുന്ന സംസ്ഥാനം കേരളമാണ്‌.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Corruption Study&amp;nbsp;— 2005 |publisher=[[Transparency International]] |accessdate=2007-11-11 |url=http://www.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive__1/india_corruption_study_2005 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012150233/http://transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive__1/india_corruption_study_2005 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rem1&quot;&gt;{{cite web|url=http://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html|title=Kerala's Gulf connection: Emigration, remittances and their macroeconomic impact 1972-2000|year=2002|author=K.P. Kannan, K.S. Hari}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rem2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iss.nl/content/download/8303/81035/file/Panel%202_Rajan.pdf|format=PDF|title=Remittances and its impact on the Kerala Economy and Society|year=2007|author=S Irudaya Rajan, K.C. Zachariah|access-date=2009-07-15|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225101006/http://www.iss.nl/content/download/8303/81035/file/Panel%202_Rajan.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abroad&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2007/09/07/world/asia/07migrate.html?_r=1&amp;pagewanted=1|title=Jobs Abroad Support ‘Model’ State in India|publisher=New York Times|year=2007}}&lt;/ref&gt;

== പേരിനുപിന്നിൽ ==

'''കേരളം''' എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റി വിഭിന്നങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.
* ''കേരവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സ്ഥലം'' എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''കേരളം'' എന്ന പേരുണ്ടായെന്ന അഭിപ്രായമാണ് ഏറ്റവും പ്രബലം. '''കേരം''' എന്ന പദവും സ്ഥലം എന്നർത്ഥം വരുന്ന '''അളം''' എന്ന പദവുംചേർന്നാണ്, '''കേരളം''' എന്ന പേരുണ്ടായതെന്ന വാദം ഈ അഭിപ്രായത്തെ ബലപ്പെടുത്തുന്നു.

* മറ്റൊരഭിപ്രായം അറബിസഞ്ചാരികളാണ് പേരിന്റെ ഉല്പത്തിക്കു പിന്നിലെന്നാണ്. കേരളത്തിന്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യവും സമ്പദ്സമൃദ്ധിയും കണ്ട്, അവർ അല്ലാഹു അനുഗ്രഹിച്ച നാട് എന്നർത്ഥത്തിൽ '''ഖൈറുള്ള''' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നത്രെ. അതു ലോപിച്ചാണ്, കേരളം എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണത്. &quot;മലബാർ&quot; എന്ന പദം അറബികൾവഴി ലഭിച്ചതാണെന്നതാണ്‌, ഈ അഭിപ്രായത്തിനു കൂടുതൽ പിന്തുണനല്കുന്നത്. &quot;മഹൽ&quot; എന്ന പദവും &quot;ബുഹാർ&quot; എന്ന പദവും ചേർന്നാണു മലബാർ എന്ന പദമുണ്ടായതത്രേ. &quot;മഹൽബുഹാർ&quot; എന്നാൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ നാട് എന്നർത്ഥം. അതു പിന്നീടു ലോപിച്ചാണ്, മലബാർ എന്നായത്. കേരളീയരല്ലാതെ, മറ്റാരും കേരളം എന്ന തികച്ചു പറയുന്നില്ലെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇംഗ്ലീഷിൽ &quot;M &quot; എന്ന അക്ഷരമുണ്ടായിട്ടും &quot;കേരള&quot; എന്നാണ് ഇംഗ്ലീഷിലെഴുതുന്നത്. ഇക്കാര്യവും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമായിപ്പറയുന്നു.&lt;ref&gt; {{cite book |last=മുഹമ്മദ്കുഞ്ഞി|first=പി.കെ.|authorlink=പി.കെ.മുഹമ്മദ്കുഞ്ഞി |title=മുസ്ലീങ്ങളും കേരളസംസ്കാരവും|year=1982|publisher=കേരളസാഹിത്യഅക്കാദമി|location= തൃശൂർ|isbn= }}&lt;/ref&gt;

* കേരളം എന്ന പേരു്, [[കേരളചരിത്രം|‘ചേരളം’]] എന്ന പദത്തിൽനിന്നുദ്ഭവിച്ചതാണെന്നാണ്, മറ്റൊരു വാദം. ചേർ, അഥവാ ചേർന്ത എന്നതിന്, ചേർന്ന എന്നാണർത്ഥം. കടൽമാറി കരകൾ കൂടിച്ചേർന്ന എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുദ്ഭവിച്ചതെന്ന് ഒരു കൂട്ടർ കരുതുന്നു. [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തിലെ]] നെയ്തൽ തിണൈ എന്ന ഭൂപ്രദേശത്തിൽവരുന്ന ഇവിടം, കടൽചേരുന്ന ഇടം എന്നയർത്ഥത്തിൽ ചേർ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചേർ+അളം എന്നതിന്, സമുദ്രമെന്ന അർത്ഥവുമുണ്ട്. കടലോരമെന്ന സൂചനയാണ് ചേരളം തരുന്നത്. ചേരലർ കടലോരത്തിന്റെ അധിപരുമായി.&lt;ref&gt; സോമൻ ഇലവുംമൂട്; പ്രാചീനകേരളചരിത്രസംഗ്രഹം; താൾ 42, ധന്യാ ബുക്സ്, പുതുപ്പള്ളി, ഏപ്രിൽ 2000. &lt;/ref&gt;

* [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര രാജാക്കന്മാരിൽ]]&lt;nowiki/&gt; നിന്നുമാകാം പേർ വന്നതെന്നാണ്, മറ്റൊരഭിപ്രായം.&lt;ref&gt; മനോരമ ഇയർ ബുക്ക് 2006 താൾ 372. മനോരമ പ്രസ്സ് കോട്ടയം &lt;/ref&gt; ഇവരുടെ പേർ തന്നെ '''ഥേര''' എന്ന [[പാലി]] വാക്കിൽനിന്നുത്ഭവിച്ചതാണ് എന്നാണ് മറ്റൊരു മതം. അതിനു [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതവുമായി]] ബന്ധംകാണുന്നു. '''ഥേരൻ''' എന്ന വാക്കിന്, വലിയേട്ടൻ എന്നാണു വാച്യാർത്ഥം. ബുദ്ധമതത്തിലെ [[ഥേരവാദം|ഥേരവാദമതത്തിൽപെട്ടവരായിരുന്നു]] ചേരരാജാക്കന്മാർ എന്നു കരുതുന്നു. ഥേര എന്ന വാക്ക്, പാലിയിൽനിന്ന്, [[താലവ്യവത്കരണം]] എന്ന സ്വനനയപ്രകാരം ചേരൻ എന്നായതാണെന്നും, സ്ഥലമെന്ന അർത്ഥത്തിലുള്ള പാലിപദമായ തളം, ആദിലോപംപ്രാപിച്ച് അളം ആയതാണെന്നും ഇക്കൂട്ടർ വിശ്വസിക്കുന്നു. കേരളം ഒരുകാലത്ത് [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതക്കാരുടെ]] പ്രബലകേന്ദ്രമായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം ബലപ്പെടുത്തുന്നതാണീ വാദം.&lt;ref&gt; {{cite book |last=പി.ഒ. |first=പുരുഷോത്തമൻ |authorlink=പി.ഒ.  പുരുഷോത്തമൻ|title=ബുദ്ധന്റെ കാല്പാടുകൾ - പഠനം |year=2006 |publisher=പ്രൊഫ. വി. ലൈല |location= കേരളം |isbn= 81-240-1640-2 }} &lt;/ref&gt;

* വീരകേരളന്റെ നാടായതിനാൽ കേരളം എന്ന പേർവന്നുവെന്നും ഒരു വിശ്വാസമുണ്ട്.&lt;ref&gt;മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് പ്ലസ് 2008 &lt;/ref&gt;

* മലഞ്ചെരിവ് എന്നർത്ഥമുള്ള ചാരൽ എന്ന തമിഴ്പദത്തിൽനിന്നാണ് ചേരൽ ഉണ്ടായതെന്നും അതാണ്, കേരളമായതെന്നുമുള്ള മറ്റൊരു വാദവും നിലനിൽക്കുന്നു.

* ചേരം (കേരളം) എന്ന വാക്ക്, നാഗം (പാമ്പ്) എന്നതിന്റെ തൽസമമാണെന്ന് എൽ.എ. അനന്തകൃഷ്ണയ്യർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt; L. A. Ananthakrishna Iye: The Ethnographical survey of Cochin state. Monograph no:10 1906 &lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ ദ്രാവിഡരുടെ നാഗാരാധനകാരണമായിരിക്കണം ഒരുപക്ഷേ ഈ പേരുവരാനിടയായത്.

*കേരം എന്നത്, ചേരം എന്നതിന്റെ കർണ്ണാടകോച്ചാരണമാണെന്ന് ഡോക്ടർ [[ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഗോകർണ്ണത്തിനും, കന്യാകുമാരിക്കുമിടയിലുള്ള പ്രദേശത്തിന് ആദ്യകാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ചേരം എന്നപേര്, കേരളം ആയി മാറിയതാണെന്ന് അദ്ദേഹം സമർത്ഥിക്കുന്നു.&lt;ref name=keralam343&gt;{{cite book|title=കേരളചരിത്രം|last=പ്രൊഫസ്സർ.എ.|first=ശ്രീധരമേനോൻ|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2007|isbn=81-264-1588-6|page=26|quote=കേരളം എന്ന പേരിന്റെ ഉൽപത്തി}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Kerala-map-ml.png|thumb|250px|കേരളത്തിന്റെ ജില്ല തിരിച്ചുള്ള ഭൂപടം]]

മൗര്യ ചക്രവർത്തിയായ അശോകൻ (ബി.സി. 274–237) അവശേഷിപ്പിച്ച ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ശിലാ ലിഖിതത്തിൽ കേരളം എന്ന വാക്ക് ആദ്യമായി കേരളപുട്ടോ ('ചേര [കളുടെ] മകൻ') എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാസനകളിലൊന്നാണിത്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=P. C. Alexander |title=Buddhism in Kerala |pages=23}}&lt;/ref&gt;  അക്കാലത്ത്, ഈ പ്രദേശത്തെ മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നിനെ ക്ലാസിക്കൽ തമിഴിൽ ചേരളം എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്: ചേരയും കേരയും ഒരേ പദത്തിന്റെ വകഭേദങ്ങളാണ്.&lt;ref name=&quot;Sainz1972&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicasio Silverio Sainz |url=https://books.google.com/books?id=AOEBAAAAMAAJ |title=Cuba y la Casa de Austria |publisher=Ediciones Universal |year=1972 |page=120 |access-date=6 January 2013}}&lt;/ref&gt;  ചേരൽ എന്ന പദം കേരള രാജാക്കന്മാരുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന രാജവംശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കൂടാതെ 'തടാകം' എന്നതിന്റെ പഴയ തമിഴ് പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. &lt;ref name=&quot;Marr1985&quot;&gt;{{Cite book |last=John R. Marr |url=https://books.google.com/books?id=x3gOAAAAYAAJ |title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature |publisher=Institute of Asian Studies |year=1985 |page=263}}&lt;/ref&gt; കേരളം എന്നത് ക്ലാസിക്കൽ തമിഴ് ചെറിവ്-ആലം 'ഒരു കുന്നിന്റെയോ പർവത ചരിവിന്റെയോ തകർച്ച' &lt;ref name=&quot;AlexDeborah2014&quot;&gt;{{Cite book |last1=Rayson K. Alex |url=https://books.google.com/books?id=1swxBwAAQBAJ&amp;pg=PA226 |title=Culture and Media: Ecocritical Explorations |last2=S. Susan Deborah |last3=Sachindev P.S. |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2014 |isbn=978-1-4438-6190-8 |page=226}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadasivan2000&quot;&gt;{{Cite book |last=S. N. Sadasivan |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;pg=PA101 |title=A Social History of India |publisher=APH Publishing |year=2000 |isbn=978-8176481700 |page=101}}&lt;/ref&gt;  അല്ലെങ്കിൽ ചേര ആലം 'ചേരരുടെ നാട്' എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ഒരു നാടോടി പദോൽപ്പത്തി കേരളത്തെ മലയാള പദമായ കേര 'തെങ്ങ്', ആലം 'ഭൂമി' എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്; അതിനാൽ, 'തേങ്ങകളുടെ നാട്',&lt;ref name=&quot;PreedyWatson2011&quot;&gt;{{Cite book |last1=Victor R. Preedy |url=https://books.google.com/books?id=C6lYoH8rwywC&amp;pg=PT400 |title=Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention |last2=Ronald Ross Watson |last3=Vinood B. Patel |publisher=Academic Press |year=2011 |isbn=978-0-12-375689-3 |page=400}}&lt;/ref&gt;തെങ്ങുകളുടെ സമൃദ്ധി കാരണം നാട്ടുകാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിളിപ്പേരാണ് ഇത്&lt;ref name=&quot;PreedyWatson2011&quot;/&gt;വിദേശ വ്യാപാര വൃത്തങ്ങളിൽ കേരളത്തെ മലബാർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. കോസ്മാസ് ഇൻഡിക്കോപ്ലൂസ്റ്റസിന്റെ (ക്രി.വ. ആറാം നൂറ്റാണ്ട്) കാലം മുതൽ തന്നെ അറബ് നാവികർ കേരളത്തെ മാലെ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.
=== കേരളം എന്ന് പുനർനാമകരണം ===
സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മലയാള നാമമായ കേരളം എന്ന് പേര് മാറ്റണമെന്ന് ദീർഘകാലമായി ആവശ്യമുണ്ട്. ഔദ്യോഗികമായി, മലയാളത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരളം' (കേരളം) എന്നാണ്, അതേസമയം അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് 'കേരള' എന്നാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; 2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, 2024 ജൂണിൽ കേരള നിയമസഭ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരള' എന്നതിൽ നിന്ന് 'കേരളം' എന്നാക്കി മാറ്റാൻ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 പ്രകാരം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് മലയാളി സ്വത്വം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഭേദഗതി ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച രണ്ട് പ്രമേയങ്ങളും മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web | last=TNIE online desk | first=Agencies | title=Ahead of polls, Union Cabinet approves Kerala's renaming to 'Keralam' | website=The New Indian Express | date=2026-02-24 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/24/union-cabinet-approves-keralas-renaming-to-keralam-ahead-of-polls | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

2026 ഫെബ്രുവരി 24 ന് കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ ഈ നിർദ്ദേശം അംഗീകരിച്ചു. മന്ത്രിസഭയുടെ അംഗീകാരത്തെത്തുടർന്ന്, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 ലെ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി 2026 ലെ കേരള (പേരുമാറ്റം) ബിൽ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് റഫർ ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | title=Kerala will now be called Keralam | website=India Today | date=2026-02-24 | url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-cabinet-approves-proposal-renaming-kerala-to-keralam-2873528-2026-02-24 | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

കേരള നിയമസഭയുടെ അംഗീകാരത്തിനുശേഷം, ഈ ബിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും പാസായാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗികമായി കേരളം എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

==ഭാഷ==
[[പ്രമാണം:Collage malayalam letters.svg|ലഘുചിത്രം|മലയാളഭാഷയിലെ ലിപികൾ]]
കേരളീയരുടെ പൊതുവ്യവഹാരഭാഷ, ദ്രാവിഡഭാഷാഗോത്രത്തില്പെട്ട [[മലയാളം|മലയാളമാണ്]]. പ്രാഗ്കാലതമിഴിൽനിന്നു രൂപംകൊണ്ടതാണു മലയാളം. [[വട്ടെഴുത്ത്|വട്ടെഴുത്തുലിപികളിലാണ്]] ആദ്യകാലമലയാളം എഴുതപ്പെട്ടുപോന്നത്. വട്ടെഴുത്തുലിപികളുടേയും [[ഗ്രന്ഥലിപി| ഗ്രന്ഥലിപികളുടേയും]] സങ്കലനത്തിലൂടെയാണ്, ഇന്നത്തെ മലയാളലിപിസഞ്ചയം ഉരുത്തിരിയുന്നത്. സി.ഇ. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെയാണ്, ഇന്നെഴുതപ്പെടുകയും കേൾക്കപ്പെടുകയുംചെയ്യുന്ന മലയാളം, ഏറെക്കുറെ രൂപപ്പെടുന്നത്. നിത്യവ്യവഹാരഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായി വാമൊഴിവൈവിദ്ധ്യം, ഇന്നും വളരെയേറെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വരമൊഴിയുടെ കാര്യത്തിൽ കേരളമൊട്ടാകെ പണ്ടുമുതൽക്കേ ഏകമാനത കൈവരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭാഷയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച്, ഇപ്പോഴും തർക്കംനിലനിൽക്കുന്നു

== കേരളം എന്ന് പുനർനാമകരണം ==
സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മലയാള നാമമായ കേരളം എന്ന് പേര് മാറ്റണമെന്ന് ദീർഘകാലമായി ആവശ്യമുണ്ട്. ഔദ്യോഗികമായി, മലയാളത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരളം' (കേരളം) എന്നാണ്, അതേസമയം അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് 'കേരളം' എന്നാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;  2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, 2024 ജൂണിൽ കേരള നിയമസഭ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരള' എന്നതിൽ നിന്ന് 'കേരളം' എന്നാക്കി മാറ്റാൻ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 പ്രകാരം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് മലയാളി സ്വത്വം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഭേദഗതി ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച രണ്ട് പ്രമേയങ്ങളും മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

2026 ഫെബ്രുവരി 24 ന് കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ ഈ നിർദ്ദേശം അംഗീകരിച്ചു. മന്ത്രിസഭയുടെ അംഗീകാരത്തെത്തുടർന്ന്, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 ലെ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി 2026 ലെ കേരള (പേരുമാറ്റം) ബിൽ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് റഫർ ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;


കേരള നിയമസഭയുടെ അംഗീകാരത്തിനുശേഷം, ഈ ബിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും പാസായാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗികമായി കേരളം എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

== ചരിത്രം ==
{{Main|കേരള ചരിത്രം}}
പ്രാകൃതകാലം മുതലേയുള്ള നിരവധി മനുഷ്യപ്രയാണങ്ങളുടേയും അവയിൽനിന്നുരുത്തിരിഞ്ഞ അധിവാസകേന്ദ്രങ്ങളുടേയും തുടർച്ചയുടെ ബാക്കി പത്രമാണ്‌ ഇന്നത്തെ കേരളം.ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഈ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തീരദേശത്ത് ആദ്യമായി എത്തിപ്പെട്ടവർ [[നെഗ്രിറ്റോയ്ഡ്]]-[[ആസ്ത്രലോയ്ഡ്]] വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ടവരായിരുന്നിരിക്കണം എന്നാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ പ്രാകൃതകാലത്ത് ഇന്നുകാണുന്ന സമതലങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ ഇക്കൂട്ടർ മുഖ്യമായും വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഉയർന്ന നിരപ്പിലുള്ള മലമ്പ്രദേശങ്ങളാണ് സ്വാഭാവികമായും താവളമാക്കിയത്. ഇവർ മുഖ്യമായും നായാട്ടിലൂടെയും വനങ്ങളിലെ കായ്കനികൾ ഭക്ഷിച്ചുമാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. [[കൃഷി]] അവർക്ക് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. ഇവരുടെ പിന്മുറക്കാർ ഇന്നും കേരളത്തിൽ അവശേഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. കിഴക്കൻ മലകളിലും കാടുകളിലും കണ്ടുവരുന്ന [[പണിയർ]], [[ഇരുളർ]], [[കുറിച്യർ]], [[മുതുവാൻ|മുതുവാന്മാർ]], മലയരയർ, [[മലവേടർ]], [[ഉള്ളാടർ]], [[കാണിക്കാർ]] തുടങ്ങിയ ആദിവാസികൾ ഇവരുടെ പിൻഗാമികൾ ആണ്.&lt;ref&gt; [[മാതൃഭൂമി]] ഇയർബുക്ക് പ്ലസ് 2008 &lt;/ref&gt; 

[[പ്രമാണം:Muniyara.jpg|thumb|left|ശിലായുഗത്തിലേതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[മുനിയറകൾ]] കേരളത്തിലെ [[മറയൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത്.]]
പിന്നീട് കടന്നുവന്നവരാണ് [[ദ്രാവിഡർ]]. കടൽ കുറേക്കൂടി പിൻവാങ്ങി കൂടുതൽ സമതലപ്രദേശങ്ങൾ ഉയർന്നുവരികയും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ കാര്യമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തതിനുശേഷമാണ് ഇതെന്നാണ് ചരിത്രഗവേഷകർ കരുതുന്നത്. മഹാശിലസംസ്കാരത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാക്കൾ ഇവരാണ്. കേരളത്തിൽ നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും ഈ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. കൃഷി അറിയാമായിരുന്ന ഇവർ ആദിമനിവാസികൾ അധിവസിച്ചിരുന്ന വനങ്ങളിലേക്ക് കടക്കാതിരിക്കുകയോ ആദിമനിവാസികൾ സമതലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറാതിരിക്കുകയോ ചെയ്തിരിക്കാം. ഈ ആദിമനിവാസികൾ തങ്ങളുടേതായ ചുറ്റുപാടുകളിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ അയൽക്കാരുമായി കൊള്ളക്കൊടുക്കകളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതായി പിൽക്കാലത്തെ [[സംഘസാഹിത്യം|സംഘം കൃതികളിൽ]] നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഇവർ [[കാളി]], പൂർവ്വികർ(മുത്തപ്പൻ), പ്രകൃതിശക്തികൾ, മലദൈവങ്ങൾ എന്നിവരെ ആരാധിച്ചിരുന്നു.

[[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളും]] [[പുരാണം|പുരാണങ്ങളും]] രചിക്കപ്പെട്ടതിനു ശേഷം ഇന്നത്തെ രൂപത്തിലേക്ക് എത്തിപ്പെടുമ്പോഴേക്ക് ഏതായാലും കേരളം എന്ന വാക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്രാസ്തിത്വം നേടിയിരുന്നു. ബി.സി.എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം 41ആം സർഗത്തിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. [[സുഗ്രീവൻ]], വാനരന്മാരെ ദക്ഷിണദേശത്തേയ്ക്കയക്കുമ്പോൾ കാണാവുന്ന രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:
{{Rquote|left|&lt;poem&gt;
നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ
സർവമേവാനുപശ്യത
തഥൈവാന്ധ്രാൻ ച പൗണ്ഡ്രാൻ ച 
ചോളാൻ പാണ്ഡ്യാൻ ച കേരളാൻ&lt;/poem&gt;|||രാമായണം, കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം.&lt;ref&gt;[http://sa.wikisource.org/wiki/किष्किन्धाकाण्डे_एकचत्वारिंशः_सर्गः_॥४-४१॥ Wikisource-രാമായണം &quot;नदीम् गोदावरीम् चैव सर्वम् एव अनुपश्यत । तथैव आन्ध्रान् च पुण्ड्रान् च चोलान् पाण्ड्यान् केरलान् ॥४-४१-१२॥]&lt;/ref&gt;}}

ഹിന്ദു പുരാണത്തിലെ ദശാവതാര കഥകളിൽ, കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ആറാമത്തെ അവതാരമായ (അവതാരമായ) മഴു വഹിച്ച യോദ്ധാവായ മുനി പരശുരാമൻ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്തു. തൽഫലമായി, കേരളത്തെ പരശുരാമ ക്ഷേത്രം (&quot;പരശുരാമന്റെ നാട്&quot;) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;S. C. Bhatt, Gopal K. Bhargava (2006) &quot;Land and People of Indian States and Union Territories: Volume 14.&quot;, p.18&lt;/ref&gt;  ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, പരശുരാമൻ കടലിന് കുറുകെ മഴു  എറിഞ്ഞു. മഴു എറിഞ്ഞ ദൂരമത്രയും വെള്ളം വഴി മാറിപ്പോകയും. ഉയർന്നുവന്ന ഈ ഭൂമി ഗോകർണ്ണം മുതൽ കന്യാകുമാരി വരെ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aiya VN |title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press |pages=210–212 |year=1906 |accessdate=12 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=RdzaPW-kEvQC}}&lt;/ref&gt; ഉയർന്നുവന്ന ഭൂമി ഉപ്പുരസമുള്ളതും വാസയോഗ്യമല്ലാത്തതുമായിരുന്നു, അതിനാൽ പരശുരാമൻ സർപ്പരാജാവായ വാസുകിയെ വിളിച്ചു. അദ്ദേഹം മണ്ണിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ വിഷം തുപ്പി, അതിനെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിയാക്കി മാറ്റി. ആദരസൂചകമായി, വാസുകിയെയും എല്ലാ പാമ്പുകളെയും ഭൂമിയുടെ സംരക്ഷകരായി നിയമിച്ചു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലോ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലോ എഴുതിയ കേരളോൽപ്പതിയിൽ ഈ ഇതിഹാസം വികസിപ്പിക്കുകയും ക്രോഡീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭൂവുടമസ്ഥത, ഭരണം തുടങ്ങിയ ആദ്യകാല കേരള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെ ഇത് പരശുരാമന്റെ കഥയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|author=M. T. Narayanan|title=Agrarian Relations in Late Medieval Malabar|url=https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC&amp;pg=PA17|accessdate=28 July 2012|date=1 January 2003|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-135-9|pages=16–18}}&lt;/ref&gt;  മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, ചേര രാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവൻ തന്റെ കുന്തം കടലിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് തന്റെ ആധിപത്യത്തെ പ്രതീകപ്പെടുത്തിയിരിക്കാം.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srinivisa Iyengar |first=P. T. |title=History of the Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |year=1929 |isbn=978-8120601451 |location=Madras |page=515}}&lt;/ref&gt;

കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രമുഖ പുരാണ കഥാപാത്രമാണ് മഹാബലി. കേരളത്തിൽ ഭൂമി ഭരിച്ചിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു അസുരനും ഒരു  നീതിമാനായ രാജാവുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി നാടുകടത്തി. മറുപടിയായി, ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു. അദ്ദേഹം തന്റെ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരമായ വാമനനായി അവതരിച്ചു. ക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ മഹാബലിയെ പാതാളത്തിലേക്ക് (പാതാളത്തിലേക്ക്) തള്ളിവിട്ടു. ജനകീയ വിശ്വാസമനുസരിച്ച്, മഹാബലി വർഷത്തിലൊരിക്കൽ കേരളത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ഇത് ഓണം ഉത്സവമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Rinehart2004&quot;&gt;{{cite book|author=Robin Rinehart|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&amp;pg=PA146|accessdate=28 July 2012|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-905-8|page=146}}&lt;/ref&gt; 18 പുരാണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള മത്സ്യപുരാണം,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldberg|first=Ellen|title=The Lord who is Half Woman: Ardhanārīśvara in Indian and Feminist Perspective|url=https://books.google.com/books?id=xUhlxBozntoC&amp;pg=PA20|year=2002|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-5325-4|page=20|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kemmerer|first=Lisa|title=Animals and World Religions|url=https://books.google.com/books?id=iFEL2yjkbAAC&amp;pg=PA78|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991255-1|page=78|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;  കേരളത്തിലെയും തമിഴ്‌നാട്ടിലെയും മലയ പർവതനിരകളിലാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ആദ്യ അവതാരമായ മത്സ്യത്തിന്റെയും പ്രദേശത്തിന്റെ ആദ്യ മനുഷ്യനും ഭരണാധികാരിയുമായ രാജാവ് മനുവിന്റെയും കഥ  നടന്നത്  എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. 
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dalal|first=Roshen|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&amp;pg=PA250|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|page=250|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ragozin|first=Zenaide A.|title=Vedic India As Embodied Principally in the Rig-veda|url=https://books.google.com/books?id=T16d-eRG5VkC&amp;pg=PA341|year=2005|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4179-4463-7|page=341|accessdate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt;

[[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിൽ]] ഭാരതഭൂമിയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ ദ്രമിഡം, കേരളം, കർണാടകം മുതലായ നാമങ്ങൾ വരുന്നു. അതിനാൽ [[വ്യാസൻ]] ഭാരതമെഴുതിയ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളരാജ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അത് ദ്രാവിഡദേശത്തുനിന്നും ഭിന്നമായിരുന്നു എന്നും മനസ്സിലാക്കാം. മഹാഭാരതത്തിൽ ആദിപർവം 175ആം അധ്യായത്തിലും, സഭാപർവം 31ആം അധ്യായത്തിലും, വനപർവം 254ആം അധ്യായത്തിലും, ദ്രോണപർവം 70ആം അധ്യായത്തിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. രുക്മിണീസ്വയംവരത്തിൽ സംബന്ധിക്കുന്നതിനായി ദക്ഷിണദേശത്തുനിന്നും ചോളനും, പാണ്ഡ്യനും, കേരളനും വിദർഭ രാജധാനിയിൽ സന്നിഹിതരായിരുന്നതായി [[ഭാഗവതം]] ദശമസ്കന്ധത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം, അഗ്നിപുരാണം എന്നിവയിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്.

പുരാണങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞ് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് അവ ഇന്നത്തെ മട്ടിലായതെന്നും അതിനിടെ അവയിൽ പ്രക്ഷിപ്തമായി പലതും കടന്നുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും പണ്ഡിതമതമുണ്ട്.

കേരളത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ രേഖ ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ് 272-നും 232-നും ഇടയിൽ മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] സ്ഥാപിച്ച ഒരു ശിലാഫലകത്തിൽ (രണ്ടാം ശിലാശാസനം) നിന്നാണ് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt; {{cite book | last = പി.കെ. | first = ബാലകൃഷ്ണൻ| authorlink = പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ | title = ജാതിവ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും| publisher = [[കറൻറ് ബുക്സ്]] തൃശൂർ| year = 2005 | doi = | isbn = 81-226-0468-4 }} &lt;/ref&gt; കേരളരാജാവിന്റെ പേര് അശോകശാസനത്തിൽ പറയുന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടെ '''കേരളപുത്ര''' എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നത് കേരളമാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ശിലാശാസനം 13-ലും ഇതേരീതിയിലുള്ള പരാമർശം കാണാം. താമ്രപർണി എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന പ്രദേശം ഇന്നത്തെ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയാണ്]].

കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി.സി.ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ ഫൊണീഷ്യന്മാർ കേരളതീരത്തുള്ള ഓഫിർ എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=rockliff&gt;{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |author2= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE &amp; ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=2|url=}}&lt;/ref&gt; ബൈബിളിൽ പലയിടത്തായി കേരളത്തെ പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ  എസ്തറിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി മാർച്ച് 473 ബി.സി. കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. 

ക്രിസ്തുവിനു ശേഷമുളള ആദ്യനൂറ്റാണ്ടുകളിലെ ഗ്രീക്ക്, റോമൻ, [[ചൈനീസ്‌ ഭാഷ|ചൈനീസ്]] യാത്രാരേഖകളിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റിയുളള വിവരണങ്ങൾ കാണാം. ക്രി.മു. 302 സെലൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ അയച്ച സഞ്ചാരിയായ മെഗസ്തനീസിന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റിയും ഇവിടത്തെ തുറമുഖത്തെപ്പറ്റിയും വിവരണം ഉണ്ട്. ക്രി.വ. ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ട പെരിപ്ലസ് എന്ന സഞ്ചാരസാഹിത്യത്തിൽ കേരളത്തിനെക്കുറിച്ച് നിരവധി പരാമർശങ്ങൾ ഉണ്ട്.

പുരാതന കാലം മുതൽ കേരളം [[ചേര രാജവംശം|ചേര രാജവംശത്തിനു]] കീഴിലായിരുന്നു. [[തമിഴ്]] ആയിരുന്നു ചേരൻമാരുടെ വ്യവഹാര ഭാഷ. തമിഴിൽ നിന്നും വേറിട്ട് മലയാള ഭാഷ ഉത്ഭവിച്ചതോടെയാണ് കേരളത്തിന്റെ തനതു ചരിത്രം പിറക്കുന്നത്. ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലേ കേരളത്തിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിനു പ്രചാരം ലഭിച്ചു. ക്രിസ്തുവിനു മുൻപു തന്നെ കേരളീയർ യഹൂദരുമായി വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രിസ്തു ശിഷ്യനായ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമസിന്റെ]] കേരളത്തിലേക്കുളള വരവിനു കളമൊരുക്കിയതു ഈ ബന്ധമാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനു വളരെക്കാലം മുന്നേ തന്നെ ബുദ്ധ-ജൈനമതങ്ങളും കേരളത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടു കൂടി ബുദ്ധമതം ക്ഷയിക്കുകയും ഹിന്ദുമതം പ്രബലമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കേരളത്തിലെത്തിയ അറബി വ്യാപാരികളാണ് മലബാറിലെ പ്രബലമായ മുസ്ലിം ജനവിഭാഗത്തിന്റെ പിറവിക്കു പിന്നിൽ.

പത്താം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ കേരളത്തിൽ പ്രാദേശികമായി അസംഖ്യം ജന്മി പ്രഭുക്കന്മാർ വളർന്നു വന്നു. ഇവരുടെ അധികാരവടംവലികൾക്കും ബലപരീക്ഷണങ്ങൾക്കുമൊടുവിൽ ആത്യന്തികമായി, പതിനെട്ടാംനൂറ്റാണ്ടോടെ. [[സാമൂതിരി]], [[കൊച്ചി]] രാജാവ്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജാവ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പ്രധാന അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. വടക്ക് [[ചിറക്കൽ]], [[കോലത്തിരി]], വള്ളുവകോനാതിരി,  തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങളും മലബാറിൽ  ചെറിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ [[അറക്കൽ|അറക്കലും]] തിരൂർ സ്വരൂപവും, കുറുബ്രാനാട്, കടത്തനാട്, കൊടുങ്ങല്ലൂര് രാജവംശവും മേൽക്കൊയ്മ  നിലനിർത്തിപ്പോന്നു. തുടർന്നാണ് കേരളം വിദേശാധിപത്യത്തിനു കീഴിലാവുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷുകാർ അധികാരമുറപ്പിക്കുന്ന കാലമായപ്പോഴേക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ മുഴുവൻ ബ്രിട്ടീഷ്‌‌ [[മലബാർ]], കൊച്ചി, [[തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്ക് കീഴിലായി.

[[പ്രമാണം:Calicut 1572.jpg|thumb|left|400px| 1572 ലെ കാലിക്കറ്റ് പോർട്ട് - പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ കാലത്ത് വരച്ചത്, ജോർജ്ജ് ബ്രൗൺ ഫ്രാൻസ് ഹോഗെൻബെർ എന്നിവരുടെ ചിവിയേറ്റ്സ് ഓർബിസ് ടെറാറും എന്ന അറ്റ്ലസിൽ നിന്ന്]]

പോർച്ചുഗീസ് സഞ്ചാരിയായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] [[1498]]-ൽ കേരളത്തിൽ എത്തിയത് കേരളത്തിൽ നിന്നുളള സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിൽ അറബികളുടെ മേൽക്കോയ്മ തകർക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ആയിരുന്നു. അതുവരെ യൂറോപ്പുമായുളള വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളുടെയെല്ലാം ഇടനിലക്കാർ അറബികളായിരുന്നു. ഏതായാലും കേരളത്തിന്റെ കടൽമുഖങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ വ്യാപാരികൾക്കു മുന്നിൽ തുറക്കപ്പെട്ടതോടെ ഭൂമിമലയാളത്തിന്റെ ചരിത്രഗതി മാറിമറിഞ്ഞു. ഇതോടെ കേരളത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ പുതിയ അദ്ധ്യായം തുറക്കുകയായി. കേരള ചരിത്രത്തിൽ ക്രമബദ്ധമായ രേഖകൾ പാശ്ചാത്യനാടുകളിൽ ലഭ്യമാകുന്നത് [[വാസ്കോഡഗാമ]]യുടെ കേരള സന്ദർശനത്തോടെയാണ്.&lt;ref&gt;
എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ. വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം ശുകപുരം, കേരളം 1987 &lt;/ref&gt;

പോർച്ചുഗീസുകാരെത്തുടർന്ന് ഡച്ചുകാരും ഫ്രഞ്ചുകാരും അവസാനമായി ബ്രിട്ടീഷുകാരും കേരളത്തിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കേരളചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന ഏടുകളിലെല്ലാം വിദേശാധിപത്യത്തിനെതിരെ നടന്ന നിരവധി സമരങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയും.

[[പ്രമാണം:De Lannoy Surrender.JPG|thumb|[[Dutch East India Company|ഡച്ച്]] കമാന്ററായ [[Eustachius De Lannoy|ഡി. ലെനോയ്]] [[Marthanda Varma|മാർത്താണ്ഡവർമ്മക്ക്]] മുൻപിൽ [[Battle of Colachel|കുളച്ചൽ യുദ്ധത്തിനു]] ശേഷം [[Padmanabhapuram Palace|പത്മനാഭകൊട്ടാരത്തിൽ]] വച്ച് കീഴടങ്ങുന്നു]]
ബ്രിട്ടീഷുകാർ കേരളത്തിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചതുമുതൽ '''കേരളം''' [[തിരുവിതാംകൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[മലബാർ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി തിരിഞ്ഞുകിടക്കുകയായിരുന്നു. [[മലബാർ]] പ്രദേശം [[മദിരാശി സംസ്ഥാനം|മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണത്തിനു കീഴിലായിരുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലും]] [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലും]] നാട്ടുരാജാക്കൻമാരിലൂടെയായിരുന്നു ഭരണം. [[1947]]ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായ ശേഷം, ഐക്യകേരളത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടു. ഇതേത്തുടർന്ന്, [[1956]] [[നവംബർ 1|നവംബർ ഒന്നിനാണ്]] [[മലയാളം]] പ്രധാനഭാഷയായ പ്രദേശങ്ങളെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്തുകൊണ്ട് '''കേരളം''' എന്ന [[സംസ്ഥാനം]] രൂപവത്കരിച്ചത്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[നവംബർ 1|നവംബർ ഒന്ന്]] കേരളപ്പിറവിദിനമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
=== ചരിത്രാതീതകാലം ===
[[File:MarayoorDolmen.JPG|thumb|മറയൂരിൽ നവീനശിലായുഗക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഒരു ഡോൾമെൻ]]

ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം പുരാതന കാലത്ത് കടലിനടിയിൽ മുങ്ങിയിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ചങ്ങനാശ്ശേരിക്ക് സമീപമുള്ള സമുദ്ര ഫോസിലുകൾ കണ്ടെത്തിയത് ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Menon2007&quot;&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA20|accessdate=27 July 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=20–21}}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ ചരിത്രാതീത പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ മറയൂർ മേഖലയിലെ നിയോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിലെ [[പഴുതറ]]യും ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശികമായി ഇത് മുനി (സന്യാസി അല്ലെങ്കിൽ സന്യാസി), അറ (ഡോൾമെൻ) എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുനിയറ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;Unlocking the secrets of history&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Unlocking the secrets of history | date=6 December 2004 | accessdate= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;വയനാട്ടിലെ എടക്കൽ ഗുഹകളിലെ ശിലാ കൊത്തുപണികൾ നവീന ശിലായുഗ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഏകദേശം ക്രി.മു. 6000 മുതലുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&amp;pg=PA2184|accessdate=1 August 2012|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2184}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Travel and Tourism|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792:travel-and-tourism&amp;catid=271:about-kerala&amp;Itemid=2267|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|accessdate=12 November 2015|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114080354/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792%3Atravel-and-tourism&amp;catid=271%3Aabout-kerala&amp;Itemid=2267|url-status=dead}}&lt;/ref പുരാവസ്തു പഠനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലുടനീളമുള്ള മധ്യശിലായുഗം, നവീനശിലായുഗം, മെഗാലിത്തിക്ക് സ്ഥലങ്ങൾ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;AroraSingh116&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=116}}&lt;/ref&gt; പുരാവസ്തു പഠനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലുടനീളം മെസോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക്, മെഗാലിത്തിക് സ്ഥലങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|pages=118, 123}}&lt;/ref&gt;ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ആദ്യകാല കേരള സമൂഹത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വികസനം പാലിയോലിത്തിക് യുഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച് മെസോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക്, മെഗാലിത്തിക് കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെ പുരോഗമിച്ചു എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;AroraSingh1999&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=123}}&lt;/ref&gt; ഈ വികാസത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വിദേശ സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകളും ഒരു പങ്കു വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;AroraSingh1999&quot;/&gt; വെങ്കലയുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുമ്പുയുഗത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്തും സിന്ധുനദീതട നാഗരികതയുമായി സാധ്യമായ ബന്ധങ്ങൾ ചില ചരിത്രകാരന്മാർ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=29 September 2009 |accessdate= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;
=== പുരാതന ചരിത്രം ===
[[File:Silk route copy.jpg|thumb|225px|സിൽക്ക് റോഡ് മാപ്പ്. സുഗന്ധദ്രവ്യ വ്യാപാരം ജലപാതകളിലൂടെയായിരുന്നു (നീല)..]]
സുമേറിയൻ രേഖകൾ പ്രകാരം, ക്രി.മു. 3000 മുതൽ കേരളം ഒരു പ്രധാന സുഗന്ധദ്രവ്യ കയറ്റുമതിക്കാരനായിരുന്നു, ഇതിനെ &quot;സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെ ഉദ്യാനം&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;ഇന്ത്യയുടെ സുഗന്ധദ്രവ്യ ഉദ്യാനം&quot; എന്ന് ഇപ്പോഴും വിളിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-kerala-egypt-and-the-spice-link/article5625620.ece | first = Kaavya | last = Pradeep Kumar | work=The Hindu | title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link | date=28 January 2014 | accessdate=12 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC ''Striving for sustainability, environmental stress and democratic initiatives in Kerala''], p.&amp;nbsp;79; ISBN 81-8069-294-9, Srikumar Chattopadhyay, Richard W. Franke; Year: 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spiceHindu&quot;&gt;{{Cite news |title=Route it through the seas |newspaper=The Hindu |date=December 2016 |url=https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |access-date=2024-01-08 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305035957/https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |url-status=live |last1=Subramanian |first1=Archana }}&lt;/ref&gt;ബി.സി. 3-ഉം 2-ഉം സഹസ്രാബ്ദങ്ങളിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ പുരാതന ബാബിലോണിയക്കാരെയും അസീറിയക്കാരെയും ഈജിപ്തുകാരെയും മലബാർ തീരത്തേക്ക് ആകർഷിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ അറബികളും ഫൊനീഷ്യന്മാരും കേരളവുമായി വ്യാപാര ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Menon57&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA57|accessdate=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}&lt;/ref&gt;  അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത്, ചോള, പാണ്ഡ്യ, സത്യപുത്ര രാജ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ നാല് സ്വതന്ത്ര രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു കേരളപുത്ര നാട്. &lt;ref name=&quot;SmithJackson2008&quot;&gt;{{cite book|author1=Vincent A. Smith|author2=A. V. Williams Jackson|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&amp;pg=PA166|accessdate=1 August 2012|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|page=166}}&lt;/ref&gt; കേരളം ആസ്ഥാനമായുള്ള ആദ്യകാല പ്രധാന രാജവംശമായ ചേരന്മാരുടെ മറ്റൊരു പേരാണ് കേരളപുത്ര എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പൊതുവെ തിരിച്ചറിയുന്നു.&lt;ref name=&quot;The Cambridge Shorter History of India&quot;&gt;{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&amp;pg=PA193|accessdate=10 October 2012|publisher=CUP Archive|page=193|id=GGKEY:2W0QHXZ7K40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dwivedi1994&quot;&gt;{{cite book|author=Bhanwar Lal Dwivedi|title=Evolution of Education Thought in India|url=https://books.google.com/books?id=idERT6Tg4MMC&amp;pg=PA164|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1994|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-059-8|page=164}}&lt;/ref&gt;ചരിത്രപരമായി തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ, ഈ തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഒരുകാലത്ത് ഒരു പൊതു ഭാഷയും സാംസ്കാരിക ചട്ടക്കൂടും പങ്കിട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last=Kanakasabhai | first=V.
 | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago
 | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C
 | year=1997
 | publisher=Asian Educational Services
 | isbn=978-81-206-0150-5
 | accessdate=16 June 2009}}&lt;/ref&gt; ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചേരന്മാർ ഭരിച്ചപ്പോൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കേ അറ്റം പാണ്ഡ്യരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി&lt;ref name=&quot;Singh2008&quot;&gt;{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&amp;pg=PA385|accessdate=10 October 2012|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9|page=385}}&lt;/ref&gt;പുരാതന പാശ്ചാത്യ സ്രോതസ്സുകളിൽ അവരുടെ വ്യാപാര തുറമുഖം ചിലപ്പോൾ നെൽസിൻഡ (അല്ലെങ്കിൽ നീസിൻഡി) എന്ന് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last=Kanakasabhai | first=V.
 | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago
 | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C
 | year=1997
 | publisher=Asian Educational Services
 | isbn=978-81-206-0150-5
 | accessdate=16 June 2009}}&lt;/ref&gt; പിന്നീട്, ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പാണ്ഡ്യന്മാർ, ചേരന്മാർ, ചോളന്മാർ എന്നിവർക്കിടയിൽ മാറിമാറി വന്നു. ചേര പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കും വടക്കുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതന കേരളത്തിലെ മറ്റ് രണ്ട് രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു ആയ്‌മാരും മൂഷികന്മാരും. &lt;ref name=&quot;Shashi1996&quot;&gt;{{cite book|author=S. S. Shashi|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=lwswAQAAIAAJ|accessdate=10 October 2012|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7|page=1207}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramunny1993&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA3|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|page=3}}&lt;/ref&gt;

ബിസി അവസാന നൂറ്റാണ്ടുകളോടെ, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ വ്യാപാരത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളകിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി തീരം മാറി. പുരാതന ചൈന, പശ്ചിമേഷ്യ, ഈജിപ്ത്, ഗ്രീസ്, റോമൻ സാമ്രാജ്യം എന്നിവയുമായി ചേരന്മാർ വാണിജ്യ ബന്ധം നിലനിർത്തി. വിദേശ വ്യാപാര രേഖകളിൽ, ഈ പ്രദേശത്തെ മാലെ അല്ലെങ്കിൽ മലബാർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_054_1c_Minattur_MalayaWhatsInAName.pdf | title=Malaya: What's in the name | publisher=siamese-heritage.org | accessdate=7 August 2012 | author=Joseph Minattur | page=1}}&lt;/ref&gt; അക്കാലത്തെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങൾ മുസിരിസ്, ബെർക്കറൈ, നെൽസിൻഡ എന്നിവയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;&gt;{{cite book |author=K. K. Kusuman |title=A History of Trade &amp; Commerce in Travancore |publisher=Mittal Publications |year=1987 |isbn=978-81-7099-026-0 |url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC |pages=1–2 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; കേരളവുമായുള്ള റോമിന്റെ വാർഷിക വ്യാപാരത്തിന്റെ മൂല്യം 50 ദശലക്ഷം സെസ്റ്റർസെസ് ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]&lt;/ref&gt; സമകാലിക സംഘ സാഹിത്യത്തിൽ കുരുമുളകിന് പകരമായി സ്വർണ്ണം നിറച്ച റോമൻ കപ്പലുകൾ മുസിരിസിൽ എത്തിയതായി വിവരിക്കുന്നു. മൺസൂൺ കാറ്റിലൂടെ കേരളത്തിൽ എത്തിയ ആദ്യകാല പാശ്ചാത്യ വ്യാപാരികളിൽ ഒരാളാണ് സിസിക്കസിലെ യൂഡോക്സസ്. അദ്ദേഹം ബിസി 118 അല്ലെങ്കിൽ 166 ൽ ഈജിപ്തിലെ ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് ടോളമി രാജവംശത്തിലെ രാജാവായ ടോളമി എട്ടാമന്റെ രക്ഷാകർതൃത്വത്തിൽ യാത്ര ചെയ്തു. അഗസ്റ്റസിന്റെ ക്ഷേത്രവും പട്ടാളക്കാരായ റോമൻ പട്ടാളക്കാർക്കുള്ള ബാരക്കുകളും ഉൾപ്പെടെ പ്രദേശത്തെ തുറമുഖ നഗരങ്ങളിലെ റോമൻ സ്ഥാപനങ്ങൾ ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാനയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് റോമൻ കഴ്‌സസ് പബ്ലിക്കസിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന ഏക ഭൂപടമാണ്&lt;ref&gt;{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://books.google.com/books?id=te1sqTzTxD8C&amp;pg=PA246|accessdate=7 August 2012|date=1 December 2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08478-4|pages=246–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyengar_2001&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;

പശ്ചിമേഷ്യയിൽ നിന്നും തെക്കൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്നുമുള്ള വ്യാപാരികൾ കേരളത്തിൽ തീരദേശ താവളങ്ങളും വാസസ്ഥലങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |pages=192–195 |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;  കേരളവുമായുള്ള ജൂത ബന്ധം ബിസി 573 മുതലുള്ളതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Orpa Slapak&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9652781797&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=two%20millennia&amp;f=true ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. ISBN 965-278-179-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillel1832&quot;&gt;{{cite book|author=David D'Beth Hillel|title=The Travels of Rabbi David D'Beth Hillel: From Jerusalem, Through Arabia, Koordistan, Part of Persia, and India to Madras|url=https://books.google.com/books?id=j5NeAAAAcAAJ&amp;pg=PR9|year=1832|publisher=author|page=135}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Jews in India and the Far East|url=https://books.google.com/books?id=w_v-nQEACAAJ|year=1976|publisher=Greenwood Press|pages=24–26 | isbn=978-0-8371-2615-9 }}&lt;/ref&gt;  അറബി വ്യാപാരികൾക്ക് കുറഞ്ഞത് ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ കേരളവുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിൽ നിന്ന് അറബികൾ കൊണ്ടുവന്ന സാധനങ്ങൾ ഏദനിൽ ജൂതന്മാർക്ക് വിറ്റിരുന്നതായി ഹെറോഡൊട്ടസ് (ബിസി 484–413) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;/&gt;  ഈ അറബ് വ്യാപാരികൾ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുമായി വിവാഹബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് മുസ്ലീം മാപ്പിള സമൂഹത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;&gt;{{cite book |author=Rolland E. Miller |title=Hindu-Christian Dialogue: Perspectives and Encounters |publisher=Motilal Banarsidass Publications |year=1993 |isbn=978-81-208-1158-4 |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |page=50}}&lt;/ref&gt;എ.ഡി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ചില ക്രിസ്ത്യാനികൾ പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് കുടിയേറി ആദ്യകാല സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ചേർന്നു. ഇത് എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തോമസ് അപ്പോസ്തലന്റെ സുവിശേഷ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Erwin Fahlbusch&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=lZUBZlth2qgC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9780802824172&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=Muziris&amp;f=true ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing - 2008. p. 285. ISBN 978-0-8028-2417-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Geoffrey Wainwright |title=The Oxford History Of Christian Worship |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-513886-3 |url=https://books.google.com/books?id=h5VQUdZhx1gC |page=666 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; മാപ്പിള എന്ന പദം - യഥാർത്ഥത്തിൽ ബഹുമാന്യരായ വിദേശ സന്ദർശകർക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ബഹുമാനസൂചകമായിരുന്നു. പിന്നീട് ജൂത, സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ, മുസ്ലീം കുടിയേറ്റക്കാരുടെ പിൻഗാമികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. ഇത് യഥാക്രമം ജൂത മാപ്പിളമാർ, നസ്രാണി മാപ്പിളമാർ, മുസ്ലീം മാപ്പിളമാർ എന്നീ പദങ്ങൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;BMalieckal&quot;&gt;* Bindu Malieckal (2005) Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India; The Muslim World Volume 95 Issue 2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Milton J, Skeat WW, Pollard AW, Brown L |title=The Indian Christians of St Thomas |url=https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3 |publisher=Cambridge University Press |date=31 August 1982 |isbn=0-521-21258-8 |page=[https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3/page/171 171]}}&lt;/ref&gt;  ഈ സമൂഹങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യകാല മതസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ചിലത് കേരളത്തിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;/&gt;  സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Susan Bayly |title=Saints, Goddesses and Kings |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-89103-5 |url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC |page=40 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളിയായ ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ് (CE 629-ൽ സ്ഥാപിതമായത്)&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M.E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;  കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സജീവ സിനഗോഗായ പരദേശി സിനഗോഗ് (CE 1568-ൽ നിർമ്മിച്ചത്) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nathan Katz |title=Who Are the Jews of India? |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-21323-4 |url=https://books.google.com/books?id=ZWX6pF2PTJwC |page=245 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== മധ്യകാലഘട്ടം ==
[[File:3rd Tiruvalla Copper Plate.jpg|thumb|കുലശേഖര കാലഘട്ടത്തിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും വ്യാപാരി സംഘങ്ങളും വ്യാപാര കോർപ്പറേഷനുകളും വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് നൽകിയ തരിസപ്പള്ളി പ്ലേറ്റുകൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.]]
മഹോദയപുരത്തെ കുലശേഖര രാജവംശം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ ചേര രാജ്യം (ഏകദേശം 800–1102) കുലശേഖര വർമ്മൻ സ്ഥാപിക്കുകയും. ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ആധുനിക തമിഴ്‌നാടിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പ്രദേശം ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു. കുലശേഖര കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ, നാഗർകോവിൽ മുതൽ തിരുവല്ല വരെയുള്ള തെക്കൻ പ്രദേശം ആയ് രാജവംശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ, ആയ്‌കൾക്ക് അവരുടെ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഈ പ്രദേശം കുലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. &lt;ref name=&quot;Balachand&quot;&gt;{{cite book|author=K. Balachandran Nayar|title=In quest of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ|accessdate=8 August 2012|year=1974|publisher=Accent Publications|page=86}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=97}}&lt;/ref&gt; കുലശേഖര ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, കല, സാഹിത്യം, വ്യാപാരം, ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഭക്തി പ്രസ്ഥാനം എന്നിവയിലെ വികാസങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു സമൃദ്ധമായ കാലഘട്ടം കേരളം അനുഭവിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=123–131}}&lt;/ref&gt;ഈ സമയത്താണ് തമിഴ് സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഭാഷാപരമായ വ്യത്യാസത്തിലൂടെ, ഒരു പ്രത്യേക കേരളീയ സ്വത്വം ഉയർന്നുവരാൻ തുടങ്ങിയത്. &lt;ref name=&quot;AsherKumari1997&quot;&gt;{{cite book|author1=R. E. Asher|author2=T. C. Kumari|title=Malayalam|url=https://books.google.com/books?id=uFQG2DCaIsIC|year=1997|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-02242-2|pages=24–27}}&lt;/ref&gt; ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി, രാജ്യം നാടുവാഴികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക പ്രഭുക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ പ്രവിശ്യയും ദേശങ്ങളായി വീണ്ടും വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. അവ ദേശവാസികളുടെ മേൽനോട്ടത്തിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;/&gt;
== കൊളോണിയൽ ഭരണം ==
[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|കേരളത്തിലെത്താൻ വാസ്കോഡ ഗാമ സ്വീകരിച്ച വഴി (കറുപ്പിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു)]]
ഉയർന്നതും അവസാനവുമായ മധ്യകാലഘട്ടങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിൽ അറബ് വ്യാപാരികൾ സമുദ്ര കുത്തക കൈവശം വച്ചിരുന്നു. യൂറോപ്യൻ കണ്ടെത്തൽ കാലഘട്ടത്തിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം - പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളകിന്റെ - യൂറോപ്യൻ വാണിജ്യ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ ഈ ആധിപത്യം വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{cite book | last = Corn | first = Charles |author2=Glasserman, Debbie | title = The Scents of Eden: A History of the Spice Trade | publisher = Kodansha America |date=March 1999 | isbn = 1-56836-249-8}}&lt;/ref&gt; പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെ, കിഴക്കൻ സമുദ്ര പാതകളിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ നിയന്ത്രണം ഉറപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1498-ൽ കോഴിക്കോടിനടുത്തുള്ള കാപ്പാട് എന്ന സ്ഥലത്ത് വാസ്കോഡ ഗാമ എത്തിയതോടെ ഇത് കലാശിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Ravindran PN |title=Black Pepper: Piper Nigrum |publisher=CRC Press |year=2000 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=VaGCgSLrdr4C |page=3 |isbn=978-90-5702-453-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Curtin1984&quot;&gt;{{cite book|author=Philip D. Curtin|title=Cross-Cultural Trade in World History|url=https://books.google.com/books?id=R4IiYFhliv4C|date=25 May 1984|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26931-5|page=144}}&lt;/ref&gt;കോഴിക്കോട് സാമൂതിരി തന്റെ പ്രജകളുമായി വ്യാപാരം നടത്താൻ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് അനുമതി നൽകി. ഇത് ഒരു സമ്പന്നമായ പോർച്ചുഗീസ് ഫാക്ടറിയും കോട്ടയും സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot; /&gt;

എന്നിരുന്നാലും, സാമൂതിരിയുടെ സംരക്ഷണയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അറബ് വ്യാപാരികളെ പോർച്ചുഗീസുകാർ ആക്രമിച്ചതോടെ സംഘർഷങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. ഇത് ബന്ധങ്ങളിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്തി. സാമൂതിരിയും കൊച്ചി രാജാവും തമ്മിലുള്ള മത്സരം സമ്മാനിച്ച അവസരം മുതലെടുത്ത് പോർച്ചുഗീസുകാർ കൊച്ചിയുമായി സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടു. 1505-ൽ ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി അൽമേഡ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്രോയിയായി നിയമിതനായപ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ ആസ്ഥാനം കോഴിക്കോട്ടല്ല, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ (ഫോർട്ട് ഇമ്മാനുവൽ) സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, മലബാർ തീരത്ത് നിരവധി കോട്ടകൾ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ട് പോർച്ചുഗീസുകാർ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot;&gt;{{cite book|author=J. L. Mehta|title=Advanced Study in the History of Modern India: Volume One: 1707–1813|url=https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&amp;pg=PA324|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-932705-54-6|pages=324–327}}&lt;/ref&gt; ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഫലപ്രദമായ സമുദ്ര ആക്രമണങ്ങൾ ആരംഭിച്ച സാമൂതിരിയുടെ നാവിക സേനയിൽ നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ച് കോഴിക്കോടുള്ള അഡ്മിറൽമാരായ കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് കാര്യമായ പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഈ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ഒടുവിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരെ ഒരു ഉടമ്പടി തേടാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. 1571-ൽ, ചാലിയം കോട്ട യുദ്ധത്തിൽ സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യം പോർച്ചുഗീസുകാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഇത് മേഖലയിലെ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ അഭിലാഷങ്ങൾക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. &lt;ref&gt;{{cite book|author=K. K. N. Kurup|title=India's Naval Traditions: The Role of Kunhali Marakkars|url=https://books.google.com/books?id=HKmXcBCKEcAC&amp;pg=PA51|accessdate=9 August 2012|date=1 January 1997|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-083-3|pages=37–38}}&lt;/ref&gt;

കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയും തമ്മിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങൾ മുതലെടുത്ത് പ്രദേശത്തെ വ്യാപാരത്തിൽ നിയന്ത്രണം നേടിയെടുക്കാൻ ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഒടുവിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരെ മറികടന്നു. &lt;ref name=&quot;South Asia 2006&quot;&gt;{{cite book|title=South Asia 2006|url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|date=1 December 2005|publisher=Taylor &amp; Francis|page=289}}&lt;/ref&gt;എന്നിരുന്നാലും, 1741-ൽ കുളച്ചൽ യുദ്ധത്തിൽ ഡച്ചുകാർക്ക് നിർണായകമായ തോൽവി സംഭവിച്ചതിനുശേഷം തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയിൽ നിന്ന് ഡച്ച്കാർക്കും സൈനിക പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടിവന്നു.&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA57|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|pages=57–70}}&lt;/ref&gt; 1753-ൽ മാവേലിക്കര ഉടമ്പടി ഒപ്പുവച്ചു, ഇത് ഡച്ചുകാരെ പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറാനും അവരുടെ പങ്ക് വ്യാപാരത്തിൽ ഒതുക്കാനും നിർബന്ധിതരാക്കി. &lt;ref name=&quot;Singh2010&quot;&gt;{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Kochi in Kerala, 1750–1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&amp;pg=PA22|accessdate=18 November 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=22–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyer1995&quot;&gt;{{cite book|author=S. Krishna Iyer|title=Travancore Dutch relations, 1729–1741|url=https://books.google.com/books?id=rUtuAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1995|publisher=CBH Publications|isbn=978-81-85381-42-8|page=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lannoy1997&quot;&gt;{{cite book|author=Mark de Lannoy|title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: history and state formation in Travancore from 1671 to 1758|url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1997|publisher=Leiden University|isbn=978-90-73782-92-1|page=190}}&lt;/ref&gt; മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ തന്റെ സൈനിക നീക്കങ്ങൾ തുടരുകയും തിരുവിതാംകൂറിനെ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ശക്തിയായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=Political History of Modern Kerala|url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC&amp;pg=PA140|accessdate=10 August 2012|year=1987|publisher=D C Books|isbn=978-81-264-2156-5|page=140}}&lt;/ref&gt;

1766-ൽ മൈസൂർ ഭരണാധികാരിയായ ഹൈദർ അലി വടക്കൻ കേരളം ആക്രമിച്ചു&lt;ref name=&quot;Rai&quot;&gt;{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&amp;pg=PA14|accessdate=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}&lt;/ref&gt;അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനും പിൻഗാമിയുമായ ടിപ്പു സുൽത്താൻ  ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്കെതിരെ സൈനിക നീക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ നാല് ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിന് കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;MuseumDallapiccola2010&quot;&gt;{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&amp;pg=PA12|accessdate=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThorpeEdgar&quot;&gt;{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&amp;pg=RA1-PA99|accessdate=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}&lt;/ref&gt; 1790-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടിപ്പു സുൽത്താൻ മലബാർ ജില്ലയും ദക്ഷിണ കാനറയും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. ഈ പ്രദേശങ്ങൾ 1792-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &amp;c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &amp;c. &amp;c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...&quot;&gt;{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&amp;pg=PA63|accessdate=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kumar1965&quot;&gt;{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&amp;pg=PA87|accessdate=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ittaman2003&quot;&gt;{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&amp;pg=PA30|accessdate=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}&lt;/ref&gt; ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി 1791-ൽ കൊച്ചിയുമായും 1795-ൽ തിരുവിതാംകൂറുമായും പോഷകനദി സഖ്യങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Superintendent of Government Printing |title=Imperial Gazetteer of India (Provincial Series): Madras |publisher=Government of India |location=Calcutta |year=1908 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC |page=22}}&lt;/ref&gt;പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, കേരളം മുഴുവൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നേരിട്ടോ അവരുടെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലോ ഭരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;RajTharakan1981&quot;&gt;{{cite book|author1=Kakkadan Nandanath Raj|author2=Michael Tharakan|title=Agrarian reform in Kerala and its impact on the rural economy: a preliminary assessment|url=https://books.google.com/books?id=JF6FAAAAIAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1981|publisher=International Labour Office|pages=2–3}}&lt;/ref&gt;

20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് കേരളം നിരവധി പ്രധാന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് വേദിയായി. അവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് 1921-ലെ മലബാർ കലാപമായിരുന്നു. അതിൽ മലബാർ മേഖലയിലെ മാപ്പിള മുസ്ലീങ്ങൾ ഹിന്ദു ജമീന്ദാർമാർക്കും (ഭൂപ്രഭുക്കൾ) ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾക്കുമെതിരെ കലാപം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;Qureshi1999&quot;&gt;{{cite book|author=M. Naeem Qureshi|title=Pan-Islam in British Indian Politics: A Study of the Khilafat Movement, 1918–1924|url=https://books.google.com/books?id=czKYZPyoyx0C|year=1999|publisher=BRILL|isbn=90-04-11371-1|pages=445–447}}&lt;/ref&gt;ഈ കാലയളവിൽ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണം ശക്തി പ്രാപിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ജാതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവേചനത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചവ. തിരുവിതാംകൂറിൽ 1936-ൽ നടന്ന ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരമാണ് ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ല്. ഇത് മുമ്പ് ഉയർന്ന ജാതിക്കാർക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാൻ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരായ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് അവകാശം നൽകി.&lt;ref name=&quot;Smith1976&quot;&gt;{{cite book|author=Bardwell L. Smith|title=Religion and Social Conflict in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=07Y3AAAAIAAJ&amp;pg=PA42|accessdate=31 July 2012|year=1976|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-04510-1|pages=35–42}}&lt;/ref&gt;

==ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം==
2024 ലെ നാഷണൽ കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോർട്ട്‌ പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യ 35.97 മില്യൺ അഥവാ 3.60 കോടിയാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പതിനഞ്ചാമത് ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യ 3.31 കോടി ആണ്. ഇത് 3.18 കോടി എന്ന 2001 ലെ ജനസംഖ്യയിൽ നിന്നുണ്ടായ 4.91 ശതമാനത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണ്. ഇന്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുടെ 2.56 ശതമാനം കേരളത്തിന്റെ സംഭാവനയാണ്. 

ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ സംസ്ഥാനം ആണ് കേരളം. കേരളത്തിലെ ജനസാന്ദ്രത, ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിന് 2200 നിവാസികൾ എന്ന കണക്കിലാണ്. ജനങ്ങൾ കൂടുതലും തീര പ്രദേശങ്ങളിലും ഇടനാട്ടിലും താമസിക്കുന്നവരാണ്. മലയോരങ്ങളിൽ ജനസാന്ദ്രത താരതമ്യേനെ കുറവാണ്. 2023 ലെ NFHS സർവേ പ്രകാരം ഒരു സ്ത്രീക്ക് 1.8 കുട്ടികൾ എന്ന നിരക്കിലാണ് പ്രത്യുത്പാദനം (TFR).
== ഇന്ത്യാ സംസ്ഥാനം ==
1947-ൽ ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിനുശേഷം, ഇന്ത്യയുടെയും പാകിസ്ഥാന്റെയും സ്വതന്ത്ര ആധിപത്യങ്ങളായി, തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. 1949 ജൂലൈ 1-ന്, രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളും ലയിപ്പിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Sabharwal2007&quot;&gt;{{cite book|author=Gopa Sabharwal|title=India Since 1947: The Independent Years|url=https://books.google.com/books?id=LKySGJAGVEQC&amp;pg=PA23|accessdate=18 November 2012|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310274-8|pages=23–}}&lt;/ref&gt; 1956 നവംബർ 1-ന്, മദ്രാസിലെ ദക്ഷിണ കാനറ ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള കാസർഗോഡ് താലൂക്ക്, മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ മലബാർ ജില്ല (നീലഗിരി ജില്ലയിലെ ഗുഡലൂർ താലൂക്ക്, ലക്ഷദ്വീപ്, ടോപ്‌സ്ലിപ്പ്, ആനക്കട്ടിക്ക് കിഴക്കുള്ള അട്ടപ്പാടി വനം എന്നിവ ഒഴികെ), തമിഴ്‌നാടിലേക്ക് മാറ്റിയ നാല് തെക്കൻ താലൂക്കുകൾ (കന്യാകുമാരി ജില്ലയും ചെങ്കോട്ടൈ താലൂക്കുകളും) ഒഴികെയുള്ള തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം എന്നിവ സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം ലയിപ്പിച്ച് കേരള സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Tmh&quot;&gt;{{cite book|author=Tmh|title=General Knowledge Digest 2010|url=https://books.google.com/books?id=RyLmXWTKHXgC&amp;pg=SA3-PA106|accessdate=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-069939-7|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;&gt;{{cite book|author1=Sarina Singh|author2=Amy Karafin|author3=Anirban Mahapatra|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC|accessdate=6 January 2013|date=1 September 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-155-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{Cite web |title=The States Reorganisation Act, 1956 |url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |archive-date=17 November 2021 |access-date=11 May 2021 |website=legislative.gov.in |publisher=Government of India}}&lt;/ref&gt; 1957-ൽ &lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt;പുതിയ കേരള നിയമസഭയിലേക്കുള്ള ആദ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെത്തുടർന്ന് ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Tmh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Kerala&quot;/&gt;1945-ൽ സാൻ മറിനോ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തെത്തുടർന്ന്, &lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആദ്യകാല ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=Hindu&gt;{{cite news|title=50 years of development|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-states/50-years-of-development/article1655056.ece?ref=archive|accessdate=30 August 2013|newspaper=The Hindu|date=12 April 2007|author=K.G. Kumar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Desai2006&quot;&gt;{{cite book|author=Manali Desai|title=State Formation and Radical Democracy in India|url=https://books.google.com/books?id=60m9znJQmmkC&amp;pg=PA142|accessdate=31 August 2013|date=27 November 2006|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-203-96774-4|page=142}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChitkaraŚarmā1997&quot;&gt;{{cite book|author1=Madan Gopal Chitkara|author2=Baṃśī Rāma Śarmā|title=Indian Republic: Issues and Perspective|url=https://books.google.com/books?id=7YrmNURVoroC&amp;pg=PA134|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1997|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-836-1|pages=134–}}&lt;/ref&gt;

== നാഴികക്കല്ലുകൾ ==
[[പ്രമാണം:Madras Prov 1859.gif|thumb|right|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[Madras Province|മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയുടെ]] മാപ്. [[Malabar|മലബാർ]], [[Kingdom of Cochin|കൊച്ചി]], [[Travancore|തിരുവിതാംകൂർ]], [[South Kanara|തെക്കെ കാനറ]] ജില്ലയുടെ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നാണ് കേരളം രൂപപ്പെട്ടത്.]]
{{അപൂർണ്ണവിഭാഗം}}
* [[ക്രി.മു. 350]] – [[ക്രി.മു. 275]] – [[ചാണക്യൻ|ചാണക്യന്റെ]] അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ കേരളത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശം.
* [[ക്രി.മു. 270]] – അശോകന്റെ രണ്ടാം ശിലാശാസനത്തിൽ കേരളത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശം.
* [[52]] – ക്രിസ്തുശിഷ്യൻ [[തോമാശ്ലീഹ]] കേരളത്തിൽ വന്നു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
* [[66]]–[[68]] – ജൂതന്മാരുടെ ആഗമനം
* [[550]] കുരുമുളകിനേയും നാളികേരത്തേയും കുറിച്ച് [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ലൂസ്റ്റിസ്]] വിവരിക്കുന്നു.
* [[664|630]] – [[മാലിക് ഇബ്നു ദിനാർ]] കേരളത്തിൽ എത്തുന്നു
* [[778|788]] – [[ശങ്കരാചാര്യർ]] ജനിച്ചു.
* [[800]] – രണ്ടാം ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തുടക്കം – കുലശേഖരവർമ്മൻ.
* [[825]] – കൊല്ലവർഷാരംഭം.
* [[1090]] – രാമവർമ്മ കുലശേഖരന്റെ ഭരണാരംഭം.
* [[1102]] – രണ്ടാം ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അന്ത്യം. പ്രാദേശികസ്വരൂപങ്ങളുടെ ആവിർഭാവം.
* [[1341]] – വെള്ളപ്പൊക്കത്തെ തുടർന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ മുസിരിസ് തുറമുഖം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, കൊച്ചിയിൽ ഒരു സ്വാഭാവികതുറമുഖം രൂപം കൊള്ളുന്നു.
* [[1498]] – വസ്കൊ ഡി ഗാമ കോഴിക്കോടിനടുത്ത് കപ്പലിറങ്ങുന്നു. യൂറോപ്പ്യൻന്മാർ കേരളത്തിലേക്ക്.
* [[1653]] – [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം]]
*[[1789]] – ടിപ്പു സുൽത്താൻ കേരളം ആക്രമിക്കുന്നു.

==ഐതിഹ്യം==
[[പ്രമാണം:Parshuramsaraswats.jpg|thumb|left|[[Parasurama|പരശുരാമൻ]] മഴുവെറിഞ്ഞ് കേരളത്തെ വീണ്ടെടുക്കുന്നു]]
*ഹൈന്ദവ, വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം കേരളോല്പത്തിയെ കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യത്തിൽ, [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] അവതാരമായ [[പരശുരാമൻ]] ക്ഷത്രിയ നിഗ്രഹം കഴിഞ്ഞ് [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണർക്ക്]] ദാനം ചെയ്യാനായി തന്റെ ആയുധമായ പരശു(മഴു) കൊണ്ട് സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്ത പ്രദേശമാണ് കേരളക്കരയെന്നു പറയുന്നു.&lt;ref&gt;[[s:കേരളോല്പത്തി/പരശുരാമന്റെ കാലം|കേരളോല്പത്തി/പരശുരാമന്റെ കാലം - വിക്കി ഗ്രന്ഥശാല]]&lt;/ref&gt;


== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
[[പ്രമാണം:Anamudi from Munnar Gundumalai road.jpg|thumb|right|കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി- [[ആനമുടി]] (2695 മീറ്റർ)]]
{{main|കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം}}
&lt;!-- {{kerala map}} --&gt;
കേരളം ഒരു ചെറിയ സംസ്ഥാനമാണിത്. ഇന്ത്യയുടെ വെറും 1.18 ശതമാനം വിസ്തീർണ്ണമേ കേരളത്തിനുള്ളൂ. എന്നാൽ ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ 3-4 % വരുന്നുണ്ട്. അക്ഷാംശം 8&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;17' 30&quot; മുതൽ 12&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;47‘40“ വരെയും രേഖാംശം കിഴക്ക് 74&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;51‘57“ മുതൽ 77&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt; 24‘47“ വരെയുമാണ് കേരളത്തിന്റെ കിടപ്പ്. ആകെ വിസ്തീർണ്ണം 38,863 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്.  തെക്കുവടക്ക് നിളം 560 കി.മീറ്ററും കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ശരാശരി വീതി 60 കിലോമീറ്ററും ആണ്. കേരളത്തിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്തെ വീതി 11 കി. മീ ആണെങ്കിൽ [[എറണാകുളം]], [[ഇടുക്കി]] ജില്ലകളിൽ 124 കിലോമീറ്റർ വരെ വീതിയുണ്ട്. തെക്കോട്ട് വീണ്ടും വീതി കുറഞ്ഞ് വരുന്നു.

=== ജില്ലകൾ ===
{{Main|കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ}}
[[പ്രമാണം:Kerala density map1.PNG|thumb|left|കേരളത്തിലെ ജനസാന്ദ്രത ഭൂപടം. ഇരുണ്ട നിറം കൂടിയ ജനസാന്ദ്രതയും ഇളം നിറം കുറഞ്ഞ ജനസാന്ദ്രതയും കാണിക്കുന്നു.]]
കേരളത്തിലെ പതിനാല് ജില്ലകൾ [[വടക്കേ മലബാർ]], [[തെക്കേ മലബാർ]], [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നീ നാല് ചരിത്രപരമായ പ്രദേശങ്ങളിലായി കിടക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിന്ന് ഇവിടെ, പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ബ്രിട്ടിഷ്ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ട കാലത്തോളമേ പഴക്കമുള്ളൂ. അതിന്നുമുൻപ് ഇവിടങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത് അനേകം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിലായി കിടക്കുന്ന ഓരോ [[ജില്ല]]കളും താഴെക്കൊടുക്കുന്നു.

* '''[[വടക്കേ മലബാർ]]''': [[കാസറഗോഡ് (ജില്ല)|കാസറഗോഡ്]], [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]], [[വയനാട് (ജില്ല)|വയനാട് ജില്ലയിലെ]] [[മാനന്തവാടി]] താലൂക്ക്, [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[വടകര]] താലൂക്ക്
* '''[[തെക്കേ മലബാർ]]''': [[വയനാട് (ജില്ല)|വയനാട്]] ജില്ലയിലെ [[മാനന്തവാടി]] താലൂക്ക് ഒഴിച്ചുള്ള ഭാഗങ്ങൾ, [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] വടകര താലൂക്ക് ഒഴിച്ചുള്ള ഭാഗങ്ങൾ, [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]], [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട് ജില്ലയുടെയും]], [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയുടെയും]] ചിലഭാഗങ്ങൾ

* '''[[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]]''': [[എറണാകുളം (ജില്ല)|എറണാകുളം]], [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട് ജില്ലയുടെയും]], [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയുടെയും]] ചിലഭാഗങ്ങൾ
* '''[[തിരുവിതാംകൂർ]]''': [[കോട്ടയം (ജില്ല)|കോട്ടയം]], [[ഇടുക്കി (ജില്ല)|ഇടുക്കി]], [[ആലപ്പുഴ (ജില്ല)|ആലപ്പുഴ]], [[പത്തനംതിട്ട (ജില്ല)|പത്തനംതിട്ട]], [[കൊല്ലം (ജില്ല)|കൊല്ലം]], [[തിരുവനന്തപുരം (ജില്ല)|തിരുവനന്തപുരം]]

കേരളത്തിൽ 14 [[കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ|ജില്ലകൾ]], 27 [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ|റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ]], 78 [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകൾ|താലൂക്കുകൾ]], 1664 റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ, 6 [[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപ്പറേഷനുകൾ]] 87 [[നഗരസഭ|നഗരസഭകൾ]] 941 [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.

കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായ [[പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരിയുടെ]] ഭാഗമായ [[മാഹി|മാഹിയുടെ]] അതിരുകൾ മുഴുവൻ കേരളവുമായാണ് പങ്കുവെക്കുന്നത്. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരമാണ്]] സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരവും.&lt;ref name=largestcity&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=dnpn&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;srt=pdnn |title=&quot;World Gazetteer:India - largest cities (per geographical entity&quot;) |access-date=2007-10-01 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001061933/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=dnpn&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;srt=pdnn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയാണ്]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനങ്ങൾ നഗരാതിർത്തിയിലായി വസിക്കുന്നതും.&lt;ref name=largestUA&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pdnn&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x&amp;srt=pdnn |title=&quot;World Gazetteer: India - largest cities (per geographical entity&quot;) |access-date=2007-10-01 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001104243/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pdnn&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x&amp;srt=pdnn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; വലിയ തുറമുഖ നഗരവും. [[കോഴിക്കോട്]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ് പ്രധാന വാണിജ്യനഗരങ്ങൾ. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനങ്ങൾ നഗരങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നത് [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലാണ്]]. ഇവിടത്തെ 50 ശതമാനത്തിലധികം ജനങ്ങൾ നഗരത്തിലാണ് വസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dic.kerala.gov.in/web/distknr.php |title=Directorate of Industries and Commerce - Kannur District |access-date=2009-07-14 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013220/http://www.dic.kerala.gov.in/web/distknr.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ [[ഹൈക്കോടതി]] എറണാകുളത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
----
{| class=&quot;navbox&quot; width=&quot;97%&quot;
!colspan=&quot;12&quot; style=&quot;padding:0.3em 0; line-height:1.2em; font-size:110%;&quot;| കേരളത്തിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ&lt;br /&gt;{{nobold|&lt;small&gt;(2001 Census of India estimate)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/India-Kerala.html |title=Kerala |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner |date=2007-03-18 |accessdate=2008-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;}}
|-
! റാങ്ക് !! നഗരം !! ജില്ല !! ജനസംഖ്യ !! rowspan=&quot;6&quot; |&lt;!--{{Tnavbar|The Cities and the Largest Towns in Kerala|plain=1}}--&gt;
[[പ്രമാണം:Tvmcityview.jpg|border|135px|തിരുവനന്തപുരം]]&lt;br /&gt;
[[തിരുവനന്തപുരം]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[പ്രമാണം:Kochi India.jpg|border|135px|കൊച്ചി]]&lt;br /&gt;
[[കൊച്ചി]]&lt;br /&gt;
|-
| align=center | 01 ||align=left | '''[[തിരുവനന്തപുരം]]''' || [[തിരുവനന്തപുരം (ജില്ല)|തിരുവനന്തപുരം]] || 744,983
|-
| align=center | 02 ||align=left | '''[[കൊച്ചി]]''' || [[എറണാകുളം (ജില്ല)|എറണാകുളം]] || 595,575
|-
| align=center | 03 ||align=left | '''[[കോഴിക്കോട്]]''' || [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട്]] || 436,556
|-
| align=center | 04 ||align=left | '''[[കൊല്ലം]]''' || [[കൊല്ലം (ജില്ല)|കൊല്ലം]] || 361,029
|-
| align=center | 05 ||align=left | '''[[തൃശ്ശൂർ]]''' || [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ]] || 317,526
|-
|06
|[[കണ്ണൂർ]] 
|[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]]
|232,486
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 07 || align=&quot;left&quot; | '''[[ആലപ്പുഴ]]'''|| [[ആലപ്പുഴ (ജില്ല)|ആലപ്പുഴ]]|| 187,495
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 08 || align=&quot;left&quot; | '''[[പാലക്കാട്]]'''|| [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട്]]|| 130,767
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 09 || align=&quot;left&quot; | '''[[തലശ്ശേരി]]'''|| [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]]|| 99,387
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 10 || align=&quot;left&quot; | '''[[പൊന്നാനി]]'''|| [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]]|| 87,495
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 11 || align=&quot;left&quot; | '''[[മഞ്ചേരി]]''' || [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]] || 83,024
|
|}

===നദികൾ===
{{പ്രലേ|കേരളത്തിലെ നദികൾ}}
44 നദികളാണ് കേരളത്തിലുള്ളത് അവയിൽ 41 ഉം പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്നു. കബനി, ഭവാനി, പാമ്പാർ എന്നീ മൂന്ന് നദികൾ കിഴക്കോട്ടൊഴുകി [[കാവേരി]]യിൽ ചേരുന്നു. 15 കിലോമീറ്ററിനു മേലെ നീളമുള്ളവയെയാണ് നദികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, അതിനു താഴെ നിരവധിയുണ്ടെങ്കിലും അവയെ നദികളുടെ ഗണത്തിൽ പെടുത്തിയിട്ടില്ല. കേരളത്തിലെ മിക്ക നദികളും ഒരേ ദിശയിൽ ഒഴുകുന്നു. കേരളത്തിലെ നദികൾ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലേതിനോടപേക്ഷിച്ച് വളരെ ചെറുതാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദി [[പെരിയാർ]] ആണ്. കേരളത്തിൽ നദികളെ ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു ആദിമകാലത്തിൽ ഗതാഗതം നടന്നിരുന്നത്. നദികളിൽ നിന്ന് ജലസേചനം മത്സ്യബന്ധനം എന്നിവക്കു പുറമേ വിദ്യുച്ഛക്തിയും കേരളത്തിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ജലസേചനത്തിനും ജലവൈദ്യുത നിർമ്മാണത്തിനുമായി നിരവധി അണക്കെട്ടുകൾ കേരളത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

==ഭൂഗർഭജലം==
[[കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡ്|കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡും]] [[കേരള ഭൂഗർഭജല വകുപ്പ്|കേരള ഭൂഗർഭജല വകുപ്പും]] സംയുകതമായി കേരളത്തിലെ ഭൂഗർഭജല സമ്പത്തിന്റെ അളവു് നിശ്ചിത ഇടവേളകളിൽ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ആയിരത്തോളം കിണറുകളിൽ കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡ് പഠനത്തിനായി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.

2011ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം കേരളത്തിൽ ലഭ്യമായ ഭൂഗർഭജലം 6696 ഘനലക്ഷം മീറ്ററാണ്. വാർഷിക ഭൂഗർഭജല ലഭ്യത 6070 ഘനമീറ്ററാണ്. 3070 ഘനമീറ്റർ ഭൂഗർഭജലം കൃഷിയ്ക്ക് ലഭ്യമാണ്. കൂടുതൽ [[ഭൂഗർഭജല വിനിയോഗം]] [[ കാസറഗോഡ്|കാസറഗോഡും]] (77ശതമാനം) കുറവ് [[വയനാട്| വയനാടും]] (18ശതമാനം) ആണ്. അതിചൂഷണം [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ [[ചിറ്റൂർ|ചിറ്റൂരി]]ലാണ്.

അർധഗുരുതരമായ 23 ബ്ലോക്കുകലുണ്ട്. [[കാസറഗോഡ്]], [[മലമ്പുഴ]] ബോക്കുകളെ ഗുരുതരമായും [[ചിറ്റൂർ]] ബ്ലോക്കിനെ അതീവ ഗുരുതരമായും വർഗ്ഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

2025ൽ ഗാർഹിക-വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് 1710 ഘനമീറ്ററാകും. ഇത് കൃഷിയ്ക്കാവശ്യമായത് ഒഴിവാക്കിയാണ്.&lt;ref name=&quot;test12&quot;&gt;കേരളത്തിലെ ഭൂജല സമ്പത്ത്, ഡോ. നന്ദകുമാർ.പി.- ജനപഥം മാസിക, ജൂൺ 2013&lt;/ref&gt;

==വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ==
[[File:Idukki009.jpg|thumb|right| ഇടുക്കി അണക്കെട്ട഼]]
===നദീജല പദ്ധതികൾ===
കേരളത്തിലെ പ്രധാന നദീജല പദ്ധതികൾ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ബന്ധപ്പെട്ട നദികൾ
|-
| [[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[ശെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[പെരിയാർ ]]
|-
| *[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[എറണാകുളം]]
| [[ഇടമലയാർ]]
|-
| [[പെരിങ്ങൽകുത്ത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[തൃശൂർ]]
| [[ഷോളയാർ]]
|-
| [[കുറ്റ്യാടി പദ്ധതി| കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[കോഴിക്കോട്]]
| [[കുറ്റ്യാടിപ്പുഴ]]
|-
| [[തെന്മല അണക്കെട്ട് | കല്ലട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[കൊല്ലം]]
| [[കല്ലടയാർ]]
|}

===പവനോർജ്ജ പദ്ധതികൾ===
കാറ്റിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! പവനോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| [[കഞ്ചിക്കോട്]]
| [[പാലക്കാട്]]
| 2.025
|-
| [[രാമക്കൽമേട്]]
| [[ഇടുക്കി]]
| 14.25
|-
| [[അഗളി]]
| [[പാലക്കാട്]]
| 17.40
|}&lt;ref name=&quot;vns3&quot;&gt;ഊർജരംഗത്ത് സൂര്യപ്രഭ, ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ് – ജനപഥം മാസിക, ജൂൺ2013&lt;/ref&gt;

===താപവൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ===
താപോർജ്ജ വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! താപോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| [[ബ്രഹ്മപുരം ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം|ബ്രഹ്മപുരം]] ([[കെ.എസ്.ഇ.ബി]])
| [[എറണാകുളം]]
|106.6
|-
| [[കോഴിക്കോട് ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം|കോഴിക്കോട്]] ([[കെ.എസ്.ഇ.ബി]])
| [[കോഴിക്കോട്]]
| 128.00
|-
| [[കായംകുളം താപനിലയം|കായംകുളം]] ([[എൻ.ടി.പി.സി]])
| [[ആലപ്പുഴ]]
|398.58
|-
| [[ബി.എസ്.ഇ.എസ്]] (കെ.എസ്.ഇ.ബി)
| [[എറണാകുളം]]
| 157.00
|-
| [[കാസറഗോഡ് പവർ കോർപറേഷൻ]]
| [[കാസറഗോഡ്]]
| 20.44
|}&lt;ref name=&quot;vns3&quot;/&gt;

===സഹ ഉത്പാദനം===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! താപോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| എം.പി.എസ്. സ്റ്റീൽ കോ-ജനറേഷൻ
| [[പാലക്കാട്]]
|10
|-
| [[പി.സി.ബി.എൽ. ലിമിറ്റഡ് കോ-ജനറേഷൻ]]
| [[എറണാകുളം]]
| 10
|}
&lt;ref name=&quot;vns3&quot;/&gt;

==കടലും തീരവും==
കേരളത്തിന് 580 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കടൽത്തീരമുണ്ട്.&lt;ref name=coastline&gt;{{Cite web |url=http://www.fisheries.kerala.gov.in/glance.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-12 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426042052/http://www.fisheries.kerala.gov.in/glance.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 14 ജില്ലകളിൽ 9ഉം കടലിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നവയാണ്&lt;ref name=coastline/&gt;. അന്തർദേശീയധാരണ അനുസരിച്ച് കരയിൽ നിന്ന് 320 കിലോമീറ്റർ ദൂരം വരെയുള്ള കടൽ പ്രദേശം കേരളത്തിന് മത്സ്യബന്ധനത്തിനവകാശപ്പെട്ടതാണ്.
===തുറമുഖങ്ങൾ===
[[കൊച്ചി]] എന്ന പ്രധാന തുറമുഖം കൂടാതെ 18 അപ്രധാനതുറമുഖങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്.
[[വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം]],[[കൊല്ലം തുറമുഖം]] തങ്കശ്ശേരി തുറമുഖം, [[ആലപ്പുഴ തുറമുഖം]], [[കായംകുളം തുറമുഖം]], [[മനക്കോടം തുറമുഖം]], [[തിരുവനന്തപുരം തുറമുഖം]], [[നീണ്ടകര തുറമുഖം]], [[മുനമ്പം തുറമുഖം]], [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]], [[ബേപ്പൂർ തുറമുഖം]], [[കോഴിക്കോട് തുറമുഖം]], [[തലശ്ശേരി തുറമുഖം]], [[കണ്ണൂർ തുറമുഖം]], [[അഴീക്കൽ തുറമുഖം]], [[കാസറഗോഡ് തുറമുഖം]], [[മഞ്ചേശ്വരം തുറമുഖം]], [[നീലേശ്വരം തുറമുഖം]] എന്നിവയാണ് അവ.&lt;ref name=&quot;test14&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaports.gov.in/ports.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520170641/http://www.keralaports.gov.in/ports.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[വല്ലാർപാടം അന്താരാഷ്ട്ര കണ്ടെയ്‌നർ ട്രാൻസ്ഷിപ്‌മെന്റ് ടെർമിനൽ|വല്ലാർപാടം ടെർമിനൽ]]

==വനങ്ങൾ==
{{പ്രലേ|കേരളത്തിലെ വനങ്ങൾ}}

കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണത്തിന്റെ 29,1 ശതമാനം, അതായത് 11,309.5 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വനമേഖലയാണ്.&lt;ref name=forestdepartment&gt;{{cite web|title=കേരളസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് പോർട്ടൽ|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=58:forest-a-wild-life-department&amp;id=155:secretariat-department-forest-a-wildlife&amp;Itemid=2258|work=കേരള വനം വന്യജീവി വകുപ്പ്|publisher=കേരള സർക്കാർ|accessdate=6 September 2011|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ വിവിധതരം ഉഷ്ണമേഖലാവനങ്ങൾ, ഇലപൊഴിയും വരണ്ടവനങ്ങൾ, ചോലവനങ്ങൾ, പുൽമേടുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

== ഋതുക്കൾ==
അന്തരീക്ഷ ശാസ്ത്രമനുസരിച്ച് കേരളത്തിൽ നാല് ഋതുക്കളുണ്ട്. മഞ്ഞുകാലം – ഡിസംബർ  മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ. വേനൽക്കാലം – മാർച്ച് മുതൽ മേയ് വരെ. ഇടവപ്പാതി – ജൂൺ മുതൽ സെപ്തംബർ വരെ. തുലാവർഷം – ഒക്റ്റോബർ മുതൽ ഡിസംബർ വരെ.

== കാലാവസ്ഥ == 
[[പ്രമാണം:Kerala ecozones map labelled3.png|thumb|right| കേരളത്തിലെ ഭൂമിയുടെ വിഭജനം ഏകദേശ ഭൂപടം]]
ഭൂമധ്യരേഖയിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായിക്കിടക്കുന്നതിനാൽ കേരളത്തിൽ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ സമുദ്രസാമീപ്യവും പശ്ചിമഘട്ടനിരകൾ മഴമേഘങ്ങളേയും ഈർപ്പത്തിനേയും തടഞ്ഞു നിർത്തുന്നതും മൂലം, സമശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയാണുള്ളത്. കേരളത്തിൽ കാലാവസ്ഥകൾ വ്യക്തമായി വ്യത്യാസം പുലർത്തുന്നവയാണ്. രണ്ട് മഴക്കാലങ്ങൾ ആണ് ഉള്ളത്. [[കാലവർഷം|കാലവർഷവും]] [[തുലാവർഷം|തുലാവർഷവും]]. [[കേരളത്തിലെ‌ ശൈത്യകാലം|ശൈത്യകാലം]], [[കേരളത്തിലെ‌ വേനൽക്കാലം|വേനൽക്കാലം]], [[കേരളത്തിലെ‌ ഉഷ്ണകാലം|ഉഷ്ണകാലം]] എന്നീ മറ്റു കാലാവസ്ഥകളും അനുഭവപ്പെടുന്നു. കൂടിയ [[ആർദ്രത]] മൂലം അന്തരീക്ഷ ഊഷ്മാവിൽ വർഷത്തിൽ ചെറിയ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളേ കാണിക്കാറുമുള്ളു.

=== ശൈത്യകാലം ===

ചൂടു കുറഞ്ഞ വരണ്ട കാലാവസ്ഥ എന്നേ പറയാൻ പറ്റൂ. ഭൂമധ്യരേഖയിൽ നിന്ന് അകന്ന പ്രദേശങ്ങൾ പോലെ വളരെ കുറഞ്ഞ താപനില കേരളത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിക്കാണാറില്ല. മഴ നന്നായി പെയ്യും കുറഞ്ഞ താപനില 13-16 വരെ ചിലപ്പോൾ ആകാറുണ്ട്. എന്നാൽ കൂടിയ താപനില 23 നു താഴെ നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സുഖകരമായ ഒരു കാലാവസ്ഥയാണ് ഇത്. മൂന്നാർ പോലെയുള്ള കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളിലെ താപനില ശൈത്യപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്നവർക്ക് വളരെ ഇഷ്ടമാകുന്നതിനാൽ വിദേശീയരായ സന്ദർശകർ കൂടുതൽ ഉണ്ടാവുന്ന ഒരു കാലമാണിത്. ഏറ്റവും കൂടിയ മഴയുടെ അളവ് 15 സെ.മീ. യിൽ താഴെയാണ്..

=== വേനൽക്കാലം ===

കേരളത്തിൽ വേനൽക്കാലം മാർച്ച് മുതൽ മേയ് വരേയാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇവിടെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചൂട് അനുഭവപ്പെടുന്നത് . എന്നാൽ മറ്റിടങ്ങളിലില്ലാത്ത തരം വേനൽ മഴ കേരളത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. വിട്ടു വിട്ട് പെയ്യുന്ന മഴ മാർച്ച് മേയ് മാസങ്ങളിലെ താപനില കുറക്കാൻ സഹായിക്കാറുണ്ട്. ഈ കാലത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇത് മേയിലാണ് കൂടുതലും ലഭ്യമാകുന്നത്.&lt;ref&gt; {{cite book | title=മനോരമ ഇയർ ബുക്ക്|publisher=മനോരമ പ്രസ്സ്|location=കോട്ടയം|year=2006}} &lt;/ref&gt; [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ, [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ, [[പാലക്കാട് ജില്ല]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ 20 സെ.മീ ഓളം മഴ ലഭിക്കാറുണ്ട്. [[കാട്ടുതീ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉണ്ടാകുന്നത് ഇക്കാലത്താണ്.

=== മഴക്കാലം ===

ഇത് വ്യക്തമായ രീതിയിൽ രണ്ട് കാലങ്ങളിലായാണ് വരുന്നത്: ഇടവപ്പാതി, തുലാവർഷം. പിന്നെ വേനൽ മഴയും.

കേരളത്തിൽ ഒരു വർഷം ശരാശരി 3000മി.ലിറ്ററോളം മഴകിട്ടാറുണ്ട്. മഴവെള്ളത്തിന്റെ 70 ശതമാനത്തോളം കടലിലേക്ക് ഒഴുകി നഷ്ടപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;test12&quot;/&gt;

==== ഇടവപ്പാതി ====

{{main|തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷം}}
ഇടവപ്പാതി അഥവാ [[തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ]] കാലം പൊതുവേ കാലവർഷം എന്ന പേരിലും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. [[ജൂൺ]] മുതൽ [[സെപ്റ്റംബർ]] വരേയുള്ള മാസങ്ങളിലാണ് ഇത്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് ഇക്കാലത്താണ്. [[ഇടവം]] പകുതിയിൽ മഴ ആരംഭിക്കുന്നതു കൊണ്ട് ഇടവപ്പാതി എന്നു വിളിക്കാറുള്ള ഈ മഴക്കാലം അറബിക്കടലിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ട് വരുന്ന മഴമേഘങ്ങൾ പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ സാമീപ്യം മൂലം ഘനീഭവിച്ച് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. ഇടിവെട്ടും മിന്നലും കുറവായിരിക്കുമെന്നതും ദിവസത്തിൽ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും മഴപെയ്യുമെന്നതുമാണ് തുലാവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ഇതിനുള്ള പ്രത്യേകത. ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] പീരുമേട് പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇവിടെ 400 സെ.മീ വരെ മഴ ലഭിക്കുന്നു. മലബാറിലെ [[കുറ്റ്യാടി]], [[വൈത്തിരി]] പ്രദേശങ്ങളിലാണ് വടക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത്.

കേരളത്തിലെ മഴയുടെ നാലിൽ മൂന്നുഭാഗവും [[ജൂൺ|ജൂണിനും]] [[സെപ്റ്റംബർ|സെപ്റ്റംബറിനും]] ഇടക്കുള്ള [[തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷം|തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷത്തിലാണ്]] പെയ്യുന്നത്. വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട് വരുമ്പോൾ മഴയുടെ അളവ് കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞുവരുന്നു. [[കോഴിക്കോട്]] വർഷത്തിൽ ശരാശരി 302.26 സെന്റീമീറ്റർ മഴ ലഭിക്കുമ്പോൾ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] ഇത് 163 സെന്റീമീറ്റർ മാത്രമാണ്&lt;ref name=rockliff1&gt;{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE &amp; ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=22-24|url=}}&lt;/ref&gt;‌.

==== തുലാവർഷം ====
{{Main|തുലാവർഷം}}
വടക്കു കിഴക്കൻ മൺസൂൺ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് തുലാമാസത്തിലാണ് പെയ്തുതുടങ്ങുന്നത്. അതായത് ഒക്ടോബർ പകുതിയോടെ ആരംഭിച്ച് ഡിസംബർ വരെ കിട്ടുന്ന ഈ മഴ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് കൂടുതലായും ലഭിക്കുന്നത്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ആണ് ഇത് കൂടുതലായും പെയ്യുക &lt;!--അതുകൊണ്ട് ഈ മഴ നാലുമണി മഴ{{തെളിവ്}} എന്നറിയപ്പെടുന്നു--&gt;, മാത്രവുമല്ല മഴയ്ക്ക് ഇടി മിന്നലിന്റെ അകമ്പടി ഇക്കാലത്ത് കൂടുതലായുണ്ടാകും. [[പുനലൂർ]], [[കുറ്റ്യാടി]], നേരിയമംഗലം എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ മഴ കൂടുതൽ ലഭിക്കുന്നത്.

== ഗതാഗതം ==

[[പ്രമാണം:Roads of kerala(NH47).jpg|thumb|[[ദേശീയപാത 47]]- [[ചേർത്തല]]യിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]

==== റോഡുകൾ ====
{{Main|കേരളത്തിലെ ദേശീയപാതകൾ}}

കേരളത്തിലെ ദേശീയപാതയുടെ ആകെ നീളം 1,524 കിലോമീറ്ററും സംസ്ഥാനപാതയുടേത് 4,006 കിലോമീറ്ററുമാണ്, കൂടാതെ 23,702 കിലോമീറ്റർ ജില്ലാപാതകളും കേരളത്തിലുണ്ട് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralapwd.net/pwd/public/about.jsp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227182533/http://www.keralapwd.net/pwd/public/about.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശീയപാതയാണ് [[ദേശീയ പാത 17|ദേശീയ പാത 66]]. [[കന്യാകുമാരി]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ നിന്നു തുടങ്ങി മുംബൈക്ക് സമീപം പനവേൽ വരെ ചെന്ന് അവിടെ വച്ച് ദേശീയപാത 4-മായി കൂട്ടിമുട്ടുന്ന ദേശീയപാത 66 കേരളത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. കേരളത്തിലൂടെയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നീളം കൂടിയ ദേശീയപാതയാണ്‌ [[ദേശീയപാത 47|ദേശീയപാത 544]]. ഇത് [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[സേലം|സേലത്തുനിന്നും]] ആരംഭിച്ച് കേരളത്തിലൂടെ കൊച്ചിവരെ പോകുന്നു. &lt;ref&gt;[[മാതൃഭൂമി]] തൊഴിൽ വാർത്തയുടെ ഹരിശ്രീ സപ്ലിമെന്റ് 2006 സെപ്റ്റംബർ 30&lt;/ref&gt; ദേശീയപാത 85 (കൊച്ചി-രാമേശ്വരം), ദേശീയപാത 208(കൊല്ലം-തിരുമംഗലം), ദേശീയപാത 212(കോഴിക്കോട്-മൈസൂർ), ദേശീയപാത 213 (കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്), ദേശീയപാത 220 (കൊല്ലം-തേനി) എന്നീ ദേശീയപാതകൾ കേരളത്തിൽ നിന്നും തുടങ്ങുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/kerala_l.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307011530/http://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/kerala_l.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദേശീയപാതകൾ കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിലെ റോഡ് ശൃംഖലയിൽ പ്രധാനം [[കേരളത്തിലെ സംസ്ഥാനപാതകളുടെ പട്ടിക|സംസ്ഥാനപാതകളാണ്]]. ഇവ കൂടാതെ ജില്ലാപാതകളും, പഞ്ചായത്തുപാതകളും ചേർന്ന് കേരളത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളേയും ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു.
==== റെയിൽ‌വേ ====
[[File:Angamaly Railway Station.JPG|thumb|left|അങ്കമാലി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ]]
കേരളത്തിലെ റെയിൽവേ ശൃംഖല, ഇടുക്കി, വയനാട് എന്നീ ജില്ലകളൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ ജില്ലകളിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നു. എങ്കിലും മലപ്പുറം,പൈനാവ്(ഇടുക്കി), കല്പറ്റ(വയനാട്), പത്തനംതിട്ട എന്നീ ജില്ലാതലസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ റെയിൽശൃംഖലയിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

മംഗലാപുരത്തുനിന്ന് കാസറഗോഡ് വഴി ഷൊർണൂർ വരെയും, ഷൊർണൂർ നിന്ന് പാലക്കാട് വഴി ചെന്നൈ ഭാഗത്തേക്കും, ഷൊർണൂരിൽ നിന്ന് എറണാകുളത്തേക്കും, എറണാകുളത്തുനിന്ന് കോട്ടയം വഴിയും ആലപ്പുഴ വഴിയും വെവ്വേറെ കൊല്ലത്തേക്കും, കൊല്ലത്തുനിന്ന് തിരുവനന്തപുരം വഴി നഗർകോവിൽ ഭാഗത്തേക്കും റെയിൽപ്പാതകൾ നിലവിലുണ്ട്. കൂടാതെ തൃശ്ശൂർ നിന്ന് ഗുരുവായൂർക്കും ഷൊർണൂർ നിന്ന് നിലമ്പൂർക്കും കൊല്ലത്തുനിന്ന് പുനലൂർക്കും റെയിൽപ്പാതകളുണ്ട്. പാലക്കാട് നിന്ന് പൊള്ളാച്ചിയിലേക്കും പുനലൂർ നിന്ന് ചെങ്കോട്ടയിലേക്കുമുള്ള മീറ്റർ ഗേജ് പാതകൾ ബ്രോഡ് ഗേജ് ആയി മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
 
1861 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബേപ്പൂർ നിന്ന് തിരൂർ വരെയാണ് കേരളതീരത്തെ ആദ്യത്തെ റെയിൽപ്പാത നിലവിൽ വന്നത്. പിന്നീട് ഈ പാത മംഗലാപുരത്തേക്കും മദിരാശി (ചെന്നൈ)യിലേക്കും നീട്ടി. തുടർന്ന് ഷൊർണൂർ കൊച്ചി പാതയും നിലവിൽ വന്നു. ഷൊർണുർ നിലമ്പൂർ പാതയും തുടർന്ന് വന്നു. 1904 മുതൽ ചെങ്കോട്ട മുതൽ പുനലൂർ വഴി കൊല്ലം വരെയുണ്ടായിരുന്ന മീറ്റർ ഗേജ് പാത 1930-കളിൽ തിരുവനന്തപുരം വരെ നീട്ടി. ബാക്കി പാതകളെല്ലാം സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരകാലത്ത് ഉണ്ടായവയാണ്.

==== ജലഗതാഗതം ====
[[പ്രമാണം:NationalWaterWay3.JPG|thumb|left|ദേശീയജലപാത 3.]]
[[പ്രമാണം:Boat jetty Alappuzha.JPG|thumb|ആലപ്പുഴയിലെ കുപ്പപ്പുഴയിലെ ഒരു കടവ്]]
തലങ്ങും വിലങ്ങും നദികളും അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തോടുകളും ഉള്ള കേരളത്തിൽ വള്ളങ്ങളായിരുന്നു ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതി വരെ മുഖ്യയാത്രാവാഹനങ്ങൾ. ഇത്രയേറെ ജലഗതാഗത സൗകര്യമുള്ളതിനാലാണ് പ്രാചീനലോകത്തെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളുടെ ഭൂപടത്തിൽ കേരളതുറമുഖങ്ങളും ഇടം പിടിച്ചത്. {{Ref|Putinger Tables}} വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ കൂടുതലുള്ളതിനാൽ ഭക്ഷണം, പാർപ്പിടം, സഞ്ചാരം, വസ്ത്രധാരണം എന്നിവയിൽ തനതായ നിരവധി ശൈലികൾ കേരളത്തിനു സ്വന്തമായി. തുറമുഖങ്ങളും ഉൾനാടൻ ജലാശയത്തിന്റെ സാമീപ്യവും മൂലം ആദ്യം കുട്ടനാട്ടിലായിരുന്ന കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യതലസ്ഥാനം പിന്നീട് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കും പിന്നെ കൊച്ചിയിലേക്കും മാറി. അറബിക്കടലിന്റെ റാണി എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[കൊച്ചി]] ഇന്ത്യയിലെതന്നെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളിലൊന്നാണ്. ദേശീയ ജലമാർഗ്ഗമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട [[കൊല്ലം]] - കോട്ടപ്പുറം [[ദേശീയജലപാത 3 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയജലപാത 3]] കേരളത്തിലാണ്.&lt;ref&gt;http://iwai.gov.in/Waterways.htm&lt;/ref&gt; ഇത് കൊല്ലത്തുനിന്നാരംഭിച്ച് കൊടുങ്ങല്ലൂർ നഗരസഭാ അതിർത്തിക്കുള്ളിലെ കോട്ടപ്പുറം വരെ എത്തുന്നു.

==== വ്യോമഗതാഗതം ====
[[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumb|
കരിപ്പൂ൪ വിമാനത്താവളം.]]
കൊച്ചി([[നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം|നെടുമ്പാശ്ശേരി]]), കോഴിക്കോട്([[കരിപ്പൂർ വിമാനത്താവളം|കരിപ്പൂർ,മലപ്പുറം]]ജില്ല), [[തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം]], കണ്ണൂർ എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളങ്ങൾ. കൊച്ചി വെല്ലിങ്ടൺ അയലന്റിലുള്ള വിമാനത്താവളം നാവികസേനയുടെ ആവശ്യത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളം കണ്ണൂരിൽ 2018 ഡിസംബർ 9 നു ഉത്‌ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. മാത്രമല്ല ശബരിമല അടുത്ത് എരുമേലിയിൽ പുതിയ വിമാനത്താവളത്തിന് വേണ്ട സ്ഥലം ഏറ്റെടുക്കാൻ നടപടി ആരംഭിച്ചു.

== ഭരണം ==
{{പ്രധാനലേഖനം|കേരള നിയമസഭ|കേരള സർക്കാർ|കേരള ഹൈക്കോടതി}}
സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു:

# '''നിയമനിർമ്മാണം''': ഏകമണ്ഡല നിയമനിർമാണസഭയാണ് കേരളത്തിനുള്ളത്. നിയമസഭ എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''[[കേരള നിയമസഭ]]''', തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങളും പ്രത്യേക ഭാരവാഹികളും അടങ്ങുന്നതാണ്. സ്പീക്കറെയും ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറെയും [[നിയമസഭാംഗം|നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] അവരുടെ ഇടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. നിയമസഭാ യോഗങ്ങൾ സ്പീക്കറുടെ അധ്യക്ഷതയിലും സ്പീക്കറുടെ അഭാവത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറുമാണ് നിർവഹിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനത്ത് 140 നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളുണ്ട്. നിയമസഭ നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ബജറ്റ് അംഗീകരിക്കുകയും സർക്കാരിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെയും മന്ത്രിസഭയുടെയും രൂപീകരണത്തിലും പ്രധാനപങ്ക് വഹിക്കുന്നു.
# '''കാര്യനിർവ്വഹണം''': [[ഗവർണ്ണർ|ഗവർണർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഭരണഘടനാപരമായ തലവനാണ്, അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ [[ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്‌ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതിയാണ്]].[[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]] ആണ് കേരളത്തിൻ്റെ  നിലവിലെ ഗവർണ്ണർ. [[കേരള സർക്കാർ|'''കേരള സർക്കാരിന്റെ''']] തലവനും വിപുലമായ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ നിക്ഷിപ്തവുമായ [[കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള മന്ത്രിസഭയാണ്  ഭരണം നയിക്കുന്നത്;  നിയമസഭയിലെ ഭൂരിപക്ഷ കക്ഷി/മുന്നണിയുടെ തലവനെ ഗവർണറാണ് മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച് ഗവർണറാണ് മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗങ്ങളെ നിയമിക്കുന്നത്. മന്ത്രിസഭയിൽ കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാരും സഹമന്ത്രിമാരും (MoS) ഉൾപ്പെടുന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം മന്ത്രിമാർക്ക് വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതല ഗവർണർ നൽകുന്നു. [[ചീഫ് സെക്രട്ടറി (ഇന്ത്യ)|ചീഫ് സെക്രട്ടറിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള സെക്രട്ടേറിയറ്റ് മന്ത്രിമാരെ ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നു. സർക്കാരിന്റെ ഭരണ തലവനും ചീഫ് സെക്രട്ടറിയാണ്. ഓരോ സർക്കാർ വകുപ്പും നയിക്കുന്നത് ഒരു മന്ത്രിയാണ്, അദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കാൻ ഒരു അഡീഷണൽ ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോ പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയോ ഉണ്ട്, അദ്ദേഹം സാധാരണയായി [[ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്]] (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. ഗവൺമെൻ്റ് സെക്രട്ടറിമാർ നയരൂപീകരണത്തിൽ മന്ത്രിയെയും സർക്കാരിനെയും സഹായിക്കുന്നു. ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായ സെക്രട്ടറിയേറ്റിൽ ആണ് മന്ത്രിമാരുടെയും വിവിധ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിമാരുടെയും കാര്യാലയങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.  തലസ്ഥാന നഗരമായ തിരുവനന്ത്പുരത്ത് ആണ് സെക്രട്ടറിയേറ്റ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഓരോ ജില്ലകൾക്കും ഒരു ജില്ലാ ഭരണകൂടമുണ്ട്. ജില്ലാ ഭരണകൂടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് [[ജില്ലാ കളക്ടർ|ജില്ലാ കലക്ടർ]] ആണ്. സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആണ് കലക്ട്ടർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. പ്രാദേശിക ഭരണത്തിനായി [[തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ|തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുമുണ്ട്]].
# '''നീതിന്യായം''': ജുഡീഷ്യറിയിൽ [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയും]] കീഴ്ക്കോടതികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. കേരള ഹൈക്കോടതി എറണാകുളത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നീതിന്യായ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ് [[എറണാകുളം]]. കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപിൽ]] നിന്നുള്ള കേസുകളും ഹൈക്കോടതി പരിഗണിക്കുന്നു. 
കേരളത്തെ [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് [[ലോക്‌സഭ|ലോക്‌സഭയിൽ]] 20 പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളും [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയിൽ]] 9 അംഗങ്ങളുമാണ്. 20 ലോക്‌സഭാ എംപിമാരെ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പാർലമെന്റ് മണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, അതേസമയം 9 രാജ്യസഭാ എംപിമാരെ [[കേരള നിയമസഭ]] [[ആനുപാതിക പ്രാതിനിധ്യം|ആനുപാതിക പ്രാതിനിധ്യത്തിലൂടെ]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ദേശീയ നിയമനിർമ്മാണത്തിലും നയ ചർച്ചകളിലും സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലും അവർ ഒരുമിച്ച് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

==== തദ്ദേശ സ്വയംഭരണം ====
941 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, 152 ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകൾ, 14 ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകൾ എന്നിവ ഗ്രാമീണ ഭരണം നടത്തുന്നു. 87 നഗരസഭകൾ, 6 കോർപ്പറേഷനുകൾ നഗര ഭരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. ഇവയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ഓരോ 5 വർഷവും നടക്കുന്നു. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2 | കേരള സർക്കാർ
|-
! ഘടന
! എണ്ണം
|-
| [[കേരളത്തിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ലകൾ]]
| 14
|-
| [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകളുടെ പട്ടിക|റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ]] 
| 27
|-
| [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകളുടെ പട്ടിക|താലൂക്കുകൾ]]
| 75
|-
| [[റവന്യൂ വില്ലേജ്|റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ]]
| 1453
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Local Self Government Institutions {{!}} Deparyment of Panchayats |url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/article/158 |access-date=2023-05-27 |website=dop.lsgkerala.gov.in |archive-date=2023-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527140442/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/article/158 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!എണ്ണം
|-
|[[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകൾ]]
|14
|-
|[[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകൾ]]
|152
|-
|[[ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
|941
|-
|[[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
|6
|-
|[[കേരളത്തിലെ നഗരസഭകൾ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]]
|87
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! നിയോജക മണ്ഡലങ്ങൾ
! എണ്ണം
|-
| [[ലോക്‌സഭാമണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക|ലോക്‌സഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
|20
|-
| [[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക|നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ]]
|140
|}

== രാഷ്ട്രീയം ==
[[പ്രമാണം:Protests in kerala.jpg|thumb|right|രാഷ്ട്രീയ സമരങ്ങളും പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങളും കേരളത്തിൽ സാധാരണമാണ്.]]
ബഹുകക്ഷി ജനാധിപത്യ സംവിധാനമാണ് കേരളത്തിൽ നിലവിലുളളത്. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. ഐ(എം)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്,]] ‌[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]], എന്നീ പാർട്ടികളാണ് പ്രധാന കക്ഷികൾ.  ഒരു രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിക്കും ഒറ്റയ്ക്കു ജയിക്കാനുള്ള സ്വാധീനമില്ലാത്തതിനാൽ മുന്നണി സംവിധാനമാണ് ഇപ്പോൾ കേരളത്തിലുള്ളത്. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ് (ഐ)|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതൃത്വംനൽകുന്ന  [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്]]) യും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ-മാർക്സിസ്റ്റ് ([[സി.പി.ഐ.(എം)]]) നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] ([[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡി.എഫ്.]]) യുമാണ് കേരള രാഷ്ട്രീയം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[കേരളാ കോൺഗ്രസ് (മാണി)]], [[ജനാധിപത്യ സംരക്ഷണസമിതി|ജെ.എസ്.എസ്.]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി|സി.എം.പി.]], [[ആർ.എസ്.പി (ബി)|ആർ.എസ്. പി. (ബി)]], [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]] എന്നിവയാണ് യു. ഡി. എഫിലെ ഘടക കക്ഷികൾ. [[സി.പി.ഐ.]], [[ആർ.എസ്.പി.]], [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജനതാദൾ(എസ്)]], കേരളാ കോൺഗ്രസ്(എസ്), [[കോൺഗ്രസ് (എസ്)]], [[എൻ.സി.പി.|എൻ.സി.പി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ്|ഐ.എൻ.എൽ]] എന്നിവയാണ് എൽ.ഡി.എഫിലെ ഇതര കക്ഷികൾ.ബിജെപി പിഡിപി എസ്ഡിപിഐ തുടങ്ങിയപാർട്ടികളും കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ ഒരു മുന്നണിയോടും സ്ഥായിയായ അനുഭാവം പുലർത്താറില്ല. അതിനാൽ ഓരോ 5 വർഷവും ഈ മുന്നണികളുടെ സർക്കാരുകൾ മാറി മാറി വരുന്നു.

=== രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിലെ നാഴികക്കല്ലുകൾ ===
[[File:Kerala Council of Ministers 1957 EMS.jpg|thumb|1957ലെ ഇ.എം.എസ്. മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗങ്ങൾ.|കണ്ണി=Special:FilePath/Council_of_ministers_1957_(Kerala_State).jpg]]
{{അപൂർണ്ണവിഭാഗം}}
* [[1956]] കേരള സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കപെട്ടു – ജില്ലകൾ – [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ]], [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ]].
* [[1957]] [[ഇ.എം.എസ്.]] മുഖ്യമന്ത്രിയായ ആദ്യത്തെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാർ – [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]], [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]], [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] ജില്ലകൾ രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു.
* [[1958]]-[[എറണാകുളം ജില്ല]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി [[ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി]] വിദ്യാഭ്യാസ് ബില്ല് അവതരിപ്പിച്ച് നിയമമാക്കുന്നു.
* [[1959]] [[വിമോചന സമരം]]. സർക്കാർ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.
* [[1960]] രണ്ടാം പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പട്ടം താണുപിള്ള]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി രണ്ടാം സർക്കാർ [[കോൺഗ്രസ്]]-[[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] മുന്നണി. [[ആർ. ശങ്കർ]] ഉപമുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു.
* [[1962]] [[പട്ടം താണുപിള്ള]] പഞ്ചാബ് ഗവർണറായി നിയമിതനായതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജി വെക്കുന്നു. [[ആർ.ശങ്കർ]] പുതിയ മുഖ്യമന്ത്രി.
* [[1963]] [[കേരള ഭൂപരിഷ്കരണനിയമം|കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ ബില്ല്]] പാസ്സായി.
* [[1964]] വിവിധ ആരോപണങ്ങളെ തുടർന്ന് ആഭ്യന്തരമന്ത്രി [[പി.ടി. ചാക്കോ]] രാജിവെച്ചു, അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. കോൺഗ്രസ്സിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടവർ ചേർന്ന് [[കേരളാ കോൺഗ്രസ്]] രൂപവത്കരിച്ചു. 15 എം.എൽ.എ. മാർ പിന്തുണ പിൻവലിച്ചു. മന്ത്രിസഭ നിലം പൊത്തി.
* [[1965]] പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. ആർക്കും ഭൂരിപക്ഷം ഇല്ല. രാഷ്ട്രപതി ഭരണം.
* [[1966]] കേരളത്തിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ നിരോധന നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. രാഷ്ട്രപതി ഭരണം തുടരുന്നു. [[അജിത്ത് പ്രസാദ് ജെയിൻ]] രാജിവെച്ചു, [[ഭഗവൻ സഹായ്]] പുതിയ ഗവർണർ.
* [[1967]] മൂന്നാം തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.എം.എസ്.]] നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐക്യ കക്ഷി മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിൽ വന്നു.
* [[1969]] [[മലപ്പുറം ജില്ല]] രൂപവത്കരിച്ചു. [[ഇ.എം.എസ്.]] മന്ത്രി സഭ രാജിവെച്ചു. [[സി.അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ; ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമല്ലാത്തയാളും രാജ്യസഭാംഗവുമായ ഒരാൾ കേരളമുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്നു.
* [[1970]] കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമം. കുടിയായ്മ അവസാനിക്കുന്നു. മുന്നണിയിലെ ഘടകകക്ഷികളിൽ കൂറുമാറ്റം. അച്യുതമേനോൻ നിയമസഭ പിരിച്ചു വിടാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു; രാജി വക്കുന്നു. വീണ്ടും രാഷ്ട്രപതി ഭരണം. ഇടക്കാല (നാലാം)തിരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[സി.അച്യുതമേനോൻ]] വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി. പട്ടം താണുപിള്ള അന്തരിച്ചു (ജൂലായ് 27).
* [[1971]] സ്വകാര്യ വനങ്ങൾ ദേശസാത്കരിച്ചു.
* [[1972]] [[ഇടുക്കി ജില്ല]], കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ ഭേദഗതി ബിൽ, സ്വകാര്യ വന നിയമം. ആർ. ശങ്കർ അന്തരിച്ചു (നവം. 6).
* [[1973]] [[നാഷണൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി]] നിലവിൽ വന്നു. കാർഷിക കടാശ്വാസ നിയമം.
* [[1974]] കേരള കോൺഗ്രസ്സിൽ നിന്ന് ബാലകൃഷ്ണപിള്ള വിഘടിക്കുന്നു (പിള്ള ഗ്രൂപ്പ്).
* [[1975]] മുസ്ലീം ലീഗ് പിളർന്നു (ഐ. യു. എം. എൽ, ഏ. ഐ. എം. എൽ.). കർഷക തൊഴിലാളി നിയമം പാസ്സായി.
* [[1976]] തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് നെല്ലും അരിയും കൊടുത്തിരുന്നത് നിർത്താൻ നിയമസഭ നിയമം കൊണ്ടു വന്നു.{{Ref_label|ഖ|ഖ|none}} കേരള കൂട്ടുകുടുംബ നിയമം. [[1955]]ല് പാസ്സാക്കിയ ഹിന്ദു നിയമം എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ബാധകമാക്കി (നവ 30).
*അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലം – കേരള നിയമസഭയുടെ കാലാവധി ആറുമാസം വീതം മൂന്നു തവണ നീട്ടി.
* [[1977]] [[ലോകസഭ]], [[നിയമസഭ]] പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ. [[കെ. കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി. [[രാജൻ കേസ്]] അരോപണങ്ങളെത്തുടർന്ന് രാജി. [[എ.കെ. ആൻറണി]] പുതിയ മുഖ്യമന്ത്രി.
* [[1978]] ചികമഗലൂർ പ്രശ്നത്തിൽ [[എ.കെ. ആൻറണി]] രാജി വെക്കുന്നു. സി.പി.ഐ. യിലെ [[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായുള്ള 9-മാത്തെ കേരള മന്ത്രിസഭ.
* [[1979]][[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ]] മുഖ്യമന്ത്രി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാലംഗ മന്ത്രിസഭക്ക് 49 ദിവസത്തിനു ശേഷം രാജിവക്കേണ്ടിവന്നു. കേരള കോൺഗ്രസ് രണ്ടായി പിളർന്നു. [[കേരള കോൺഗ്രസ് ജോസഫ് ഗ്രൂപ്പ്|ജോസഫ് ഗ്രൂപ്പും]] [[കേരള കോൺഗ്രസ് മാണി ഗ്രൂപ്പ്|മാണി ഗ്രൂപ്പും]]
* [[1980]] ആറാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മുഖ്യമന്ത്രി. [[വയനാട്]] ജില്ല രൂപവത്കരിക്കപെട്ടു.
* [[1981]] കേരളാ കോൺഗ്രസ് (മാണി) പിന്തുണ പിൻവലിച്ചു. നായനാർ മന്ത്രിസഭയുടെ രാജി. [[കെ. കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും.
* [[1982]] ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ പിന്തുണ പിൻവലിക്കുന്നു. ഒരംഗത്തിന്റെ മാത്രം ഭൂരിപക്ഷമുണ്ടായിരുന്ന കരുണാകരൻ മന്ത്രിസഭയുടെ രാജി. ഏഴാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. കെ. കരുണാകരൻ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി. [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു.
*[[1983]][[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ് കോയ]] അന്തരിച്ചു(സപ്തം 28).
* [[1984]] [[കാസറഗോഡ്]] ജില്ല രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെയും സാമാന്യജനങ്ങളുടേയും ഏറെക്കാലം നീണ്ട സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ ഫലമായി [[സൈലന്റ് വാലി]] കാടുകൾ ദേശീയോദ്യാനമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.
* [[1987]] എട്ടാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
* [[1991]] ഒമ്പതാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. മെയ് 23 ന് നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, മെയ് 21-ന് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ വധത്തേ തുടർന്ന്, മാറ്റിവച്ചത് ജൂൺ 18-നാണ് നടന്നത്. [[കെ.കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും.
* [[1995]] ഐ.എസ്.ആർ.ഓ ചാരക്കേസിനെ തുടർന്ന് കരുണാകരന്റെ രാജി. എ.കെ. ആന്റണി മുഖ്യമന്ത്രി, ചാരായ നിരോധനം.
* [[1996]] പത്താം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മൂന്നാമതും മുഖ്യമന്ത്രി.
*[[1998]] [[ഇ.എം.എസ്.]] നമ്പൂതിരിപ്പാട് അന്തരിച്ചു (മാർച്ച് 19).
*[[2000]] എഞ്ചി.-മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ആദ്യമായി സ്വകാര്യകോളേജുകൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.
* [[2001]] പതിനൊന്നാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[എ.കെ. ആന്റണി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
* [[2004]] എ.കെ. ആന്റണി മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവെച്ചതിനെത്തുടർന്ന് [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ. കെ. നായനാർ]] അന്തരിച്ചു.
*2004 മെയ്  25 ന്  ആർ  എസ്  അജിത്കുമാർ   വാദ്ധ്യായർ  സമുദായം  സ്ഥാപിച്ചു.. പൊൻകുന്നം സ്വദേശിനി ആണ്

*[[2005]] [[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]] അന്തരിച്ചു (ജൂലായ് 12).
* [[2006]] പന്ത്രണ്ടാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.
*[[2010]] കെ.കരുണാകരൻ അന്തരിച്ചു (ഡിസം. 23). കേരള കോൺഗ്രസ്സിലെ വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഒന്നിക്കുന്നു.
* [[2011]] പതിമൂന്നാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-23 |archive-date=2013-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402165025/http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] പതിനാലാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പിണറായി വിജയൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു. 
*2021 പതിനഞ്ചം  സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പിണറായി വിജയൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും  മന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു.

=== ഭരണസംവിധാനം ===
[[File:Niyamasabha Mandiram.JPG|thumb|കേരള നിയമസഭാ മന്ദിരം രാത്രിയിൽ]]
സംസ്ഥാനത്തെ നിയമനിർമ്മാണ സഭയായ [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിൽ]] 141 അംഗങ്ങളുണ്ട്. 140 [[നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ|നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളിൽ]] നിന്നുളള ജനപ്രതിനിധികളും [[ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ സമൂഹം|ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു നോമിനേറ്റഡ് അംഗവും. സർക്കാരിന്റെ തലവൻ [[ഗവർണർ]] ആണ്. എന്നിരുന്നാലും ഗവർണർക്ക് നാമമാത്രമായ അധികാരങ്ങളേയുള്ളു. [[മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭയാണ്]] ഭരണസംവിധാനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഭരണസിരാകേന്ദ്രമായ സെക്രട്ടറിയേറ്റ് തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മന്ത്രിമാരുടെയും വിവിധ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിമാരുടെയും വകുപ്പ് മേധാവിമാരുടെയും കാര്യലയങ്ങളും ഇവിടെയാണ്. 
ത്രിതല പഞ്ചായത്തുകളടങ്ങുന്നതാണ് പ്രാദേശിക ഭരണസംവിധാനം. [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളാണ്]] ഏറ്റവും താഴേത്തട്ടിലുളളത്. അതിനു മുകളിൽ [[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകളും]] [[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|ജില്ലാപഞ്ചായത്തുകളും]]. നിലവിൽ 941 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും 152 ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകളും 14 ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകളും കേരളത്തിലുണ്ട്.{{അവലംബം}} ഇവകൂടാതെ അഞ്ചു പ്രധാന നഗരങ്ങളെ [[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപറേഷനുകളായും]] പ്രധാന പട്ടണങ്ങളെ [[മുനിസിപ്പാലിറ്റി|മുനിസിപ്പാലിറ്റികളായും]] തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ അതാത് നഗരങ്ങളുടെയും പട്ടണങ്ങളുടെയും പ്രാദേശിക സർക്കാരുകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഭരണമേൽനോട്ടം വഹിക്കാൻ [[ജില്ലാ കളക്ടർ|ജില്ലാ കലക്ടർമാരുമുണ്ട്.]] റവന്യു ഭരണ സംവിധാനം ജില്ലാ കലക്ടർമാർക്ക് കീഴിൽ താലൂക്ക് തഹസിൽദാർമാർ,അവർക്കുകീഴിലുള്ള വില്ലേജ് ഓഫീസർമാർ എന്നിവരിലൂടെ നിർവ്വഹിക്കപ്പെടുന്നു. വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ജില്ലാതല ഉദ്യോഗസ്ഥർ അതാത് വകുപ്പുകളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു.

രാജ്യത്തെ പരമോന്നത നിയമനിർമ്മാണ സഭയായ [[ലോക്‌സഭ|ലോക്സഭയിലേക്ക്]] കേരളം 20 പ്രതിനിധികളെ അയക്കുന്നു. പാർലമെന്റിന്റെ അധോമണ്ഡലമായ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയിൽ]] കേരളത്തിന് 9 പ്രതിനിധികളുണ്ട്.

== സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ==
{{Main|കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടന}}
സംസ്ഥാ‍നമായി രൂപീകൃതമായതു മുതൽ നാലര പതിറ്റാണ്ടുകളോളം [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്]] [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിലൂന്നിയ]] [[ക്ഷേമരാഷ്ട്രം|ക്ഷേമരാഷ്ട്ര]] മൂല്യങ്ങളാണ് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. എന്നാൽ സമീപകാലത്ത് [[സ്വതന്ത്ര വ്യാപാരം]], നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ ഉദാരസമീപനങ്ങളിലൂടെ ഒരു മിശ്രസമ്പദ്വ്യവസ്ഥ എന്ന നിലയിലേക്കു മാറിയിട്ടുണ്ട്. 2004-2005ലെ കണക്കുകളനുസരിച്ച് കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം 89451.99 കോടി രൂപയാണ്.&lt;ref name=&quot;PTI_2006&quot;&gt;Press Trust of India (2006), &quot;[http://www.rediff.com/money/2006/feb/09ker.htm Kerala's GDP hits an all-time high]&quot;, Rediff [accessdate= [[25 February]] [[2007]]].&lt;/ref&gt; ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിന്റെ വളർച്ചാ സൂചികയിലും വൻകുതിച്ചു ചാട്ടം കാണാനാകുന്നുണ്ട്. 1980–90കളിൽ അഞ്ചു മുതൽ ആറു ശതമാനം വരെയായിരുന്ന വളർച്ചാ നിരക്ക് 2003–2004-ൽ 7.4 ശതമാനമായും 2004–2005-ൽ 9.2 ശതമാനമായും വർദ്ധിച്ചു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും വളരെക്കുറച്ചു വൻ‌കിട കമ്പനികളേ കേരളത്തിൽ മുതൽമുടക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ കേരളത്തിലെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ഈ കുറവു നികത്തുന്നതിനു പ്രധാന കാരണം വിദേശ നാടുകളിലുള്ള കേരളീയർ നാട്ടിലേക്കയക്കുന്ന പണമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2007/09/07/world/asia/07migrate.html?_r=1&amp;oref=slogin|title=Jobs Abroad Support 'Model' State in India |date= 7 September 2007 |work=New York Times|accessdate=07 September 2007}}&lt;/ref&gt; മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിന്റെ ഇരുപതു ശതമാനത്തോളം വരും ഇത്.&lt;ref name=&quot;Hari_Kannan_2002&quot;&gt;Hari, KS &amp; KP Kannan (2002), &quot;Kerala's Gulf Connection: Emigration, Remittances and their Macro Economic Impact (Working Paper 328)&quot;, Centre for Development Studies (Trivandrum).&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിന്റെ ആളോഹരി വരുമാനം 11,819 രൂപയാണ്. ഇത് ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ ഏറെ മുന്നിലാണ്. ആഗോള ശരാശരിയിൽ നിന്നും ഏറെ താഴെയും. കേരളത്തിന്റെ മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരക്കണക്കുകളും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ചതും ആഗോള നിലവാരത്തോടു കിടപിടിക്കുന്നതുമാണ്.&lt;ref name=&quot;Varma_2005&quot;&gt;Varma, MS (2005), &quot;[http://www.financialexpress.com/print.php?content_id=86925 Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap]&quot;, The Financial Express [link accessed [[25 February]] [[2007]]].&lt;/ref&gt; ഒരേ സമയം ഉയർന്ന ജീ‍വിത നിലവാരവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പിന്തുടരുന്ന കേരളത്തിലെ ഈ അപൂർവ സാഹചര്യത്തെ കേരള മോഡൽ &lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005_1&quot;&gt;{{Harvnb|Tharamangalam|2005|p=1}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brenkert_2003_48&quot;&gt;{{Harvnb|Brenkert|Malone|2003|p=48}}.&lt;/ref&gt;എന്ന പേരിൽ സാമ്പത്തിക ഗവേഷകർ പഠനവിഷയമാക്കാറുണ്ട്.

വിനോദസഞ്ചാരം, പൊതുഭരണം, ബാങ്കിങ്, ഗതാഗതം, വാർത്താവിനിമയം എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന സേവന മേഖലയും കൃഷി, മത്സ്യബന്ധന മേഖലകളുമാണ് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ലുകൾ.

=== കാർഷികവിളകൾ ===
{{wide image|Munnar_tea_gardens.jpg|1050px|'''മൂന്നാറിലെ ഒരു ചായത്തോട്ടം.'''}}

&lt;!-- [[ചിത്രം:Rubber plantations.jpg|thumb|right| [[റബ്ബർ]] ഇന്ന് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല് ആയിട്ടുണ്ട്. [[റബ്ബർ കൃഷി]] യുടെ ദൃശ്യം]] --&gt;
&lt;!--[[ചിത്രം:ചുക്ക്.jpg|thumb|left| ചുക്ക് ഉണക്കുന്നത്- കൊച്ചിയിൽ നിന്ന്]]--&gt;
കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയോളം കൃഷിയെ മുഖ്യവരുമാന മാർഗ്ഗമായി സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. 3105.21 ച.കി.മീ പാടങ്ങളിൽ നിന്ന് (1990-ൽ ഇത് 5883.4 ച.കി.മീ ആയിരുന്നു) ഇവിടെ 688,859 ടൺ നെല്ല് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അറുന്നൂറോളം നെല്ലിനങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കൃഷിചെയ്യുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ [[നാളികേരം]], [[തേയില]], [[കാപ്പി]], [[റബ്ബർ]], [[കശുവണ്ടി]] എന്നിവയും [[കുരുമുളക്]], [[ഏലം]], [[വാനില]], [[കറുവാപ്പട്ട]], [[ജാതിക്ക]] എന്നീ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വ്യാപകമായി കൃഷിചെയ്തു വരുന്നു.

കേരളം ഒരു ഉപഭോക്തൃസംസ്ഥാനമാണ്. ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ സ്വയംപര്യാപ്തത നേടിയിട്ടില്ലാത്ത കേരളം അന്യ സംസ്ഥാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് കഴിയുന്നത്. കേരളത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന എല്ലാ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കും അന്നും ഇന്നും കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കേണ്ട ഗുരുതരമായ സ്ഥിതിയാണ്. [[നെല്ല്]], [[മരച്ചീനി]], [[വാഴ]], [[റബ്ബർ]], [[കുരുമുളക്]], [[കവുങ്ങ്]], [[ഏലം]], [[കാപ്പി]] തുടങ്ങി മിക്ക കൃഷികളും കേരളത്തിലുണ്ടെങ്കിലും, എല്ലാ കാർഷികോൽപ്പന്നങ്ങളും അതിന്റെ പ്രാഥമികദശയിൽ തന്നെ വിൽക്കുന്ന രീതിയാണ് കേരളത്തിലുള്ളത്. അതായത് കാർഷികവിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള മൂല്യവർദ്ധിതഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഉല്പാദനം കേരളത്തിൽ കുറവാണ്. കാർഷികചെലവ് വർദ്ധിച്ചതും, കൃഷിനഷ്ടവും കാരണം മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പല കൃഷികളും കർഷകർ ചെയ്യാതായിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ റബ്ബറാണ് കൂടുതലായി കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തൊണ്ണൂറ് ശതമാനം റബ്ബറും കേരളത്തിലാണ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. റബ്ബർപാൽ ഉപയോഗിച്ചു 25,000-ൽ പരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും എന്നു പറയപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും വിരലിൽ എണ്ണാവുന്ന റബ്ബർ ഉൽപ്പന്നങ്ങളേ കേരളത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ. റബ്ബർപാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രാഥമികദശയിൽ തന്നെ, അതായത് പാലായോ, ഷീറ്റായോ തന്നെ വിൽപ്പന നടത്തുന്ന രീതിയാണ് കേരളത്തിലുള്ളത്.

&lt;!-- [[ചിത്രം:Paddyfileds.jpg|thumb|200p|right|നെല്പ്പാടങ്ങൾ]] --&gt;

[[പ്രമാണം:Cardomom plant.JPG|thumb|left|[[ഏലം|ഏലച്ചെടിയുടെ]] കട. കേരളത്തിൽ മലമ്പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്തുവരുന്നു.]]

കേരളം സ്വയം പര്യാപ്തത നേടുകയോ ധാരാളം ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന കാർഷികവിളകൾ കുരുമുളക്, ഏലം, അടക്ക തുടങ്ങിയ നാണ്യവിളകളും റബ്ബർ പോലുള്ള വസ്തുക്കളുമാണ്. ഇവ കേരളത്തിൽ തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

[[തെങ്ങ്|നാളികേരത്തിന്]] പേരുകേട്ട നാടായ കേരളം ശാസ്ത്രീയമായ രീതിയിൽ നാളികേരക്കൃഷി പഠിച്ചത് ഡച്ചുകാരിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;ജാതി വ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും. പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ ജൂൺ 2005, കറന്റ് ബൂക്സ് തൃശ്ശൂർ. ISBN 81-226-0468-4 &lt;/ref&gt; വിലക്കുറവും, രോഗങ്ങൾ മൂലമുള്ള കൃഷിനഷ്ടവും കാരണം ഇന്ന് കേരളം നാളികേരകൃഷിയിൽ നിന്ന് വളരെ പിന്നോട്ട് പോയിരിക്കുന്നു. തെങ്ങിനെ ബാധിക്കുന്ന പല രോഗങ്ങളും എവിടെ നിന്നു വന്നെന്നോ, കാരണം എന്തെന്നോ കണ്ടു പിടിക്കാൻ ഇന്നും ഇവിടത്തുകാർക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇപ്പോൾ നാളീകേരത്തിന്റെ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിച്ച് വിപണനം നടത്താൻ ശ്രമം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter4.pdf |title=കൃഷിയെപ്പറ്റി കേരള ആസൂത്രണ വിഭാഗം ഇറക്കിയ &amp;#91;&amp;#91;പി.ഡി.എഫ്&amp;#93;&amp;#93; ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 24 |access-date=2007-03-24 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928090321/http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter4.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== പ്രധാന കാർഷിക വിളകൾ ====
[[പ്രമാണം:Coconut farm.jpg|thumb| left| തെങ്ങ്]]
* ധാന്യങ്ങൾ: നെല്ല്, കൂവരക്ക്, ചോളം, വരാഗ്, ചാമ,
* പയർ വർഗ്ഗങ്ങൾ: ഉഴുന്ന്, ചെറുപയർ, മുതിര, തുവരപ്പയർ, പെരുംപയർ.
* കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾ: മരച്ചീനി, ചേമ്പ്, ചേന, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, കാച്ചിൽ, മുള്ളങ്കി, കാരറ്റ്, ബീറ്റ്റൂട്ട്.
* പച്ചക്കറികൾ: വഴുതന, തക്കാളി, മുളക്, ചീര, വെണ്ട, കയ്പക്ക (പാവക്ക), ചുരക്ക, പടവലങ്ങ, അമര, കോളിഫ്ലവർ, കാബേജ്, ഉള്ളി (സവാള), മത്തൻ, കുമ്പളം.
* പഴവർഗ്ഗങ്ങൾ: ചക്ക, വാഴ, ശീമച്ചക്ക, മലമുന്തിരി, കശുമാങ്ങ, മാങ്ങ, പേരക്ക, ചെറുനാരങ്ങ, പപ്പായ, കൈതച്ചക്ക, സീതപ്പഴം, സപ്പോട്ട, മാതളം, ചാമ്പങ്ങ, ഞാവൽപ്പഴം, ആത്തപ്പഴം.
* സുഗന്ധവിളകൾ: മഞ്ഞൾ, കുരുമുളക്, ഏലം, തിപ്പലി, ജാതിക്ക, കറുവാപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, ഓൽസ്പൈസ്, പെരുംജീരകം, ജീരകം.
* എണ്ണവിളകൾ: തേങ്ങ, എള്ള്, നിലക്കടല, കടുക്, ആവണക്ക്, എണ്ണപ്പന.
* പാനീയവിളകൾ: തേയില, കാപ്പി, കൊക്കോ.
* മറ്റു വിളകൾ: പുകയില, വെറ്റില, കമുക്, റബ്ബർ, കരിമ്പ്.
* ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ: ശതാവരി, കരിങ്ങാലി, നീർബ്രഹ്മി, ഞവര, കീഴാർനെല്ലി, കറ്റാർവാഴ, സർപ്പഗന്ധി, പള്ളിപ്പാല, കരിനൊച്ചി, ആടലോടകം, അമുക്കുരം തുടങ്ങിയവ.
* വൃക്ഷങ്ങൾ: തേക്ക്, കരിമരം, ആഞ്ഞിലി, കാട്ടുപുന്ന, വീട്ടി, മരുത്, ഏഴിലം പാല, കടമ്പ്, മഹാഗണി, യൂക്കാലി, അക്കേഷ്യ, പ്ലാവ്, [[മഞ്ചാടി]] തുടങ്ങിയവ.

[[പ്രമാണം:കുരുമുളക് കൊടി.jpg|right|thumb|കുരുമുളക് കൊടി]]

==== സംസ്ഥാന കൃഷിവകുപ്പ് ====

മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലേതു പോലെ കേരളത്തിലും കർഷകരുമായി സഹകരിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷി വികസന പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതും നടപ്പിലാക്കുന്നതും കൃഷിവകുപ്പാണ്. കേരളത്തിൽ എല്ലാ പഞ്ചായത്തുകളിലും കൃഷി ഭവനുകൾ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ, ഫാം, ഇൻഫർമേഷൻ തുടങ്ങിയ ഉപഘടകങ്ങളും കൃഷിവകുപ്പിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

കേരളത്തിൽ കാർഷിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഒരു പഠനകേന്ദ്രം 1965 ൽ ആരംഭിച്ചു. ഇന്ന് തിരുവനന്തപുരം വെള്ളയാണിയിൽ കാർഷിക കോളേജും തൃശൂർ മണ്ണുത്തിയിൽ വെറ്ററിനറി കോളേജും നിലവിലുണ്ട്. പിന്നീട് 1972-ൽ തൃശൂർ വെള്ളാനിക്കര ആസ്ഥാനമായി [[കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല|കാർഷിക സർവകലാശാലയും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഇവ കൂടാതെ കൊച്ചിയിൽ ഫിഷറീസ് കോളേജും ഗവേഷണ കേന്ദ്രവും ആരംഭിച്ചു. ഇന്ന് കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാർഷിക, മത്സ്യബന്ധന മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി പഠനകേന്ദ്രങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. കൃഷിവകുപ്പിന്റെ &quot;കേരളകർഷകൻ&quot; തുടങ്ങിയ കാർഷിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്കു വേണ്ടത്ര പ്രചാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== വ്യവസായം ==

[[പ്രമാണം:Kerala 15.jpg|thumb|കയർ വ്യവസായം ആലപ്പുഴ പോലുള്ള ജില്ലകളിൽ]]

[[ഐടി]], [[ടൂറിസം]], പൊതുമേഖല, ബാങ്ക് മുതലായ സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുമരാമത്ത്, കമ്യൂണിക്കേഷൻ (2002–2003-ലെ ജി. എസ്. ഡി. പിയുടെ 63,8 %) തുടങ്ങിയ സേവനമേഖലകളും, [[കൃഷി]], [[മത്സ്യബന്ധനം]] (ജി.എസ്. ഡി .പിയുടെ 17,2 %) എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും സമ്പദ്ഘടനയുടെ പ്രധാന സ്രോതസ്സുകൾ&lt;ref name=&quot;GOK_2004_2&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=2}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;GOK_2004c_24&quot;/&gt;.

ഒരു സംസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ കേരളം രൂപവത്കരിച്ചതിനു ശേഷം കേരളത്തിലെ വ്യവസായങ്ങൾ പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് വെൽഫെയർ സൊസൈറ്റികൾ പോലുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി [[സ്വകാര്യവൽക്കരണം|സ്വകാര്യവൽക്കരണവും]], [[ഉദാരവൽക്കരണം|ഉദാരവൽക്കരണവും]] നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപവും കേരള സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ ഗ്രോസ് ഡൊമസ്റ്റിക് പ്രൊഡക്ട്(gross domestic product)(2004-2005ലെ കണക്കനുസരിച്ച്) ഏതാണ്ട് 89451.99 കോടി രൂപയാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kerala's GDP hits an all-time high |work=[[Rediff.com|Rediff]] |publisher=Press Trust of India |date=2006-03-09 |accessdate=12 November 2007 |url=http://www.rediff.com/money/2006/feb/09ker.htm }}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും സമീപകാലത്തെ GDP വളർച്ച (2004–2005 ൽ 9,2% 2003–2004ൽ 7,4%) പഴയ കാലത്തെ ശരാശരിയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മെച്ചമാണെന്നു കാണാം(1980കളിൽ ഇത് 2.3% ഉം,1990 കളിൽ ഇത് 5.1%&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003_8&quot;&gt;{{harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.&lt;/ref&gt; ഉം 5.99%&lt;ref name=&quot;GOK_2004_2&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=2}}.&lt;/ref&gt;ആയിരുന്നു).&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003_8&quot;&gt;{{harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.&lt;/ref&gt; 1998 മുതൽ 2005 വരെ കേരളത്തിലെ വ്യാവസായികവളർച്ച 8.93% ആയിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ശരാശരി 4.80 ശതമാനവുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mospi.nic.in/economic_census_prov_results_2005.pdf |title=Pages |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-30 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172532/http://mospi.nic.in/economic_census_prov_results_2005.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ പെർ കാപ്പിറ്റ ജി.എസ്.ഡി.പി {{INRConvert|11819}},&lt;ref name=&quot;Raman_2005&quot;&gt;{{cite news |author=Raman N |date=2005-05-17 |title=How almost everyone in Kerala learned to read |agency=Christian Science Monitor |url=http://www.csmonitor.com/2005/0517/p12s01-legn.html |accessdate=2008-12-29 }}&lt;/ref&gt; ആണ്. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെയധികവും അന്താരാഷ്ട്ര ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെ കുറവുമാണ്&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003&quot;&gt;{{cite journal |author=Mohindra KS |year=2003 |title=A report on women Self-Help Groups (SHGs) in Kerala state, India: a public health perspective |journal=Université de Montréal Département de médecine sociale et prévention }}&lt;/ref&gt;{{rp|8}}. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഹ്യൂമൺ ഡവലപ്പ്മെന്റ് ഇൻഡെക്സ് കേരളത്തിലാണ്.&lt;ref name=&quot;Varma_2005a&quot;&gt;{{cite news |author=Varma MS |title=Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap |work=The Financial Express |date=2005-04-04 |accessdate=2007-11-12 |url=http://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 }}&lt;/ref&gt; ''കേരള പ്രതിഭാസം'' അല്ലെങ്കിൽ ''കേരളാ മോഡൽ വികസനം'' എന്നൊക്കെ വിളിക്കുന്ന, സംശയകരം എന്നു തോന്നാവുന്ന കേരളത്തിലെ ഈ ഉയർന്ന ജന ജീവിതനിലവാരവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക നിലവാരവും സേവനമേഖല മൂലമാണെന്ന് പലരും കരുതുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot;&gt;{{cite journal |author1=Brenkert A |author2=Malone E |year=2003 |title=Vulnerability and resilience of India and Indian states to climate change: a first-order approximation |journal=Joint Global Change Research Institute }}&lt;/ref&gt;
{{rp|48}}&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot;&gt;{{cite journal |author=Tharamangalam J |year=2005 |title=The Perils of Social Development without Economic Growth: The Development Debacle of Kerala, India |journal=Political Economy for Environmental Planners |url=http://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115072025/http://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|1}}. കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയുടെ നട്ടെല്ലെന്നു പറയാവുന്നത് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന കേരളീയർ മൂലമാണ്‌. ജി.എസ്.ഡി.പി.യുടെ അഞ്ചിലൊന്ന് ഭാഗവും ലഭിക്കുന്നത് വിദേശമലയാളികളിലൂടെയാണ്. ഇന്ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[യൂറോപ്പ്]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ശക്തമായ മലയാളി സാന്നിധ്യമുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് മധ്യ തിരുവിതാംകൂർ മേഖലയിലെ വരുമാനം ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിലെ വിദഗ്ദ ജോലിക്കാരെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;rem1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rem2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;abroad&quot;/&gt;‌.

കേരള ജനതയുടെ ഏതാണ്ട് പകുതി കുടുംബങ്ങളും പ്രധാനമായും കൃഷിയിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്‌ കഴിയുന്നത്&lt;ref name = &quot;GOK_2005c&quot;/&gt;. കേരളത്തിലെ 3105.21 കിലോമീറ്റർ ചതുരശ്രവിസ്തൃതി വരുന്ന &lt;ref name=&quot;Balachandran_2004&quot;/&gt;{{rp|5}} നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്ന്&lt;ref name=&quot;Balachandran_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Balachandran PG |year=2004 |title=Constraints on Diffusion and Adoption of Agro-mechanical Technology in Rice Cultivation in Kerala |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/59.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105215536/http://www.krpcds.org/publication/downloads/59.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5}}, ഏതാണ്ട് 600-ൽ അധികം തരത്തിലുള്ള നെൽവിളകളിലൂടെ&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Sreedharan TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5}} 688,859 ടൺ അരി ഒരു വർഷം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്&lt;ref name = &quot;GOK_2005c&quot;/&gt;. മറ്റു പ്രധാന വിളകളിൽ നാളികേരം(899,198 ), ചായ, കാപ്പി( ഇന്ത്യൻ ഉല്പാദനത്തിന്റെ 23 %&lt;ref name=&quot;Joy_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Joy CV |year=2004 |title=Small Coffee Growers of Sulthan Bathery, Wayanad |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/83.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105212659/http://www.krpcds.org/publication/downloads/83.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|13}} അല്ലെങ്കിൽ 57,000 ടൺ) [[റബ്ബർ മരം|റബ്ബർ]], [[കശുമാവ്|കശുവണ്ടി]], [[കുരുമുളക്]], [[ഏലം]], [[വാനില]] തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ 590 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കിടക്കുന്ന തീരങ്ങളിലെ 10.5 ലക്ഷം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ചേർന്ന് ഏതാണ്ട് 668,000 ടൺ മത്സ്യം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്(1999–2000 കാലയളവിലെ കണക്ക്).

പരമ്പരാഗത വ്യവസായങ്ങളായ [[കയർ]], [[നെയ്ത്ത്]], [[കരകൗശല വസ്തു നിർമ്മാണം]] എന്നിവയിലൂടെ10 ലക്ഷം ജനങ്ങൾക്ക് ജോലി ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 1,80,000 ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏതാണ്ട് 909,859 മലയാളികൾക്ക് തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്; 511 മദ്ധ്യ വൻകിട വ്യവസായയൂണിറ്റുകളും കേരളത്തിലുണ്ട്. [[ഇൽമനൈറ്റ്]], [[കാവോലിൻ]], [[ബോക്സൈറ്റ്]], [[സിലിക്ക]], [[ക്വാർട്‌സ്]], [[സിക്രോൺ]]&lt;ref name=&quot;GOK_2005c&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2005c}}.&lt;/ref&gt; തുടങ്ങിയ ഭൂഖനന യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നായി (ജി. എസ്. ഡി. പി. യുടെ 0,3 % &lt;ref name=&quot;GOK_2004c_24&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004c|p=24}}.&lt;/ref&gt;) ഒരു ചെറിയ വരുമാനവും കേരളത്തിനു ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ഗൃഹപൂന്തോട്ട നിർമ്മാണം, ജന്തു പരിപാലനം എന്നീ മേഖലകളിലും നൂറു കണക്കിനാളുകൾ തൊഴിലെടുക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു പ്രധാന മേഖലകളിൽ [[ടൂറിസം]], നിർമ്മാണം, ബിസിനസ് പ്രോസസ് ഔട്ട്സോഴ്സിങ്ങ് എന്നിവയുമുൾപ്പെടുന്നു. 2002 മാർച്ചിലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ബാങ്കുകൾക്കു മുഴുവനായി 3341 ബ്രാഞ്ചുകളുണ്ട്.ഇതിൽ ഓരോ ബാങ്കുകളും 10,000 ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ബാങ്കുകൾ അധികമായുള്ള മൂന്നാമത് സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം.&lt;ref name=&quot;RBI_2002&quot;&gt;{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |title=State/Union Territory-Wise Number of Branches of Scheduled Commercial Banks and Average Population Per Bank Branch |date = March 2002 |work=Reserve Bank of India |accessdate=2008-12-28 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; 2007-ലെ കണക്കുകൾ അനുസരിച്ച് കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ രഹിതർ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 9,4 % ആണ്&lt;ref&gt;{{cite news |author=Kumar KG |title=Jobless no more? |publisher=The Hindu |date=2007-10-08 |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/08/stories/2007100850911500.htm |quote=A study by K.C. Zacharia and S. Irudaya Rajan, two economists at the Centre for Development Studies (CDS), Thiruvananthapuram, unemployment in Kerala has dropped from 19.1[%] in 2003 to 9.4[%] in 2007.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nair_2004&quot;&gt;{{cite book |author=Nair NG |editor=Nair PRG, Shaji H |title=Measurement of Employment, Unemployment, and Underemployment |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=81-87621-75-3 |url=http://krpcds.org/publication/downloads/72.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-31 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105193150/http://www.krpcds.org/publication/downloads/72.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5, 13}}.&lt;ref name=&quot;GOK_2004_4&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=4}}.&lt;/ref&gt; ജനസഖ്യയുടെ 12.71 %&lt;ref&gt;{{cite news |author=Dhar A |title=260 million Indians still below poverty line |publisher=The Hindu |date=28-01-2006 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/2006/01/28/stories/2006012803971100.htm |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603081412/http://hindu.com/2006/01/28/stories/2006012803971100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മുതൽ 36 %&lt;ref name=&quot;GOK_2006&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2006|p=1}}.&lt;/ref&gt; വരെ ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു താഴെയുള്ളവരാണ്. 45,000 ആളുകൾ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;FOH_2002&quot;&gt;{{Harv|Foundation For Humanization|2002}}.&lt;/ref&gt;

വ്യവസായങ്ങൾക്ക് പറ്റിയ സ്ഥലമല്ല എന്ന അപഖ്യാതി അടുത്തകാലത്തായി കേരളത്തെ പിടികൂടിയിട്ടുണ്ട്. തൊഴിൽ യൂണിയൻ മേഖലയുടെ അകാരണമായ ഇടപെടലുകൾ മൂലമോ, കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ ജോലിക്കാരെ കിട്ടാത്തതോ, പ്രവർത്തനദിനങ്ങൾ വിവിധ സമരങ്ങളുടേയും [[ഹർത്താൽ|ഹർത്താലുകളുടേയും]] പേരിൽ മുടങ്ങുന്നതോ, പാരിസ്ഥിതികപ്രശ്നങ്ങളോ, ജനവാസബാഹുല്യമോ, ഒക്കെ ഇതിന് കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.

== വിനോദസഞ്ചാരം ==
{{പ്രധാനലേഖനം|വിനോദസഞ്ചാരം കേരളത്തിൽ}}
[[File:Munnar Top station.jpg​|thumb|250px| മുന്നാർ- കേരളത്തിലെ ഒരു ഹിൽസ്റ്റേഷനാണ്]]

കേരളം ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി വളർന്നിരിക്കുകയാണ്, 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23,68% വർദ്ധന കാണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127065531/https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മലയോരങ്ങളും കടലോരങ്ങളും വനസ്ഥലികളും തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുമായി സഞ്ചാരികൾക്കു പ്രിയങ്കരമായ ഒട്ടേറെ സ്ഥലങ്ങൾ കേരളത്തിലുടനീളമുണ്ട്. സ്വദേശികളും വിദേശികളുമായ സഞ്ചാരികൾ ഇവിടങ്ങളിലേക്കു പ്രവഹിക്കുന്നു. [[മൂന്നാർ ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[പൊന്മുടി]] തുടങ്ങിയ മലയോര കേന്ദ്രങ്ങളും [[ഫോർട്ട് കൊച്ചി]], [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ചെറായി]] ബീച്ചുകളും, [[പെരിയാര്]], [[ഇരവികുളം]] വന്യജീവി കേന്ദ്രങ്ങളും, [[കൊല്ലം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], എറണാകുളം ജില്ലകളിലെ കായൽ മേഖലയും ഹൌസ് ബോട്ടുകളും തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ അതിരപ്പിള്ളി വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും, വാസ്കോഡഗാമ കപ്പലിറങ്ങിയ കോഴിക്കോട്ടെ കാപ്പാട് ബീച്ചും വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ആകർഷണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയിലും വിനോദസഞ്ചാരം നിർണായകമായ പങ്കു വഹിക്കുന്നു. ഇവ കൂടാതെ തീർത്ഥാടന വിനോദസഞ്ചാരവും ഇന്ത്യൻ വൈദ്യ സമ്പ്രദായമായ ആയുർവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിനോദസഞ്ചാരവും സുപ്രധാനമാണ്. പ്രശസ്ത ആയുർവേദ ചികിൽസാ കേന്ദ്രമാണ് മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കോട്ടയ്ക്കൽ ആര്യവൈദ്യ ശാല.

=== സംസ്ഥാന വിനോദ സഞ്ചാര വകുപ്പ് ===

കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ വികസനത്തിനായി സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ മേഖലയുടെ വികസനത്തിനായുള്ള പ്രചരണപരിപാടികൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയാണ് വകുപ്പിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ. പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടും സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുമുള്ള &quot;ഉത്തരവാദിത്തവിനോദസഞ്ചാര വികസനം&quot; എന്ന സമീപനമാണ് ഈ വകുപ്പിന്റേത്.വിനോദ സഞ്ചാര വികസന മേഖലയിൽ കേരളം സ്തുത്യർഹമായ നേട്ടം കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരവധി ദേശീയവും, അന്തർദേശീയവുമായ പുരസ്കാരങ്ങളും സംസ്ഥാനത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. വേൾഡ് ട്രാവൽ ആൻഡ് ടൂറിസം കൗൺസിൽ 2002ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;ടൂറിസം സാറ്റലൈറ്റ് അക്കൌണ്ട്&quot; പ്രകാരം ആഗോള തലത്തിൽ അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചാരികളുടെ വരവിലും വിദേശനാണ്യ വരുമാനം ഗണ്യമായി വർദ്ധിക്കുമെന്ന് കണക്കു കൂട്ടുന്നു.
=== കടൽത്തീരങ്ങൾ ===

[[പ്രമാണം:കോസ്റ്റ്-ഗാർഡ്-കൊച്ചി.jpg|thumb|left| തീരദേശ സംരക്ഷണത്തിനായി കോസ്റ്റ് ഗാർഡ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു]]
ഹിപ്പി കാലഘട്ടത്തിൽ ഹിപ്പികളുടെ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണകേന്ദ്രമായിരുന്ന കോവളം അതിനു മുമ്പേതന്നെ വിനോദ സഞ്ചാര സ്ഥലമെന്ന പേരിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവിടെ ഇന്ന് വിദേശികളും സ്വദേശികളുമായി ധാരാളം പേർ വന്നു പോകുന്നു. ഇന്നും ഇത് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽത്തന്നെ ഖ്യാതിയുള്ള ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], [[അഴീക്കോട് മുനക്കല്]],തിരൂരിലെ പടിഞ്ഞാറേക്കര സൺ ആൻഡ് സാൻഡ് ബീച്ച്&amp;nbsp; തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== കായലുകൾ ===
&lt;!-- 
[[ചിത്രം:ബോൾഗാട്ടി.jpg|thumb|കൊച്ചിയിലെ പ്രശസ്തമായ ബോൾഗാട്ടി കൊട്ടാരം]] --&gt;
കേരളതീരത്തെ കായലുകളിലെ വിനോദസഞ്ചാരസാദ്ധ്യതകൾ അടുത്തകാലത്തായി വളരെയേറെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിവരുന്നുണ്ട്. കായലുകളിൽ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലുള്ള യാത്രയും താമസവുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന സവിശേഷത – ഇക്കൂട്ടത്തിൽ [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടുത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്‌.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ജലപ്പരപ്പിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യാനാകുന്ന സീ പ്ലെയിൻ ഉപയോഗിച്ച് ഈ കേന്ദ്രങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഇയ്യിടെ സർക്കാർ ഏർപ്പാടാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

=== മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ ===

[[പ്രമാണം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]]
[[ഇടുക്കി]], [[നെയ്യാർ]], [[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]], [[പൊൻ‌മുടി]], [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]], [[പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ് ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട വെള്ളച്ചാട്ടമാണു [[അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]]. തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ [[ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടിക്കു]] കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് &quot;പെരുന്തേനരുവി&quot; വെള്ളച്ചാട്ടം. റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
== പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ ==
===ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
*[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട-ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിദ്ധമായ തീർഥാടന കേന്ദ്രമാണ്. ലക്ഷകണക്കിന് ഭക്തരാണ് ഓരോ വർഷവും ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരാറുള്ളത്.
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ- ലക്ഷകണക്കിന് ഭക്തർ എത്തുന്ന ക്ഷേത്രമാണ്.
*[[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാൽ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം- ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന പൊങ്കാല, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മ എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം|ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ. 
*[[ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
*[[കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ 
*[[പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ
*[[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം|വsക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ]] (പൂരം)
*[[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
*[[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]

*[[ആലത്തിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], തിരൂർ
*[[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കുമാരനല്ലൂർ ഭഗവതീക്ഷേത്രം|കുമാരനല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതീക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]] 
*[[ചെട്ടികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചെട്ടികുളങ്ങര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], മാവേലിക്കര (കുംഭ ഭരണി)
*[[ഓച്ചിറ പരബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം]]
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]
* തളിപ്പറമ്പ് [[രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ 
*[[മലയാലപ്പുഴ ദേവീ ക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട 
*[[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], മലപ്പുറം
* [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], അങ്ങാടിപ്പുറം, മലപ്പുറം
* [[കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം|കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം,]] പാലക്കാട്‌ (കൈപ്പത്തി ക്ഷേത്രം) 
*[[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]]
*[[മണ്ണാറശാല നാഗരാജ ക്ഷേത്രം]], ഹരിപ്പാട്
*[[ആലുവ ശിവക്ഷേത്രം]]
*[[ചക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചക്കുളത്തുകാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] (തൃക്കാർത്തിക പൊങ്കാല), ആലപ്പുഴ 
*[[പനച്ചിക്കാട് മഹാവിഷ്ണു-സരസ്വതീക്ഷേത്രം|പനച്ചിക്കാട് ശ്രീ ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം (വിദ്യാരംഭം)  
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം]] (നടതുറപ്പ്), ആലുവ, എറണാകുളം 
*[[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം,]] തേക്കടി, ഇടുക്കി (ചിത്രാ പൗർണമി)
*[[നെല്ലുവായ ധന്വന്തരീക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ
* [[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
* [[മരുത്തോർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രം]], ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ 
* [[ചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട 
തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിലെ പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.

===ഇസ്ലാമിക തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
*[[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്]] – കേരളത്തിലെ ഒരു മുസ്ലീം തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ്.
*[[മമ്പുറം മഖാം]]
*[[പൊന്നാനി]]
*[[സിഎം മഖാം]]
*[[പാണക്കാട്]]
*[[ചുരത്തിൽ പള്ളി മഖാം]] മറ്റ് പ്രധാന ഇസ്ലാമിക ആരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.
===ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
പരുമല പള്ളി, എടത്വ പള്ളി, [[തുമ്പോളി ]]പള്ളി, [[അർത്തുങ്കൽ പള്ളി ]], [[പൂങ്കാവ് ]]പള്ളി,- KALLOOPARA PALLI തീർത്ഥാടനം [[പുതിയതുറ കൊച്ചെടത്വാ തീർത്ഥാടനം]] [[മലയാറ്റൂർ സെന്റ് തോമസ് പള്ളി|മലയാറ്റൂരും]], മണർകാട് പള്ളി, ഭരണങ്ങാനത്തെ [[അൽഫോൺസാമ്മ തീർഥാടനം|അൽഫോൺസാമ്മയുടെ]] പ്രവർത്തന മേഖലകളായിരുന്ന
പ്രദേശങ്ങളും ക്രൈസ്തവർ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു.

== വന്യജീവിസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ ==

കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 16 വന്യജീവിസംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. 

[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], പാമ്പാടും ചോല, മതികെട്ടാൻചോല, ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ് 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. പെരിയാർ, നെയ്യാർ, പറമ്പിക്കുളം, പേപ്പാറ, ചെന്തുരുണി, ചിന്നാർ, തട്ടേക്കാട്, മംഗളവനം, ചിമ്മിണീ, പീച്ചി-വാഴാനി, വയനാട്, ചൂലന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം, ഇടുക്കി, കുറിഞ്ഞി, ആറളം, മലബാർ എന്നിവയാണ് വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ.

== സാംസ്കാരികരംഗം ==
{{Main|കേരളസംസ്കാരം}}
&lt;!-- [[ചിത്രം:സെറ്റ്-മുണ്ട്.jpg|thumb|കേരളീയ സാരി ഉടുത്ത ഒരു സ്ത്രീ]] --&gt;
കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പുരാതന കാർഷിക സംസ്കൃതിയിൽ ഊന്നി വികസിച്ചു വന്നതാണ്. കുടുംബത്തിന് പ്രാധാന്യം കൊടുത്തു കൊണ്ടുള്ള ഒരു സംസ്കാരമാണ് കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏതൊരു ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയുംപോലെ പുരുഷമേൽക്കോയ്മയുള്ള സമൂഹമാണ് പൊതുവേ  കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ന് അണുകുടുംബങ്ങൾ  കേരളത്തിൽ ഏറെ കാണപ്പെടുന്നു. അച്ഛൻ, അമ്മ, രണ്ടു കുട്ടികൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് പൊതുവേ കേരളീയ കുടുംബങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന രീതി. സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും ഒന്നിച്ചു താമസിക്കണമെങ്കിലോ ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടണമെങ്കിലോ വിവാഹം എന്ന ആചാരം നിർബന്ധമാണ്. ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറുന്ന സ്ത്രീപുരുഷന്മാരെ ആക്ഷേപിക്കുന്ന, ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു രീതിയും കേരളത്തിൽ പ്രബലമായിരുന്നു. 

മലയാളം മലയാളികളുടേതാണെങ്കിലും കേരളം അവരുടേതുമാത്രമല്ല. പരദേശികളിലൂടെയാണ് കേരളം വളർന്നത്. മലയാളഭാഷ തന്നെ സങ്കരമായ ഒന്നാണ്‌. പരകീയമായ നിരവധി പദങ്ങൾ മലയാളത്തിൽ ആദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ കേരളം മലയാളികളുടെ മാതൃഭൂമി എന്നു വിളിച്ചിരുന്നെങ്കിലും കേരളത്തിൽ വസിക്കുന്ന പരദേശികളുടെ സംഭാവനകൾ കണക്കിലെടുത്ത് കേരളം, കേരളീയരുടെ മാതൃഭൂമി എന്ന നിലയിലേക്കുയർന്നിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തെ മാതൃഭൂമിയായി സ്വീകരിച്ച അന്യദേശീയരുടെ ഏകീകരണത്തിലും സ്വാംശീകരണത്തിലുമാണ്‌ കേരളം വികസിച്ചത്.

കേരളസംസ്കാരത്തിന്റെ ചൈതന്യം അതിന്റെ വൈവിദ്ധ്യ ജനസഞ്ചയത്തിന്റെ ഐക്യത്തിലാണ്‌. മതസഹിഷ്ണുത, ജാതി-മത-വർഗവീക്ഷണം, രാഷ്ട്രീയബോധം, മൂല്യബോധം, സാക്ഷരത, സ്വതന്ത്രവീക്ഷണം തുടങ്ങിയ സവിശേഷതകൾ കേരളത്തിൽ പൊതുവെ വികസിച്ചുവരാൻ കാരണം ഈ സങ്കലിതസ്വഭാവത്തിന്റെ സാർവ്വലൗകികതയാണ്. കേരളത്തിൽ മൂന്നേകാൽ കോടിയിലേറെ വരുന്ന ജനങ്ങൾ എല്ലാം കേരളീയരാണെങ്കിലും അവരെല്ലാം മലയാളികൾ അല്ല എന്നതാണ് കേരളത്തിന്റെ ബഹുമുഖ സാംസ്കാരികതക്ക് കാരണം. ഈ മത-ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളുട സങ്കലനത്തിൽ നിന്ന് കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളിലും അവരുടെ ആചാരരീതികളിലും മാത്രമല്ല കേരളത്തിന്റെ തന്നെ സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിലും മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും ക്രൈസ്തവരും മുസ്ലീങ്ങളുമാണ്. അപ്രധാനമായവരിൽ ബുദ്ധ-ജൈന-സിക്ക് വിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്. ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അധികം തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നവരാണ്. കൂടാതെ ഇരുപത്തഞ്ചോളം മറ്റു ഭാഷാ ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതിൽ ഏറ്റവും കുറവ് ചൈനീസ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.
===മതം===
ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വം മാതൃകയായി കാണുന്നത് കേരളത്തെ ആണ്. എല്ലാ മതത്തിൽപെട്ടവരും ഒരുപോലെ കഴിയുന്ന നാട്, ജാതി മത പ്രശ്നങ്ങൾ കുറവുള്ള നാട് എന്നിങ്ങനെ കേരളത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. 

2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വരുന്ന 54.73% വരുന്ന ആളുകൾ ഹിന്ദുക്കളാണ്. ഇസ്ലാം മത വിശ്വാസികൾ 26.56%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 18.38% ആളുകളുമാണ്. മറ്റ് മത വിശ്വാസികൾ അല്ലെങ്കിൽ മതമില്ലാത്തവർ ജനസംഖ്യയുടെ 0.33% വരുന്നു. 

ഒരു മതമായി കേരളത്തിൽ കുടിയേറിയ ആദ്യത്തെ ജനവിഭാഗം [[യഹൂദർ]] ആണ്. ഇവരിൽ മിക്കവരും [[ഇസ്രായേൽ]] എന്ന രാജ്യത്തിലേക്ക് കുടിയേറി. സിറിയൻ നാഗരികതയിൽ നിന്നു വന്ന [[യദൂഹമതം]] പോലെ തന്നെ ഇന്ത്യയിലെ ഇതരഭാഗത്തു നിന്നും വൈദീക ഹിന്ദുമതവും സംഘടിതമായി വന്നു ചേർന്നു. സിറിയൻ നാഗരികതയിൽ ജനിച്ച ക്രിസ്തുമതവും ഇസ്ലാമും കേരളത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. [[ക്രിസ്തുമതം]] ദർശനങ്ങളിലൂടെയും പരിവർത്തനത്തിലൂടെയും തെക്കൻ കേരളത്തിൽ വ്യാപിച്ചപ്പോൾ [[ഇസ്ലാം]] മതം കേരളത്തിന്റെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ വ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിനേക്കാൾ വളരെ മുൻപേ തന്നെ ബുദ്ധ-ജൈന മതങ്ങൾ കേരളത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നു. ഊർവരത, മാതൃ ദൈവാരാധന എന്നിവ നേരത്തെ തന്നെ കാർഷിക സംസ്കാരമുള്ള പുരാതന കേരളത്തിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. ‘കൊറ്റവൈ’ എന്ന യുദ്ധദൈവമായ തായ് ഭഗവതി കേരളത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത് കാലക്രമേണ ഭഗവതി പൂജയായി മാറി ശാക്തേയ ഹിന്ദു മതത്തിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടു. 

=== സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ ===
കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് തൃശ്ശൂരിനെയാണ്.
[[പ്രമാണം:സംഗീതനാടക‍അക്കാദമി-തൃശൂർ.jpg|thumb|തൃശൂരിലെ സംഗീതനാടക അക്കാദമി ആസ്ഥാനം]]
കേരളത്തിൽ മലയാള ഭാഷ, കല, സാഹിത്യം തുടങ്ങി മറ്റു പഠനങ്ങളുടേയും അഭിവൃദ്ധിക്കായി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് 1956 ഓഗസ്റ്റ് 15നു രൂപീകൃതമായ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] യാണ്. തൃശൂർ ആണ് ആസ്ഥാനം. മലയാളഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റേയും വികസനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പരിപാടികൾ ആവിഷ്കരിച്ച് നടപ്പിലാക്കുകയാണ് അക്കാദമിയുടെ ലക്ഷ്യം. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥശാല അക്കാദമിക്ക് സ്വന്തമായുണ്ട്. മികച്ച സാഹിത്യസൃഷ്ടികൾക്ക് അക്കാദമി പുരസ്കാരം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

[[കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] എന്ന പേരിൽ കേരള സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ പ്രവത്തിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനം മലയാള ഭാഷയുടെ ഉന്നമനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 

'''1968'''-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഈ ഭാഷാ പഠനകേന്ദ്രം വൈജ്ഞാനിക സാഹിത്യത്തിന്റെ വികസനം, ഭാഷാ നവീകരണ എന്നീ മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധപതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം, പ്രകൃതിശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികശാസ്ത്രം പ്രസിദ്ധീകരണവിഭാഗം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് അക്കാദമിക വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിൽ പ്രാദേശിക ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചത് കേരളത്തിന്റേതാണ്. 

ചിത്ര-ശില്പകലകളുടെ വികസനം, സംരക്ഷണം, ഉദ്ധാരണം, പോഷണം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി കേരള സർക്കാർ '''1962'''-ൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനമാണ് '''[[കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി|ലളിതകലാ അക്കാദമി]]'''. ദൃശ്യകലകളെ സംബന്ധിച്ച പഠനം, ഗവേഷണം, പ്രസിദ്ധീകരണം എന്നിവയും പരിശീലനങ്ങളും മറ്റും നടത്തുന്ന ഇതിന്റെ കേന്ദ്രം തൃശൂരാണ്. 

[[കേരള കലാമണ്ഡലം|കേരള കലാമണ്ഡല]]മാണ് മറ്റൊരു പ്രമുഖ സാംസ്കാരിക പഠനകേന്ദ്രം. തൃശൂരിലെ ചെറുതുരുത്തിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കേരളകലാമണ്ഡലം [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ |മഹാകവി വള്ളത്തോളാണ്]] സ്ഥാപിച്ചത്. ഇന്നത് ഒരു കലാ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രവും സർവകലാശാലയുമാണ്. [[കഥകളി|കഥകളിയാണ്]] പ്രധാനമായും ഇവിടെ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നത്. മോഹിനിയാട്ടം, കൂടിയാട്ടം, തുള്ളൽ, ചാക്യാർ കൂത്ത് എന്നിവയും പാഠ്യവിഷയങ്ങളാണ്. 

സംഗീതം, നാടകം എന്നീ കലകളുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി കേരള സർക്കാർ 1958-ൽ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനമാണ് [[കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി|സംഗീത നാടക അക്കാദമി]]. കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള കലാസ്ഥാപനങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് കലാരംഗത്തുള്ളവരെയും കലയേയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയാണ്‌ ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനവും തൃശൂരാണ്. മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവായ തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മസ്ഥലമായാ തിരൂരിലെ തുഞ്ചൻപറമ്പ് കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രമാണ്.

1981ൽ സാംസ്കാരികവകുപ്പിന്റെ കീഴിൽ [[കേരള സംസ്ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] രൂപംകൊണ്ടു. കുട്ടികൾക്കായി പുസ്തകങ്ങളും ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയാണ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. സർക്കാർതലത്തിൽ കുട്ടികൾക്കായി ഒരു പ്രാദേശികഭാഷയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏകസ്ഥാപനം എന്ന ബഹുമതിയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിനുണ്ട്.

====സാംസ്കാരികസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക====

# കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി
# കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി
# കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി
# കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമി
# കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി
# കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# കേരള സംസ്ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# കേരള സ്റ്റേറ്റ് ജവഹർ ബാലഭവൻ
# ഭാരത് ഭവൻ
# വൈലോപ്പിള്ളി സംസ്കൃതി ഭവൻ
# കേരള കലാമണ്ഡലം
# കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ സ്മാരകങ്ങൾ
# ഗുരു ഗോപിനാഥ് നടനഗ്രാമം
# തകഴി സ്മാരകവും മ്യൂസിയവും
# മഹാകവി മോയീൻകുട്ടി വൈദ്യർ മാപ്പിള കലാ അക്കാദമി
# സെന്റർ ഫോർ ഹെറിറ്റേജ് സ്റ്റഡീസ്
# ഉണ്ണായിവാര്യർ സ്മാരക കലാനിലയം
# മഹാകവി ഉള്ളൂർ സ്മാരകം
# മഹാകവി പി. സ്മാരക കലാസാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം
# കണ്ണശ്ശസ്മാരകം, നിരണം
# ചെറുകാട് സ്മാരകട്രസ്റ്റ്
# എ. ആർ. രാജരാജ വർമ്മ സ്മാരകം
# കുമാരനാശാൻ ദേശീയ സാംസ്കാരിക ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
#കുമാരനാശാൻ സ്മാരകം പല്ലന.
# കേരള ബുക്ക് മാർക്കറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റി
# കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര വികസന കോർപ്പറേഷൻ
# സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ സ്മാരകം, ചെറായി
# തുഞ്ചൻ സ്മാരക ട്രസ്റ്റും ഗവേഷണകേന്ദ്രവും
# മലയാളം മിഷൻ
# വാസ്തുവിദ്യാ ഗുരുകുലം , ആറന്മുള
# സംസ്ഥാന സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തക ക്ഷേമനിധി ബോർഡ്
# ആശാൻ മെമ്മോറിയൽ അസോസിയേഷൻ, കായിക്കര
# മാർഗ്ഗി
# ഷഡ്കാല ഗോവിന്ദമാരാർ സ്മാരക കലാസമിതി
# മുല്ലൂർ സ്‌മാരകം ഇലവുംതിട്ട.

==ലിംഗ സമത്വം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം==
ലിംഗ സമത്വവും, ലിംഗനീതിയുമൊക്കെ ഒരു രാജ്യം അല്ലെങ്കിൽ പ്രദേശം കൈവരിച്ച വികസനത്തിന്റെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെയോ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയോ തുല്യ നീതിയുടെയോ സൂചികയായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലും ഇത്തരത്തിൽ ഉള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീകൾ, ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾ തുടങ്ങിയവർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പദ്ദത്തികൾ, സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ മുന്നേറ്റം, തൊഴിൽ മേഖലകളിൽ ഉള്ള സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം, സ്കൂളുകളിൽ ജൻഡർ ന്യൂട്രൽ യൂണിഫോം  തുടങ്ങിയവ ഉദാഹരണമാണ്. ലിംഗ വിവേചനം ഇതിന്റെ എതിർ വാക്കാണ്. 

ലിംഗ സമത്വം അല്ലെങ്കിൽ ജെന്റർ തുല്യത (Gender Equality) എന്നാൽ സ്ത്രീപുരുഷ-ട്രാൻസ്ജെന്ഡർ വിഭാഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് ലിംഗ-ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും (LGBTIA+) തുല്യ പരിഗണന ഉറപ്പുവരുത്തുക (Equity), ലിംഗ ഭേദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവേചനം (Gender based discrimination) കാണിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവയാണു ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇത് ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്. ഒരു ലിംഗ വിഭാഗത്തിന്റെയും ശാരീരിക- മാനസിക പ്രത്യേകതകൾ അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കാൻ കാരണമാകരുത് എന്നാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. വിവിധ ലിംഗ വിഭാഗങ്ങളുടെ ശാരീരികവും മാനസികവും സാമൂഹികവുമായ ശാക്തീകരണമാണ് ലിംഗ സമത്വത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമാണ്. സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജൻഡറുകളുടേയും ഉന്നതിക്കായി നടപ്പിലാക്കുന്ന പദ്ധതികൾ ഇതിന്‌ ഉദാഹരണമാണ്. [[ആരോഗ്യം]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], സാമ്പത്തികം, [[രാഷ്ട്രീയം]], തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ സമസ്ത മേഖലകളിലും എല്ലാ ലിംഗവിഭാഗങ്ങൾക്കും തുല്യത ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്നൊരു ലക്ഷ്യം ഇതിനുണ്ട്.

സ്ത്രീകൾക്കും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും നേരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങളും ചൂഷണങ്ങളും സമൂഹത്തിൽ വേരോടിയ ലിംഗ അസമത്വത്തിന്റെയും (Gender Inequality) ലിംഗ വിവേചനത്തിന്റെയും ഉപോത്പന്നങ്ങൾ ആണെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇവ പരിഹരിക്കാൻ ഉള്ള ശ്രമങ്ങൾ കേരളത്തിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയ ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ജൻഡർ ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെയും അഭാവം പ്രശ്നം ഗുരുതരമാക്കുന്നു. 

സ്ത്രീകളുടെ പദവിയും അധികാരവും ചെറുതായി കാണുന്ന, ലിംഗപദവി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വേർതിരിവ് പൊതുവെ കേരളത്തിലും വ്യാപകമാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ കഴിവുകൾ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പുരുഷാധിപത്യ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതികളും, മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങളും, സാംസ്ക്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളും, സ്ത്രീകളുടെ നേർക്കുള്ള ഏകപക്ഷീയമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും, പരമ്പരാഗത വിദ്യാഭ്യാസ രീതിയും ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്.  വീടിനകത്തും പുറത്തും കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ വരുമാനമില്ലാത്ത തൊഴിൽ ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നതും, സ്ത്രീകൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ അധികാര തുല്യത കുറഞ്ഞതും, പുരുഷമേധാവിത്വ രീതികളും സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്.

ഇന്ത്യയിൽ എല്ലായിടത്തും പോലെ പൊതുവെ കേരളത്തിലും സ്ത്രീകളിൽ നല്ലൊരു ശതമാനവും  ഇപ്പോഴും വീട്ടുജോലികൾ മാത്രം ചെയ്യുന്നവരും എന്നാൽ അവർ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല എന്നതുമാണ്. വീട്ടുജോലികൾ ചെയ്യുക, കുട്ടികളെ പരിപാലിക്കുക, രോഗികളും ദുർബലരുമായ വൃദ്ധരെ സുശ്രൂഷിക്കുക തുടങ്ങിയ ജോലികൾ പലപ്പോഴും കഠിനമാണ്. എന്നാൽ ഇവ ചെയ്യാൻ മിക്കപ്പോഴും സ്ത്രീകൾ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. സ്ത്രീകൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതോ ജോലി ചെയ്യുന്നതോ മോശമാണ് എന്നൊരു ചിന്താഗതി സമൂഹത്തിൽ പ്രബലമായിരുന്നു. അക്കാരണത്താൽ സ്ത്രീകൾക്ക്  സ്വന്തമായി തൊഴിലോ വരുമാനമോ ഇല്ലെന്ന് മാത്രമല്ല സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും പുരുഷന്മാരെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരുന്നു. സ്ത്രീധനം മൂലമുള്ള  പ്രശ്നങ്ങൾ വേറെയുമുണ്ട്. മറുവശത്ത് പുരുഷന്മാർ കുടുംബത്തിന്റെ ബാധ്യതകൾ ഏകപക്ഷീയമായി ശിരസിൽ ഏറ്റേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും  പുരുഷന്മാരുടെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ആരോഗ്യത്തെ മോശമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമീണ വനിതകളിൽ നല്ലൊരു ശതമാനം ഇപ്പോഴും കൃഷിയും അനുബന്ധ ജോലികളും ചെയ്യുന്നവരാണ്. തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമീണ വനിതകളിൽ വലിയൊരു ശതമാനം സാമൂഹികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നവരും അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാത്തവരുമാണ്. 

ലിംഗ-ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ (LGBTIA+) വിഭാഗങ്ങളിൽ ട്രാൻസ് ജൻഡർ വ്യക്തികൾ  അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ മറ്റ് വിഭാഗങ്ങളെ സമൂഹത്തിൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നതോ അപമാനിക്കുന്നതോവായ പ്രവണത കാണാം. സമൂഹത്തിലും കുടുംബത്തിലും ഇവർ പൊതുവേ ഒറ്റപ്പെടുന്ന സ്ഥിതി വിശേഷങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇത്തരം വ്യക്തികൾ അവരുടെ സത്വം മറച്ചുവെച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം ഉടലെടുക്കുന്നു. പൊതുവേ കേരളത്തിലെ പൊതുയിടങ്ങളിൽ ഇത്തരം വ്യക്തികൾ അധികം കാണപ്പെടുന്നില്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ. ഇത്തരം മേഖലയുമായി ബന്ധപെട്ടു പലവിധ പ്രശ്നങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇത് ലിംഗ-ലൈംഗികന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മാനസികവും ശാരീരികവുമായ ആരോഗ്യത്തെയും സാമൂഹിക സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയെയും ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്.

== ആചാരങ്ങൾ ==

ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ വരവിനെത്തുടർന്ന് കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളിലും അവരുടെ ആചാരരീതികളിലും കൂടാതെ കേരളത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിലും ഒട്ടേറെ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ജനനം, വിദ്യാഭ്യാസം, വിവാഹം, മരണം എന്നിവയോടനുബന്ധിച്ചു നടത്തിയിരുന്നു ആചാരപരമായ ചടങ്ങുകളിൽ തികച്ചും ദ്രാവിഡീയമായ കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടായിരുന്ന കേരളത്തിലെ ജനങ്ങൾ വിവിധ മതങ്ങളുടെ വരവോടെ അതതു മതങ്ങളിൽ അനുശാസിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള ആചാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയുണ്ടായെങ്കിലും പൂർവികാചാരങ്ങൾ പാടെ വിസ്മരിക്കാത്ത തരത്തിലുള്ള നയമാണ്‌ അതിലും പ്രകടമായിരുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടശേഷം മറ്റു മതങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിക്കുന്നതിലും കേരളീയർ വിമുഖത കാട്ടിയിട്ടില്ല. ദ്രാവിഡീയാചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിച്ച ബൗദ്ധരും ബൗദ്ധർ പിന്തുടർന്നിരുന്ന വിവിധാചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിച്ച ഹിന്ദുക്കളെയും ക്രിസ്തീയരേയും കേരളത്തിൽ കാണുന്നു. ഇസ്ലാം അവരുടേതായ ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ചു ജീവിക്കുന്നു. 

=== ആഘോഷങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും ===

കേരളത്തിലെ ഉത്സവങ്ങളിൽ പലതും പ്രാദേശികതലത്തിൽ പ്രാധാന്യമുള്ളവ മാത്രമാണ്‌. ആഘോഷങ്ങളിൽ പലതും പ്രാചീനകാലത്തെ പാരമ്പര്യം പേറുന്നവയാണ്. ആഘോഷങ്ങളിലെ ചടങ്ങുകൾ വിവിധമതങ്ങളിൽ വിവിധതരമാണെങ്കിലും ചില സമാനതകൾ ദർശിക്കാനാവും.

==== മാമാങ്കം ====
{{Main|മാമാങ്കം}}

പ്രാചീനകാലത്തെ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരികോത്സവമായിരുന്ന മാമാങ്കം [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്തെ തിരൂരിനടുത്തു [[തിരുനാവായ]] മണപ്പുറത്ത് 12 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ കൊണ്ടാടിയിരുന്ന ആഘോഷമായിരുന്നു. ഇതോടൊപ്പം കാർഷിക-വാണീജ്യമേളകളും നടന്നുപോന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും ഇതിന് വന്നുചേർന്നു.

കേരളത്തിൽ ഉളള എല്ലാ നാടുവാഴികളും തങ്ങളുടെ നായർ പടയാളികളും ആയി മാമാങ്കത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. അവസാനത്തെ പെരുമാൾ ചക്രവർത്തിക്ക് ശേഷം മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാടു നിന്നിരുന്നത് &quot;വള്ളുവക്കോനാതിരി&quot; ആയിരുന്നു. പിന്നിട് സാമൂതിരി ഈ സ്ഥാനം പിടിച്ചടക്കി. വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ ചാവേർ നായന്മാർ ഈ സ്ഥാനം തരിച്ചുപിടിക്കാനും തങ്ങളുടെ പൂർവികരുടെ ചോരക്ക് പകരം ചോദിക്കാനുമായി (കുടിപ്പക തീർക്കാനുമായി) സാമൂതിരിയുടെ (മങ്ങാട്ടച്ചൻ, പാറ നമ്പി, ധർമ്മോത്ത് പണിക്കർ (തമ്മേ പണിക്കർ), തിനയഞ്ചേരി ഇളയത്, കോഴിക്കോട് തലച്ചെന്നനായർ, ഏറനാട് മേനോൻ തുടങ്ങിയ മന്ത്രി /സേനാനായകന്മാരുടെയും ഇളയ രാജാവായ ഏറാൾപ്പാട്, മൂന്നാൾപ്പാട്, സാമന്ത രാജാക്കന്മാരായ പലക്കാട് അച്ചൻ,കവളപ്പാറ സ്വരൂപം മൂപ്പിൽ നായർ, കുതിരവട്ടത്ത് മൂപ്പിൽ നായർ, ബേപ്പൂർ രാജാ, വടകര വാഴുന്നോർ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള) നായർ പടയാളികളോടും നാവികസേന തലവനായ കോഴിക്കോട് കോയ (ഷാബന്ദർ കോയ)നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാപ്പിള/മരക്കാർ സേനയോടും ഏറ്റുമുട്ടി വീര ചരമം പ്രാപിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;Encyclopaedia of Indian Culture, by Rajaram Narayan Saletore. Published by Sterling, 1981. ISBN 0-391-02332-2. 9780391023321. Page 869.&lt;/ref&gt; പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മൈസൂർ സുൽത്താന്മാരുടെ ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന് സാമൂതിരിയുടെ സാമ്പത്തികനില പരുങ്ങലിലായതോടെ മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾക്ക് മങ്ങലേൽക്കുകയും ബ്രിട്ടിഷ് ആധിപത്യം പിടിമുറുക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഇത് പാടേ നിലയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

==== ഓണം ====
{{Main|ഓണം}}

കേരളത്തിന്റെ സംസ്ഥാനോത്സവമാണ് [[ഓണം]] വസന്തകാലത്തിന്റെ ആരംഭമാണ് ഓണമാകുന്നത്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിനാണ് ഓണാഘോഷം പ്രധാനം. അതിനു പത്തു ദിവസം മുൻപ് അത്തം നാളിൽ തന്നെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ആരംഭമാകുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ശ്രീമഹാവിഷ്ണു വാമനാവതാരം ഭൂമിയിൽ സ്വീകരിച്ച ദിവസമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രം അത്കൊണ്ട് തന്നെ ഇത് ഭഗവാന്റെ ജന്മനാളായി കണക്കാക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഓണം കേരളത്തിന്റെ കാർഷിക സംസ്കൃതിയുടെ അടയാളമാണു്. വിളവെടുപ്പുത്സവമായാണു് തുടക്കം എന്നു ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. കർക്കടകമാസത്തിലെ വറുതിയ്ക്കു ശേഷം ഭക്ഷ്യശേഖരം കൊണ്ടു് കലവറ നിറയുന്ന കാലമാണു് ഈ ആഘോഷം. മുറ്റത്തു ചാണകം മെഴുകി കളം വരച്ചു് പൂക്കളമിടുന്നതു് പ്രധാന ആചാരമാണു്. തിരുവോണ നാളിൽ മഹാബലി തമ്പുരാനെയും തൃക്കാക്കരയപ്പനെയും (വാമനമൂർത്തി) വരവേൽക്കാനാണു് ഈ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ എന്നാണു് വിശ്വാസം. കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലാണു് ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നതെങ്കിലും ആഘോഷകാലം ഒന്നു തന്നെയാണു്. എറണാകുളം ജില്ലയീലെ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓണാഘോഷവും തൃപ്പൂണിത്തുറയിലെ അത്തച്ചമയവും എടുത്തു പറയേണ്ടതാണു്. സമൃദ്ധിയുടെ ആഘോഷമായാണു് കണക്കാക്കുന്നതെങ്കിലും സമത്വസുന്ദരമായ, മാനുഷരെല്ലാവരും ഒന്നു പോലെ കഴിഞ്ഞ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ സ്മരണ പുതുക്കൽ കൂടിയാണു് ഓണം. കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി സംസ്ഥാനസർക്കാർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനങ്ങളിലും സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനത്തും ഓണാഘോഷങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു വരുന്നു. വിനോദ സഞ്ചാര വാരം ആയിട്ടാണു് സർക്കാർ ഓണാഘോഷം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതു്. കേരളത്തിന്റെ തനതു കലകളായ കഥകളി, കളരിപ്പയറ്റു്, മുതലായവയുടെ അവതരണങ്ങൾ, ചലച്ചിത്ര പ്രദർശനങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടു്, മറ്റു നാടൻ കലകളുടെ അവതരണങ്ങൾ, സംഗീതോത്സവങ്ങൾ, ജലോത്സവങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും സമാപന ദിവസം വിവിധ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളോടെയുള്ള ഘോഷയാത്രയും പ്രധാന ഇനങ്ങളാണു്.

==== വിഷു ====
{{Main|വിഷു}}
കേരളത്തിന്റെ കാർഷികോത്സവമാണ് [[വിഷു]], വിളവിറക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ചാണ് മേടസംക്രാന്തിക്ക് വിഷു കൊണ്ടാടുന്നത്. കാർഷികവിഭവസമൃദ്ധിയെ കണി കണ്ടുകൊണ്ടാണ് അതാരംഭിക്കുന്നത്. ഹിന്ദുക്കൾ ശ്രീകൃഷ്ണനെ കണികണ്ടുകൊണ്ടാണ് പ്രധാനമായും ഇതാഘോഷിക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷമാണ് ഇത്.  വിഷു കഴിയുന്നതോടെ കേരളത്തിൽ വേനൽമഴ വ്യാപകമാകുകയും തുടർന്ന് കൃഷിക്കാർ എല്ലാ വിളകളുടേയും കൃഷിക്കുള്ള പ്രാരംഭപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. വിഷുവിനെ കർഷക വർഷാരംഭം എന്നും പറയാറുണ്ട്. കൊല്ല വർഷാരംഭത്തിനുമുൻപ് മലയാളികളുടെ പുതുവത്സരം മേടം ഒന്ന് ആയിരുന്നിരിക്കണം.

==== നവരാത്രി, വിദ്യാരംഭം ====
[[നവരാത്രി]] അവസാനം വിജയദശമി ദിവസം ഹൈന്ദവർ കുട്ടികളെ ആദ്യമായി എഴുത്തിന് ഇരുത്തുന്ന ചടങ്ങാണിത്. കേരളത്തിൽ ഇത് [[മഹാസരസ്വതി]] പൂജയാണ്. ഹരിശ്രീ ഗണപതായേ നമഃ എന്ന് തുടങ്ങുന്ന വാക്കുകൾ ആചാര്യൻ കുട്ടികളെ കൊണ്ട് അരിയിൽ എഴുതിക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ തിരൂർ തുഞ്ചൻ പറമ്പ്, പനച്ചിക്കാട് ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, വടക്കൻ പറവൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, മാവേലിക്കര തട്ടാരമ്പലം സരസ്വതി ക്ഷേത്രം, പൂജപ്പുര സരസ്വതി മണ്ഡപം തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഇത് പ്രധാന ആഘോഷമാണ്.

==== ക്രിസ്തുമസ് ====
{{Main|ക്രിസ്തുമസ്}}
ലോക ക്രൈസ്തവരുടെ പ്രധാനാഘോഷങ്ങളിലൊന്നായ ക്രിസ്തുമസ് കേരളത്തിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ ജനനദിവസമാണ് ക്രിസ്തുമസ് ആയി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

==== ഈസ്റ്റർ ====
{{Main|ഈസ്റ്റർ}}

ലോക ക്രൈസ്തവരുടെ പ്രധാനാഘോഷങ്ങളിലൊന്നായ ഈസ്റ്റർ കേരളത്തിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. യേശുക്രിസ്തു ഉയർത്തെഴുന്നേറ്റ ദിവസമാണിത്. 1952-വരെ കേരളത്തിലെ സുറിയാനി സഭകൾ പഴയരീതിയിലായിരുന്നു ഈസ്റ്റർ കൊണ്ടാടിയിരുന്നത്. എന്നാൽ 1955-ൽ കൽദായ സഭ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ അംഗീകരിച്ചതോടെ ഇന്ത്യയിലെല്ലാവരും ഒരു ദിവസമാണ് ഈസ്റ്റർ ദിനമായി ആചരിക്കുന്നത്.

==== ഈദ് അൽഫിതറും ഈദ് അൽ-അസ്ഹയും ====
{{Main|ഈദുൽ ഫിത്ർ |ഈദ് അൽ-അസ്ഹ}}

ലോക മുസ്ലീങ്ങളുടെ രണ്ട് പെരുന്നാൾ ആഘോഷങ്ങളാണ് [[ഈദുൽ ഫിത്ർ|ഈദുൽ ഫിത്റും]] [[ഈദുൽ അദ്‌ഹ|ഈദുൽ അസ്ഹയും]]. ഈദുൽ ഫിത്ർ ചെറിയ പെരുന്നാൾ എന്നും ഈദുൽ അസ്ഹ ബക്രീദ്, ബലി പെരുന്നാൾ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇസ്ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷ]] കലണ്ടറിലെ ഒമ്പതാമത്തെ മാസമായ [[റമദാൻ|റമദാനിലെ]] മുപ്പത് ദിനങ്ങളിലെ [[വ്രതം|വ്രതത്തിനൊടുവിൽ]] [[ശവ്വാൽ]] ഒന്ന് മാസ പിറവി എടുക്കുമ്പോൾ ആഹ്ലാദപൂർവ്വം ആഘോഷിക്കുന്നതാണ് ഈദുൽ ഫിത്ർ. അന്നേദിവസം ഭക്ഷണത്തിന് വകയില്ലാത്തവരെ നിർബന്ധ ദാനത്തിലൂടെ ഊട്ടണമെന്ന് നിഷ്കർഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[ഇബ്രാഹിം നബി|പ്രവാചകനായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ]] ത്യാഗപൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തിന്റെ ഓർമ്മകളുണർത്തി കടന്ന് വരുന്ന പെരുന്നാളാണ് ഈദുൽ അസ്ഹ. അല്ലാഹുവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ചു മകനെ ബലിയറുക്കാൻ കൊണ്ട് പോയ അദേഹത്തിന്റെ ത്യാഗത്തിൽ പ്രീതിപ്പെട്ടു മകന് പകരം ആടിന്റെ ബലി ദൈവം സ്വീകരിക്കുന്നു. അതിന്റെ സ്മരണയിൽ മൃഗത്തെ [[ബലി|ബലിയർപ്പിച്ച്]] ദാനം ചെയ്യുന്നതാണിതിന്റെ പ്രത്യേകത. കേരളത്തിലും ആഹ്ലാദപൂർവം ഈദ് ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

==== ദീപാവലി ====
ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവമായ ഇത് കേരളത്തിൽ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചു വരുന്നു. അന്ധകാരത്തിന് മേൽ പ്രകാശത്തിന്റെ വിജയം അഥവാ തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ വിജയം ആണ് ഈ ആഘോഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ശ്രീകൃഷ്ണണന്റെ നരകാസുര വധവും, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ഇതിന്റെ ഐതീഹ്യം. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വീടുകളിലും മറ്റും അന്ന് വിളക്കുകൾ കൊളുത്തുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

==== തൃക്കാർത്തിക ====
ദീപാവലി പോലെ തന്നെ പ്രകാശത്തിന്റെ ഉത്സവമാണ് തൃക്കാർത്തിക. കേരളത്തിലെ ഹൈന്ദവരുടെ ഒരാഘോഷമാണ് കാർത്തികയും പൗർണമിയും ചേർന്ന് വരുന്ന ദിവസമാണ്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയായ സാക്ഷാൽ   ആദിപരാശക്തിയുടെ വിശേഷ ദിനമായി കണക്കാക്കുന്ന അന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും വീടുകളിൽ ദീപം തെളിയിക്കലും മറ്റും നടന്നു വരുന്നു. ഇരുട്ടിന് മേൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ വിജയം ആണ് ഈ ആഘോഷത്തിന്റെയും സങ്കല്പം. ചക്കുളത്ത്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ പൊങ്കാല, കുമാരനെല്ലൂർ തൃക്കാർത്തിക, കാടാമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ തിരുനാൾ എന്നിവ  പതിനായിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ പങ്കെടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്.

==== മഹാശിവരാത്രി ====
ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷമായ  [[മഹാശിവരാത്രി]] കേരളത്തിലും നടന്നു വരുന്നു. വ്രതാനുഷ്ഠാനവും ശിവക്ഷേത്ര ദർശനവുമാണ് പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ആലുവ ശിവരാത്രി മണപ്പുറത്തെ ശിവരാത്രി ഉത്സവം ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്.

==== തിരുവാതിര ==== 
ഹിന്ദുക്കളുടെ, ശൈവരുടെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം. ശിവപാർവതി വിവാഹം നടന്നതിന്റെ ആഘോഷം.  ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര ദിവസം വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചും സ്ത്രീകൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ തിരുവാതിരക്കളി എന്ന നൃത്തം ചെയ്തും നടത്തുന്ന ഉത്സവം.

=== പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ ===
[[File:Maramadi dravidian sports.jpg|thumb|250px|right| മരമടി ഉത്സവം]]
[[File:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|thumb|250px|right| കോട്ടപ്പുറം വള്ളം കളി]]
[[File:101 Pala Bhairavi Kolam.jpg|thumb|250px|right|കടമ്മനിട്ട പടയണി]]

[[File:Kalpathy Car Festival.JPG|thumb|250px|right| കല്പാത്തി രഥോത്സവം]]

കേരളത്തിൽ പ്രാദേശിക പ്രസക്തിയുള്ള നിരവധി ആഘോഷങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നു. ഇതിൽ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ലക്ഷ്യമാക്കി നടത്തുന്നവയും ദേവാലയ ആഘോഷങ്ങളും ഉൾപ്പെടും

*തൃശ്ശൂർ പൂരം – മേടമാസത്തിൽ ത്രിശൂരിലെ വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുള്ള തേക്കിൻകാട് മൈതാനത്തു വച്ചു നടക്കുന്ന ആഘോഷമാണ് തൃശ്ശൂർ പൂരം. ആനകളെ അണിനിരത്തിയുള്ള പാറമേക്കാവ്, തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മേള, പഞ്ചവാദ്യഘോഷങ്ങളും കുടമാറ്റം, പുലരുന്നതിനു മുമ്പുള്ള വെടിക്കെട്ട് എന്നിവ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്.

* [[ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല]] – തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലാണ് സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമലയെന്നറിയപ്പെടുന്ന ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുത്തെ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനദിവസം സ്ത്രീകൾ കൂട്ടായി എത്തി ക്ഷേത്രപരിസരത്തുവച്ച് പായസവും മറ്റും പാകം ചെയ്തു നിവേദിക്കുന്നതാണ് ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ലക്ഷകണക്കിന് സ്ത്രീകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒന്നാണിത്.

* [[തെയ്യം]] (കളിയാട്ടം) – [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിൽ]] പ്രചാരത്തിലുള്ള  [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാനകലകളിൽ]]  ഒന്നാണു '''തെയ്യം'''. [[പഴയങ്ങാടി|പഴയങ്ങാടിപ്പുഴയ്ക്കു]] വടക്കോട്ട്‌ '''കളിയാട്ടം''' എന്നും [[പഴയങ്ങാടി]] മുതൽ [[വളപട്ടണം]] വരെ '''തെയ്യം''' എന്നും  അല്പവ്യത്യാസങ്ങളോടെ തെയ്യം അറിയപ്പെടുന്നു.  ഉത്തരമലബാറിൽ  [[തീയർ]], ചാലിയാർ, [[നമ്പ്യാർ]] വിഭാകക്കാർക്കും പ്രധാന തെയ്യങ്ങൾ ഉണ്ട്.

* [[അർത്തുങ്കൽ]] പെരുന്നാൾ – ആലപ്പുഴയിലെ അർത്തുങ്കൽ സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാളാണിത്.ജനുവരി 10-27 വരെയാണ്.

* [[തുമ്പോളി ]]പള്ളി പെരുന്നാൾ – ആലപ്പുഴയിലെ തുമ്പോളി സെന്റ്. തോമസ് പള്ളിയിലെ തിരുനാളാണിത്.നവംബർ 27-ഡിസംബർ 15 വരെയാണ്.

* [[അത്തച്ചമയം]] കേരളത്തിൽ ഓണത്തിന്റെ വരവ് അറിയിച്ചുകൊണ്ട്‌ ചിങ്ങമാസത്തിലെ അത്തം നാളിൽ തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ നടക്കുന്ന ചമയഘോഷയാത്ര ആണ് അത്തച്ചമയം

*[[ഗജമേള]] – ജനുവരിയിൽ തൃശൂരിൽ വച്ചു നടക്കുന്ന ഗജമേള വിദേശികളെവരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

* [[മകരവിളക്ക്]] – ശബരിമലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ വിശേഷം. ജനുവരി മാസത്തിൽ (മകരസംക്രാന്തിനാളിൽ) നടത്തപ്പെടുന്ന ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ലക്ഷക്കണക്കിനു തീർത്ഥാടകർ എത്താറുണ്ട്.

* [[ഉത്രാളിക്കാവ് പൂരം]] – തൃശൂരിലെ വടക്കാഞ്ചേരിയിലെ [[ഉത്രാളിക്കാവ്|ഉത്രാളിക്കാവിലെ]] പൂരം. രാവും പകലുമായി ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പ് നടക്കുന്നു.

* [[മാരാമൺ കൺവൻഷൻ]] – പത്തനംതിട്ടയിലെ കോഴഞ്ചേരിയിൽ പമ്പാ തീരത്ത് വച്ച് നടക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ക്രൈസ്തവസമ്മേളനം.

* [[തിറയാട്ട മഹോത്സവം]] – കോഴിക്കോട്, മലപ്പുറം ജില്ലകളിലെ (തെക്കൻമലബാർ) കാവുകളിൽ വർഷംതോറും നടത്തപ്പെടുന്നു. ജനുവരി മുതൽ ഏപ്രിൽ വരേയാണ്  തിറയാട്ടകാലം.

* [[കോണ്ടോട്ടി നേർച്ച]] – മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി പള്ളിയിൽ മുസ്ലീം പുരോഹിതന്റെ ഓർമ്മക്കായി നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala-travel-tours.com/festivals_of_kerala/kondotty_nercha.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-12 |archive-date=2019-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613012309/http://kerala-travel-tours.com/festivals_of_kerala/kondotty_nercha.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* [[ ചെട്ടികുളങ്ങര കുംഭഭരണി]] – കുംഭ മാസത്തിലെ ഭരണിനാളിൽ ചെട്ടികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം.
* [[മീനഭരണി]] – മീനമാസത്തിലെ ഭരണിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം. ഭഗവതിക്കാവുകളിലാണ് പ്രധാനം. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭരണിയാണ് എറ്റവും പ്രസിദ്ധം.
* [[മലയാറ്റൂർ പെരുന്നാ]]ൾ – മലയാറ്റൂർ സെന്റ്.തോമസ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കൊടുവിലെ മലകയറ്റം പ്രധാനം
* [[എടത്വാ പെരുന്നാൾ]] – ആലപ്പുഴയിലെ എടത്വയിലെ സെന്റ്.ജോർജ്ജ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. 11 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ആഘോഷങ്ങൾ
* [[പരുമല പെരുന്നാൾ]] – പരുമലയിലെ കബറടങ്ങിയിരിക്കുന്ന [[പരുമല തിരുമേനി|മാർ ഗ്രിഗോറിയോസിന്റെ]] ഓർമപ്പെരുന്നാൾ
*[[മണർകാട് പെരുന്നാൾ]] – മണർകാട് പള്ളിയിലെ കന്യാമറിയത്തിന്റെ പെരുന്നാൾ.
* [[ഓച്ചിറക്കളി]] – കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ഓച്ചിറ ക്ഷേത്രത്തിനു മുന്നിലുള്ള പടനിലത്തെ ആഘോഷം. യുദ്ധത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം.
* കർക്കിടകവാവ് – ഹിന്ദുക്കൾ പിതൃക്കളുടെ പ്രീതിക്കായി ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ പ്രധാനമായ ഒരു ദിവസം. കടൽക്കരകളിലും പുഴക്കരകളിലും ബലിയർപ്പിക്കുന്നു. തിരുവനന്തപുരം തിരുവല്ലം ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം തിരുമുല്ലവാരം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, വയനാട് തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനം.
* [[നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി]] – ആലപ്പുഴ പുന്നമടക്കായലിലെ ലോകപ്രസിദ്ധമായ ജലകായികമേള. എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് മാസം രണ്ടാമത്തെ ശനിയാഴ്ച ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
* [[ബീമാപള്ളി ഉറുസ്]] – തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ബീമാപള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. ബീമാബീവി എന്ന പുണ്യസ്ത്രീയുടെ മരണദിവസമാണ് ഈ മുസ്ലീം ആഘോഷം നടക്കുന്നത്. മറ്റു മതസ്ഥരും ചന്ദനക്കുടം വഹിക്കാൻ എത്തുന്നു.
* [[ആറന്മുള ഉത്രട്ടാതി വള്ളംകളി|ആറന്മുള വള്ളം കളി]] – ആറന്മുളയിലെ ഉത്രട്ടാതി വള്ളം കളിൽ ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം കഴിഞ്ഞുള്ള നാളുകളിൽ ജലഘോഷയാത്രയായി നടത്തപ്പെടുന്നു.
*[[കടമ്മനിട്ട പടയണി]] – ലോകപ്രശസ്തമായ കടമ്മനിട്ട പടയണി എല്ലാവർഷവും മേടം മാസം ഒന്നുമുതൽ പത്തുവരെ ആചാരപൂർവം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
* [[കല്പാത്തി രഥോത്സവം]] – പാലക്കാട് നഗരത്തിലെ കല്പാത്തി ആഗ്രഹാരത്തിൽ നടക്കുന്ന ആഘോഷം. കല്പാത്തി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം, ലക്ഷ്മിനാരായണ ക്ഷേത്രം, മന്തക്കര മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയവ പങ്കെടുക്കുന്നു.
* [[ഭരണങ്ങാനം പെരുന്നാള്]] 
* [[മലബാർ മഹോത്സവം]] 
* [[ആനയൂട്ട്]]
*[[ചക്കുളത്തുകാവ് പൊങ്കാല]] – ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ നീരേറ്റുപുറത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ചക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പൊങ്കാല. വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസമാണ് പൊങ്കാല. ധാരാളം സ്ത്രീകൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.

*ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി – വൃശ്ചിക മാസത്തിൽ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ഏകാദശി വ്രതവും ഉത്സവവും വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.

*ചോറ്റാനിക്കര മകം – എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ മകം, പൂരം തൊഴൽ പ്രസിദ്ധമായ ഉത്സവമാണ്.

*സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി - വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വൈഷ്ണവ, ശ്രീകൃഷ്ണ  ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനം. തിരുവനന്തപുരം ശ്രീ പദ്മനാഭ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഉത്സവം.

== കലകൾ ==
[[പ്രമാണം:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|മാർഗ്ഗംകളി - [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ|മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ]] ഒരു കലാ രൂപം.]]
[[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|thumb|right| [[കഥകളി]] കേരളത്തിന് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്ത ഒരു കലയാണ്]]
{{Main|കേരളീയ കലകൾ}}
[[പ്രമാണം:Mohiniyattam_at_Kerala_School_Kalolsavam_2019_02.jpg|ലഘുചിത്രം|കേരളത്തിന്റെ തനത് നൃത്തരൂപം - [[മോഹിനിയാട്ടം]]]]
കേരളത്തിലെ തനതായ നൃത്തങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയകലകളായ [[കഥകളി]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[തുള്ളൽ]], [[തിരുവാതിരക്കളി]] തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവ കൂടാതെ [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[മാർഗ്ഗംകളി]], [[ഒപ്പന]], ഗരുഡനൃത്തം, മുടിയേറ്റ്, പരണേറ്റ്, വേലകളി, കാക്കാരിശ്ശി നാടകം, കണ്ണിയാർകളി, പൊറാട്ടുനാടകം, [[ചവിട്ടുനാടകം]] തുടങ്ങി അനേകം നാടൻ കലാരൂപങ്ങൾ പ്രാദേശികമായി കേരളത്തിലുണ്ട്.

=== ചവിട്ടു നാടകം ===
പോർത്തുഗീസുകാരുടെ വരവോടെയാണ് ചവിട്ടുനാടകത്തിന് പ്രചാരം ലഭിക്കുന്നത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ചവിട്ടുനാടകം തമിഴ് ഭാഷയിലായിരുന്നു. മത്രപ്രചാരണത്തിനായി പറങ്കികൾ ക്രിസ്തീയ കഥകൾ തമിഴിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. നടന്മാർ തന്നെ പാടുകയും ചെയ്തിരുന്നു

=== കാക്കാരിശ്ശി നാടകം ===
ചവിട്ടുനാടകത്തിനുശേഷം അവതരിച്ച ഒരു കലാരൂപമാണ് കാക്കാരിശ്ശി നാടകം. സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകും വിധം പൊതുവായ കലാസംസ്കാരം ഇതിലടങ്ങിയിരുന്നു. ഹാസ്യത്തിൻ്റെ പിന്തുണ ഇതിനുണ്ട്. കാക്കാലനും കാക്കാലത്തിയുമാണ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ

=== മലയാള നാടക രംഗം ===
മലയാള നാടകവേദിയിൽ ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട നാടകം ഭാഷാശാകുന്തളമാണ്. കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ ആണ് ഇതിൻ്റെ സൃഷ്ടാവ്. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളം തമിഴ് കലർന്ന സങ്കരനാടകങ്ങളാണ് ഇവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നത്. മലയാള നാടകവേദിയിലെ ലക്ഷണമൊത്ത ആദ്യത്തെ സാമൂഹിക നാടകം കൊച്ചീപ്പൻ തരകൻ്റെ ‘മറിയാമ്മ‘ യാണ്. 1905 ലാണ് ഇത് ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് നിരവധി സമിതികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. കേരള നാടക ചരിത്രത്തിൽ ഈ സമിതികൾ വലിയ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

=== സിനിമ ===
മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൻ്റെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത് ജെ.സി. ഡാനിയലിൽ നിന്നാണ്. ഇദ്ദേഹമാണ് മലയാളത്തിലെ ആദ്യ സിനിമ രചിച്ചതും നിർമ്മിച്ചതും. നിശബ്ദ ചിത്രമായ വിഗതകുമരൻ ആയിരുന്നു ആദ്യ സിനിമ.  1938-ൽ ആദ്യ ശബ്ദചിത്രമായ ബാലൻ പുറത്തിറങ്ങി. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്യ് ശേഷം പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ നിർമല എന്ന സിനിമയിലാണ് ആദ്യമായി പാട്ടു രംഗം ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടത്. ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചത് ജി. ശങ്കരക്കു റുപ്പാണ്. 1949-ൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യ സ്റ്റുഡിയോ ആലപ്പുഴയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനുശേഷം തമിഴ്നാട്ടിൽ നിന്ന് സിനിമാ ചിത്രീകരണം കുറേയൊക്കെ മലയാളത്തിലേക്ക് വന്നു. 1950 കളുടെ അന്ത്യത്തോടെ ഗൗരവമേ റിയ സിനിമകളിലേക്ക് മലയാളികൾ തിരിഞ്ഞു. അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണനും അരവിന്ദനും ജോൺ എബ്രഹാമും ഷാജി കരുണും കെ. ജി. ജോർജ്ജും ഭരതനും മറ്റും മലയാള സിനിമയെ ലോകത്തിൻ്റെ നെ റുകയിൽ പ്രതിഷ്ടിച്ചു.

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
{{Main|വിദ്യാഭ്യാസം കേരളത്തിൽ}}
[[പ്രമാണം:Kerala University.jpg|thumb|left|[[കേരള സർവ്വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയുടെ]] മുഖം]]
കേരളത്തിൽ ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ഹിന്ദുമത ക്ഷേത്രങ്ങളും ബുദ്ധജൈനമതക്കാരുടെ ക്ഷേത്രങ്ങളും   കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ആരംഭിച്ചത് എന്നാണ് കരുതുന്നത്. തുടർന്ന് സമൂഹത്തിലെ മുഖ്യധാരയിൽപ്പെട്ട എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും തങ്ങളുടേതായ വിവിധതരത്തിലുള്ള ഔപചാരികവിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാമുഖ്യം കൊടുത്തുപോന്നു. പിന്നീട് വന്ന ക്രിസ്ത്യാനികളും മുസ്ലീങ്ങളും ഈ രീതി പിന്തുടർന്നു പോന്നിരുന്നു.

പാശ്ചാത്യമാതൃകയിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കുന്നതും സാർവത്രികമാകുന്നതും ബ്രീട്ടീഷ് ആധിപത്യത്തോടേയാണ്. 1800-കളുടെ അവസാനത്തോടെ പടിഞ്ഞാറൻ മാതൃകയിൽ പലയിടത്തും സ്കൂളൂകളും കോളേജുകളും വന്നു തുടങ്ങി. പിൽക്കാലത്ത് ഗ്രാമങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയ സ്കൂളുകൾ മിക്കതും സ്വകാര്യവ്യക്തികളാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. കോളേജുകൾ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ വലിയ പട്ടണങ്ങളിൽ മാത്രമായിരുന്നു.

സംസ്ഥാനരൂപീകരണത്തോടെ പുതുതായി വന്ന സർക്കാർ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് സമൂലമായ അഴിച്ചുപണി നടത്തി. ഇത് കേരളത്തിലെ സാക്ഷരതയുടേയും പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റേയും നിലവാരം ഉയർത്തി. സർക്കാർ സഹായമുള്ളതും വ്യക്തികൾ നടത്തുന്നതുമായ ധാരാളം എയ്ഡഡ് കോളേജുകളും ഇക്കാലത്ത് ആരംഭിച്ചത് ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസനിലവാരം ഉയരാൻ കാരണമായി. തുടർന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ പരക്കെ ലഭ്യമായി.

കോഴിക്കോട്ടും തിരുവനന്തപുരത്തും മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ വന്നത് വൈദ്യവിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി. ഇന്ന് കേരളത്തിലെ എൻ. എസ്. എസ്, എസ്. എൻ.ഡി.പി, എസ്.എൻ.ട്രസ്റ്റ്, എം.ഇ.എസ് തുടങ്ങിയ സംഘടനകളും നിരവധി ക്രിസ്ത്യൻ സംഘടനകളും സംസ്ഥാനത്ത് ഒട്ടേറെ സ്കൂളുകളും കോളെജുകളും നടത്തുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരമുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ആദ്യമായി ഇന്ത്യയിൽ സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത കൈവരിച്ച സംസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ കേരളം ലോകശ്രദ്ധ പിടിച്ചു പറ്റിയിരുന്നു. കേരളത്തിലെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസമേഖല ഏതൊരു വികസിത രാജ്യത്തെയും വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയോടും കിടപിടിക്കുന്നതാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലാകട്ടെ പരിമിതികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഒരു പരിധി വരെ കേരളം വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്.2016 ജനുവരിയിൽ സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സംസ്ഥാനമായി കേരളം മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=കേരളം|title=സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-becomes-1st-indian-state-achieve-100-primary-education-662878|accessdate=14 January 2016|agency=International Business Times|publisher=International Business Times|date=14 January 2016}}&lt;/ref&gt; സാക്ഷരത മിഷന്റെ &quot;അതുല്യം&quot; പദ്ധതി വഴിയാണ് ഈ നേട്ടം കൈ വരിച്ചത്‌.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=യുടൂബ്|first1=വിദ്യാഭ്യാസം|title=സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സംസ്ഥാനമായി കേരളം|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q8Hy29dey2g|website=യുടൂബ്|accessdate=11 January 2016}}&lt;/ref&gt;

[[അക്ഷയ]] എന്ന പേരിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരതാ പദ്ധതിയും സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള [[കേന്ദ്ര സർവകലാശാല, കേരളം|കേന്ദ്ര സർവകലാശാല]],[[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല]], [[കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാല]], [[കാർഷിക സർവ്വകലാശാല തൃശൂര്]], [[കൊച്ചി ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക സർവ്വകലാശാല]],[[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവകലാശാല|സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാല കാലടി]], [[മഹാത്മഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]] കോട്ടയം, [[കേരള സർവ്വകലാശാല]] തിരുവനന്തപുരo, തിരൂരിലെ മലയാളം സർവകലാശാല എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ.[[കേരള കലാമണ്ഡലം|കേരള കലാമണ്ഡലത്തിന്]] കല്പിത സർവകലാശാലാ പദവി ഉണ്ട്. ഏതാനും സ്വകാര്യ കലാശാലകൾക്കും ഇപ്പോൾ കല്പിതപദവി ഉണ്ട്.

സർക്കാർ മേഖലയിലും എയിഡഡ് – അൺ എയിഡഡ് മേഖലകളിലുമായി 12000 ത്തിൽ പരം പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സർക്കാർ മേഖലയിൽ ഏതാണ്ട് 5600 അദ്ധ്യാപകരും എയിഡഡ് മേഖലയിൽ ഏതാണ്ട് 11000 അദ്ധ്യാപകരും ജോലി നോക്കുന്നു.

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ് കോഴിക്കോട്|ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ് (ഐ.ഐ.എം കെ‌) കോഴിക്കോട്]], [[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി കാലിക്കറ്റ്‌|നാഷണൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (എൻ.ഐ.ടി) കോഴിക്കോട്]], ശ്രീചിത്രാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി, തിരുവനന്തപുരം തുടങ്ങിയ അന്തർദേശീയ നിലവാരമുള്ള സാങ്കേതിക – മാനേജ്മെന്റ് വിദ്യാഭ്യാസ - ആരോഗ്യ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. &lt;!--വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപങ്ങൾ കൂടുതലും ക്രിസ്ത്യൻ, എൻ.എസ്.എസ്, എസ്.എൻ.ഡി.പി തുടങ്ങിയ മാനേജ്മെന്റിന്റെ കീഴിൽ ആണ്.{{തെളിവ്}}--&gt;

=== സാക്ഷരത ===
{{കേരളം (അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ)}}
കേരള സംസ്ഥാന ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ നടത്തിയ സർവേയിൽ കേരളത്തിലെ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 90.12 ശതമാനമാണ്. നിരക്ഷരർ 7.96% വും. ഇതിൽ വയനാട് ജില്ലയിലാണ് ഏറ്റവും കുറവ് സാക്ഷരത നിരക്ക്. 81.34%. കൂടിയ നിരക്ക് പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലും. വായനാശീലത്തിലും പത്തനംതിട്ടയാണ് മുന്നിൽ. കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകളിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം നഴ്സുമാരാണ് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[യൂറോപ്പ്]] തുടങ്ങിയ വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നത്. &lt;ref&gt; {{cite news |title = സാക്ഷരകേരളത്തിൽ 7.96% പേർ നിരക്ഷരർ|url = |publisher =[[മലയാള മനോരമ]] |date = 18 September 2008|accessdate = 18 September 2008 |language =മലയാളം}}&lt;/ref&gt;'കേരളത്തിൽ ഏറ്റവുമാദ്യം സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത നേടിയത് പട്ടണങ്ങളിൽ കോട്ടയവും ജില്ലകളിൽ എറണാകുളവും ആണ്.

== ആഹാരരീതി ==
[[പ്രമാണം:OnaSadya - The Onam feast 2011.jpg|thumb|left|ഒരു സദ്യ]]
{{main|കേരളീയരുടെ ആഹാരരീതി}}
കേരളീയരുടെ മുഖ്യാഹാരം പൊതുവെ അരിയും പച്ചക്കറികളും മത്സ്യവും കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു. അരി കൊണ്ടുള്ള ചോറ് മുഖ്യ ഭക്ഷണമാണ്.  കാലാവസ്ഥയും മണ്ണും അനുയോജ്യമായതുകൊണ്ട് നെൽകൃഷിയും പച്ചക്കറി കൃഷിയും ഇവിടെ വ്യാപകമായിരുന്നു. [[ചക്ക]] കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങളും  കേരളത്തിൽ ഏറെ വ്യാപകമാണ്. കടലിൽനിന്നും പുഴകളിൽനിന്നും കായലിൽനിന്നും ലഭിക്കുന്ന [[മത്സ്യം]] മലയാളിയുടെ ഭക്ഷണത്തിന്റെ മുഖ്യഭാഗമാണ്. [[അറബിക്കടൽ]] കേരളത്തിന് ആവശ്യമായ മത്സ്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇവകൂടാതെ യൂറോപ്യന്മാരുടെ വരവോടെ പ്രചാരത്തിലായ കപ്പയും പിൽക്കാലത്ത് ചപ്പാത്തിയും ഇവിടത്തുകാരുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ പ്രധാനഭാഗമായിട്ടുണ്ട്. മാംസാഹാരങ്ങളും പരമ്പരാഗതമായി തന്നെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം മലയാളിയുടെയും ഭക്ഷണശീലത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മുട്ട, മീൻകറി അല്ലെങ്കിൽ മീൻ വറുത്തത്, ഇറച്ചിക്കറി തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. അതേ സമയം കോഴി, താറാവ്, ആട്, ബീഫ് തുടങ്ങിയ മാംസാഹാരങ്ങളുടെ  ആളോഹരി ഉപഭോഗം പഴയ കാലത്തേക്കാൾ ഇക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ വളരെയേറെ കൂടിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന് അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങളായ കുഴിമന്തി, അൽഫാം തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ സാധാരണമാണ്. 

[[പ്രമാണം:Ready biriyaani.jpg|thumb|തയ്യാറായ ബിരിയാണി]]
ഭക്ഷണപ്രിയരാണ് കേരളീയർ. പല ആളുകളും ചോറ് ധാരാളം കഴിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനുവേണ്ടി കറികൾ തയ്യാറാക്കുന്നു. അല്പം എരിവും പുളിവും കലർന്ന ആഹാരരീതിയാണ് കേരളീയരുടേത്. നാട്ടിൽ സുലഭമായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെയും മുളക്, മഞ്ഞൾ, മല്ലി തുടങ്ങിയ പലവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെയും തേങ്ങയുടെയും വെളിച്ചെണ്ണയുടെയും സ്വാധീനം കേരളീയ പാചകങ്ങളിൽ നല്ലപോലെയുണ്ട്. പൂർണമായും സസ്യാഹാരം കഴിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കുറവാണ്. എങ്കിലും ഓണം, വിഷു മുതലായ ആഘോഷവേളകളിലും മറ്റ് ചടങ്ങുകൾക്കും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത [[സദ്യ]] പൊതുവേ സസ്യാഹാരങ്ങൾ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മത്സ്യ, മാംസ വിഭവങ്ങൾ സദ്യയിൽ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. കുത്തരിയുടെ ചോറ്, സാമ്പാർ, കാളൻ, പുളിശ്ശേരി, എരിശ്ശേരി, ഓലൻ, അവിയൽ, കൂട്ടുകറി, ഉപ്പേരി, അച്ചാർ, പുളി, പപ്പടം, പച്ചടി, കിച്ചടി, രസം, പഴം, വറുത്തുപ്പേരി, ശർക്കര ഉപ്പേരി എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും സദ്യയുടെ വിഭവങ്ങൾ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മീൻകറി, ഇറച്ചിക്കറി തുടങ്ങിയവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വിഭവസമൃദ്ധമായ ഒരു സദ്യയ്ക്ക് ശേഷം രുചികരമായ [[പായസം]] കൂടിയായാലേ സദ്യ പൂർണ്ണമാകുകയുള്ളൂ. അട, സേമിയ, ചെറുപയർ, അരി, പാൽ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചുള്ള സ്വാദിഷ്ഠമായ പായസങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. പ്രാദേശികമായി ഇതിനു അല്പം വകഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാവാം.

മലബാറിൽ മുസ്ലീങ്ങളൂടെ ഇടയിലും മദ്ധ്യകേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായങ്ങൾക്കിടയിലും സദ്യയ്ക്ക്  വൈവിധ്യവും സ്വാദുമേറിയ മത്സ്യ-മാംസവിഭവങ്ങൾ  കാണാം. മാംസം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായത് [[ബിരിയാണി| ചിക്കൻ ബിരിയാണി]] ആണ്. മലബാറിലെ മുസ്ലിം മേഖലകളിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന [[ബിരിയാണി| ബിരിയാണി]] വിശേഷിച്ചും പ്രസിദ്ധമാണ്. കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ മത്സ്യങ്ങൾ, താറാവ് എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങൾക്കു പ്രസിദ്ധമാണ്. 

ഇവ കൂടാതെ പുട്ട്, ദോശ, പലതരം പത്തിരികൾ, അപ്പം, ഇടിയപ്പം, ഇഡലി തുടങ്ങിയ അരികൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന നിരവധി പലഹാരങ്ങളും കേരളത്തിന് തനതായുണ്ട്.

==ആരോഗ്യം==
ആരോഗ്യ രംഗത്തെ കേരളത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ വികസിത രാജ്യങ്ങളോട് ഏകദേശം സമാനമാണ്. ശരാശരി ആയുസ്സിൽ ഉണ്ടായ വർധന ആണ് ഒരു പ്രധാന കാരണം. പുരുഷന്മാരുടെ ശരാശരി ആയുസ് 72 വയസും സ്ത്രീകളുടേത്‌ 77 വയസുമാണ്. കുറയുന്ന ജനന നിരക്ക്, അതോടൊപ്പം കുറയുന്ന ജനസംഖ്യാ വളർച്ച നിരക്ക്, [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ|ഗർഭനിരോധന രീതികളുടെ]] ഉപയോഗം, [[ശുചിത്വം]], [[വാക്‌സിനേഷൻ]] എന്നിവയുമുണ്ട്.

നേട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, വർധിച്ചു വരുന്ന ഗുരുതര [[ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങൾ]] പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന് ഭീഷണി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഉദാഹരണങ്ങൾ: [[പ്രമേഹം]], [[ഹൃദ്രോഗം]], [[പക്ഷാഘാതം]], [[കാൻസർ]], കരൾ രോഗങ്ങൾ, വൃക്ക രോഗങ്ങൾ, [[വിഷാദരോഗം]] തുടങ്ങിയവ. ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്, ലെപ്രോസി, ലിംഫറ്റിക് ഫിലാരിയസിസ്, [[മലേറിയ]], [[ക്ഷയം]], [[എയ്ഡ്സ്]] എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് സർക്കാർ പ്രത്യേക ലക്ഷ്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

==ചികിത്സാരംഗം==
കേരളത്തിൽ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മന്ത്രവാദം, മുറവൈദ്യം, ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ, ഒറ്റമൂലി ഉപയോഗിച്ചുള്ള ചികിത്സ തുടങ്ങിയ ഗോത്ര ചികിത്സകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഔഷധ സസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ നല്ല അറിവ് ലഭിക്കുന്നത് അങ്ങനെയാണ്. അതിനു മാറ്റം വന്നത് അശോകന്റെ കാലത്താണ്. അദ്ദേഹം ബുദ്ധസന്യാസിമാരെ നാനാദിക്കിലേക്കും അയച്ചതിന്റെ  കൂട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും [[ബുദ്ധമതം]] പ്രബലമായി. കൂടാതെ  ആയുർവേദവും പ്രചരിച്ചു. കിഴി, പിഴിച്ചിൽ, ധാര തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ട സുഖചികിത്സാ മുറകളാണ്. 1902-ൽ വൈദ്യരത്നം പി.എസ്. വാരിയർ  കോട്ടക്കൽ ആര്യവൈദ്യശാല സ്ഥാപിച്ചു. അതിന് വളരെ മുൻപ് തന്നെ പാശ്ചാത്യ ചികിത്സാരീതികൾ കേരളത്തിൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കാലത്ത് ശാസ്ത്ര പിൻബലത്തോടെ [[ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം]] ഏറെ പ്രചരിക്കപ്പെട്ടു. 1848-ൽ കൊച്ചിയിൽ ആദ്യത്തെ ധർമ്മാശുപത്രി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ആശുപത്രിയാണ് ഇന്നത്തെ എറണാകുളം ജനറൽ ആശുപത്രി. ഇതുവഴി ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം ഔദ്യോഗികമായി കേരളത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു.  

1950 ൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ തറക്കല്ലിടൽ നടന്നു. തിരുവനന്തപുരത്താണിത് സ്ഥാപിതമായത്. പിന്നീട് കോഴിക്കോട്, തൃശ്ശൂർ, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പലയിടങ്ങളിലും സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ തുറന്നു. തുടർന്ന് ജില്ലാ-ജനറൽ-താലൂക്ക് ആശുപത്രികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തിരുവനന്തപുരം റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്റർ, മലബാർ കാൻസർ സെന്റർ, കൊച്ചിൻ കാൻസർ റിസർച്ച് സെന്റർ തുടങ്ങിയവ അർബുദ ചികിത്സ രംഗത്ത് സവിശേഷ സേവനം നൽകി വരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീചിത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി ആരോഗ്യ രംഗത്തും ഗവേഷണ രംഗത്തും ഏറെ മുന്നിലാണ്. കൂടാതെ കൊല്ലത്തെ ESIC മോഡൽ ആൻഡ് സൂപ്പർ സ്‌പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രി തുടങ്ങിയവ  മികച്ച സേവനം നൽകി വരുന്നു. 

ഇന്ന്‌‌ ഗ്രാമ പ്രദേശങ്ങളിൽ പോലും ഒന്നിലധികം [[ഡോക്ടർ]]മാർ, നേഴ്സുമാർ, [[ഫാർമസിസ്റ്റ്]], മറ്റ് ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകർ തുടങ്ങിയവർ ഉൾപ്പെടുന്ന കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും സാമൂഹിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും ESI ഡിസ്‌പെൻസറിയും സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളും ക്ലിനിക്കുകളും മറ്റും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്‌ നഴ്സുമാർ ഉൾപ്പെടുന്ന വിദഗ്ദ സംഘം പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകളും കുടുംബാസൂത്രണ ഗർഭനിരോധന മാർഗങ്ങളും പൊതുജനാരോഗ്യ സേവനങ്ങളും ജനങ്ങൾക്ക് സൗജന്യമായി ലഭ്യമാക്കി വരുന്നു. ജീവിതശൈലി രോഗ ക്ലിനിക്, മാനസികാരോഗ്യ ആശ്വാസ് ക്ലിനിക് തുടങ്ങിയ പലതും ഇവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. 

ഇന്ന് അരോഗ്യ സംരക്ഷണ രംഗത്ത് കേരളം ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ലോക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ തന്നെ അപൂർവ്വങ്ങളായ ഹൃദയശസ്ത്രക്രിയ കേരളത്തിലും നടന്നിട്ടുണ്ട്. 

സ്വകാര്യ ആശുപത്രി മേഖലയും കേരളത്തിൽ വളരെ മുന്നേറിയിട്ടുണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ലോക നിലവാരത്തിലുള്ള ആധുനിക ചികിത്സയും ലഭ്യമാണ്. കൊച്ചിയിലെ അമൃത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ലേക്‌ഷോർ ആശുപത്രി, ആസ്റ്റർ മെഡിസിറ്റി, അപ്പോളോ ആശുപത്രി, കോഴിക്കോട് ബേബി മെമ്മോറിയൽ ആശുപത്രി, കിംസ് ഹെൽത്ത്‌ തുടങ്ങിയവ ഇവയിൽ എടുത്തു പറയത്തക്ക രീതിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

== കായികരംഗം ==

കേരളം കായികരംഗത്ത് മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളേക്കാൾ മികച്ചു നിൽക്കുന്നു. 1950കളിലാണ് കേരളം കായികരംഗത്ത് പേരെടുക്കുന്നത്. കായിക കേരളത്തിന്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്നത് ഗോദവർമ്മ രാജ (ജി.വി.രാജ) ആണ്. 1974ൽ ലോങ്ങ് ജമ്പിൽ 8.07 മീറ്റർ ചാടിയ [[ടി.സി. യോഹന്നാൻ]] ഇത്രയും ദൂരം ചാടുന്ന ആദ്യത്തെ ഏഷ്യക്കാരനായി. കേരളത്തിലെ മികച്ച് ഓൾ റൗണ്ടർ അത്‌ലറ്റായ സുരേഷ്ബാബു കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിൽ മെഡൽ നേടുന്ന ആദ്യത്തെ താരമായി മാറിയത് 1978-ലാണ്. ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ മെഡൽ നേടിയ ആദ്യത്തെ മലയാളി താരം [[ഓ.എൽ. തോമസ്]] ആണ്. ആദ്യത്തെ മലയാളി ഒളിമ്പ്യൻ [[സി.കെ. ലക്ഷ്മൺ|സി.കെ. ലക്ഷ്മണും]] അർജ്ജുനപുരസ്കാര ജേതാവ് [[സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|സി. ബാലകൃഷ്ണനുമാണ്]].

ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുത്ത ആദ്യത്തെ മലയാളി വനിതയായ [[പി.ടി. ഉഷ]] ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്, കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യാന്തര മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത് പുരസ്കാരങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടി കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനപാത്രമായി. ആദ്യമായി ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ കേരളത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച വനിത [[എം.ഡി. വത്സമ്മ|എം.ഡി. വത്സമ്മയാണ്]].

[[മേഴ്സി മാത്യു കുട്ടൻ]], [[ഷൈനി വിൽസൺ]], [[കെ.എം. ബീനാമോൾ]] [[ബോബി അലോഷ്യസ്]], [[അഞ്ജു ബോബി ജോർജ്ജ്]], [[കെ.സി. റോസക്കുട്ടി]], [[ചിത്ര കെ. സോമൻ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യാന്തര അത്‌ലറ്റുകളെ കേരളം വാർത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

കേരള വോളീബോൾ രംഗത്ത് നിന്ന് ലോകപ്രശസ്തിയിലേക്കുയർന്ന താരമാണ് [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]]. ഇന്ത്യക്കുവേണ്ടി യൂറോപ്യൻ വോളിബോൾ ലീഗിൽ കളിച്ച ആദ്യത്തെ ഏഷ്യക്കാരൻ അദ്ദേഹമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jimmy George |work=Sports Portal |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports |accessdate=11 November 2007 |url=http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514040141/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1950-ലാണ് കേരളത്തിൽ വോളിബോൾ അസോസിയേഷൻ രൂപം കൊണ്ടത്.

ഐ.എം. വിജയൻ, ജോപോൾ അഞ്ചേരി, വി.പി. സത്യൻ തുടങ്ങിയ മലയാളികളായ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഫുട്ബോൾ രംഗത്ത് തങ്ങളുടേതായ സ്ഥലം കണ്ടെത്തിയവരാണ് കേരളത്തിൽ നിന്ന് രഞ്ജി ട്രോഫി വഴി [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യയുടെ]] ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിൽ എത്തിയ രണ്ടു താരങ്ങളുണ്ട്. [[കോതമംഗലം|കോതമംഗലത്തുകാരനായ]] [[എസ്. ശ്രീശാന്ത്‌|ശ്രീശാന്ത്]] 2005 മുതൽ ഇന്ത്യൻ ടീമിൽ അംഗമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Wins World Twenty20 Thriller |publisher=The Hindu |date=25 September 2007 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |archive-date=2013-01-10 |archive-url=https://archive.today/20130110234429/http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പ്യൻ]] [[ടി.സി. യോഹന്നാൻ|ടി.സി. യോഹന്നാന്റെ]] മകൻ [[ടിനു യോഹന്നാൻ]] ആണ് ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ടീമിൽ കളിച്ച മറ്റൊരു മലയാളി.&lt;ref&gt;{{cite web |title=It's advantage Tinu at the Mecca of cricket |publisher=The Hindu |date=13 June 2002 |accessdate=11 November 2011 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/13/stories/2002061300030400.htm |archive-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111220419/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/06/13/stories/2002061300030400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Squad Profiles: Tinu Yohannan |publisher=[[BBC Sport]] |year=2002 |accessdate=11 November 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/england/england_v_india_2002/india_player_profiles/2049702.stm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Warriors from Kerala |publisher=The Hindu |date=20 January 2002 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/20/stories/2002012000160300.htm |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727023034/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/20/stories/2002012000160300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[സഞ്ജു വി. സാംസൺ]] [[2013 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഐ.പി.എൽ. 2013]]ലെ മികച്ച യുവതാരത്തിനുള്ള പുരസ്കാരവും, അർദ്ധസെഞ്ച്വറി നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ താരമെന്ന ബഹുമതിയും നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== വാർത്താ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ ==
ഒമ്പത് ഭാഷകളിലായി ഒരു ഡസനിലധികം വർത്തമാനപത്രങ്ങൾ കേരളത്തിൽ നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=rniindia&gt;{{cite web| url = https://rni.nic.in/pii.htm| title = General Review| accessdate = 01 September 2006| publisher = Registrar of Newspapers for India| archive-date = 2006-07-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20060713215421/http://www.rni.nic.in/pii.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ഇവയിൽ കൂടുതലും ഉള്ളത് മലയാളത്തിലും, ഇംഗ്ലീഷിലുമാണ്. ഇവയിൽ [[മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം|മലയാള മനോരമ]], [[മാതൃഭൂമി]], [[സുപ്രഭാതം]], [[മാധ്യമം]], [[സിറാജ് ദിനപത്രം|സിറാജ്]], [[തേജസ്‌ ദിനപത്രം|തേജസ്]], [[ജന്മഭൂമി]], [[ദേശാഭിമാനി]], [[ജനറൽ ദിനപത്രം|ജനറൽ]] '','' [[ജനയുഗം]], [[ചന്ദ്രിക ദിനപത്രം|ചന്ദ്രിക]], [[ദീപിക ദിനപത്രം|ദീപിക]], [[വർത്തമാനം ദിനപത്രം|വർത്തമാനം]], [[വീക്ഷണം ദിനപത്രം|വീക്ഷണം]], [[കേരളകൗമുദി ദിനപത്രം|കേരളകൗമുദി]], എന്നീ ദിനപത്രങ്ങളും [[വനിത]], [[ഗൃഹലക്ഷ്മി]], [[മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[ഭാഷാപോഷിണി]], [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[രിസാല വാരിക]], [[പ്രബോധനം വാരിക ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി ആനുകാലികങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

[[ദൂരദർശൻ]] ആണ് ആദ്യമായി ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത് തുടങ്ങിയത്. അതിനെക്കൂടാതെ ഇന്ന് [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]], [[കൈരളി ടി.വി|കൈരളി]], [[മഴവിൽ മനോരമ]], [[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ]], [[അമൃത ടി.വി.|അമൃത]], [[ജയ്‌ഹിന്ദ് ടി.വി.]], [[ഫ്‌ളവേഴ്‌സ് ടെലിവിഷൻ|ഫ്ലവേഴ്സ്]], [[സഫാരി ടിവി]] തുടങ്ങി 39 സ്വകാര്യചാനലുകളും ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. മലയാളത്തിലെ ടെലിവിഷൻ വാർത്താ ചാനലുകളാണു [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|കൈരളി പീപ്പിൾ]], [[ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ്‌]], [[24 ന്യൂസ്]], [[മനോരമ ന്യൂസ്]], [[മാതൃഭൂമി ന്യൂസ്]], [[ജനം ടി.വി]], [[റിപ്പോർട്ടർ (ടെലിവിഷൻ ചാനൽ)|റിപ്പോർട്ടർ]], ന്യൂസ് 18 കേരളം, [[മീഡിയാവൺ ടിവി]] എന്നിവ. [[ആകാശവാണി]] ആണ് പ്രധാന റേഡിയോ പ്രക്ഷേപകർ. ഇവരെക്കൂടാതെ സ്വകാര്യ റേഡിയോ നിലയങ്ങളായ [[റെഡ്‌.എഫ്.എം. 93.5|റെഡ് എഫ്.എം]], [[റേഡിയോ മാംഗോ 91.9|റേഡിയോ മാംഗോ]], [[ക്ലബ് എഫ്.എം.|ക്ലബ് എഫ്.എം]] [[റേഡിയോ മിർച്ചി]] [[ബിഗ് എഫ്. എം]] എന്നിവയും ഉണ്ട്. [[ബി.എസ്.എൻ.എൽ]], [[ജിയോ]], [[വോഡാഫോൺ ഇന്ത്യ|വോഡഫോൺ-ഐഡിയ]], [[എയർടെൽ]] എന്നീ മൊബൈൽ സേവനദാതാക്കളാണ്‌ കേരളത്തിലുള്ളത്. [[ഗൂഗിൾ ന്യൂസ്‌|ഗൂഗിൾ ന്യൂസിന്റെ]] മലയാളം പതിപ്പ് 2008 സെപ്റ്റംബറിൽ നിലവിൽ വന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.google.com/news?ned=ml_in|title=Google Malayalam News}}&lt;/ref&gt; [[ബി.എസ്.എൻ.എൽ.]], [[ഏഷ്യാനെറ്റ് സാറ്റലൈറ്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്]], [[കെ.സി.സി.എൽ]], [[വി.എസ്.എൻ.എൽ.]] എന്നിവ നൽകുന്ന [[ ഇന്റർനെറ്റ്]]-[[ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ്]] സർവ്വീസുകൾ കേരളത്തിലെ ഒട്ടുമിക്ക നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ലഭ്യമാണ്‌.
==ചലച്ചിത്ര വ്യവസായം==
കേരളത്തിന് തനതായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] വ്യവസായം ഉണ്ട്. മലയാളം കൂടാതെ ഇംഗ്ലീഷ്, തമിഴ്, ഹിന്ദി  എന്നീ ഭാഷകളിലുമുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങളും ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. മലയാള ചലച്ചിത്ര നടനായ [[പ്രേംനസീർ]] 720 ചിത്രങ്ങളിൽ നായകവേഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm|title=Magic of Sophia Loren|date=2003-10-02|work=The Hindu|access-date=2009-07-15|archive-date=2003-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20031130011344/http://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കളായ [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]], [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] 7 തവണ മികച്ച നടനുള്ള അവാർഡുകൾ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sura's Year Book 2006 |author=Subburaj V.V.K |page=620|isbn=978-81-7254-124-8 |url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC |publisher=Sura Books |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ==
[[നാഷണൽ ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോ]]യുടെ കണക്കനുസരിച്ച് (2006) ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അക്രമം നടക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനം കേരളത്തിനാണ്. കേരളത്തിൽ ക്രിമിനൽ കേസുകൾ കൂടുതലായി റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്യപ്പെടുകയും, കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത് കൊണ്ട് കൂടിയാണ് ഇത്.&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;[http://www.mathrubhumi.com/php/newsDetails.php?news_id=122200&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=&amp;previous=Y മാതൃഭൂമി വാർത്ത]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2006-ൽ 6365 അക്രമക്കേസുകളാണ് കേരളത്തിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. [[ബീഹാർ]] (8259 കേസുകൾ), [[മഹാരാഷ്ട്ര]] (7453 കേസുകൾ) ആണ് ഒന്നും രണ്ടും സ്ഥാനങ്ങളിൽ &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. കേരളത്തിലെ ഒരു ലക്ഷം ആളുകളിൽ 20.19 പേർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. ദേശീയ ശരാശരി 5.82 മാത്രമാണ്&lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;.{{തെളിവ്}}
==സാമൂഹിക സുരക്ഷ==
സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ക്ഷേമരാഷ്ട്രം എന്ന സങ്കല്പങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സമൂഹത്തിൽ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും തുല്യനീതി ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 1975 സെപ്റ്റംബർ 9 മുതലാണ് കേരളത്തിൽ സാമൂഹ്യനീതി വകുപ്പ് പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത്. വൃദ്ധർ, അംഗപരിമിതർ, ട്രാൻസ് ജെൻഡർ വ്യക്തികൾ, മുൻതടവുകാർ, തടവുകാർ, തുടങ്ങിയവർക്കുവേണ്ടി വിവിധ ക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും സേവനങ്ങളും വകുപ്പിനുകീഴിൽ ആവിഷ്ക്കരിച്ച് നടപ്പിലാക്കി വരുന്നു. വയോജന പെൻഷൻ, വിധവാ പെൻഷൻ തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ നൽകി വരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ തുക തീരെ കുറവാണ്, നിത്യ ചിലവുകൾക്ക് തികയുന്നില്ല, പലപ്പോഴും പണം വൈകി മാത്രം ലഭിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ പരാതികൾ പലപ്പോഴും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.

== കുടിവെള്ളം ==

കേരളത്തിലെ 70 ശതമാനം പേർക്കും ശുദ്ധജലം അവരവരുടെ വീടുകളിൽ ഉള്ള [[കിണർ]], കുളം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാകുന്നുണ്ട് എന്നത് കേരളത്തിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഭാഗ്യമാണ്. 17.2 ശതമാനം പേർക്ക് ഭാഗികമായേ ശുദ്ധജലം ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ നഗരങ്ങളിലും മറ്റും സർക്കാർ ശുദ്ധജലം കുഴലുകളിൽ എത്തിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ സമുദ്രതീരത്ത് കിടക്കുന്ന [[വൈപ്പിൻ]] പോലുള്ള ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലാണ് ശുദ്ധജലക്ഷാമം ഏറ്റവും രൂക്ഷം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter5.pdf |title=ശുദ്ധജല സ്രോതസ്സുകളേക്കുറിച്ച് കേരള ജല അതോറിറ്റിയുടെ പി.ഡി.എഫ്. ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 24 |access-date=2007-03-24 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928090345/http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter5.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; നദികളിൽ നിന്നും പാടങ്ങളിൽ നിന്നും അനുവദനീയമായ അളവിലും കൂടുതൽ മണൽ എടുക്കുന്നത് തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പലയിടങ്ങളിലും വേനൽകാലത്ത് ജലക്ഷാമം രൂക്ഷമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

== ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങൾ ==

കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ [[മലയാളം|മലയാളവും]], ഔദ്യോഗിക മുദ്ര [[അശോകസ്തംഭം|അശോകസ്തംഭത്തിന്]] ഇരുവശവുമായി നിൽക്കുന്ന ആനകളുമാണ്. [[തെങ്ങ്|തെങ്ങാണ്]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വൃക്ഷം. [[മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ|മലമുഴക്കി വേഴാമ്പലിന്]] ഔദ്യോഗിക പക്ഷിയുടേയും [[ഇന്ത്യൻ ആന|ഇന്ത്യൻ ആനയ്ക്ക്]] ഔദ്യോഗിക മൃഗത്തിന്റേയും സ്ഥാനമുണ്ട്. [[കണിക്കൊന്ന]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പുഷ്പവും, [[കരിമീൻ]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മത്സ്യവും,&lt;ref name=&quot;കരിമീൻ&quot;&gt;{{cite news|title=കരിമീൻ ഇനി സംസ്ഥാന മത്സ്യം|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/400359/2010-07-08/kerala|accessdate=8 July 2010|newspaper=മാതൃഭൂമി|archive-date=2010-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010092418/http://mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/400359/2010-07-08/kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ചക്ക]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫലവും,{{citation needed}} [[ഇളനീർ]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പാനീയവും ആണ്.{{citation needed}}
&lt;gallery widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങൾ&quot;&gt;
പ്രമാണം:Laburnum anagyroides hanging flower cluster.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പൂവായ [[കണിക്കൊന്ന]]
പ്രമാണം:1859-Martinique.web.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വൃക്ഷമായ [[തെങ്ങ്]]
പ്രമാണം:ThiruvambadyShivasundar.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മൃഗമായ [[ഇന്ത്യൻ ആന]]
പ്രമാണം:Doppelhornvogel-09.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പക്ഷിയായ [[മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ]]
പ്രമാണം:കരിമീൻ.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മത്സ്യമായ [[കരിമീൻ]]
പ്രമാണം:Coconut Drink, Pangandaran.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പാനീയമായ [[ഇളനീർ]]
പ്രമാണം:Jackfruit ചക്ക.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫലമായ [[ചക്ക]] 
&lt;/gallery&gt;

== ചിത്രങ്ങൾ ==

&lt;gallery widths=&quot;150&quot; height=&quot;120px&quot; perrow=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
പ്രമാണം:Aranmula-boat race- Kerala-India-1.jpg|ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ചു നടത്തപ്പെടുന്ന [[വള്ളംകളി]] മത്സരങ്ങൾ ലോക പ്രശസ്തമാണ്‌.
പ്രമാണം:Thiruvathirakali kerala.jpg|[[തിരുവാതിരക്കളി]] ഓണത്തിനോടനുബന്ധിച്ചും മറ്റും കേരളത്തിലും വിദേശമലയാളികൾ ഉള്ളയിടത്തും നടത്തപ്പെടുന്നു.
പ്രമാണം:Margamkali.jpg|[[മാർഗ്ഗംകളി]] ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായത്തിലെ ഒരുകലാ രൂപം 
File:Puliyoor Kali Theyyam at Mathamangalam.jpg|പുലിയൂർകാളി തെയ്യം
പ്രമാണം:Thirayattam- (Karumakam &amp; kariyathan thira).JPG|തിറയാട്ടം - കരുമകനും കരിയാത്തനും.
&lt;/gallery&gt;


{{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|Northwest = [[അറബിക്കടൽ]]
|North     = [[കർണ്ണാടക]]
|Northeast = [[കർണ്ണാടക]]
|West      = [[അറബിക്കടൽ]]
|Center = കേരളം
|South     = [[തമിഴ്നാട്]]
|Southwest = [[അറബിക്കടൽ]]
|Southeast = [[തമിഴ്നാട്]]
|East      = [[തമിഴ്നാട്]]
|}}

== കുറിപ്പുകൾ ==

&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;

'''ക'''.{{Note_label|ക|ക|none}} കേരളത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ ലേഖനത്തിൽ &quot;ഭൂമുഖത്ത് ഇതുപോലെ മറ്റൊരു നാടില്ല&quot; എന്നാണ്‌ വിവരിക്കുന്നത്.

'''ഖ'''.{{Note_label|ഖ|ഖ|none}} തിരുവിതാംകൂർ രാജകൊട്ടാരത്തിലേക്ക് 4000 പറ നെല്ലും 110 പറ ഞവര അരിയും ഒന്നര പറ ഊര അരിയുമാണ് നൽകി വന്നിരുന്നത് ഇത് മാർച്ച് 2 നാണ് നിർത്തലാക്കിയത്.

&lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{commons|Kerala}}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;

; സർക്കാർ
* [http://www.kerala.gov.in കേരള ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ |date=2006-01-18 }}
* [http://www.keralacm.gov.in കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]
* [http://www.censuskerala.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007005011/http://www.censuskerala.org/ |date=2006-10-07 }}
* [http://www.ktdc.com/ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ വെബ് സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
; പൊതു വിജ്ഞാനം
* [http://www.britannica.com/ebc/article-9369072 എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാണിക്കയിലെ രേഖകൾ]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/315300/Kerala എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാണിക്കയിലെ രേഖകൾ]
&lt;/div&gt;

{{CMs of Kerala}}
{{Governers of Kerala}}
{{Kerala Dist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
{{kerala|show=show}}
{{Geographic location|Centre = Kerala
|North= [[Karnataka|കർണ്ണാടകം]]
|Northeast =
|East = [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്]]
|Southeast =
|South= [[Indian Ocean|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]]
|Southwest =
|West = [[Lakshadweep Sea|ലക്ഷദ്വീപ് കടൽ]]
|Northwest = [[Mahé, India|മയ്യഴി]]
}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളം| ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും]]
[[വർഗ്ഗം:ചിത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കേണ്ട താളുകൾ]]</text>
      <sha1>h17bqb53zbbn837ybe05lc2l0ybyx4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665665</id>
      <parentid>4665663</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */ ബ്രാഹ്മിൻസിനെ പൊക്കി പറയേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ? അവരുടെ സ്വത്തല്ല കേരളം</comment>
      <origin>4665665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400155" sha1="bd2n8kz0t8ukwlj3xbeg5e75694qf3p" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kerala}} 
{{featured}}
{{Infobox state
| name                            = 
| type                            = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]
| nickname         kerala             = ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്&lt;br/&gt; നാളികേരങ്ങളുടെ നാട്&lt;br/&gt;വൃക്ഷങ്ങളുടെ നാട്&lt;br/&gt; സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ തോട്ടം''
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a = Rice fields of Kuttanad.jpg
| photo2a =Munnar Top station.jpg 
| photo2b =Boat Beauty W.jpg 
| photo3a = Athirappilly Waterfalls 1.jpg
| photo3b =Kathakali performance.jpg  
| photo4a = 01KovalamBeach&amp;Kerala.jpg
| photo5a =Kerala Government Secretariat.jpg

| spacing = 2
| position = center
| size = 220
| border = 0
| color = #FFFFFF 
| foot_montage = മുകളിൽനിന്ന്:&lt;br/&gt; [[കുട്ടനാട്|കുട്ടനാട്ടിലെ]] നെൽവയലുകൾ, [[മൂന്നാർ|മൂന്നാറിലെ]] തേയിലത്തോട്ടം, ആലപ്പുഴയിലെ [[കെട്ടുവള്ളം]], [[അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]], [[കഥകളി]], [[കോവളം]] ബീച്ച്, തിരുവനന്തപുരത്തെ [[കേരള ഗവൺമെൻ്റ് സെക്രട്ടേറിയേറ്റ്|ഭരണസിരാകേന്ദ്രം]] 
}}
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| image_shield gallery [new]      = Emblem of Kerala state Vector.svg
| shield_alt                      = 
| image_map                       = IN-KL.svg
| map_alt                         = 
| map_caption                     = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] കേരളം
| image_map1                      = Kerala locator map.svg
| map_caption1                    = കേരളത്തിന്റെ ഭൂപടം
| image_flag                      = 
| coor_pinpoint                   = [[തിരുവനന്തപുരം]]
| coordinates                     = {{coord|8.5|77|region:IN-KL|display=inline,title}}
| subdivision_type                = രാജ്യം
| subdivision_name                = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1               = [[Regions of India|മേഖല]]
| subdivision_name1               = [[South India|ദക്ഷിണേന്ത്യ]]
| established_title               = രൂപീകരണം
| established_date                = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1956|11|1}}
| parts_type                      = [[ജില്ല|ജില്ലകൾ]]
| parts_style                     = para
| p1                              = [[Districts of Kerala|14]]
| seat_type                       = തലസ്ഥാനം
| seat                            = [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat1_type                      = മറ്റു പ്രധാനനഗരങ്ങൾ  [[കൊച്ചി]] [[കോഴിക്കോട്]], [[കൊല്ലം]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]],
| government_footnotes            = 
| governing_body                  = [[Government of Kerala|കേരള സർക്കാർ]]
| leader_title                    = [[ഗവർണ്ണർ]]
| leader_name1                    = [[V. D. Satheesan|വി.ഡി. സതീശൻ ]] ([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഐ.എൻ.സി]])
| leader_title2                   = [[Legislature of Kerala|നിയമനിർമ്മാണം]]
| leader_name2                    = [[ഏകസഭ]], [[കേരള നിയമസഭ]] (140{{ref|leg|*}} സീറ്റുകൾ)
| leader_title3                   = നീതിന്യായം
| leader_name3                    = [[Kerala High Court|കേരള ഹൈക്കോടതി]]
| leader_title4                   = നിയോജക മണ്ഡലങ്ങൾ
| leader_name4                    = [[കേരള നിയമസഭ|നിയമസഭ]]: 140
[[കേരളത്തിലെ ലോകസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ|ലോക്സഭ]]: 20
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 38863
| area_note                       = 
| area_rank                       = 22-ാമത്
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 900
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/ Census of India], 2011. Census Data Online, Population.&lt;/ref&gt;
| population_total                = 33387677
| population_as_of                = 2011
| population_rank                 = 13-ാമത്
| population_density_km2          = auto
| population_note                 = 
| timezone                        = [[ഔദ്യോഗിക_ഇന്ത്യൻ_സമയം|ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻസമയം (IST)]]
| utc_offset                      = +05:30
| iso_code                        = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| blank_name_sec1                 = [[മാനവ വികസന സൂചിക]]
| blank_info_sec1                 = {{increase}} 0.835&lt;ref name=&quot;IDHR 2011&quot; &gt;{{cite web |title=India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion |url=http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |publisher=Institute of Applied Manpower Research, [[Planning Commission (India)|Planning Commission]], [[Government of India]] |accessdate=17 October 2012 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106031556/http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;വളരെ ഉയർന്നത്&lt;/span&gt;)
| blank1_name_sec1                = HDI റാങ്ക്
| blank1_info_sec1                = 1-ാം (2011)
| blank_name_sec2                 = [[:en:Literacy_in_India|സാക്ഷരത]]
| blank_info_sec2                 = {{IncreaseNeutral}}96.2%  (ഇന്ത്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം)&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/9-litercy-26-30.pdf&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec2                = ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ
| blank1_info_sec2                = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| website                         = [http://kerala.gov.in/ kerala.gov.in]
| footnotes                       = {{note|leg|*}} 140 തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്, 1 നാമനിർദ്ദേശം
| official_name                   = കേരളം
| unemployment_rate               = 
| registration_plate              = KL
| leader_title1                   = [[Chief Ministers of Kerala|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| leader_name                     = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
| population_demonym              = കേരളീയൻ, കേരളീയർ, മലയാളി
| translit_lang1                  = 
| native_name                     = ''Kēraḷam''
| native_name_lang                = ml
| length_km                       = 560
| width_km                        = 70
| elevation_max_point             = [[ആനമുടി]]
| elevation_max_m                 = 2,695
| elevation_min_m                 = −2.7
| elevation_min_point             = [[കുട്ടനാട്]]
| demographics_type1              = [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം|ജിഡിപി]]
| demographics1_title1            = ആകെ (2022-2023)
| demographics1_info1             = {{increase}} {{INRConvert|11.32|lc}}
| Demographics section 1 title 2  = 
| Demographics section 1 title 3  = 
| Demographics section 1 info 2   = 
| Demographics section 1 info 3   = &lt;!--
--&gt;
}}
{{കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങൾ}} 
{{Keralahistory}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനമാണ്, '''കേരളം'''. 1956 നവംബർ 1 ന് സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം രൂപീകൃതമായ ഇത്, രാജ്യത്തെ മലയാളം സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ ഒരൊറ്റ സംസ്ഥാനമാക്കി ഏകീകരിച്ചു. കേരളം രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ സംസ്ഥാനമാണ്. വടക്കൻ [[അക്ഷാംശം]] 8° 17' 30&quot; നും 12° 47'40&quot; നുമിടയ്ക്കും കിഴക്കൻ [[രേഖാംശം]] 74° 27'47&quot; നും 77° 37'12&quot; നുമിടയ്ക്കുമായി ഈ സംസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 38,863 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റര് (15,005 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള കേരളം, പ്രധാനമായും പശ്ചിമഘട്ടവും ലക്ഷദ്വീപ് കടലും ചേർന്ന തീരദേശ സമതലങ്ങളുടെ ഒരു ഭാഗമാണ്, കിഴക്കും [[തമിഴ്‌നാട്]], വടക്ക് കിഴക്ക് [[കർണാടകം]] പടിഞ്ഞാറൻ പരിസരത്ത് അറബിക്കടലിലെ ലക്ഷദ്വീപ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവയുമാണ് പതിനൊന്നുമുതൽ 121 കിലോമീറ്റർവരെ വീതിയും 580 കിലോമീറ്റർ നീളവുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ. 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 33 ദശലക്ഷം നിവാസികളുള്ള കേരളം, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള 13-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമാണ്.

ബിസി 3000 മുതൽക്കുതന്നെ കേരളം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന കയറ്റുമതിക്കാരായിരുന്നു. ഈ മേഖലയിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന രാജ്യമായ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര രാജവംശം]] സമുദ്ര വാണിജ്യത്തിലൂടെയാണ് പ്രാമുഖ്യ നേടിയത്. പക്ഷേ പലപ്പോഴും അയൽരാജ്യങ്ങളായ ചോള, പാണ്ഡ്യ രാജവംശങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ നേരിട്ടിരുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം പോർച്ചുഗീസ് വ്യാപാരികളെ കേരളത്തിലേക്ക് ആകർഷിച്ചതോടെ ഇന്ത്യയിൽ യൂറോപ്യൻ കോളനിവൽക്കരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. 1947-ൽ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനുശേഷം, തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച റിപ്പബ്ലിക്കിൽ ചേരുകയും 1949-ൽ ലയിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1956-ൽ, മുൻ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനവുമായി പെരിഫറൽ പ്രദേശങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്തുകൊണ്ട് ആധുനിക കേരള സംസ്ഥാനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇക്കാലത്ത്  [[മലയാളം|മലയാളഭാഷ]] സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന ‌([[കന്യാകുമാരി]] ജില്ലയും, [[തെങ്കാശി]] ജില്ലയിലെ [[ചെങ്കോട്ട]]&lt;nowiki/&gt;ത്താലൂക്കിൻറെ കിഴക്കേഭാഗവുമൊഴികെ) തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യം, പണ്ടത്തെ [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]] രാജ്യം, പഴയ മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തിലെ തുളുനാട് ഉൾപ്പെടുന്ന കാസറഗോഡ് താലൂക്ക് (ഇപ്പോൾ [[കാസറഗോഡ് ജില്ല]]) എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ചേർത്ത് [[1956]]-ലാണ്‌ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ കേരളസംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിച്ചത്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന കന്യാകുമാരി ജില്ലയും ചെങ്കോട്ടൈ താലൂക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും കേരളത്തിൽനിന്ന് അടർത്തിമാറ്റി മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തു  തിരുവനന്തപുരം കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരമാണെങ്കിൽ, കൊച്ചി മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശം സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രദേശമാണ്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ മലയാളമാണ്, ഇംഗ്ലീഷിനൊപ്പം, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായും ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 1984 മുതൽ കേരളത്തിൽ 14 ജില്ലകളുണ്ട്.

വൈവിദ്ധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം, ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട അമ്പതുസ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്നാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്.{{Ref_label|ക|ക|none}}&lt;ref&gt; [http://www.nationalgeographic.com/traveler/kerala.html ട്രാവലർ മാഗസിനിൽ കേരളത്തെപറ്റി ശേഖരിച്ച തീയതി 2007 മാർച്ച് 24]&lt;/ref&gt; മലയാളം പ്രധാനഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരമാണ്‌]]. മറ്റു പ്രധാനനഗരങ്ങൾ [[കൊച്ചി]] (വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം), [[കോഴിക്കോട്]], [[കൊല്ലം]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]], [[കോട്ടയം]] എന്നിവയാണ്‌. [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[കഥകളി]], [[പടയണി]],  
[[ആയുർവേദം]], [[തെയ്യം]]  മാപ്പിളപാട്ട് തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിന്റെ പുകഴേറ്റുന്നു. [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]]&lt;nowiki/&gt;ക്കും കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ ജോലിചെയ്യുന്ന മലയാളികൾ കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാനഘടകമാണ്.&lt;!--[[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരവുമായി]] കേരളത്തിനു ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതും കേരളത്തിന്റെ പുരാതനചരിത്രം ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തോളം പഴക്കമുള്ളതെന്നു തെളിയിക്കുന്നു.{{fact}}--&gt;

1950കളിൽ വളരെ പിന്നോക്കാവസ്ഥയിലായിരുന്ന [[കേരളം]] അരനൂറ്റാണ്ടിനിടയിൽ വൻ മാറ്റങ്ങൾക്കു സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;!--ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും സാമൂഹിക പുരോഗതി കൈവരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ്‌ കേരളം.{{തെളിവ്}}--&gt; വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ആധുനികതയുടേയും വിദേശജോലി വരുമാനത്തിന്റെയും സ്വാധീനമാണ് ഇതിന് കാരണം. [[സാക്ഷരത]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], [[ആരോഗ്യം]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അഥവാ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുക തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കേരളം കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ വികസിത രാജ്യങ്ങളുടേതിനോടു കിടപിടിക്കുന്നതാണ്‌. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസനത്തെ [[കേരളാ മോഡൽ]] എന്ന പേരിൽ പല രാജ്യാന്തര സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞരും പഠനവിഷയമാക്കിയിട്ടുണ്ട്‌. കേരളത്തിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക്, [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്]] രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന മലയാളികളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് മലബാറിൽ. ഇന്ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ]], [[യുകെ]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] തുടങ്ങിയ വികസിത പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ ശക്തമായ മലയാളികളുടെ സാന്നിധ്യം കാണാം. പല വിദേശ വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും മലയാളികളായ നഴ്സുമാർ ഉന്നത പദവികളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, ഇടുക്കി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള വിദഗ്ദ ജോലിക്കാരും നഴ്സുമാരും ആണ് ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറെയും എന്ന്‌ പറയാം. പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ മികച്ച നഴ്സുമാർ എന്ന അംഗീകാരവും മലയാളികളായ നഴ്സുമാർക്ക് ലഭിക്കാറുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;ashanet&quot;&gt;http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html&lt;/ref&gt;

വിവിധ സാമൂഹികമേഖലകളിൽ കൈവരിച്ച ചില നേട്ടങ്ങൾമൂലം കേരളം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 91% സാക്ഷരതയാണ്‌ അതിലൊന്ന്. ഇത്, ഇന്ത്യയിലെതന്നെ ഏറ്റവുമുയർന്ന സാക്ഷരതാ നിരക്കാണ്‌.&lt;ref name=&quot;nfhsindia.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nfhsindia.org/pdf/KE.pdf |title=2005-2006 National Family Health Survey |access-date=2009-07-15 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217193846/http://www.nfhsindia.org/pdf/KE.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/literates1.aspx Census India - Number of Literates &amp; Literacy Rate]&lt;/ref&gt; 2005-ൽ ട്രാൻസ്പരൻസി ഇന്റർനാഷണൽ നടത്തിയ ഒരു സർവ്വേപ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കുറവ് അഴിമതിനടക്കുന്ന സംസ്ഥാനം കേരളമാണ്‌.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Corruption Study&amp;nbsp;— 2005 |publisher=[[Transparency International]] |accessdate=2007-11-11 |url=http://www.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive__1/india_corruption_study_2005 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012150233/http://transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive__1/india_corruption_study_2005 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rem1&quot;&gt;{{cite web|url=http://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html|title=Kerala's Gulf connection: Emigration, remittances and their macroeconomic impact 1972-2000|year=2002|author=K.P. Kannan, K.S. Hari}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rem2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iss.nl/content/download/8303/81035/file/Panel%202_Rajan.pdf|format=PDF|title=Remittances and its impact on the Kerala Economy and Society|year=2007|author=S Irudaya Rajan, K.C. Zachariah|access-date=2009-07-15|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225101006/http://www.iss.nl/content/download/8303/81035/file/Panel%202_Rajan.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abroad&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2007/09/07/world/asia/07migrate.html?_r=1&amp;pagewanted=1|title=Jobs Abroad Support ‘Model’ State in India|publisher=New York Times|year=2007}}&lt;/ref&gt;

== പേരിനുപിന്നിൽ ==

'''കേരളം''' എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റി വിഭിന്നങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.
* ''കേരവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സ്ഥലം'' എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''കേരളം'' എന്ന പേരുണ്ടായെന്ന അഭിപ്രായമാണ് ഏറ്റവും പ്രബലം. '''കേരം''' എന്ന പദവും സ്ഥലം എന്നർത്ഥം വരുന്ന '''അളം''' എന്ന പദവുംചേർന്നാണ്, '''കേരളം''' എന്ന പേരുണ്ടായതെന്ന വാദം ഈ അഭിപ്രായത്തെ ബലപ്പെടുത്തുന്നു.

* മറ്റൊരഭിപ്രായം അറബിസഞ്ചാരികളാണ് പേരിന്റെ ഉല്പത്തിക്കു പിന്നിലെന്നാണ്. കേരളത്തിന്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യവും സമ്പദ്സമൃദ്ധിയും കണ്ട്, അവർ അല്ലാഹു അനുഗ്രഹിച്ച നാട് എന്നർത്ഥത്തിൽ '''ഖൈറുള്ള''' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നത്രെ. അതു ലോപിച്ചാണ്, കേരളം എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണത്. &quot;മലബാർ&quot; എന്ന പദം അറബികൾവഴി ലഭിച്ചതാണെന്നതാണ്‌, ഈ അഭിപ്രായത്തിനു കൂടുതൽ പിന്തുണനല്കുന്നത്. &quot;മഹൽ&quot; എന്ന പദവും &quot;ബുഹാർ&quot; എന്ന പദവും ചേർന്നാണു മലബാർ എന്ന പദമുണ്ടായതത്രേ. &quot;മഹൽബുഹാർ&quot; എന്നാൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ നാട് എന്നർത്ഥം. അതു പിന്നീടു ലോപിച്ചാണ്, മലബാർ എന്നായത്. കേരളീയരല്ലാതെ, മറ്റാരും കേരളം എന്ന തികച്ചു പറയുന്നില്ലെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇംഗ്ലീഷിൽ &quot;M &quot; എന്ന അക്ഷരമുണ്ടായിട്ടും &quot;കേരള&quot; എന്നാണ് ഇംഗ്ലീഷിലെഴുതുന്നത്. ഇക്കാര്യവും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമായിപ്പറയുന്നു.&lt;ref&gt; {{cite book |last=മുഹമ്മദ്കുഞ്ഞി|first=പി.കെ.|authorlink=പി.കെ.മുഹമ്മദ്കുഞ്ഞി |title=മുസ്ലീങ്ങളും കേരളസംസ്കാരവും|year=1982|publisher=കേരളസാഹിത്യഅക്കാദമി|location= തൃശൂർ|isbn= }}&lt;/ref&gt;

* കേരളം എന്ന പേരു്, [[കേരളചരിത്രം|‘ചേരളം’]] എന്ന പദത്തിൽനിന്നുദ്ഭവിച്ചതാണെന്നാണ്, മറ്റൊരു വാദം. ചേർ, അഥവാ ചേർന്ത എന്നതിന്, ചേർന്ന എന്നാണർത്ഥം. കടൽമാറി കരകൾ കൂടിച്ചേർന്ന എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുദ്ഭവിച്ചതെന്ന് ഒരു കൂട്ടർ കരുതുന്നു. [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തിലെ]] നെയ്തൽ തിണൈ എന്ന ഭൂപ്രദേശത്തിൽവരുന്ന ഇവിടം, കടൽചേരുന്ന ഇടം എന്നയർത്ഥത്തിൽ ചേർ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചേർ+അളം എന്നതിന്, സമുദ്രമെന്ന അർത്ഥവുമുണ്ട്. കടലോരമെന്ന സൂചനയാണ് ചേരളം തരുന്നത്. ചേരലർ കടലോരത്തിന്റെ അധിപരുമായി.&lt;ref&gt; സോമൻ ഇലവുംമൂട്; പ്രാചീനകേരളചരിത്രസംഗ്രഹം; താൾ 42, ധന്യാ ബുക്സ്, പുതുപ്പള്ളി, ഏപ്രിൽ 2000. &lt;/ref&gt;

* [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര രാജാക്കന്മാരിൽ]]&lt;nowiki/&gt; നിന്നുമാകാം പേർ വന്നതെന്നാണ്, മറ്റൊരഭിപ്രായം.&lt;ref&gt; മനോരമ ഇയർ ബുക്ക് 2006 താൾ 372. മനോരമ പ്രസ്സ് കോട്ടയം &lt;/ref&gt; ഇവരുടെ പേർ തന്നെ '''ഥേര''' എന്ന [[പാലി]] വാക്കിൽനിന്നുത്ഭവിച്ചതാണ് എന്നാണ് മറ്റൊരു മതം. അതിനു [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതവുമായി]] ബന്ധംകാണുന്നു. '''ഥേരൻ''' എന്ന വാക്കിന്, വലിയേട്ടൻ എന്നാണു വാച്യാർത്ഥം. ബുദ്ധമതത്തിലെ [[ഥേരവാദം|ഥേരവാദമതത്തിൽപെട്ടവരായിരുന്നു]] ചേരരാജാക്കന്മാർ എന്നു കരുതുന്നു. ഥേര എന്ന വാക്ക്, പാലിയിൽനിന്ന്, [[താലവ്യവത്കരണം]] എന്ന സ്വനനയപ്രകാരം ചേരൻ എന്നായതാണെന്നും, സ്ഥലമെന്ന അർത്ഥത്തിലുള്ള പാലിപദമായ തളം, ആദിലോപംപ്രാപിച്ച് അളം ആയതാണെന്നും ഇക്കൂട്ടർ വിശ്വസിക്കുന്നു. കേരളം ഒരുകാലത്ത് [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതക്കാരുടെ]] പ്രബലകേന്ദ്രമായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം ബലപ്പെടുത്തുന്നതാണീ വാദം.&lt;ref&gt; {{cite book |last=പി.ഒ. |first=പുരുഷോത്തമൻ |authorlink=പി.ഒ.  പുരുഷോത്തമൻ|title=ബുദ്ധന്റെ കാല്പാടുകൾ - പഠനം |year=2006 |publisher=പ്രൊഫ. വി. ലൈല |location= കേരളം |isbn= 81-240-1640-2 }} &lt;/ref&gt;

* വീരകേരളന്റെ നാടായതിനാൽ കേരളം എന്ന പേർവന്നുവെന്നും ഒരു വിശ്വാസമുണ്ട്.&lt;ref&gt;മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് പ്ലസ് 2008 &lt;/ref&gt;

* മലഞ്ചെരിവ് എന്നർത്ഥമുള്ള ചാരൽ എന്ന തമിഴ്പദത്തിൽനിന്നാണ് ചേരൽ ഉണ്ടായതെന്നും അതാണ്, കേരളമായതെന്നുമുള്ള മറ്റൊരു വാദവും നിലനിൽക്കുന്നു.

* ചേരം (കേരളം) എന്ന വാക്ക്, നാഗം (പാമ്പ്) എന്നതിന്റെ തൽസമമാണെന്ന് എൽ.എ. അനന്തകൃഷ്ണയ്യർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt; L. A. Ananthakrishna Iye: The Ethnographical survey of Cochin state. Monograph no:10 1906 &lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ ദ്രാവിഡരുടെ നാഗാരാധനകാരണമായിരിക്കണം ഒരുപക്ഷേ ഈ പേരുവരാനിടയായത്.

*കേരം എന്നത്, ചേരം എന്നതിന്റെ കർണ്ണാടകോച്ചാരണമാണെന്ന് ഡോക്ടർ [[ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഗോകർണ്ണത്തിനും, കന്യാകുമാരിക്കുമിടയിലുള്ള പ്രദേശത്തിന് ആദ്യകാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ചേരം എന്നപേര്, കേരളം ആയി മാറിയതാണെന്ന് അദ്ദേഹം സമർത്ഥിക്കുന്നു.&lt;ref name=keralam343&gt;{{cite book|title=കേരളചരിത്രം|last=പ്രൊഫസ്സർ.എ.|first=ശ്രീധരമേനോൻ|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2007|isbn=81-264-1588-6|page=26|quote=കേരളം എന്ന പേരിന്റെ ഉൽപത്തി}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Kerala-map-ml.png|thumb|250px|കേരളത്തിന്റെ ജില്ല തിരിച്ചുള്ള ഭൂപടം]]

മൗര്യ ചക്രവർത്തിയായ അശോകൻ (ബി.സി. 274–237) അവശേഷിപ്പിച്ച ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ശിലാ ലിഖിതത്തിൽ കേരളം എന്ന വാക്ക് ആദ്യമായി കേരളപുട്ടോ ('ചേര [കളുടെ] മകൻ') എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാസനകളിലൊന്നാണിത്.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=P. C. Alexander |title=Buddhism in Kerala |pages=23}}&lt;/ref&gt;  അക്കാലത്ത്, ഈ പ്രദേശത്തെ മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നിനെ ക്ലാസിക്കൽ തമിഴിൽ ചേരളം എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്: ചേരയും കേരയും ഒരേ പദത്തിന്റെ വകഭേദങ്ങളാണ്.&lt;ref name=&quot;Sainz1972&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicasio Silverio Sainz |url=https://books.google.com/books?id=AOEBAAAAMAAJ |title=Cuba y la Casa de Austria |publisher=Ediciones Universal |year=1972 |page=120 |access-date=6 January 2013}}&lt;/ref&gt;  ചേരൽ എന്ന പദം കേരള രാജാക്കന്മാരുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന രാജവംശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കൂടാതെ 'തടാകം' എന്നതിന്റെ പഴയ തമിഴ് പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. &lt;ref name=&quot;Marr1985&quot;&gt;{{Cite book |last=John R. Marr |url=https://books.google.com/books?id=x3gOAAAAYAAJ |title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature |publisher=Institute of Asian Studies |year=1985 |page=263}}&lt;/ref&gt; കേരളം എന്നത് ക്ലാസിക്കൽ തമിഴ് ചെറിവ്-ആലം 'ഒരു കുന്നിന്റെയോ പർവത ചരിവിന്റെയോ തകർച്ച' &lt;ref name=&quot;AlexDeborah2014&quot;&gt;{{Cite book |last1=Rayson K. Alex |url=https://books.google.com/books?id=1swxBwAAQBAJ&amp;pg=PA226 |title=Culture and Media: Ecocritical Explorations |last2=S. Susan Deborah |last3=Sachindev P.S. |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2014 |isbn=978-1-4438-6190-8 |page=226}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadasivan2000&quot;&gt;{{Cite book |last=S. N. Sadasivan |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;pg=PA101 |title=A Social History of India |publisher=APH Publishing |year=2000 |isbn=978-8176481700 |page=101}}&lt;/ref&gt;  അല്ലെങ്കിൽ ചേര ആലം 'ചേരരുടെ നാട്' എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ഒരു നാടോടി പദോൽപ്പത്തി കേരളത്തെ മലയാള പദമായ കേര 'തെങ്ങ്', ആലം 'ഭൂമി' എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്; അതിനാൽ, 'തേങ്ങകളുടെ നാട്',&lt;ref name=&quot;PreedyWatson2011&quot;&gt;{{Cite book |last1=Victor R. Preedy |url=https://books.google.com/books?id=C6lYoH8rwywC&amp;pg=PT400 |title=Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention |last2=Ronald Ross Watson |last3=Vinood B. Patel |publisher=Academic Press |year=2011 |isbn=978-0-12-375689-3 |page=400}}&lt;/ref&gt;തെങ്ങുകളുടെ സമൃദ്ധി കാരണം നാട്ടുകാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിളിപ്പേരാണ് ഇത്&lt;ref name=&quot;PreedyWatson2011&quot;/&gt;വിദേശ വ്യാപാര വൃത്തങ്ങളിൽ കേരളത്തെ മലബാർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. കോസ്മാസ് ഇൻഡിക്കോപ്ലൂസ്റ്റസിന്റെ (ക്രി.വ. ആറാം നൂറ്റാണ്ട്) കാലം മുതൽ തന്നെ അറബ് നാവികർ കേരളത്തെ മാലെ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.
=== കേരളം എന്ന് പുനർനാമകരണം ===
സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മലയാള നാമമായ കേരളം എന്ന് പേര് മാറ്റണമെന്ന് ദീർഘകാലമായി ആവശ്യമുണ്ട്. ഔദ്യോഗികമായി, മലയാളത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരളം' (കേരളം) എന്നാണ്, അതേസമയം അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് 'കേരള' എന്നാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; 2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, 2024 ജൂണിൽ കേരള നിയമസഭ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരള' എന്നതിൽ നിന്ന് 'കേരളം' എന്നാക്കി മാറ്റാൻ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 പ്രകാരം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് മലയാളി സ്വത്വം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഭേദഗതി ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച രണ്ട് പ്രമേയങ്ങളും മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web | last=TNIE online desk | first=Agencies | title=Ahead of polls, Union Cabinet approves Kerala's renaming to 'Keralam' | website=The New Indian Express | date=2026-02-24 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/24/union-cabinet-approves-keralas-renaming-to-keralam-ahead-of-polls | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

2026 ഫെബ്രുവരി 24 ന് കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ ഈ നിർദ്ദേശം അംഗീകരിച്ചു. മന്ത്രിസഭയുടെ അംഗീകാരത്തെത്തുടർന്ന്, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 ലെ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി 2026 ലെ കേരള (പേരുമാറ്റം) ബിൽ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് റഫർ ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | title=Kerala will now be called Keralam | website=India Today | date=2026-02-24 | url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-cabinet-approves-proposal-renaming-kerala-to-keralam-2873528-2026-02-24 | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

കേരള നിയമസഭയുടെ അംഗീകാരത്തിനുശേഷം, ഈ ബിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും പാസായാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗികമായി കേരളം എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

==ഭാഷ==
[[പ്രമാണം:Collage malayalam letters.svg|ലഘുചിത്രം|മലയാളഭാഷയിലെ ലിപികൾ]]
കേരളീയരുടെ പൊതുവ്യവഹാരഭാഷ, ദ്രാവിഡഭാഷാഗോത്രത്തില്പെട്ട [[മലയാളം|മലയാളമാണ്]]. പ്രാഗ്കാലതമിഴിൽനിന്നു രൂപംകൊണ്ടതാണു മലയാളം. [[വട്ടെഴുത്ത്|വട്ടെഴുത്തുലിപികളിലാണ്]] ആദ്യകാലമലയാളം എഴുതപ്പെട്ടുപോന്നത്. വട്ടെഴുത്തുലിപികളുടേയും [[ഗ്രന്ഥലിപി| ഗ്രന്ഥലിപികളുടേയും]] സങ്കലനത്തിലൂടെയാണ്, ഇന്നത്തെ മലയാളലിപിസഞ്ചയം ഉരുത്തിരിയുന്നത്. സി.ഇ. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെയാണ്, ഇന്നെഴുതപ്പെടുകയും കേൾക്കപ്പെടുകയുംചെയ്യുന്ന മലയാളം, ഏറെക്കുറെ രൂപപ്പെടുന്നത്. നിത്യവ്യവഹാരഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായി വാമൊഴിവൈവിദ്ധ്യം, ഇന്നും വളരെയേറെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വരമൊഴിയുടെ കാര്യത്തിൽ കേരളമൊട്ടാകെ പണ്ടുമുതൽക്കേ ഏകമാനത കൈവരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭാഷയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച്, ഇപ്പോഴും തർക്കംനിലനിൽക്കുന്നു

== കേരളം എന്ന് പുനർനാമകരണം ==
സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മലയാള നാമമായ കേരളം എന്ന് പേര് മാറ്റണമെന്ന് ദീർഘകാലമായി ആവശ്യമുണ്ട്. ഔദ്യോഗികമായി, മലയാളത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരളം' (കേരളം) എന്നാണ്, അതേസമയം അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് 'കേരളം' എന്നാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;  2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, 2024 ജൂണിൽ കേരള നിയമസഭ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരള' എന്നതിൽ നിന്ന് 'കേരളം' എന്നാക്കി മാറ്റാൻ ഏകകണ്ഠമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 പ്രകാരം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് മലയാളി സ്വത്വം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഭേദഗതി ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച രണ്ട് പ്രമേയങ്ങളും മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

2026 ഫെബ്രുവരി 24 ന് കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ ഈ നിർദ്ദേശം അംഗീകരിച്ചു. മന്ത്രിസഭയുടെ അംഗീകാരത്തെത്തുടർന്ന്, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 3 ലെ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി 2026 ലെ കേരള (പേരുമാറ്റം) ബിൽ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് റഫർ ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;


കേരള നിയമസഭയുടെ അംഗീകാരത്തിനുശേഷം, ഈ ബിൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും പാസായാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗികമായി കേരളം എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

== ചരിത്രം ==
{{Main|കേരള ചരിത്രം}}
പ്രാകൃതകാലം മുതലേയുള്ള നിരവധി മനുഷ്യപ്രയാണങ്ങളുടേയും അവയിൽനിന്നുരുത്തിരിഞ്ഞ അധിവാസകേന്ദ്രങ്ങളുടേയും തുടർച്ചയുടെ ബാക്കി പത്രമാണ്‌ ഇന്നത്തെ കേരളം.ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഈ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തീരദേശത്ത് ആദ്യമായി എത്തിപ്പെട്ടവർ [[നെഗ്രിറ്റോയ്ഡ്]]-[[ആസ്ത്രലോയ്ഡ്]] വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ടവരായിരുന്നിരിക്കണം എന്നാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ പ്രാകൃതകാലത്ത് ഇന്നുകാണുന്ന സമതലങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ ഇക്കൂട്ടർ മുഖ്യമായും വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഉയർന്ന നിരപ്പിലുള്ള മലമ്പ്രദേശങ്ങളാണ് സ്വാഭാവികമായും താവളമാക്കിയത്. ഇവർ മുഖ്യമായും നായാട്ടിലൂടെയും വനങ്ങളിലെ കായ്കനികൾ ഭക്ഷിച്ചുമാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. [[കൃഷി]] അവർക്ക് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. ഇവരുടെ പിന്മുറക്കാർ ഇന്നും കേരളത്തിൽ അവശേഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. കിഴക്കൻ മലകളിലും കാടുകളിലും കണ്ടുവരുന്ന [[പണിയർ]], [[ഇരുളർ]], [[കുറിച്യർ]], [[മുതുവാൻ|മുതുവാന്മാർ]], മലയരയർ, [[മലവേടർ]], [[ഉള്ളാടർ]], [[കാണിക്കാർ]] തുടങ്ങിയ ആദിവാസികൾ ഇവരുടെ പിൻഗാമികൾ ആണ്.&lt;ref&gt; [[മാതൃഭൂമി]] ഇയർബുക്ക് പ്ലസ് 2008 &lt;/ref&gt; 

[[പ്രമാണം:Muniyara.jpg|thumb|left|ശിലായുഗത്തിലേതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[മുനിയറകൾ]] കേരളത്തിലെ [[മറയൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത്.]]
പിന്നീട് കടന്നുവന്നവരാണ് [[ദ്രാവിഡർ]]. കടൽ കുറേക്കൂടി പിൻവാങ്ങി കൂടുതൽ സമതലപ്രദേശങ്ങൾ ഉയർന്നുവരികയും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ കാര്യമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തതിനുശേഷമാണ് ഇതെന്നാണ് ചരിത്രഗവേഷകർ കരുതുന്നത്. മഹാശിലസംസ്കാരത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാക്കൾ ഇവരാണ്. കേരളത്തിൽ നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും ഈ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. കൃഷി അറിയാമായിരുന്ന ഇവർ ആദിമനിവാസികൾ അധിവസിച്ചിരുന്ന വനങ്ങളിലേക്ക് കടക്കാതിരിക്കുകയോ ആദിമനിവാസികൾ സമതലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറാതിരിക്കുകയോ ചെയ്തിരിക്കാം. ഈ ആദിമനിവാസികൾ തങ്ങളുടേതായ ചുറ്റുപാടുകളിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ അയൽക്കാരുമായി കൊള്ളക്കൊടുക്കകളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതായി പിൽക്കാലത്തെ [[സംഘസാഹിത്യം|സംഘം കൃതികളിൽ]] നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഇവർ [[കാളി]], പൂർവ്വികർ(മുത്തപ്പൻ), പ്രകൃതിശക്തികൾ, മലദൈവങ്ങൾ എന്നിവരെ ആരാധിച്ചിരുന്നു.

[[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളും]] [[പുരാണം|പുരാണങ്ങളും]] രചിക്കപ്പെട്ടതിനു ശേഷം ഇന്നത്തെ രൂപത്തിലേക്ക് എത്തിപ്പെടുമ്പോഴേക്ക് ഏതായാലും കേരളം എന്ന വാക്ക് ഒരു സ്വതന്ത്രാസ്തിത്വം നേടിയിരുന്നു. ബി.സി.എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം 41ആം സർഗത്തിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. [[സുഗ്രീവൻ]], വാനരന്മാരെ ദക്ഷിണദേശത്തേയ്ക്കയക്കുമ്പോൾ കാണാവുന്ന രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി [[രാമായണം|രാമായണത്തിൽ]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:
{{Rquote|left|&lt;poem&gt;
നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ
സർവമേവാനുപശ്യത
തഥൈവാന്ധ്രാൻ ച പൗണ്ഡ്രാൻ ച 
ചോളാൻ പാണ്ഡ്യാൻ ച കേരളാൻ&lt;/poem&gt;|||രാമായണം, കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം.&lt;ref&gt;[http://sa.wikisource.org/wiki/किष्किन्धाकाण्डे_एकचत्वारिंशः_सर्गः_॥४-४१॥ Wikisource-രാമായണം &quot;नदीम् गोदावरीम् चैव सर्वम् एव अनुपश्यत । तथैव आन्ध्रान् च पुण्ड्रान् च चोलान् पाण्ड्यान् केरलान् ॥४-४१-१२॥]&lt;/ref&gt;}}

ഹിന്ദു പുരാണത്തിലെ ദശാവതാര കഥകളിൽ, കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ആറാമത്തെ അവതാരമായ (അവതാരമായ) മഴു വഹിച്ച യോദ്ധാവായ മുനി പരശുരാമൻ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്തു. തൽഫലമായി, കേരളത്തെ പരശുരാമ ക്ഷേത്രം (&quot;പരശുരാമന്റെ നാട്&quot;) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;S. C. Bhatt, Gopal K. Bhargava (2006) &quot;Land and People of Indian States and Union Territories: Volume 14.&quot;, p.18&lt;/ref&gt;  ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, പരശുരാമൻ കടലിന് കുറുകെ മഴു  എറിഞ്ഞു. മഴു എറിഞ്ഞ ദൂരമത്രയും വെള്ളം വഴി മാറിപ്പോകയും. ഉയർന്നുവന്ന ഈ ഭൂമി ഗോകർണ്ണം മുതൽ കന്യാകുമാരി വരെ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aiya VN |title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press |pages=210–212 |year=1906 |accessdate=12 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=RdzaPW-kEvQC}}&lt;/ref&gt; ഉയർന്നുവന്ന ഭൂമി ഉപ്പുരസമുള്ളതും വാസയോഗ്യമല്ലാത്തതുമായിരുന്നു, അതിനാൽ പരശുരാമൻ സർപ്പരാജാവായ വാസുകിയെ വിളിച്ചു. അദ്ദേഹം മണ്ണിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ വിഷം തുപ്പി, അതിനെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമിയാക്കി മാറ്റി. ആദരസൂചകമായി, വാസുകിയെയും എല്ലാ പാമ്പുകളെയും ഭൂമിയുടെ സംരക്ഷകരായി നിയമിച്ചു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലോ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലോ എഴുതിയ കേരളോൽപ്പതിയിൽ ഈ ഇതിഹാസം വികസിപ്പിക്കുകയും ക്രോഡീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭൂവുടമസ്ഥത, ഭരണം തുടങ്ങിയ ആദ്യകാല കേരള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെ ഇത് പരശുരാമന്റെ കഥയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|author=M. T. Narayanan|title=Agrarian Relations in Late Medieval Malabar|url=https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC&amp;pg=PA17|accessdate=28 July 2012|date=1 January 2003|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-135-9|pages=16–18}}&lt;/ref&gt;  മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, ചേര രാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവൻ തന്റെ കുന്തം കടലിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് തന്റെ ആധിപത്യത്തെ പ്രതീകപ്പെടുത്തിയിരിക്കാം.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srinivisa Iyengar |first=P. T. |title=History of the Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |year=1929 |isbn=978-8120601451 |location=Madras |page=515}}&lt;/ref&gt;

കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രമുഖ പുരാണ കഥാപാത്രമാണ് മഹാബലി. കേരളത്തിൽ ഭൂമി ഭരിച്ചിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു അസുരനും ഒരു  നീതിമാനായ രാജാവുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി നാടുകടത്തി. മറുപടിയായി, ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു. അദ്ദേഹം തന്റെ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരമായ വാമനനായി അവതരിച്ചു. ക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ മഹാബലിയെ പാതാളത്തിലേക്ക് (പാതാളത്തിലേക്ക്) തള്ളിവിട്ടു. ജനകീയ വിശ്വാസമനുസരിച്ച്, മഹാബലി വർഷത്തിലൊരിക്കൽ കേരളത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ഇത് ഓണം ഉത്സവമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Rinehart2004&quot;&gt;{{cite book|author=Robin Rinehart|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&amp;pg=PA146|accessdate=28 July 2012|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-905-8|page=146}}&lt;/ref&gt; 18 പുരാണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള മത്സ്യപുരാണം,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldberg|first=Ellen|title=The Lord who is Half Woman: Ardhanārīśvara in Indian and Feminist Perspective|url=https://books.google.com/books?id=xUhlxBozntoC&amp;pg=PA20|year=2002|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-5325-4|page=20|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kemmerer|first=Lisa|title=Animals and World Religions|url=https://books.google.com/books?id=iFEL2yjkbAAC&amp;pg=PA78|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991255-1|page=78|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;  കേരളത്തിലെയും തമിഴ്‌നാട്ടിലെയും മലയ പർവതനിരകളിലാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ആദ്യ അവതാരമായ മത്സ്യത്തിന്റെയും പ്രദേശത്തിന്റെ ആദ്യ മനുഷ്യനും ഭരണാധികാരിയുമായ രാജാവ് മനുവിന്റെയും കഥ  നടന്നത്  എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. 
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dalal|first=Roshen|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&amp;pg=PA250|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|page=250|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ragozin|first=Zenaide A.|title=Vedic India As Embodied Principally in the Rig-veda|url=https://books.google.com/books?id=T16d-eRG5VkC&amp;pg=PA341|year=2005|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4179-4463-7|page=341|accessdate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt;

[[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിൽ]] ഭാരതഭൂമിയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ ദ്രമിഡം, കേരളം, കർണാടകം മുതലായ നാമങ്ങൾ വരുന്നു. അതിനാൽ [[വ്യാസൻ]] ഭാരതമെഴുതിയ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളരാജ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അത് ദ്രാവിഡദേശത്തുനിന്നും ഭിന്നമായിരുന്നു എന്നും മനസ്സിലാക്കാം. മഹാഭാരതത്തിൽ ആദിപർവം 175ആം അധ്യായത്തിലും, സഭാപർവം 31ആം അധ്യായത്തിലും, വനപർവം 254ആം അധ്യായത്തിലും, ദ്രോണപർവം 70ആം അധ്യായത്തിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. രുക്മിണീസ്വയംവരത്തിൽ സംബന്ധിക്കുന്നതിനായി ദക്ഷിണദേശത്തുനിന്നും ചോളനും, പാണ്ഡ്യനും, കേരളനും വിദർഭ രാജധാനിയിൽ സന്നിഹിതരായിരുന്നതായി [[ഭാഗവതം]] ദശമസ്കന്ധത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം, അഗ്നിപുരാണം എന്നിവയിലും കേരളത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്.

പുരാണങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞ് ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് അവ ഇന്നത്തെ മട്ടിലായതെന്നും അതിനിടെ അവയിൽ പ്രക്ഷിപ്തമായി പലതും കടന്നുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും പണ്ഡിതമതമുണ്ട്.

കേരളത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ രേഖ ക്രിസ്തുവിനു മുമ്പ് 272-നും 232-നും ഇടയിൽ മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] സ്ഥാപിച്ച ഒരു ശിലാഫലകത്തിൽ (രണ്ടാം ശിലാശാസനം) നിന്നാണ് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt; {{cite book | last = പി.കെ. | first = ബാലകൃഷ്ണൻ| authorlink = പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ | title = ജാതിവ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും| publisher = [[കറൻറ് ബുക്സ്]] തൃശൂർ| year = 2005 | doi = | isbn = 81-226-0468-4 }} &lt;/ref&gt; കേരളരാജാവിന്റെ പേര് അശോകശാസനത്തിൽ പറയുന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടെ '''കേരളപുത്ര''' എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നത് കേരളമാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ശിലാശാസനം 13-ലും ഇതേരീതിയിലുള്ള പരാമർശം കാണാം. താമ്രപർണി എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന പ്രദേശം ഇന്നത്തെ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയാണ്]].

കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി.സി.ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ ഫൊണീഷ്യന്മാർ കേരളതീരത്തുള്ള ഓഫിർ എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=rockliff&gt;{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |author2= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE &amp; ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=2|url=}}&lt;/ref&gt; ബൈബിളിൽ പലയിടത്തായി കേരളത്തെ പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ  എസ്തറിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി മാർച്ച് 473 ബി.സി. കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. 

ക്രിസ്തുവിനു ശേഷമുളള ആദ്യനൂറ്റാണ്ടുകളിലെ ഗ്രീക്ക്, റോമൻ, [[ചൈനീസ്‌ ഭാഷ|ചൈനീസ്]] യാത്രാരേഖകളിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റിയുളള വിവരണങ്ങൾ കാണാം. ക്രി.മു. 302 സെലൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ അയച്ച സഞ്ചാരിയായ മെഗസ്തനീസിന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ കേരളത്തെപ്പറ്റിയും ഇവിടത്തെ തുറമുഖത്തെപ്പറ്റിയും വിവരണം ഉണ്ട്. ക്രി.വ. ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ട പെരിപ്ലസ് എന്ന സഞ്ചാരസാഹിത്യത്തിൽ കേരളത്തിനെക്കുറിച്ച് നിരവധി പരാമർശങ്ങൾ ഉണ്ട്.

പുരാതന കാലം മുതൽ കേരളം [[ചേര രാജവംശം|ചേര രാജവംശത്തിനു]] കീഴിലായിരുന്നു. [[തമിഴ്]] ആയിരുന്നു ചേരൻമാരുടെ വ്യവഹാര ഭാഷ. തമിഴിൽ നിന്നും വേറിട്ട് മലയാള ഭാഷ ഉത്ഭവിച്ചതോടെയാണ് കേരളത്തിന്റെ തനതു ചരിത്രം പിറക്കുന്നത്. ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലേ കേരളത്തിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിനു പ്രചാരം ലഭിച്ചു. ക്രിസ്തുവിനു മുൻപു തന്നെ കേരളീയർ യഹൂദരുമായി വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രിസ്തു ശിഷ്യനായ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമസിന്റെ]] കേരളത്തിലേക്കുളള വരവിനു കളമൊരുക്കിയതു ഈ ബന്ധമാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനു വളരെക്കാലം മുന്നേ തന്നെ ബുദ്ധ-ജൈനമതങ്ങളും കേരളത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടു കൂടി ബുദ്ധമതം ക്ഷയിക്കുകയും ഹിന്ദുമതം പ്രബലമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കേരളത്തിലെത്തിയ അറബി വ്യാപാരികളാണ് മലബാറിലെ പ്രബലമായ മുസ്ലിം ജനവിഭാഗത്തിന്റെ പിറവിക്കു പിന്നിൽ.

പത്താം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ കേരളത്തിൽ പ്രാദേശികമായി അസംഖ്യം ജന്മി പ്രഭുക്കന്മാർ വളർന്നു വന്നു. ഇവരുടെ അധികാരവടംവലികൾക്കും ബലപരീക്ഷണങ്ങൾക്കുമൊടുവിൽ ആത്യന്തികമായി, പതിനെട്ടാംനൂറ്റാണ്ടോടെ. [[സാമൂതിരി]], [[കൊച്ചി]] രാജാവ്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജാവ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പ്രധാന അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. വടക്ക് [[ചിറക്കൽ]], [[കോലത്തിരി]], വള്ളുവകോനാതിരി,  തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങളും മലബാറിൽ  ചെറിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ [[അറക്കൽ|അറക്കലും]] തിരൂർ സ്വരൂപവും, കുറുബ്രാനാട്, കടത്തനാട്, കൊടുങ്ങല്ലൂര് രാജവംശവും മേൽക്കൊയ്മ  നിലനിർത്തിപ്പോന്നു. തുടർന്നാണ് കേരളം വിദേശാധിപത്യത്തിനു കീഴിലാവുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷുകാർ അധികാരമുറപ്പിക്കുന്ന കാലമായപ്പോഴേക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ മുഴുവൻ ബ്രിട്ടീഷ്‌‌ [[മലബാർ]], കൊച്ചി, [[തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്ക് കീഴിലായി.

[[പ്രമാണം:Calicut 1572.jpg|thumb|left|400px| 1572 ലെ കാലിക്കറ്റ് പോർട്ട് - പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ കാലത്ത് വരച്ചത്, ജോർജ്ജ് ബ്രൗൺ ഫ്രാൻസ് ഹോഗെൻബെർ എന്നിവരുടെ ചിവിയേറ്റ്സ് ഓർബിസ് ടെറാറും എന്ന അറ്റ്ലസിൽ നിന്ന്]]

പോർച്ചുഗീസ് സഞ്ചാരിയായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] [[1498]]-ൽ കേരളത്തിൽ എത്തിയത് കേരളത്തിൽ നിന്നുളള സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിൽ അറബികളുടെ മേൽക്കോയ്മ തകർക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ആയിരുന്നു. അതുവരെ യൂറോപ്പുമായുളള വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളുടെയെല്ലാം ഇടനിലക്കാർ അറബികളായിരുന്നു. ഏതായാലും കേരളത്തിന്റെ കടൽമുഖങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ വ്യാപാരികൾക്കു മുന്നിൽ തുറക്കപ്പെട്ടതോടെ ഭൂമിമലയാളത്തിന്റെ ചരിത്രഗതി മാറിമറിഞ്ഞു. ഇതോടെ കേരളത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ പുതിയ അദ്ധ്യായം തുറക്കുകയായി. കേരള ചരിത്രത്തിൽ ക്രമബദ്ധമായ രേഖകൾ പാശ്ചാത്യനാടുകളിൽ ലഭ്യമാകുന്നത് [[വാസ്കോഡഗാമ]]യുടെ കേരള സന്ദർശനത്തോടെയാണ്.&lt;ref&gt;
എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ. വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം ശുകപുരം, കേരളം 1987 &lt;/ref&gt;

പോർച്ചുഗീസുകാരെത്തുടർന്ന് ഡച്ചുകാരും ഫ്രഞ്ചുകാരും അവസാനമായി ബ്രിട്ടീഷുകാരും കേരളത്തിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കേരളചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന ഏടുകളിലെല്ലാം വിദേശാധിപത്യത്തിനെതിരെ നടന്ന നിരവധി സമരങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയും.

[[പ്രമാണം:De Lannoy Surrender.JPG|thumb|[[Dutch East India Company|ഡച്ച്]] കമാന്ററായ [[Eustachius De Lannoy|ഡി. ലെനോയ്]] [[Marthanda Varma|മാർത്താണ്ഡവർമ്മക്ക്]] മുൻപിൽ [[Battle of Colachel|കുളച്ചൽ യുദ്ധത്തിനു]] ശേഷം [[Padmanabhapuram Palace|പത്മനാഭകൊട്ടാരത്തിൽ]] വച്ച് കീഴടങ്ങുന്നു]]
ബ്രിട്ടീഷുകാർ കേരളത്തിൽ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചതുമുതൽ '''കേരളം''' [[തിരുവിതാംകൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[മലബാർ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി തിരിഞ്ഞുകിടക്കുകയായിരുന്നു. [[മലബാർ]] പ്രദേശം [[മദിരാശി സംസ്ഥാനം|മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണത്തിനു കീഴിലായിരുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലും]] [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലും]] നാട്ടുരാജാക്കൻമാരിലൂടെയായിരുന്നു ഭരണം. [[1947]]ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായ ശേഷം, ഐക്യകേരളത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടു. ഇതേത്തുടർന്ന്, [[1956]] [[നവംബർ 1|നവംബർ ഒന്നിനാണ്]] [[മലയാളം]] പ്രധാനഭാഷയായ പ്രദേശങ്ങളെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്തുകൊണ്ട് '''കേരളം''' എന്ന [[സംസ്ഥാനം]] രൂപവത്കരിച്ചത്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[നവംബർ 1|നവംബർ ഒന്ന്]] കേരളപ്പിറവിദിനമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
=== ചരിത്രാതീതകാലം ===
[[File:MarayoorDolmen.JPG|thumb|മറയൂരിൽ നവീനശിലായുഗക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഒരു ഡോൾമെൻ]]

ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം പുരാതന കാലത്ത് കടലിനടിയിൽ മുങ്ങിയിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ചങ്ങനാശ്ശേരിക്ക് സമീപമുള്ള സമുദ്ര ഫോസിലുകൾ കണ്ടെത്തിയത് ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Menon2007&quot;&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA20|accessdate=27 July 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=20–21}}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ ചരിത്രാതീത പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ മറയൂർ മേഖലയിലെ നിയോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിലെ [[പഴുതറ]]യും ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശികമായി ഇത് മുനി (സന്യാസി അല്ലെങ്കിൽ സന്യാസി), അറ (ഡോൾമെൻ) എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുനിയറ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;Unlocking the secrets of history&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Unlocking the secrets of history | date=6 December 2004 | accessdate= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;വയനാട്ടിലെ എടക്കൽ ഗുഹകളിലെ ശിലാ കൊത്തുപണികൾ നവീന ശിലായുഗ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഏകദേശം ക്രി.മു. 6000 മുതലുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&amp;pg=PA2184|accessdate=1 August 2012|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2184}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Travel and Tourism|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792:travel-and-tourism&amp;catid=271:about-kerala&amp;Itemid=2267|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|accessdate=12 November 2015|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114080354/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792%3Atravel-and-tourism&amp;catid=271%3Aabout-kerala&amp;Itemid=2267|url-status=dead}}&lt;/ref പുരാവസ്തു പഠനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലുടനീളമുള്ള മധ്യശിലായുഗം, നവീനശിലായുഗം, മെഗാലിത്തിക്ക് സ്ഥലങ്ങൾ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;AroraSingh116&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=116}}&lt;/ref&gt; പുരാവസ്തു പഠനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലുടനീളം മെസോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക്, മെഗാലിത്തിക് സ്ഥലങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|pages=118, 123}}&lt;/ref&gt;ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ആദ്യകാല കേരള സമൂഹത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വികസനം പാലിയോലിത്തിക് യുഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച് മെസോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക്, മെഗാലിത്തിക് കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെ പുരോഗമിച്ചു എന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;AroraSingh1999&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=123}}&lt;/ref&gt; ഈ വികാസത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വിദേശ സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകളും ഒരു പങ്കു വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;AroraSingh1999&quot;/&gt; വെങ്കലയുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുമ്പുയുഗത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്തും സിന്ധുനദീതട നാഗരികതയുമായി സാധ്യമായ ബന്ധങ്ങൾ ചില ചരിത്രകാരന്മാർ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=29 September 2009 |accessdate= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt;
=== പുരാതന ചരിത്രം ===
[[File:Silk route copy.jpg|thumb|225px|സിൽക്ക് റോഡ് മാപ്പ്. സുഗന്ധദ്രവ്യ വ്യാപാരം ജലപാതകളിലൂടെയായിരുന്നു (നീല)..]]
സുമേറിയൻ രേഖകൾ പ്രകാരം, ക്രി.മു. 3000 മുതൽ കേരളം ഒരു പ്രധാന സുഗന്ധദ്രവ്യ കയറ്റുമതിക്കാരനായിരുന്നു, ഇതിനെ &quot;സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെ ഉദ്യാനം&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;ഇന്ത്യയുടെ സുഗന്ധദ്രവ്യ ഉദ്യാനം&quot; എന്ന് ഇപ്പോഴും വിളിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-kerala-egypt-and-the-spice-link/article5625620.ece | first = Kaavya | last = Pradeep Kumar | work=The Hindu | title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link | date=28 January 2014 | accessdate=12 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC ''Striving for sustainability, environmental stress and democratic initiatives in Kerala''], p.&amp;nbsp;79; ISBN 81-8069-294-9, Srikumar Chattopadhyay, Richard W. Franke; Year: 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spiceHindu&quot;&gt;{{Cite news |title=Route it through the seas |newspaper=The Hindu |date=December 2016 |url=https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |access-date=2024-01-08 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305035957/https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |url-status=live |last1=Subramanian |first1=Archana }}&lt;/ref&gt;ബി.സി. 3-ഉം 2-ഉം സഹസ്രാബ്ദങ്ങളിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ പുരാതന ബാബിലോണിയക്കാരെയും അസീറിയക്കാരെയും ഈജിപ്തുകാരെയും മലബാർ തീരത്തേക്ക് ആകർഷിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ അറബികളും ഫൊനീഷ്യന്മാരും കേരളവുമായി വ്യാപാര ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Menon57&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA57|accessdate=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}&lt;/ref&gt;  അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത്, ചോള, പാണ്ഡ്യ, സത്യപുത്ര രാജ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ നാല് സ്വതന്ത്ര രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു കേരളപുത്ര നാട്. &lt;ref name=&quot;SmithJackson2008&quot;&gt;{{cite book|author1=Vincent A. Smith|author2=A. V. Williams Jackson|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&amp;pg=PA166|accessdate=1 August 2012|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|page=166}}&lt;/ref&gt; കേരളം ആസ്ഥാനമായുള്ള ആദ്യകാല പ്രധാന രാജവംശമായ ചേരന്മാരുടെ മറ്റൊരു പേരാണ് കേരളപുത്ര എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പൊതുവെ തിരിച്ചറിയുന്നു.&lt;ref name=&quot;The Cambridge Shorter History of India&quot;&gt;{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&amp;pg=PA193|accessdate=10 October 2012|publisher=CUP Archive|page=193|id=GGKEY:2W0QHXZ7K40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dwivedi1994&quot;&gt;{{cite book|author=Bhanwar Lal Dwivedi|title=Evolution of Education Thought in India|url=https://books.google.com/books?id=idERT6Tg4MMC&amp;pg=PA164|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1994|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-059-8|page=164}}&lt;/ref&gt;ചരിത്രപരമായി തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ, ഈ തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഒരുകാലത്ത് ഒരു പൊതു ഭാഷയും സാംസ്കാരിക ചട്ടക്കൂടും പങ്കിട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last=Kanakasabhai | first=V.
 | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago
 | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C
 | year=1997
 | publisher=Asian Educational Services
 | isbn=978-81-206-0150-5
 | accessdate=16 June 2009}}&lt;/ref&gt; ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചേരന്മാർ ഭരിച്ചപ്പോൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കേ അറ്റം പാണ്ഡ്യരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി&lt;ref name=&quot;Singh2008&quot;&gt;{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&amp;pg=PA385|accessdate=10 October 2012|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9|page=385}}&lt;/ref&gt;പുരാതന പാശ്ചാത്യ സ്രോതസ്സുകളിൽ അവരുടെ വ്യാപാര തുറമുഖം ചിലപ്പോൾ നെൽസിൻഡ (അല്ലെങ്കിൽ നീസിൻഡി) എന്ന് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last=Kanakasabhai | first=V.
 | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago
 | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C
 | year=1997
 | publisher=Asian Educational Services
 | isbn=978-81-206-0150-5
 | accessdate=16 June 2009}}&lt;/ref&gt; പിന്നീട്, ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പാണ്ഡ്യന്മാർ, ചേരന്മാർ, ചോളന്മാർ എന്നിവർക്കിടയിൽ മാറിമാറി വന്നു. ചേര പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കും വടക്കുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതന കേരളത്തിലെ മറ്റ് രണ്ട് രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു ആയ്‌മാരും മൂഷികന്മാരും. &lt;ref name=&quot;Shashi1996&quot;&gt;{{cite book|author=S. S. Shashi|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=lwswAQAAIAAJ|accessdate=10 October 2012|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7|page=1207}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramunny1993&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA3|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|page=3}}&lt;/ref&gt;

ബിസി അവസാന നൂറ്റാണ്ടുകളോടെ, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ വ്യാപാരത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളകിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി തീരം മാറി. പുരാതന ചൈന, പശ്ചിമേഷ്യ, ഈജിപ്ത്, ഗ്രീസ്, റോമൻ സാമ്രാജ്യം എന്നിവയുമായി ചേരന്മാർ വാണിജ്യ ബന്ധം നിലനിർത്തി. വിദേശ വ്യാപാര രേഖകളിൽ, ഈ പ്രദേശത്തെ മാലെ അല്ലെങ്കിൽ മലബാർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_054_1c_Minattur_MalayaWhatsInAName.pdf | title=Malaya: What's in the name | publisher=siamese-heritage.org | accessdate=7 August 2012 | author=Joseph Minattur | page=1}}&lt;/ref&gt; അക്കാലത്തെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങൾ മുസിരിസ്, ബെർക്കറൈ, നെൽസിൻഡ എന്നിവയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;&gt;{{cite book |author=K. K. Kusuman |title=A History of Trade &amp; Commerce in Travancore |publisher=Mittal Publications |year=1987 |isbn=978-81-7099-026-0 |url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC |pages=1–2 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; കേരളവുമായുള്ള റോമിന്റെ വാർഷിക വ്യാപാരത്തിന്റെ മൂല്യം 50 ദശലക്ഷം സെസ്റ്റർസെസ് ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]&lt;/ref&gt; സമകാലിക സംഘ സാഹിത്യത്തിൽ കുരുമുളകിന് പകരമായി സ്വർണ്ണം നിറച്ച റോമൻ കപ്പലുകൾ മുസിരിസിൽ എത്തിയതായി വിവരിക്കുന്നു. മൺസൂൺ കാറ്റിലൂടെ കേരളത്തിൽ എത്തിയ ആദ്യകാല പാശ്ചാത്യ വ്യാപാരികളിൽ ഒരാളാണ് സിസിക്കസിലെ യൂഡോക്സസ്. അദ്ദേഹം ബിസി 118 അല്ലെങ്കിൽ 166 ൽ ഈജിപ്തിലെ ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് ടോളമി രാജവംശത്തിലെ രാജാവായ ടോളമി എട്ടാമന്റെ രക്ഷാകർതൃത്വത്തിൽ യാത്ര ചെയ്തു. അഗസ്റ്റസിന്റെ ക്ഷേത്രവും പട്ടാളക്കാരായ റോമൻ പട്ടാളക്കാർക്കുള്ള ബാരക്കുകളും ഉൾപ്പെടെ പ്രദേശത്തെ തുറമുഖ നഗരങ്ങളിലെ റോമൻ സ്ഥാപനങ്ങൾ ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാനയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് റോമൻ കഴ്‌സസ് പബ്ലിക്കസിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന ഏക ഭൂപടമാണ്&lt;ref&gt;{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://books.google.com/books?id=te1sqTzTxD8C&amp;pg=PA246|accessdate=7 August 2012|date=1 December 2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08478-4|pages=246–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyengar_2001&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;

പശ്ചിമേഷ്യയിൽ നിന്നും തെക്കൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്നുമുള്ള വ്യാപാരികൾ കേരളത്തിൽ തീരദേശ താവളങ്ങളും വാസസ്ഥലങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |pages=192–195 |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;  കേരളവുമായുള്ള ജൂത ബന്ധം ബിസി 573 മുതലുള്ളതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Orpa Slapak&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9652781797&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=two%20millennia&amp;f=true ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. ISBN 965-278-179-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillel1832&quot;&gt;{{cite book|author=David D'Beth Hillel|title=The Travels of Rabbi David D'Beth Hillel: From Jerusalem, Through Arabia, Koordistan, Part of Persia, and India to Madras|url=https://books.google.com/books?id=j5NeAAAAcAAJ&amp;pg=PR9|year=1832|publisher=author|page=135}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Jews in India and the Far East|url=https://books.google.com/books?id=w_v-nQEACAAJ|year=1976|publisher=Greenwood Press|pages=24–26 | isbn=978-0-8371-2615-9 }}&lt;/ref&gt;  അറബി വ്യാപാരികൾക്ക് കുറഞ്ഞത് ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ കേരളവുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിൽ നിന്ന് അറബികൾ കൊണ്ടുവന്ന സാധനങ്ങൾ ഏദനിൽ ജൂതന്മാർക്ക് വിറ്റിരുന്നതായി ഹെറോഡൊട്ടസ് (ബിസി 484–413) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;/&gt;  ഈ അറബ് വ്യാപാരികൾ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുമായി വിവാഹബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് മുസ്ലീം മാപ്പിള സമൂഹത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;&gt;{{cite book |author=Rolland E. Miller |title=Hindu-Christian Dialogue: Perspectives and Encounters |publisher=Motilal Banarsidass Publications |year=1993 |isbn=978-81-208-1158-4 |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |page=50}}&lt;/ref&gt;എ.ഡി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ചില ക്രിസ്ത്യാനികൾ പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് കുടിയേറി ആദ്യകാല സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ചേർന്നു. ഇത് എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തോമസ് അപ്പോസ്തലന്റെ സുവിശേഷ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Erwin Fahlbusch&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=lZUBZlth2qgC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9780802824172&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=Muziris&amp;f=true ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing - 2008. p. 285. ISBN 978-0-8028-2417-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Geoffrey Wainwright |title=The Oxford History Of Christian Worship |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-513886-3 |url=https://books.google.com/books?id=h5VQUdZhx1gC |page=666 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; മാപ്പിള എന്ന പദം - യഥാർത്ഥത്തിൽ ബഹുമാന്യരായ വിദേശ സന്ദർശകർക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ബഹുമാനസൂചകമായിരുന്നു. പിന്നീട് ജൂത, സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ, മുസ്ലീം കുടിയേറ്റക്കാരുടെ പിൻഗാമികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. ഇത് യഥാക്രമം ജൂത മാപ്പിളമാർ, നസ്രാണി മാപ്പിളമാർ, മുസ്ലീം മാപ്പിളമാർ എന്നീ പദങ്ങൾ രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;BMalieckal&quot;&gt;* Bindu Malieckal (2005) Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India; The Muslim World Volume 95 Issue 2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Milton J, Skeat WW, Pollard AW, Brown L |title=The Indian Christians of St Thomas |url=https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3 |publisher=Cambridge University Press |date=31 August 1982 |isbn=0-521-21258-8 |page=[https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3/page/171 171]}}&lt;/ref&gt;  ഈ സമൂഹങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യകാല മതസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ചിലത് കേരളത്തിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;/&gt;  സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Susan Bayly |title=Saints, Goddesses and Kings |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-89103-5 |url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC |page=40 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളിയായ ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ് (CE 629-ൽ സ്ഥാപിതമായത്)&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M.E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;  കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള സജീവ സിനഗോഗായ പരദേശി സിനഗോഗ് (CE 1568-ൽ നിർമ്മിച്ചത്) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nathan Katz |title=Who Are the Jews of India? |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-21323-4 |url=https://books.google.com/books?id=ZWX6pF2PTJwC |page=245 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== മധ്യകാലഘട്ടം ==
[[File:3rd Tiruvalla Copper Plate.jpg|thumb|കുലശേഖര കാലഘട്ടത്തിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും വ്യാപാരി സംഘങ്ങളും വ്യാപാര കോർപ്പറേഷനുകളും വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് നൽകിയ തരിസപ്പള്ളി പ്ലേറ്റുകൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.]]
മഹോദയപുരത്തെ കുലശേഖര രാജവംശം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ ചേര രാജ്യം (ഏകദേശം 800–1102) കുലശേഖര വർമ്മൻ സ്ഥാപിക്കുകയും. ഇന്നത്തെ കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ആധുനിക തമിഴ്‌നാടിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പ്രദേശം ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു. കുലശേഖര കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ, നാഗർകോവിൽ മുതൽ തിരുവല്ല വരെയുള്ള തെക്കൻ പ്രദേശം ആയ് രാജവംശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ, ആയ്‌കൾക്ക് അവരുടെ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഈ പ്രദേശം കുലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. &lt;ref name=&quot;Balachand&quot;&gt;{{cite book|author=K. Balachandran Nayar|title=In quest of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ|accessdate=8 August 2012|year=1974|publisher=Accent Publications|page=86}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=97}}&lt;/ref&gt; കുലശേഖര ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, കല, സാഹിത്യം, വ്യാപാരം, ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഭക്തി പ്രസ്ഥാനം എന്നിവയിലെ വികാസങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു സമൃദ്ധമായ കാലഘട്ടം കേരളം അനുഭവിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=123–131}}&lt;/ref&gt;ഈ സമയത്താണ് തമിഴ് സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഭാഷാപരമായ വ്യത്യാസത്തിലൂടെ, ഒരു പ്രത്യേക കേരളീയ സ്വത്വം ഉയർന്നുവരാൻ തുടങ്ങിയത്. &lt;ref name=&quot;AsherKumari1997&quot;&gt;{{cite book|author1=R. E. Asher|author2=T. C. Kumari|title=Malayalam|url=https://books.google.com/books?id=uFQG2DCaIsIC|year=1997|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-02242-2|pages=24–27}}&lt;/ref&gt; ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി, രാജ്യം നാടുവാഴികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക പ്രഭുക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ പ്രവിശ്യയും ദേശങ്ങളായി വീണ്ടും വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. അവ ദേശവാസികളുടെ മേൽനോട്ടത്തിലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;/&gt;
== കൊളോണിയൽ ഭരണം ==
[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|കേരളത്തിലെത്താൻ വാസ്കോഡ ഗാമ സ്വീകരിച്ച വഴി (കറുപ്പിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു)]]
ഉയർന്നതും അവസാനവുമായ മധ്യകാലഘട്ടങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിൽ അറബ് വ്യാപാരികൾ സമുദ്ര കുത്തക കൈവശം വച്ചിരുന്നു. യൂറോപ്യൻ കണ്ടെത്തൽ കാലഘട്ടത്തിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം - പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളകിന്റെ - യൂറോപ്യൻ വാണിജ്യ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ ഈ ആധിപത്യം വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{cite book | last = Corn | first = Charles |author2=Glasserman, Debbie | title = The Scents of Eden: A History of the Spice Trade | publisher = Kodansha America |date=March 1999 | isbn = 1-56836-249-8}}&lt;/ref&gt; പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെ, കിഴക്കൻ സമുദ്ര പാതകളിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ നിയന്ത്രണം ഉറപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1498-ൽ കോഴിക്കോടിനടുത്തുള്ള കാപ്പാട് എന്ന സ്ഥലത്ത് വാസ്കോഡ ഗാമ എത്തിയതോടെ ഇത് കലാശിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Ravindran PN |title=Black Pepper: Piper Nigrum |publisher=CRC Press |year=2000 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=VaGCgSLrdr4C |page=3 |isbn=978-90-5702-453-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Curtin1984&quot;&gt;{{cite book|author=Philip D. Curtin|title=Cross-Cultural Trade in World History|url=https://books.google.com/books?id=R4IiYFhliv4C|date=25 May 1984|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26931-5|page=144}}&lt;/ref&gt;കോഴിക്കോട് സാമൂതിരി തന്റെ പ്രജകളുമായി വ്യാപാരം നടത്താൻ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് അനുമതി നൽകി. ഇത് ഒരു സമ്പന്നമായ പോർച്ചുഗീസ് ഫാക്ടറിയും കോട്ടയും സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot; /&gt;

എന്നിരുന്നാലും, സാമൂതിരിയുടെ സംരക്ഷണയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അറബ് വ്യാപാരികളെ പോർച്ചുഗീസുകാർ ആക്രമിച്ചതോടെ സംഘർഷങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. ഇത് ബന്ധങ്ങളിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്തി. സാമൂതിരിയും കൊച്ചി രാജാവും തമ്മിലുള്ള മത്സരം സമ്മാനിച്ച അവസരം മുതലെടുത്ത് പോർച്ചുഗീസുകാർ കൊച്ചിയുമായി സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടു. 1505-ൽ ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി അൽമേഡ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്രോയിയായി നിയമിതനായപ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ ആസ്ഥാനം കോഴിക്കോട്ടല്ല, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ (ഫോർട്ട് ഇമ്മാനുവൽ) സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, മലബാർ തീരത്ത് നിരവധി കോട്ടകൾ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ട് പോർച്ചുഗീസുകാർ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot;&gt;{{cite book|author=J. L. Mehta|title=Advanced Study in the History of Modern India: Volume One: 1707–1813|url=https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&amp;pg=PA324|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-932705-54-6|pages=324–327}}&lt;/ref&gt; ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഫലപ്രദമായ സമുദ്ര ആക്രമണങ്ങൾ ആരംഭിച്ച സാമൂതിരിയുടെ നാവിക സേനയിൽ നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ച് കോഴിക്കോടുള്ള അഡ്മിറൽമാരായ കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് കാര്യമായ പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഈ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ഒടുവിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരെ ഒരു ഉടമ്പടി തേടാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. 1571-ൽ, ചാലിയം കോട്ട യുദ്ധത്തിൽ സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യം പോർച്ചുഗീസുകാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഇത് മേഖലയിലെ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ അഭിലാഷങ്ങൾക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. &lt;ref&gt;{{cite book|author=K. K. N. Kurup|title=India's Naval Traditions: The Role of Kunhali Marakkars|url=https://books.google.com/books?id=HKmXcBCKEcAC&amp;pg=PA51|accessdate=9 August 2012|date=1 January 1997|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-083-3|pages=37–38}}&lt;/ref&gt;

കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയും തമ്മിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങൾ മുതലെടുത്ത് പ്രദേശത്തെ വ്യാപാരത്തിൽ നിയന്ത്രണം നേടിയെടുക്കാൻ ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഒടുവിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരെ മറികടന്നു. &lt;ref name=&quot;South Asia 2006&quot;&gt;{{cite book|title=South Asia 2006|url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|date=1 December 2005|publisher=Taylor &amp; Francis|page=289}}&lt;/ref&gt;എന്നിരുന്നാലും, 1741-ൽ കുളച്ചൽ യുദ്ധത്തിൽ ഡച്ചുകാർക്ക് നിർണായകമായ തോൽവി സംഭവിച്ചതിനുശേഷം തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയിൽ നിന്ന് ഡച്ച്കാർക്കും സൈനിക പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടിവന്നു.&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA57|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|pages=57–70}}&lt;/ref&gt; 1753-ൽ മാവേലിക്കര ഉടമ്പടി ഒപ്പുവച്ചു, ഇത് ഡച്ചുകാരെ പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറാനും അവരുടെ പങ്ക് വ്യാപാരത്തിൽ ഒതുക്കാനും നിർബന്ധിതരാക്കി. &lt;ref name=&quot;Singh2010&quot;&gt;{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Kochi in Kerala, 1750–1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&amp;pg=PA22|accessdate=18 November 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=22–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyer1995&quot;&gt;{{cite book|author=S. Krishna Iyer|title=Travancore Dutch relations, 1729–1741|url=https://books.google.com/books?id=rUtuAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1995|publisher=CBH Publications|isbn=978-81-85381-42-8|page=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lannoy1997&quot;&gt;{{cite book|author=Mark de Lannoy|title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: history and state formation in Travancore from 1671 to 1758|url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1997|publisher=Leiden University|isbn=978-90-73782-92-1|page=190}}&lt;/ref&gt; മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ തന്റെ സൈനിക നീക്കങ്ങൾ തുടരുകയും തിരുവിതാംകൂറിനെ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ശക്തിയായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=Political History of Modern Kerala|url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC&amp;pg=PA140|accessdate=10 August 2012|year=1987|publisher=D C Books|isbn=978-81-264-2156-5|page=140}}&lt;/ref&gt;

1766-ൽ മൈസൂർ ഭരണാധികാരിയായ ഹൈദർ അലി വടക്കൻ കേരളം ആക്രമിച്ചു&lt;ref name=&quot;Rai&quot;&gt;{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&amp;pg=PA14|accessdate=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}&lt;/ref&gt;അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനും പിൻഗാമിയുമായ ടിപ്പു സുൽത്താൻ  ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്കെതിരെ സൈനിക നീക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ നാല് ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിന് കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;MuseumDallapiccola2010&quot;&gt;{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&amp;pg=PA12|accessdate=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThorpeEdgar&quot;&gt;{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&amp;pg=RA1-PA99|accessdate=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}&lt;/ref&gt; 1790-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടിപ്പു സുൽത്താൻ മലബാർ ജില്ലയും ദക്ഷിണ കാനറയും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. ഈ പ്രദേശങ്ങൾ 1792-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &amp;c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &amp;c. &amp;c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...&quot;&gt;{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&amp;pg=PA63|accessdate=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kumar1965&quot;&gt;{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&amp;pg=PA87|accessdate=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ittaman2003&quot;&gt;{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&amp;pg=PA30|accessdate=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}&lt;/ref&gt; ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി 1791-ൽ കൊച്ചിയുമായും 1795-ൽ തിരുവിതാംകൂറുമായും പോഷകനദി സഖ്യങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Superintendent of Government Printing |title=Imperial Gazetteer of India (Provincial Series): Madras |publisher=Government of India |location=Calcutta |year=1908 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC |page=22}}&lt;/ref&gt;പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, കേരളം മുഴുവൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നേരിട്ടോ അവരുടെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലോ ഭരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;RajTharakan1981&quot;&gt;{{cite book|author1=Kakkadan Nandanath Raj|author2=Michael Tharakan|title=Agrarian reform in Kerala and its impact on the rural economy: a preliminary assessment|url=https://books.google.com/books?id=JF6FAAAAIAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1981|publisher=International Labour Office|pages=2–3}}&lt;/ref&gt;

20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് കേരളം നിരവധി പ്രധാന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് വേദിയായി. അവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് 1921-ലെ മലബാർ കലാപമായിരുന്നു. അതിൽ മലബാർ മേഖലയിലെ മാപ്പിള മുസ്ലീങ്ങൾ ഹിന്ദു ജമീന്ദാർമാർക്കും (ഭൂപ്രഭുക്കൾ) ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾക്കുമെതിരെ കലാപം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;Qureshi1999&quot;&gt;{{cite book|author=M. Naeem Qureshi|title=Pan-Islam in British Indian Politics: A Study of the Khilafat Movement, 1918–1924|url=https://books.google.com/books?id=czKYZPyoyx0C|year=1999|publisher=BRILL|isbn=90-04-11371-1|pages=445–447}}&lt;/ref&gt;ഈ കാലയളവിൽ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണം ശക്തി പ്രാപിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ജാതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവേചനത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചവ. തിരുവിതാംകൂറിൽ 1936-ൽ നടന്ന ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരമാണ് ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ല്. ഇത് മുമ്പ് ഉയർന്ന ജാതിക്കാർക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാൻ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരായ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് അവകാശം നൽകി.&lt;ref name=&quot;Smith1976&quot;&gt;{{cite book|author=Bardwell L. Smith|title=Religion and Social Conflict in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=07Y3AAAAIAAJ&amp;pg=PA42|accessdate=31 July 2012|year=1976|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-04510-1|pages=35–42}}&lt;/ref&gt;

==ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം==
2024 ലെ നാഷണൽ കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോർട്ട്‌ പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യ 35.97 മില്യൺ അഥവാ 3.60 കോടിയാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പതിനഞ്ചാമത് ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യ 3.31 കോടി ആണ്. ഇത് 3.18 കോടി എന്ന 2001 ലെ ജനസംഖ്യയിൽ നിന്നുണ്ടായ 4.91 ശതമാനത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണ്. ഇന്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുടെ 2.56 ശതമാനം കേരളത്തിന്റെ സംഭാവനയാണ്. 

ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ സംസ്ഥാനം ആണ് കേരളം. കേരളത്തിലെ ജനസാന്ദ്രത, ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിന് 2200 നിവാസികൾ എന്ന കണക്കിലാണ്. ജനങ്ങൾ കൂടുതലും തീര പ്രദേശങ്ങളിലും ഇടനാട്ടിലും താമസിക്കുന്നവരാണ്. മലയോരങ്ങളിൽ ജനസാന്ദ്രത താരതമ്യേനെ കുറവാണ്. 2023 ലെ NFHS സർവേ പ്രകാരം ഒരു സ്ത്രീക്ക് 1.8 കുട്ടികൾ എന്ന നിരക്കിലാണ് പ്രത്യുത്പാദനം (TFR).
== ഇന്ത്യാ സംസ്ഥാനം ==
1947-ൽ ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിനുശേഷം, ഇന്ത്യയുടെയും പാകിസ്ഥാന്റെയും സ്വതന്ത്ര ആധിപത്യങ്ങളായി, തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. 1949 ജൂലൈ 1-ന്, രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളും ലയിപ്പിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Sabharwal2007&quot;&gt;{{cite book|author=Gopa Sabharwal|title=India Since 1947: The Independent Years|url=https://books.google.com/books?id=LKySGJAGVEQC&amp;pg=PA23|accessdate=18 November 2012|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310274-8|pages=23–}}&lt;/ref&gt; 1956 നവംബർ 1-ന്, മദ്രാസിലെ ദക്ഷിണ കാനറ ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള കാസർഗോഡ് താലൂക്ക്, മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ മലബാർ ജില്ല (നീലഗിരി ജില്ലയിലെ ഗുഡലൂർ താലൂക്ക്, ലക്ഷദ്വീപ്, ടോപ്‌സ്ലിപ്പ്, ആനക്കട്ടിക്ക് കിഴക്കുള്ള അട്ടപ്പാടി വനം എന്നിവ ഒഴികെ), തമിഴ്‌നാടിലേക്ക് മാറ്റിയ നാല് തെക്കൻ താലൂക്കുകൾ (കന്യാകുമാരി ജില്ലയും ചെങ്കോട്ടൈ താലൂക്കുകളും) ഒഴികെയുള്ള തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം എന്നിവ സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം ലയിപ്പിച്ച് കേരള സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Tmh&quot;&gt;{{cite book|author=Tmh|title=General Knowledge Digest 2010|url=https://books.google.com/books?id=RyLmXWTKHXgC&amp;pg=SA3-PA106|accessdate=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-069939-7|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;&gt;{{cite book|author1=Sarina Singh|author2=Amy Karafin|author3=Anirban Mahapatra|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC|accessdate=6 January 2013|date=1 September 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-155-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{Cite web |title=The States Reorganisation Act, 1956 |url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |archive-date=17 November 2021 |access-date=11 May 2021 |website=legislative.gov.in |publisher=Government of India}}&lt;/ref&gt; 1957-ൽ &lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt;പുതിയ കേരള നിയമസഭയിലേക്കുള്ള ആദ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെത്തുടർന്ന് ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Tmh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Kerala&quot;/&gt;1945-ൽ സാൻ മറിനോ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തെത്തുടർന്ന്, &lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആദ്യകാല ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=Hindu&gt;{{cite news|title=50 years of development|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-states/50-years-of-development/article1655056.ece?ref=archive|accessdate=30 August 2013|newspaper=The Hindu|date=12 April 2007|author=K.G. Kumar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Desai2006&quot;&gt;{{cite book|author=Manali Desai|title=State Formation and Radical Democracy in India|url=https://books.google.com/books?id=60m9znJQmmkC&amp;pg=PA142|accessdate=31 August 2013|date=27 November 2006|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-203-96774-4|page=142}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChitkaraŚarmā1997&quot;&gt;{{cite book|author1=Madan Gopal Chitkara|author2=Baṃśī Rāma Śarmā|title=Indian Republic: Issues and Perspective|url=https://books.google.com/books?id=7YrmNURVoroC&amp;pg=PA134|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1997|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-836-1|pages=134–}}&lt;/ref&gt;

== നാഴികക്കല്ലുകൾ ==
[[പ്രമാണം:Madras Prov 1859.gif|thumb|right|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[Madras Province|മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയുടെ]] മാപ്. [[Malabar|മലബാർ]], [[Kingdom of Cochin|കൊച്ചി]], [[Travancore|തിരുവിതാംകൂർ]], [[South Kanara|തെക്കെ കാനറ]] ജില്ലയുടെ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നാണ് കേരളം രൂപപ്പെട്ടത്.]]
{{അപൂർണ്ണവിഭാഗം}}
* [[ക്രി.മു. 350]] – [[ക്രി.മു. 275]] – [[ചാണക്യൻ|ചാണക്യന്റെ]] അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ കേരളത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശം.
* [[ക്രി.മു. 270]] – അശോകന്റെ രണ്ടാം ശിലാശാസനത്തിൽ കേരളത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശം.
* [[52]] – ക്രിസ്തുശിഷ്യൻ [[തോമാശ്ലീഹ]] കേരളത്തിൽ വന്നു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
* [[66]]–[[68]] – ജൂതന്മാരുടെ ആഗമനം
* [[550]] കുരുമുളകിനേയും നാളികേരത്തേയും കുറിച്ച് [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ലൂസ്റ്റിസ്]] വിവരിക്കുന്നു.
* [[664|630]] – [[മാലിക് ഇബ്നു ദിനാർ]] കേരളത്തിൽ എത്തുന്നു
* [[778|788]] – [[ശങ്കരാചാര്യർ]] ജനിച്ചു.
* [[800]] – രണ്ടാം ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തുടക്കം – കുലശേഖരവർമ്മൻ.
* [[825]] – കൊല്ലവർഷാരംഭം.
* [[1090]] – രാമവർമ്മ കുലശേഖരന്റെ ഭരണാരംഭം.
* [[1102]] – രണ്ടാം ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അന്ത്യം. പ്രാദേശികസ്വരൂപങ്ങളുടെ ആവിർഭാവം.
* [[1341]] – വെള്ളപ്പൊക്കത്തെ തുടർന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ മുസിരിസ് തുറമുഖം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, കൊച്ചിയിൽ ഒരു സ്വാഭാവികതുറമുഖം രൂപം കൊള്ളുന്നു.
* [[1498]] – വസ്കൊ ഡി ഗാമ കോഴിക്കോടിനടുത്ത് കപ്പലിറങ്ങുന്നു. യൂറോപ്പ്യൻന്മാർ കേരളത്തിലേക്ക്.
* [[1653]] – [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം]]
*[[1789]] – ടിപ്പു സുൽത്താൻ കേരളം ആക്രമിക്കുന്നു.

==ഐതിഹ്യം==
[[പ്രമാണം:Parshuramsaraswats.jpg|thumb|left|[[Parasurama|പരശുരാമൻ]] മഴുവെറിഞ്ഞ് കേരളത്തെ വീണ്ടെടുക്കുന്നു]]
*ഹൈന്ദവ, വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം കേരളോല്പത്തിയെ കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യത്തിൽ, [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] അവതാരമായ [[പരശുരാമൻ]] ക്ഷത്രിയ നിഗ്രഹം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ ആയുധമായ പരശു(മഴു) കൊണ്ട് സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്ത പ്രദേശമാണ് കേരളക്കരയെന്നു പറയുന്നു.&lt;ref&gt;[[s:കേരളോല്പത്തി/പരശുരാമന്റെ കാലം|കേരളോല്പത്തി/പരശുരാമന്റെ കാലം - വിക്കി ഗ്രന്ഥശാല]]&lt;/ref&gt;


== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
[[പ്രമാണം:Anamudi from Munnar Gundumalai road.jpg|thumb|right|കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി- [[ആനമുടി]] (2695 മീറ്റർ)]]
{{main|കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം}}
&lt;!-- {{kerala map}} --&gt;
കേരളം ഒരു ചെറിയ സംസ്ഥാനമാണിത്. ഇന്ത്യയുടെ വെറും 1.18 ശതമാനം വിസ്തീർണ്ണമേ കേരളത്തിനുള്ളൂ. എന്നാൽ ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ 3-4 % വരുന്നുണ്ട്. അക്ഷാംശം 8&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;17' 30&quot; മുതൽ 12&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;47‘40“ വരെയും രേഖാംശം കിഴക്ക് 74&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;51‘57“ മുതൽ 77&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt; 24‘47“ വരെയുമാണ് കേരളത്തിന്റെ കിടപ്പ്. ആകെ വിസ്തീർണ്ണം 38,863 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്.  തെക്കുവടക്ക് നിളം 560 കി.മീറ്ററും കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ശരാശരി വീതി 60 കിലോമീറ്ററും ആണ്. കേരളത്തിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്തെ വീതി 11 കി. മീ ആണെങ്കിൽ [[എറണാകുളം]], [[ഇടുക്കി]] ജില്ലകളിൽ 124 കിലോമീറ്റർ വരെ വീതിയുണ്ട്. തെക്കോട്ട് വീണ്ടും വീതി കുറഞ്ഞ് വരുന്നു.

=== ജില്ലകൾ ===
{{Main|കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ}}
[[പ്രമാണം:Kerala density map1.PNG|thumb|left|കേരളത്തിലെ ജനസാന്ദ്രത ഭൂപടം. ഇരുണ്ട നിറം കൂടിയ ജനസാന്ദ്രതയും ഇളം നിറം കുറഞ്ഞ ജനസാന്ദ്രതയും കാണിക്കുന്നു.]]
കേരളത്തിലെ പതിനാല് ജില്ലകൾ [[വടക്കേ മലബാർ]], [[തെക്കേ മലബാർ]], [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നീ നാല് ചരിത്രപരമായ പ്രദേശങ്ങളിലായി കിടക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിന്ന് ഇവിടെ, പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ബ്രിട്ടിഷ്ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ട കാലത്തോളമേ പഴക്കമുള്ളൂ. അതിന്നുമുൻപ് ഇവിടങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത് അനേകം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിലായി കിടക്കുന്ന ഓരോ [[ജില്ല]]കളും താഴെക്കൊടുക്കുന്നു.

* '''[[വടക്കേ മലബാർ]]''': [[കാസറഗോഡ് (ജില്ല)|കാസറഗോഡ്]], [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]], [[വയനാട് (ജില്ല)|വയനാട് ജില്ലയിലെ]] [[മാനന്തവാടി]] താലൂക്ക്, [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[വടകര]] താലൂക്ക്
* '''[[തെക്കേ മലബാർ]]''': [[വയനാട് (ജില്ല)|വയനാട്]] ജില്ലയിലെ [[മാനന്തവാടി]] താലൂക്ക് ഒഴിച്ചുള്ള ഭാഗങ്ങൾ, [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] വടകര താലൂക്ക് ഒഴിച്ചുള്ള ഭാഗങ്ങൾ, [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]], [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട് ജില്ലയുടെയും]], [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയുടെയും]] ചിലഭാഗങ്ങൾ

* '''[[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]]''': [[എറണാകുളം (ജില്ല)|എറണാകുളം]], [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട് ജില്ലയുടെയും]], [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയുടെയും]] ചിലഭാഗങ്ങൾ
* '''[[തിരുവിതാംകൂർ]]''': [[കോട്ടയം (ജില്ല)|കോട്ടയം]], [[ഇടുക്കി (ജില്ല)|ഇടുക്കി]], [[ആലപ്പുഴ (ജില്ല)|ആലപ്പുഴ]], [[പത്തനംതിട്ട (ജില്ല)|പത്തനംതിട്ട]], [[കൊല്ലം (ജില്ല)|കൊല്ലം]], [[തിരുവനന്തപുരം (ജില്ല)|തിരുവനന്തപുരം]]

കേരളത്തിൽ 14 [[കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ|ജില്ലകൾ]], 27 [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ|റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ]], 78 [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകൾ|താലൂക്കുകൾ]], 1664 റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ, 6 [[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപ്പറേഷനുകൾ]] 87 [[നഗരസഭ|നഗരസഭകൾ]] 941 [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.

കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായ [[പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരിയുടെ]] ഭാഗമായ [[മാഹി|മാഹിയുടെ]] അതിരുകൾ മുഴുവൻ കേരളവുമായാണ് പങ്കുവെക്കുന്നത്. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരമാണ്]] സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരവും.&lt;ref name=largestcity&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=dnpn&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;srt=pdnn |title=&quot;World Gazetteer:India - largest cities (per geographical entity&quot;) |access-date=2007-10-01 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001061933/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=dnpn&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x&amp;srt=pdnn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയാണ്]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനങ്ങൾ നഗരാതിർത്തിയിലായി വസിക്കുന്നതും.&lt;ref name=largestUA&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pdnn&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x&amp;srt=pdnn |title=&quot;World Gazetteer: India - largest cities (per geographical entity&quot;) |access-date=2007-10-01 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001104243/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=pdnn&amp;col=aohdq&amp;pt=a&amp;va=x&amp;srt=pdnn |url-status=live }}&lt;/ref&gt; വലിയ തുറമുഖ നഗരവും. [[കോഴിക്കോട്]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ് പ്രധാന വാണിജ്യനഗരങ്ങൾ. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനങ്ങൾ നഗരങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നത് [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലാണ്]]. ഇവിടത്തെ 50 ശതമാനത്തിലധികം ജനങ്ങൾ നഗരത്തിലാണ് വസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dic.kerala.gov.in/web/distknr.php |title=Directorate of Industries and Commerce - Kannur District |access-date=2009-07-14 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013220/http://www.dic.kerala.gov.in/web/distknr.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ [[ഹൈക്കോടതി]] എറണാകുളത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
----
{| class=&quot;navbox&quot; width=&quot;97%&quot;
!colspan=&quot;12&quot; style=&quot;padding:0.3em 0; line-height:1.2em; font-size:110%;&quot;| കേരളത്തിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ&lt;br /&gt;{{nobold|&lt;small&gt;(2001 Census of India estimate)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/India-Kerala.html |title=Kerala |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner |date=2007-03-18 |accessdate=2008-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;}}
|-
! റാങ്ക് !! നഗരം !! ജില്ല !! ജനസംഖ്യ !! rowspan=&quot;6&quot; |&lt;!--{{Tnavbar|The Cities and the Largest Towns in Kerala|plain=1}}--&gt;
[[പ്രമാണം:Tvmcityview.jpg|border|135px|തിരുവനന്തപുരം]]&lt;br /&gt;
[[തിരുവനന്തപുരം]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[പ്രമാണം:Kochi India.jpg|border|135px|കൊച്ചി]]&lt;br /&gt;
[[കൊച്ചി]]&lt;br /&gt;
|-
| align=center | 01 ||align=left | '''[[തിരുവനന്തപുരം]]''' || [[തിരുവനന്തപുരം (ജില്ല)|തിരുവനന്തപുരം]] || 744,983
|-
| align=center | 02 ||align=left | '''[[കൊച്ചി]]''' || [[എറണാകുളം (ജില്ല)|എറണാകുളം]] || 595,575
|-
| align=center | 03 ||align=left | '''[[കോഴിക്കോട്]]''' || [[കോഴിക്കോട് (ജില്ല)|കോഴിക്കോട്]] || 436,556
|-
| align=center | 04 ||align=left | '''[[കൊല്ലം]]''' || [[കൊല്ലം (ജില്ല)|കൊല്ലം]] || 361,029
|-
| align=center | 05 ||align=left | '''[[തൃശ്ശൂർ]]''' || [[തൃശ്ശൂർ (ജില്ല)|തൃശ്ശൂർ]] || 317,526
|-
|06
|[[കണ്ണൂർ]] 
|[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]]
|232,486
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 07 || align=&quot;left&quot; | '''[[ആലപ്പുഴ]]'''|| [[ആലപ്പുഴ (ജില്ല)|ആലപ്പുഴ]]|| 187,495
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 08 || align=&quot;left&quot; | '''[[പാലക്കാട്]]'''|| [[പാലക്കാട് (ജില്ല)|പാലക്കാട്]]|| 130,767
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 09 || align=&quot;left&quot; | '''[[തലശ്ശേരി]]'''|| [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ]]|| 99,387
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 10 || align=&quot;left&quot; | '''[[പൊന്നാനി]]'''|| [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]]|| 87,495
|
|-
| align=&quot;center&quot; | 11 || align=&quot;left&quot; | '''[[മഞ്ചേരി]]''' || [[മലപ്പുറം (ജില്ല)|മലപ്പുറം]] || 83,024
|
|}

===നദികൾ===
{{പ്രലേ|കേരളത്തിലെ നദികൾ}}
44 നദികളാണ് കേരളത്തിലുള്ളത് അവയിൽ 41 ഉം പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്നു. കബനി, ഭവാനി, പാമ്പാർ എന്നീ മൂന്ന് നദികൾ കിഴക്കോട്ടൊഴുകി [[കാവേരി]]യിൽ ചേരുന്നു. 15 കിലോമീറ്ററിനു മേലെ നീളമുള്ളവയെയാണ് നദികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, അതിനു താഴെ നിരവധിയുണ്ടെങ്കിലും അവയെ നദികളുടെ ഗണത്തിൽ പെടുത്തിയിട്ടില്ല. കേരളത്തിലെ മിക്ക നദികളും ഒരേ ദിശയിൽ ഒഴുകുന്നു. കേരളത്തിലെ നദികൾ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലേതിനോടപേക്ഷിച്ച് വളരെ ചെറുതാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദി [[പെരിയാർ]] ആണ്. കേരളത്തിൽ നദികളെ ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു ആദിമകാലത്തിൽ ഗതാഗതം നടന്നിരുന്നത്. നദികളിൽ നിന്ന് ജലസേചനം മത്സ്യബന്ധനം എന്നിവക്കു പുറമേ വിദ്യുച്ഛക്തിയും കേരളത്തിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ജലസേചനത്തിനും ജലവൈദ്യുത നിർമ്മാണത്തിനുമായി നിരവധി അണക്കെട്ടുകൾ കേരളത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

==ഭൂഗർഭജലം==
[[കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡ്|കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡും]] [[കേരള ഭൂഗർഭജല വകുപ്പ്|കേരള ഭൂഗർഭജല വകുപ്പും]] സംയുകതമായി കേരളത്തിലെ ഭൂഗർഭജല സമ്പത്തിന്റെ അളവു് നിശ്ചിത ഇടവേളകളിൽ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ആയിരത്തോളം കിണറുകളിൽ കേന്ദ്രീയ ഭൂഗർഭജല ബോർഡ് പഠനത്തിനായി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.

2011ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം കേരളത്തിൽ ലഭ്യമായ ഭൂഗർഭജലം 6696 ഘനലക്ഷം മീറ്ററാണ്. വാർഷിക ഭൂഗർഭജല ലഭ്യത 6070 ഘനമീറ്ററാണ്. 3070 ഘനമീറ്റർ ഭൂഗർഭജലം കൃഷിയ്ക്ക് ലഭ്യമാണ്. കൂടുതൽ [[ഭൂഗർഭജല വിനിയോഗം]] [[ കാസറഗോഡ്|കാസറഗോഡും]] (77ശതമാനം) കുറവ് [[വയനാട്| വയനാടും]] (18ശതമാനം) ആണ്. അതിചൂഷണം [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ [[ചിറ്റൂർ|ചിറ്റൂരി]]ലാണ്.

അർധഗുരുതരമായ 23 ബ്ലോക്കുകലുണ്ട്. [[കാസറഗോഡ്]], [[മലമ്പുഴ]] ബോക്കുകളെ ഗുരുതരമായും [[ചിറ്റൂർ]] ബ്ലോക്കിനെ അതീവ ഗുരുതരമായും വർഗ്ഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

2025ൽ ഗാർഹിക-വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് 1710 ഘനമീറ്ററാകും. ഇത് കൃഷിയ്ക്കാവശ്യമായത് ഒഴിവാക്കിയാണ്.&lt;ref name=&quot;test12&quot;&gt;കേരളത്തിലെ ഭൂജല സമ്പത്ത്, ഡോ. നന്ദകുമാർ.പി.- ജനപഥം മാസിക, ജൂൺ 2013&lt;/ref&gt;

==വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ==
[[File:Idukki009.jpg|thumb|right| ഇടുക്കി അണക്കെട്ട഼]]
===നദീജല പദ്ധതികൾ===
കേരളത്തിലെ പ്രധാന നദീജല പദ്ധതികൾ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ബന്ധപ്പെട്ട നദികൾ
|-
| [[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[ശെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
|-
| [[ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[ഇടുക്കി]]
| [[പെരിയാർ ]]
|-
| *[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[എറണാകുളം]]
| [[ഇടമലയാർ]]
|-
| [[പെരിങ്ങൽകുത്ത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[തൃശൂർ]]
| [[ഷോളയാർ]]
|-
| [[കുറ്റ്യാടി പദ്ധതി| കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[കോഴിക്കോട്]]
| [[കുറ്റ്യാടിപ്പുഴ]]
|-
| [[തെന്മല അണക്കെട്ട് | കല്ലട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| [[കൊല്ലം]]
| [[കല്ലടയാർ]]
|}

===പവനോർജ്ജ പദ്ധതികൾ===
കാറ്റിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! പവനോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| [[കഞ്ചിക്കോട്]]
| [[പാലക്കാട്]]
| 2.025
|-
| [[രാമക്കൽമേട്]]
| [[ഇടുക്കി]]
| 14.25
|-
| [[അഗളി]]
| [[പാലക്കാട്]]
| 17.40
|}&lt;ref name=&quot;vns3&quot;&gt;ഊർജരംഗത്ത് സൂര്യപ്രഭ, ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ് – ജനപഥം മാസിക, ജൂൺ2013&lt;/ref&gt;

===താപവൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ===
താപോർജ്ജ വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! താപോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| [[ബ്രഹ്മപുരം ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം|ബ്രഹ്മപുരം]] ([[കെ.എസ്.ഇ.ബി]])
| [[എറണാകുളം]]
|106.6
|-
| [[കോഴിക്കോട് ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം|കോഴിക്കോട്]] ([[കെ.എസ്.ഇ.ബി]])
| [[കോഴിക്കോട്]]
| 128.00
|-
| [[കായംകുളം താപനിലയം|കായംകുളം]] ([[എൻ.ടി.പി.സി]])
| [[ആലപ്പുഴ]]
|398.58
|-
| [[ബി.എസ്.ഇ.എസ്]] (കെ.എസ്.ഇ.ബി)
| [[എറണാകുളം]]
| 157.00
|-
| [[കാസറഗോഡ് പവർ കോർപറേഷൻ]]
| [[കാസറഗോഡ്]]
| 20.44
|}&lt;ref name=&quot;vns3&quot;/&gt;

===സഹ ഉത്പാദനം===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! താപോർജ്ജ പദ്ധതികൾ
! ജില്ല
! ശേഷി (മെഗാ വാട്ടിൽ)
|-
| എം.പി.എസ്. സ്റ്റീൽ കോ-ജനറേഷൻ
| [[പാലക്കാട്]]
|10
|-
| [[പി.സി.ബി.എൽ. ലിമിറ്റഡ് കോ-ജനറേഷൻ]]
| [[എറണാകുളം]]
| 10
|}
&lt;ref name=&quot;vns3&quot;/&gt;

==കടലും തീരവും==
കേരളത്തിന് 580 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കടൽത്തീരമുണ്ട്.&lt;ref name=coastline&gt;{{Cite web |url=http://www.fisheries.kerala.gov.in/glance.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-12 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426042052/http://www.fisheries.kerala.gov.in/glance.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 14 ജില്ലകളിൽ 9ഉം കടലിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നവയാണ്&lt;ref name=coastline/&gt;. അന്തർദേശീയധാരണ അനുസരിച്ച് കരയിൽ നിന്ന് 320 കിലോമീറ്റർ ദൂരം വരെയുള്ള കടൽ പ്രദേശം കേരളത്തിന് മത്സ്യബന്ധനത്തിനവകാശപ്പെട്ടതാണ്.
===തുറമുഖങ്ങൾ===
[[കൊച്ചി]] എന്ന പ്രധാന തുറമുഖം കൂടാതെ 18 അപ്രധാനതുറമുഖങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്.
[[വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം]],[[കൊല്ലം തുറമുഖം]] തങ്കശ്ശേരി തുറമുഖം, [[ആലപ്പുഴ തുറമുഖം]], [[കായംകുളം തുറമുഖം]], [[മനക്കോടം തുറമുഖം]], [[തിരുവനന്തപുരം തുറമുഖം]], [[നീണ്ടകര തുറമുഖം]], [[മുനമ്പം തുറമുഖം]], [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]], [[ബേപ്പൂർ തുറമുഖം]], [[കോഴിക്കോട് തുറമുഖം]], [[തലശ്ശേരി തുറമുഖം]], [[കണ്ണൂർ തുറമുഖം]], [[അഴീക്കൽ തുറമുഖം]], [[കാസറഗോഡ് തുറമുഖം]], [[മഞ്ചേശ്വരം തുറമുഖം]], [[നീലേശ്വരം തുറമുഖം]] എന്നിവയാണ് അവ.&lt;ref name=&quot;test14&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaports.gov.in/ports.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520170641/http://www.keralaports.gov.in/ports.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[വല്ലാർപാടം അന്താരാഷ്ട്ര കണ്ടെയ്‌നർ ട്രാൻസ്ഷിപ്‌മെന്റ് ടെർമിനൽ|വല്ലാർപാടം ടെർമിനൽ]]

==വനങ്ങൾ==
{{പ്രലേ|കേരളത്തിലെ വനങ്ങൾ}}

കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണത്തിന്റെ 29,1 ശതമാനം, അതായത് 11,309.5 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വനമേഖലയാണ്.&lt;ref name=forestdepartment&gt;{{cite web|title=കേരളസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് പോർട്ടൽ|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=58:forest-a-wild-life-department&amp;id=155:secretariat-department-forest-a-wildlife&amp;Itemid=2258|work=കേരള വനം വന്യജീവി വകുപ്പ്|publisher=കേരള സർക്കാർ|accessdate=6 September 2011|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ വിവിധതരം ഉഷ്ണമേഖലാവനങ്ങൾ, ഇലപൊഴിയും വരണ്ടവനങ്ങൾ, ചോലവനങ്ങൾ, പുൽമേടുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

== ഋതുക്കൾ==
അന്തരീക്ഷ ശാസ്ത്രമനുസരിച്ച് കേരളത്തിൽ നാല് ഋതുക്കളുണ്ട്. മഞ്ഞുകാലം – ഡിസംബർ  മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ. വേനൽക്കാലം – മാർച്ച് മുതൽ മേയ് വരെ. ഇടവപ്പാതി – ജൂൺ മുതൽ സെപ്തംബർ വരെ. തുലാവർഷം – ഒക്റ്റോബർ മുതൽ ഡിസംബർ വരെ.

== കാലാവസ്ഥ == 
[[പ്രമാണം:Kerala ecozones map labelled3.png|thumb|right| കേരളത്തിലെ ഭൂമിയുടെ വിഭജനം ഏകദേശ ഭൂപടം]]
ഭൂമധ്യരേഖയിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായിക്കിടക്കുന്നതിനാൽ കേരളത്തിൽ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ സമുദ്രസാമീപ്യവും പശ്ചിമഘട്ടനിരകൾ മഴമേഘങ്ങളേയും ഈർപ്പത്തിനേയും തടഞ്ഞു നിർത്തുന്നതും മൂലം, സമശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയാണുള്ളത്. കേരളത്തിൽ കാലാവസ്ഥകൾ വ്യക്തമായി വ്യത്യാസം പുലർത്തുന്നവയാണ്. രണ്ട് മഴക്കാലങ്ങൾ ആണ് ഉള്ളത്. [[കാലവർഷം|കാലവർഷവും]] [[തുലാവർഷം|തുലാവർഷവും]]. [[കേരളത്തിലെ‌ ശൈത്യകാലം|ശൈത്യകാലം]], [[കേരളത്തിലെ‌ വേനൽക്കാലം|വേനൽക്കാലം]], [[കേരളത്തിലെ‌ ഉഷ്ണകാലം|ഉഷ്ണകാലം]] എന്നീ മറ്റു കാലാവസ്ഥകളും അനുഭവപ്പെടുന്നു. കൂടിയ [[ആർദ്രത]] മൂലം അന്തരീക്ഷ ഊഷ്മാവിൽ വർഷത്തിൽ ചെറിയ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളേ കാണിക്കാറുമുള്ളു.

=== ശൈത്യകാലം ===

ചൂടു കുറഞ്ഞ വരണ്ട കാലാവസ്ഥ എന്നേ പറയാൻ പറ്റൂ. ഭൂമധ്യരേഖയിൽ നിന്ന് അകന്ന പ്രദേശങ്ങൾ പോലെ വളരെ കുറഞ്ഞ താപനില കേരളത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിക്കാണാറില്ല. മഴ നന്നായി പെയ്യും കുറഞ്ഞ താപനില 13-16 വരെ ചിലപ്പോൾ ആകാറുണ്ട്. എന്നാൽ കൂടിയ താപനില 23 നു താഴെ നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സുഖകരമായ ഒരു കാലാവസ്ഥയാണ് ഇത്. മൂന്നാർ പോലെയുള്ള കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളിലെ താപനില ശൈത്യപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്നവർക്ക് വളരെ ഇഷ്ടമാകുന്നതിനാൽ വിദേശീയരായ സന്ദർശകർ കൂടുതൽ ഉണ്ടാവുന്ന ഒരു കാലമാണിത്. ഏറ്റവും കൂടിയ മഴയുടെ അളവ് 15 സെ.മീ. യിൽ താഴെയാണ്..

=== വേനൽക്കാലം ===

കേരളത്തിൽ വേനൽക്കാലം മാർച്ച് മുതൽ മേയ് വരേയാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇവിടെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചൂട് അനുഭവപ്പെടുന്നത് . എന്നാൽ മറ്റിടങ്ങളിലില്ലാത്ത തരം വേനൽ മഴ കേരളത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. വിട്ടു വിട്ട് പെയ്യുന്ന മഴ മാർച്ച് മേയ് മാസങ്ങളിലെ താപനില കുറക്കാൻ സഹായിക്കാറുണ്ട്. ഈ കാലത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇത് മേയിലാണ് കൂടുതലും ലഭ്യമാകുന്നത്.&lt;ref&gt; {{cite book | title=മനോരമ ഇയർ ബുക്ക്|publisher=മനോരമ പ്രസ്സ്|location=കോട്ടയം|year=2006}} &lt;/ref&gt; [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ, [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ, [[പാലക്കാട് ജില്ല]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ 20 സെ.മീ ഓളം മഴ ലഭിക്കാറുണ്ട്. [[കാട്ടുതീ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉണ്ടാകുന്നത് ഇക്കാലത്താണ്.

=== മഴക്കാലം ===

ഇത് വ്യക്തമായ രീതിയിൽ രണ്ട് കാലങ്ങളിലായാണ് വരുന്നത്: ഇടവപ്പാതി, തുലാവർഷം. പിന്നെ വേനൽ മഴയും.

കേരളത്തിൽ ഒരു വർഷം ശരാശരി 3000മി.ലിറ്ററോളം മഴകിട്ടാറുണ്ട്. മഴവെള്ളത്തിന്റെ 70 ശതമാനത്തോളം കടലിലേക്ക് ഒഴുകി നഷ്ടപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;test12&quot;/&gt;

==== ഇടവപ്പാതി ====

{{main|തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷം}}
ഇടവപ്പാതി അഥവാ [[തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ]] കാലം പൊതുവേ കാലവർഷം എന്ന പേരിലും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. [[ജൂൺ]] മുതൽ [[സെപ്റ്റംബർ]] വരേയുള്ള മാസങ്ങളിലാണ് ഇത്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് ഇക്കാലത്താണ്. [[ഇടവം]] പകുതിയിൽ മഴ ആരംഭിക്കുന്നതു കൊണ്ട് ഇടവപ്പാതി എന്നു വിളിക്കാറുള്ള ഈ മഴക്കാലം അറബിക്കടലിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ട് വരുന്ന മഴമേഘങ്ങൾ പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ സാമീപ്യം മൂലം ഘനീഭവിച്ച് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. ഇടിവെട്ടും മിന്നലും കുറവായിരിക്കുമെന്നതും ദിവസത്തിൽ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും മഴപെയ്യുമെന്നതുമാണ് തുലാവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ഇതിനുള്ള പ്രത്യേകത. ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] പീരുമേട് പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇവിടെ 400 സെ.മീ വരെ മഴ ലഭിക്കുന്നു. മലബാറിലെ [[കുറ്റ്യാടി]], [[വൈത്തിരി]] പ്രദേശങ്ങളിലാണ് വടക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത്.

കേരളത്തിലെ മഴയുടെ നാലിൽ മൂന്നുഭാഗവും [[ജൂൺ|ജൂണിനും]] [[സെപ്റ്റംബർ|സെപ്റ്റംബറിനും]] ഇടക്കുള്ള [[തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷം|തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷത്തിലാണ്]] പെയ്യുന്നത്. വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട് വരുമ്പോൾ മഴയുടെ അളവ് കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞുവരുന്നു. [[കോഴിക്കോട്]] വർഷത്തിൽ ശരാശരി 302.26 സെന്റീമീറ്റർ മഴ ലഭിക്കുമ്പോൾ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] ഇത് 163 സെന്റീമീറ്റർ മാത്രമാണ്&lt;ref name=rockliff1&gt;{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE &amp; ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=22-24|url=}}&lt;/ref&gt;‌.

==== തുലാവർഷം ====
{{Main|തുലാവർഷം}}
വടക്കു കിഴക്കൻ മൺസൂൺ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് തുലാമാസത്തിലാണ് പെയ്തുതുടങ്ങുന്നത്. അതായത് ഒക്ടോബർ പകുതിയോടെ ആരംഭിച്ച് ഡിസംബർ വരെ കിട്ടുന്ന ഈ മഴ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് കൂടുതലായും ലഭിക്കുന്നത്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ആണ് ഇത് കൂടുതലായും പെയ്യുക &lt;!--അതുകൊണ്ട് ഈ മഴ നാലുമണി മഴ{{തെളിവ്}} എന്നറിയപ്പെടുന്നു--&gt;, മാത്രവുമല്ല മഴയ്ക്ക് ഇടി മിന്നലിന്റെ അകമ്പടി ഇക്കാലത്ത് കൂടുതലായുണ്ടാകും. [[പുനലൂർ]], [[കുറ്റ്യാടി]], നേരിയമംഗലം എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ മഴ കൂടുതൽ ലഭിക്കുന്നത്.

== ഗതാഗതം ==

[[പ്രമാണം:Roads of kerala(NH47).jpg|thumb|[[ദേശീയപാത 47]]- [[ചേർത്തല]]യിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]

==== റോഡുകൾ ====
{{Main|കേരളത്തിലെ ദേശീയപാതകൾ}}

കേരളത്തിലെ ദേശീയപാതയുടെ ആകെ നീളം 1,524 കിലോമീറ്ററും സംസ്ഥാനപാതയുടേത് 4,006 കിലോമീറ്ററുമാണ്, കൂടാതെ 23,702 കിലോമീറ്റർ ജില്ലാപാതകളും കേരളത്തിലുണ്ട് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralapwd.net/pwd/public/about.jsp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227182533/http://www.keralapwd.net/pwd/public/about.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശീയപാതയാണ് [[ദേശീയ പാത 17|ദേശീയ പാത 66]]. [[കന്യാകുമാരി]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ നിന്നു തുടങ്ങി മുംബൈക്ക് സമീപം പനവേൽ വരെ ചെന്ന് അവിടെ വച്ച് ദേശീയപാത 4-മായി കൂട്ടിമുട്ടുന്ന ദേശീയപാത 66 കേരളത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. കേരളത്തിലൂടെയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നീളം കൂടിയ ദേശീയപാതയാണ്‌ [[ദേശീയപാത 47|ദേശീയപാത 544]]. ഇത് [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[സേലം|സേലത്തുനിന്നും]] ആരംഭിച്ച് കേരളത്തിലൂടെ കൊച്ചിവരെ പോകുന്നു. &lt;ref&gt;[[മാതൃഭൂമി]] തൊഴിൽ വാർത്തയുടെ ഹരിശ്രീ സപ്ലിമെന്റ് 2006 സെപ്റ്റംബർ 30&lt;/ref&gt; ദേശീയപാത 85 (കൊച്ചി-രാമേശ്വരം), ദേശീയപാത 208(കൊല്ലം-തിരുമംഗലം), ദേശീയപാത 212(കോഴിക്കോട്-മൈസൂർ), ദേശീയപാത 213 (കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്), ദേശീയപാത 220 (കൊല്ലം-തേനി) എന്നീ ദേശീയപാതകൾ കേരളത്തിൽ നിന്നും തുടങ്ങുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/kerala_l.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307011530/http://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/kerala_l.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദേശീയപാതകൾ കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിലെ റോഡ് ശൃംഖലയിൽ പ്രധാനം [[കേരളത്തിലെ സംസ്ഥാനപാതകളുടെ പട്ടിക|സംസ്ഥാനപാതകളാണ്]]. ഇവ കൂടാതെ ജില്ലാപാതകളും, പഞ്ചായത്തുപാതകളും ചേർന്ന് കേരളത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളേയും ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു.
==== റെയിൽ‌വേ ====
[[File:Angamaly Railway Station.JPG|thumb|left|അങ്കമാലി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ]]
കേരളത്തിലെ റെയിൽവേ ശൃംഖല, ഇടുക്കി, വയനാട് എന്നീ ജില്ലകളൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ ജില്ലകളിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നു. എങ്കിലും മലപ്പുറം,പൈനാവ്(ഇടുക്കി), കല്പറ്റ(വയനാട്), പത്തനംതിട്ട എന്നീ ജില്ലാതലസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ റെയിൽശൃംഖലയിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

മംഗലാപുരത്തുനിന്ന് കാസറഗോഡ് വഴി ഷൊർണൂർ വരെയും, ഷൊർണൂർ നിന്ന് പാലക്കാട് വഴി ചെന്നൈ ഭാഗത്തേക്കും, ഷൊർണൂരിൽ നിന്ന് എറണാകുളത്തേക്കും, എറണാകുളത്തുനിന്ന് കോട്ടയം വഴിയും ആലപ്പുഴ വഴിയും വെവ്വേറെ കൊല്ലത്തേക്കും, കൊല്ലത്തുനിന്ന് തിരുവനന്തപുരം വഴി നഗർകോവിൽ ഭാഗത്തേക്കും റെയിൽപ്പാതകൾ നിലവിലുണ്ട്. കൂടാതെ തൃശ്ശൂർ നിന്ന് ഗുരുവായൂർക്കും ഷൊർണൂർ നിന്ന് നിലമ്പൂർക്കും കൊല്ലത്തുനിന്ന് പുനലൂർക്കും റെയിൽപ്പാതകളുണ്ട്. പാലക്കാട് നിന്ന് പൊള്ളാച്ചിയിലേക്കും പുനലൂർ നിന്ന് ചെങ്കോട്ടയിലേക്കുമുള്ള മീറ്റർ ഗേജ് പാതകൾ ബ്രോഡ് ഗേജ് ആയി മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
 
1861 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബേപ്പൂർ നിന്ന് തിരൂർ വരെയാണ് കേരളതീരത്തെ ആദ്യത്തെ റെയിൽപ്പാത നിലവിൽ വന്നത്. പിന്നീട് ഈ പാത മംഗലാപുരത്തേക്കും മദിരാശി (ചെന്നൈ)യിലേക്കും നീട്ടി. തുടർന്ന് ഷൊർണൂർ കൊച്ചി പാതയും നിലവിൽ വന്നു. ഷൊർണുർ നിലമ്പൂർ പാതയും തുടർന്ന് വന്നു. 1904 മുതൽ ചെങ്കോട്ട മുതൽ പുനലൂർ വഴി കൊല്ലം വരെയുണ്ടായിരുന്ന മീറ്റർ ഗേജ് പാത 1930-കളിൽ തിരുവനന്തപുരം വരെ നീട്ടി. ബാക്കി പാതകളെല്ലാം സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരകാലത്ത് ഉണ്ടായവയാണ്.

==== ജലഗതാഗതം ====
[[പ്രമാണം:NationalWaterWay3.JPG|thumb|left|ദേശീയജലപാത 3.]]
[[പ്രമാണം:Boat jetty Alappuzha.JPG|thumb|ആലപ്പുഴയിലെ കുപ്പപ്പുഴയിലെ ഒരു കടവ്]]
തലങ്ങും വിലങ്ങും നദികളും അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തോടുകളും ഉള്ള കേരളത്തിൽ വള്ളങ്ങളായിരുന്നു ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതി വരെ മുഖ്യയാത്രാവാഹനങ്ങൾ. ഇത്രയേറെ ജലഗതാഗത സൗകര്യമുള്ളതിനാലാണ് പ്രാചീനലോകത്തെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളുടെ ഭൂപടത്തിൽ കേരളതുറമുഖങ്ങളും ഇടം പിടിച്ചത്. {{Ref|Putinger Tables}} വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ കൂടുതലുള്ളതിനാൽ ഭക്ഷണം, പാർപ്പിടം, സഞ്ചാരം, വസ്ത്രധാരണം എന്നിവയിൽ തനതായ നിരവധി ശൈലികൾ കേരളത്തിനു സ്വന്തമായി. തുറമുഖങ്ങളും ഉൾനാടൻ ജലാശയത്തിന്റെ സാമീപ്യവും മൂലം ആദ്യം കുട്ടനാട്ടിലായിരുന്ന കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യതലസ്ഥാനം പിന്നീട് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കും പിന്നെ കൊച്ചിയിലേക്കും മാറി. അറബിക്കടലിന്റെ റാണി എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[കൊച്ചി]] ഇന്ത്യയിലെതന്നെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളിലൊന്നാണ്. ദേശീയ ജലമാർഗ്ഗമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട [[കൊല്ലം]] - കോട്ടപ്പുറം [[ദേശീയജലപാത 3 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയജലപാത 3]] കേരളത്തിലാണ്.&lt;ref&gt;http://iwai.gov.in/Waterways.htm&lt;/ref&gt; ഇത് കൊല്ലത്തുനിന്നാരംഭിച്ച് കൊടുങ്ങല്ലൂർ നഗരസഭാ അതിർത്തിക്കുള്ളിലെ കോട്ടപ്പുറം വരെ എത്തുന്നു.

==== വ്യോമഗതാഗതം ====
[[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumb|
കരിപ്പൂ൪ വിമാനത്താവളം.]]
കൊച്ചി([[നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം|നെടുമ്പാശ്ശേരി]]), കോഴിക്കോട്([[കരിപ്പൂർ വിമാനത്താവളം|കരിപ്പൂർ,മലപ്പുറം]]ജില്ല), [[തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം]], കണ്ണൂർ എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളങ്ങൾ. കൊച്ചി വെല്ലിങ്ടൺ അയലന്റിലുള്ള വിമാനത്താവളം നാവികസേനയുടെ ആവശ്യത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളം കണ്ണൂരിൽ 2018 ഡിസംബർ 9 നു ഉത്‌ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. മാത്രമല്ല ശബരിമല അടുത്ത് എരുമേലിയിൽ പുതിയ വിമാനത്താവളത്തിന് വേണ്ട സ്ഥലം ഏറ്റെടുക്കാൻ നടപടി ആരംഭിച്ചു.

== ഭരണം ==
{{പ്രധാനലേഖനം|കേരള നിയമസഭ|കേരള സർക്കാർ|കേരള ഹൈക്കോടതി}}
സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു:

# '''നിയമനിർമ്മാണം''': ഏകമണ്ഡല നിയമനിർമാണസഭയാണ് കേരളത്തിനുള്ളത്. നിയമസഭ എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''[[കേരള നിയമസഭ]]''', തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങളും പ്രത്യേക ഭാരവാഹികളും അടങ്ങുന്നതാണ്. സ്പീക്കറെയും ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറെയും [[നിയമസഭാംഗം|നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] അവരുടെ ഇടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. നിയമസഭാ യോഗങ്ങൾ സ്പീക്കറുടെ അധ്യക്ഷതയിലും സ്പീക്കറുടെ അഭാവത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറുമാണ് നിർവഹിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനത്ത് 140 നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങളുണ്ട്. നിയമസഭ നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ബജറ്റ് അംഗീകരിക്കുകയും സർക്കാരിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെയും മന്ത്രിസഭയുടെയും രൂപീകരണത്തിലും പ്രധാനപങ്ക് വഹിക്കുന്നു.
# '''കാര്യനിർവ്വഹണം''': [[ഗവർണ്ണർ|ഗവർണർ]] സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഭരണഘടനാപരമായ തലവനാണ്, അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ [[ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്‌ട്രപതി|രാഷ്ട്രപതിയാണ്]].[[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]] ആണ് കേരളത്തിൻ്റെ  നിലവിലെ ഗവർണ്ണർ. [[കേരള സർക്കാർ|'''കേരള സർക്കാരിന്റെ''']] തലവനും വിപുലമായ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അധികാരങ്ങൾ നിക്ഷിപ്തവുമായ [[കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള മന്ത്രിസഭയാണ്  ഭരണം നയിക്കുന്നത്;  നിയമസഭയിലെ ഭൂരിപക്ഷ കക്ഷി/മുന്നണിയുടെ തലവനെ ഗവർണറാണ് മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് നിയമിക്കുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച് ഗവർണറാണ് മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗങ്ങളെ നിയമിക്കുന്നത്. മന്ത്രിസഭയിൽ കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാരും സഹമന്ത്രിമാരും (MoS) ഉൾപ്പെടുന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം മന്ത്രിമാർക്ക് വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതല ഗവർണർ നൽകുന്നു. [[ചീഫ് സെക്രട്ടറി (ഇന്ത്യ)|ചീഫ് സെക്രട്ടറിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള സെക്രട്ടേറിയറ്റ് മന്ത്രിമാരെ ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നു. സർക്കാരിന്റെ ഭരണ തലവനും ചീഫ് സെക്രട്ടറിയാണ്. ഓരോ സർക്കാർ വകുപ്പും നയിക്കുന്നത് ഒരു മന്ത്രിയാണ്, അദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കാൻ ഒരു അഡീഷണൽ ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോ പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയോ ഉണ്ട്, അദ്ദേഹം സാധാരണയായി [[ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്]] (IAS) ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. ഗവൺമെൻ്റ് സെക്രട്ടറിമാർ നയരൂപീകരണത്തിൽ മന്ത്രിയെയും സർക്കാരിനെയും സഹായിക്കുന്നു. ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായ സെക്രട്ടറിയേറ്റിൽ ആണ് മന്ത്രിമാരുടെയും വിവിധ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിമാരുടെയും കാര്യാലയങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.  തലസ്ഥാന നഗരമായ തിരുവനന്ത്പുരത്ത് ആണ് സെക്രട്ടറിയേറ്റ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഓരോ ജില്ലകൾക്കും ഒരു ജില്ലാ ഭരണകൂടമുണ്ട്. ജില്ലാ ഭരണകൂടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് [[ജില്ലാ കളക്ടർ|ജില്ലാ കലക്ടർ]] ആണ്. സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആണ് കലക്ട്ടർമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. പ്രാദേശിക ഭരണത്തിനായി [[തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ|തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുമുണ്ട്]].
# '''നീതിന്യായം''': ജുഡീഷ്യറിയിൽ [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയും]] കീഴ്ക്കോടതികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. കേരള ഹൈക്കോടതി എറണാകുളത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നീതിന്യായ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ് [[എറണാകുളം]]. കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപിൽ]] നിന്നുള്ള കേസുകളും ഹൈക്കോടതി പരിഗണിക്കുന്നു. 
കേരളത്തെ [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് [[ലോക്‌സഭ|ലോക്‌സഭയിൽ]] 20 പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളും [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയിൽ]] 9 അംഗങ്ങളുമാണ്. 20 ലോക്‌സഭാ എംപിമാരെ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പാർലമെന്റ് മണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, അതേസമയം 9 രാജ്യസഭാ എംപിമാരെ [[കേരള നിയമസഭ]] [[ആനുപാതിക പ്രാതിനിധ്യം|ആനുപാതിക പ്രാതിനിധ്യത്തിലൂടെ]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ദേശീയ നിയമനിർമ്മാണത്തിലും നയ ചർച്ചകളിലും സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലും അവർ ഒരുമിച്ച് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

==== തദ്ദേശ സ്വയംഭരണം ====
941 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, 152 ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകൾ, 14 ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകൾ എന്നിവ ഗ്രാമീണ ഭരണം നടത്തുന്നു. 87 നഗരസഭകൾ, 6 കോർപ്പറേഷനുകൾ നഗര ഭരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. ഇവയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ഓരോ 5 വർഷവും നടക്കുന്നു. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2 | കേരള സർക്കാർ
|-
! ഘടന
! എണ്ണം
|-
| [[കേരളത്തിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ലകൾ]]
| 14
|-
| [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകളുടെ പട്ടിക|റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ]] 
| 27
|-
| [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകളുടെ പട്ടിക|താലൂക്കുകൾ]]
| 75
|-
| [[റവന്യൂ വില്ലേജ്|റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ]]
| 1453
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Local Self Government Institutions {{!}} Deparyment of Panchayats |url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/article/158 |access-date=2023-05-27 |website=dop.lsgkerala.gov.in |archive-date=2023-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527140442/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/article/158 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!എണ്ണം
|-
|[[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകൾ]]
|14
|-
|[[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകൾ]]
|152
|-
|[[ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
|941
|-
|[[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
|6
|-
|[[കേരളത്തിലെ നഗരസഭകൾ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]]
|87
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! നിയോജക മണ്ഡലങ്ങൾ
! എണ്ണം
|-
| [[ലോക്‌സഭാമണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക|ലോക്‌സഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
|20
|-
| [[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക|നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ]]
|140
|}

== രാഷ്ട്രീയം ==
[[പ്രമാണം:Protests in kerala.jpg|thumb|right|രാഷ്ട്രീയ സമരങ്ങളും പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങളും കേരളത്തിൽ സാധാരണമാണ്.]]
ബഹുകക്ഷി ജനാധിപത്യ സംവിധാനമാണ് കേരളത്തിൽ നിലവിലുളളത്. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. ഐ(എം)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്,]] ‌[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]], എന്നീ പാർട്ടികളാണ് പ്രധാന കക്ഷികൾ.  ഒരു രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിക്കും ഒറ്റയ്ക്കു ജയിക്കാനുള്ള സ്വാധീനമില്ലാത്തതിനാൽ മുന്നണി സംവിധാനമാണ് ഇപ്പോൾ കേരളത്തിലുള്ളത്. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ് (ഐ)|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതൃത്വംനൽകുന്ന  [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്]]) യും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ-മാർക്സിസ്റ്റ് ([[സി.പി.ഐ.(എം)]]) നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] ([[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡി.എഫ്.]]) യുമാണ് കേരള രാഷ്ട്രീയം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[കേരളാ കോൺഗ്രസ് (മാണി)]], [[ജനാധിപത്യ സംരക്ഷണസമിതി|ജെ.എസ്.എസ്.]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി|സി.എം.പി.]], [[ആർ.എസ്.പി (ബി)|ആർ.എസ്. പി. (ബി)]], [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]] എന്നിവയാണ് യു. ഡി. എഫിലെ ഘടക കക്ഷികൾ. [[സി.പി.ഐ.]], [[ആർ.എസ്.പി.]], [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജനതാദൾ(എസ്)]], കേരളാ കോൺഗ്രസ്(എസ്), [[കോൺഗ്രസ് (എസ്)]], [[എൻ.സി.പി.|എൻ.സി.പി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ്|ഐ.എൻ.എൽ]] എന്നിവയാണ് എൽ.ഡി.എഫിലെ ഇതര കക്ഷികൾ.ബിജെപി പിഡിപി എസ്ഡിപിഐ തുടങ്ങിയപാർട്ടികളും കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ ഒരു മുന്നണിയോടും സ്ഥായിയായ അനുഭാവം പുലർത്താറില്ല. അതിനാൽ ഓരോ 5 വർഷവും ഈ മുന്നണികളുടെ സർക്കാരുകൾ മാറി മാറി വരുന്നു.

=== രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിലെ നാഴികക്കല്ലുകൾ ===
[[File:Kerala Council of Ministers 1957 EMS.jpg|thumb|1957ലെ ഇ.എം.എസ്. മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗങ്ങൾ.|കണ്ണി=Special:FilePath/Council_of_ministers_1957_(Kerala_State).jpg]]
{{അപൂർണ്ണവിഭാഗം}}
* [[1956]] കേരള സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കപെട്ടു – ജില്ലകൾ – [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ]], [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ]].
* [[1957]] [[ഇ.എം.എസ്.]] മുഖ്യമന്ത്രിയായ ആദ്യത്തെ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാർ – [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]], [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]], [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] ജില്ലകൾ രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു.
* [[1958]]-[[എറണാകുളം ജില്ല]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി [[ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി]] വിദ്യാഭ്യാസ് ബില്ല് അവതരിപ്പിച്ച് നിയമമാക്കുന്നു.
* [[1959]] [[വിമോചന സമരം]]. സർക്കാർ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.
* [[1960]] രണ്ടാം പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പട്ടം താണുപിള്ള]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി രണ്ടാം സർക്കാർ [[കോൺഗ്രസ്]]-[[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] മുന്നണി. [[ആർ. ശങ്കർ]] ഉപമുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു.
* [[1962]] [[പട്ടം താണുപിള്ള]] പഞ്ചാബ് ഗവർണറായി നിയമിതനായതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജി വെക്കുന്നു. [[ആർ.ശങ്കർ]] പുതിയ മുഖ്യമന്ത്രി.
* [[1963]] [[കേരള ഭൂപരിഷ്കരണനിയമം|കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ ബില്ല്]] പാസ്സായി.
* [[1964]] വിവിധ ആരോപണങ്ങളെ തുടർന്ന് ആഭ്യന്തരമന്ത്രി [[പി.ടി. ചാക്കോ]] രാജിവെച്ചു, അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. കോൺഗ്രസ്സിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടവർ ചേർന്ന് [[കേരളാ കോൺഗ്രസ്]] രൂപവത്കരിച്ചു. 15 എം.എൽ.എ. മാർ പിന്തുണ പിൻവലിച്ചു. മന്ത്രിസഭ നിലം പൊത്തി.
* [[1965]] പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. ആർക്കും ഭൂരിപക്ഷം ഇല്ല. രാഷ്ട്രപതി ഭരണം.
* [[1966]] കേരളത്തിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ നിരോധന നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. രാഷ്ട്രപതി ഭരണം തുടരുന്നു. [[അജിത്ത് പ്രസാദ് ജെയിൻ]] രാജിവെച്ചു, [[ഭഗവൻ സഹായ്]] പുതിയ ഗവർണർ.
* [[1967]] മൂന്നാം തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.എം.എസ്.]] നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐക്യ കക്ഷി മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിൽ വന്നു.
* [[1969]] [[മലപ്പുറം ജില്ല]] രൂപവത്കരിച്ചു. [[ഇ.എം.എസ്.]] മന്ത്രി സഭ രാജിവെച്ചു. [[സി.അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ; ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമല്ലാത്തയാളും രാജ്യസഭാംഗവുമായ ഒരാൾ കേരളമുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്നു.
* [[1970]] കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമം. കുടിയായ്മ അവസാനിക്കുന്നു. മുന്നണിയിലെ ഘടകകക്ഷികളിൽ കൂറുമാറ്റം. അച്യുതമേനോൻ നിയമസഭ പിരിച്ചു വിടാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു; രാജി വക്കുന്നു. വീണ്ടും രാഷ്ട്രപതി ഭരണം. ഇടക്കാല (നാലാം)തിരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[സി.അച്യുതമേനോൻ]] വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി. പട്ടം താണുപിള്ള അന്തരിച്ചു (ജൂലായ് 27).
* [[1971]] സ്വകാര്യ വനങ്ങൾ ദേശസാത്കരിച്ചു.
* [[1972]] [[ഇടുക്കി ജില്ല]], കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ ഭേദഗതി ബിൽ, സ്വകാര്യ വന നിയമം. ആർ. ശങ്കർ അന്തരിച്ചു (നവം. 6).
* [[1973]] [[നാഷണൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി]] നിലവിൽ വന്നു. കാർഷിക കടാശ്വാസ നിയമം.
* [[1974]] കേരള കോൺഗ്രസ്സിൽ നിന്ന് ബാലകൃഷ്ണപിള്ള വിഘടിക്കുന്നു (പിള്ള ഗ്രൂപ്പ്).
* [[1975]] മുസ്ലീം ലീഗ് പിളർന്നു (ഐ. യു. എം. എൽ, ഏ. ഐ. എം. എൽ.). കർഷക തൊഴിലാളി നിയമം പാസ്സായി.
* [[1976]] തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് നെല്ലും അരിയും കൊടുത്തിരുന്നത് നിർത്താൻ നിയമസഭ നിയമം കൊണ്ടു വന്നു.{{Ref_label|ഖ|ഖ|none}} കേരള കൂട്ടുകുടുംബ നിയമം. [[1955]]ല് പാസ്സാക്കിയ ഹിന്ദു നിയമം എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ബാധകമാക്കി (നവ 30).
*അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലം – കേരള നിയമസഭയുടെ കാലാവധി ആറുമാസം വീതം മൂന്നു തവണ നീട്ടി.
* [[1977]] [[ലോകസഭ]], [[നിയമസഭ]] പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ. [[കെ. കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി. [[രാജൻ കേസ്]] അരോപണങ്ങളെത്തുടർന്ന് രാജി. [[എ.കെ. ആൻറണി]] പുതിയ മുഖ്യമന്ത്രി.
* [[1978]] ചികമഗലൂർ പ്രശ്നത്തിൽ [[എ.കെ. ആൻറണി]] രാജി വെക്കുന്നു. സി.പി.ഐ. യിലെ [[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായുള്ള 9-മാത്തെ കേരള മന്ത്രിസഭ.
* [[1979]][[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ]] മുഖ്യമന്ത്രി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാലംഗ മന്ത്രിസഭക്ക് 49 ദിവസത്തിനു ശേഷം രാജിവക്കേണ്ടിവന്നു. കേരള കോൺഗ്രസ് രണ്ടായി പിളർന്നു. [[കേരള കോൺഗ്രസ് ജോസഫ് ഗ്രൂപ്പ്|ജോസഫ് ഗ്രൂപ്പും]] [[കേരള കോൺഗ്രസ് മാണി ഗ്രൂപ്പ്|മാണി ഗ്രൂപ്പും]]
* [[1980]] ആറാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മുഖ്യമന്ത്രി. [[വയനാട്]] ജില്ല രൂപവത്കരിക്കപെട്ടു.
* [[1981]] കേരളാ കോൺഗ്രസ് (മാണി) പിന്തുണ പിൻവലിച്ചു. നായനാർ മന്ത്രിസഭയുടെ രാജി. [[കെ. കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും.
* [[1982]] ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ പിന്തുണ പിൻവലിക്കുന്നു. ഒരംഗത്തിന്റെ മാത്രം ഭൂരിപക്ഷമുണ്ടായിരുന്ന കരുണാകരൻ മന്ത്രിസഭയുടെ രാജി. ഏഴാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. കെ. കരുണാകരൻ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി. [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു.
*[[1983]][[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ് കോയ]] അന്തരിച്ചു(സപ്തം 28).
* [[1984]] [[കാസറഗോഡ്]] ജില്ല രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെയും സാമാന്യജനങ്ങളുടേയും ഏറെക്കാലം നീണ്ട സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ ഫലമായി [[സൈലന്റ് വാലി]] കാടുകൾ ദേശീയോദ്യാനമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.
* [[1987]] എട്ടാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
* [[1991]] ഒമ്പതാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. മെയ് 23 ന് നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, മെയ് 21-ന് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ വധത്തേ തുടർന്ന്, മാറ്റിവച്ചത് ജൂൺ 18-നാണ് നടന്നത്. [[കെ.കരുണാകരൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും.
* [[1995]] ഐ.എസ്.ആർ.ഓ ചാരക്കേസിനെ തുടർന്ന് കരുണാകരന്റെ രാജി. എ.കെ. ആന്റണി മുഖ്യമന്ത്രി, ചാരായ നിരോധനം.
* [[1996]] പത്താം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മൂന്നാമതും മുഖ്യമന്ത്രി.
*[[1998]] [[ഇ.എം.എസ്.]] നമ്പൂതിരിപ്പാട് അന്തരിച്ചു (മാർച്ച് 19).
*[[2000]] എഞ്ചി.-മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ആദ്യമായി സ്വകാര്യകോളേജുകൾ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.
* [[2001]] പതിനൊന്നാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[എ.കെ. ആന്റണി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
* [[2004]] എ.കെ. ആന്റണി മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവെച്ചതിനെത്തുടർന്ന് [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ. കെ. നായനാർ]] അന്തരിച്ചു.
*2004 മെയ്  25 ന്  ആർ  എസ്  അജിത്കുമാർ   വാദ്ധ്യായർ  സമുദായം  സ്ഥാപിച്ചു.. പൊൻകുന്നം സ്വദേശിനി ആണ്

*[[2005]] [[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]] അന്തരിച്ചു (ജൂലായ് 12).
* [[2006]] പന്ത്രണ്ടാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.
*[[2010]] കെ.കരുണാകരൻ അന്തരിച്ചു (ഡിസം. 23). കേരള കോൺഗ്രസ്സിലെ വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഒന്നിക്കുന്നു.
* [[2011]] പതിമൂന്നാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-23 |archive-date=2013-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402165025/http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] പതിനാലാം സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പിണറായി വിജയൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി പുതിയ മന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു. 
*2021 പതിനഞ്ചം  സംസ്ഥാന തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. [[പിണറായി വിജയൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി വീണ്ടും  മന്ത്രിസഭ നിലവിൽ വന്നു.

=== ഭരണസംവിധാനം ===
[[File:Niyamasabha Mandiram.JPG|thumb|കേരള നിയമസഭാ മന്ദിരം രാത്രിയിൽ]]
സംസ്ഥാനത്തെ നിയമനിർമ്മാണ സഭയായ [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിൽ]] 141 അംഗങ്ങളുണ്ട്. 140 [[നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ|നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളിൽ]] നിന്നുളള ജനപ്രതിനിധികളും [[ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ സമൂഹം|ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ]] സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു നോമിനേറ്റഡ് അംഗവും. സർക്കാരിന്റെ തലവൻ [[ഗവർണർ]] ആണ്. എന്നിരുന്നാലും ഗവർണർക്ക് നാമമാത്രമായ അധികാരങ്ങളേയുള്ളു. [[മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭയാണ്]] ഭരണസംവിധാനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഭരണസിരാകേന്ദ്രമായ സെക്രട്ടറിയേറ്റ് തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മന്ത്രിമാരുടെയും വിവിധ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിമാരുടെയും വകുപ്പ് മേധാവിമാരുടെയും കാര്യലയങ്ങളും ഇവിടെയാണ്. 
ത്രിതല പഞ്ചായത്തുകളടങ്ങുന്നതാണ് പ്രാദേശിക ഭരണസംവിധാനം. [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളാണ്]] ഏറ്റവും താഴേത്തട്ടിലുളളത്. അതിനു മുകളിൽ [[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകളും]] [[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|ജില്ലാപഞ്ചായത്തുകളും]]. നിലവിൽ 941 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും 152 ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകളും 14 ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകളും കേരളത്തിലുണ്ട്.{{അവലംബം}} ഇവകൂടാതെ അഞ്ചു പ്രധാന നഗരങ്ങളെ [[കേരളത്തിലെ കോർപ്പറേഷനുകൾ|കോർപറേഷനുകളായും]] പ്രധാന പട്ടണങ്ങളെ [[മുനിസിപ്പാലിറ്റി|മുനിസിപ്പാലിറ്റികളായും]] തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ അതാത് നഗരങ്ങളുടെയും പട്ടണങ്ങളുടെയും പ്രാദേശിക സർക്കാരുകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഭരണമേൽനോട്ടം വഹിക്കാൻ [[ജില്ലാ കളക്ടർ|ജില്ലാ കലക്ടർമാരുമുണ്ട്.]] റവന്യു ഭരണ സംവിധാനം ജില്ലാ കലക്ടർമാർക്ക് കീഴിൽ താലൂക്ക് തഹസിൽദാർമാർ,അവർക്കുകീഴിലുള്ള വില്ലേജ് ഓഫീസർമാർ എന്നിവരിലൂടെ നിർവ്വഹിക്കപ്പെടുന്നു. വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ജില്ലാതല ഉദ്യോഗസ്ഥർ അതാത് വകുപ്പുകളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു.

രാജ്യത്തെ പരമോന്നത നിയമനിർമ്മാണ സഭയായ [[ലോക്‌സഭ|ലോക്സഭയിലേക്ക്]] കേരളം 20 പ്രതിനിധികളെ അയക്കുന്നു. പാർലമെന്റിന്റെ അധോമണ്ഡലമായ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയിൽ]] കേരളത്തിന് 9 പ്രതിനിധികളുണ്ട്.

== സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ==
{{Main|കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടന}}
സംസ്ഥാ‍നമായി രൂപീകൃതമായതു മുതൽ നാലര പതിറ്റാണ്ടുകളോളം [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്]] [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിലൂന്നിയ]] [[ക്ഷേമരാഷ്ട്രം|ക്ഷേമരാഷ്ട്ര]] മൂല്യങ്ങളാണ് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. എന്നാൽ സമീപകാലത്ത് [[സ്വതന്ത്ര വ്യാപാരം]], നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ ഉദാരസമീപനങ്ങളിലൂടെ ഒരു മിശ്രസമ്പദ്വ്യവസ്ഥ എന്ന നിലയിലേക്കു മാറിയിട്ടുണ്ട്. 2004-2005ലെ കണക്കുകളനുസരിച്ച് കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം 89451.99 കോടി രൂപയാണ്.&lt;ref name=&quot;PTI_2006&quot;&gt;Press Trust of India (2006), &quot;[http://www.rediff.com/money/2006/feb/09ker.htm Kerala's GDP hits an all-time high]&quot;, Rediff [accessdate= [[25 February]] [[2007]]].&lt;/ref&gt; ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിന്റെ വളർച്ചാ സൂചികയിലും വൻകുതിച്ചു ചാട്ടം കാണാനാകുന്നുണ്ട്. 1980–90കളിൽ അഞ്ചു മുതൽ ആറു ശതമാനം വരെയായിരുന്ന വളർച്ചാ നിരക്ക് 2003–2004-ൽ 7.4 ശതമാനമായും 2004–2005-ൽ 9.2 ശതമാനമായും വർദ്ധിച്ചു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും വളരെക്കുറച്ചു വൻ‌കിട കമ്പനികളേ കേരളത്തിൽ മുതൽമുടക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ കേരളത്തിലെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ഈ കുറവു നികത്തുന്നതിനു പ്രധാന കാരണം വിദേശ നാടുകളിലുള്ള കേരളീയർ നാട്ടിലേക്കയക്കുന്ന പണമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2007/09/07/world/asia/07migrate.html?_r=1&amp;oref=slogin|title=Jobs Abroad Support 'Model' State in India |date= 7 September 2007 |work=New York Times|accessdate=07 September 2007}}&lt;/ref&gt; മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിന്റെ ഇരുപതു ശതമാനത്തോളം വരും ഇത്.&lt;ref name=&quot;Hari_Kannan_2002&quot;&gt;Hari, KS &amp; KP Kannan (2002), &quot;Kerala's Gulf Connection: Emigration, Remittances and their Macro Economic Impact (Working Paper 328)&quot;, Centre for Development Studies (Trivandrum).&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിന്റെ ആളോഹരി വരുമാനം 11,819 രൂപയാണ്. ഇത് ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ ഏറെ മുന്നിലാണ്. ആഗോള ശരാശരിയിൽ നിന്നും ഏറെ താഴെയും. കേരളത്തിന്റെ മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരക്കണക്കുകളും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ചതും ആഗോള നിലവാരത്തോടു കിടപിടിക്കുന്നതുമാണ്.&lt;ref name=&quot;Varma_2005&quot;&gt;Varma, MS (2005), &quot;[http://www.financialexpress.com/print.php?content_id=86925 Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap]&quot;, The Financial Express [link accessed [[25 February]] [[2007]]].&lt;/ref&gt; ഒരേ സമയം ഉയർന്ന ജീ‍വിത നിലവാരവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പിന്തുടരുന്ന കേരളത്തിലെ ഈ അപൂർവ സാഹചര്യത്തെ കേരള മോഡൽ &lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005_1&quot;&gt;{{Harvnb|Tharamangalam|2005|p=1}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brenkert_2003_48&quot;&gt;{{Harvnb|Brenkert|Malone|2003|p=48}}.&lt;/ref&gt;എന്ന പേരിൽ സാമ്പത്തിക ഗവേഷകർ പഠനവിഷയമാക്കാറുണ്ട്.

വിനോദസഞ്ചാരം, പൊതുഭരണം, ബാങ്കിങ്, ഗതാഗതം, വാർത്താവിനിമയം എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന സേവന മേഖലയും കൃഷി, മത്സ്യബന്ധന മേഖലകളുമാണ് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ലുകൾ.

=== കാർഷികവിളകൾ ===
{{wide image|Munnar_tea_gardens.jpg|1050px|'''മൂന്നാറിലെ ഒരു ചായത്തോട്ടം.'''}}

&lt;!-- [[ചിത്രം:Rubber plantations.jpg|thumb|right| [[റബ്ബർ]] ഇന്ന് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല് ആയിട്ടുണ്ട്. [[റബ്ബർ കൃഷി]] യുടെ ദൃശ്യം]] --&gt;
&lt;!--[[ചിത്രം:ചുക്ക്.jpg|thumb|left| ചുക്ക് ഉണക്കുന്നത്- കൊച്ചിയിൽ നിന്ന്]]--&gt;
കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയോളം കൃഷിയെ മുഖ്യവരുമാന മാർഗ്ഗമായി സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. 3105.21 ച.കി.മീ പാടങ്ങളിൽ നിന്ന് (1990-ൽ ഇത് 5883.4 ച.കി.മീ ആയിരുന്നു) ഇവിടെ 688,859 ടൺ നെല്ല് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അറുന്നൂറോളം നെല്ലിനങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കൃഷിചെയ്യുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ [[നാളികേരം]], [[തേയില]], [[കാപ്പി]], [[റബ്ബർ]], [[കശുവണ്ടി]] എന്നിവയും [[കുരുമുളക്]], [[ഏലം]], [[വാനില]], [[കറുവാപ്പട്ട]], [[ജാതിക്ക]] എന്നീ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വ്യാപകമായി കൃഷിചെയ്തു വരുന്നു.

കേരളം ഒരു ഉപഭോക്തൃസംസ്ഥാനമാണ്. ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ സ്വയംപര്യാപ്തത നേടിയിട്ടില്ലാത്ത കേരളം അന്യ സംസ്ഥാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് കഴിയുന്നത്. കേരളത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന എല്ലാ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കും അന്നും ഇന്നും കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കേണ്ട ഗുരുതരമായ സ്ഥിതിയാണ്. [[നെല്ല്]], [[മരച്ചീനി]], [[വാഴ]], [[റബ്ബർ]], [[കുരുമുളക്]], [[കവുങ്ങ്]], [[ഏലം]], [[കാപ്പി]] തുടങ്ങി മിക്ക കൃഷികളും കേരളത്തിലുണ്ടെങ്കിലും, എല്ലാ കാർഷികോൽപ്പന്നങ്ങളും അതിന്റെ പ്രാഥമികദശയിൽ തന്നെ വിൽക്കുന്ന രീതിയാണ് കേരളത്തിലുള്ളത്. അതായത് കാർഷികവിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള മൂല്യവർദ്ധിതഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഉല്പാദനം കേരളത്തിൽ കുറവാണ്. കാർഷികചെലവ് വർദ്ധിച്ചതും, കൃഷിനഷ്ടവും കാരണം മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പല കൃഷികളും കർഷകർ ചെയ്യാതായിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ റബ്ബറാണ് കൂടുതലായി കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തൊണ്ണൂറ് ശതമാനം റബ്ബറും കേരളത്തിലാണ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. റബ്ബർപാൽ ഉപയോഗിച്ചു 25,000-ൽ പരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും എന്നു പറയപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും വിരലിൽ എണ്ണാവുന്ന റബ്ബർ ഉൽപ്പന്നങ്ങളേ കേരളത്തിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ. റബ്ബർപാൽ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ പ്രാഥമികദശയിൽ തന്നെ, അതായത് പാലായോ, ഷീറ്റായോ തന്നെ വിൽപ്പന നടത്തുന്ന രീതിയാണ് കേരളത്തിലുള്ളത്.

&lt;!-- [[ചിത്രം:Paddyfileds.jpg|thumb|200p|right|നെല്പ്പാടങ്ങൾ]] --&gt;

[[പ്രമാണം:Cardomom plant.JPG|thumb|left|[[ഏലം|ഏലച്ചെടിയുടെ]] കട. കേരളത്തിൽ മലമ്പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്തുവരുന്നു.]]

കേരളം സ്വയം പര്യാപ്തത നേടുകയോ ധാരാളം ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന കാർഷികവിളകൾ കുരുമുളക്, ഏലം, അടക്ക തുടങ്ങിയ നാണ്യവിളകളും റബ്ബർ പോലുള്ള വസ്തുക്കളുമാണ്. ഇവ കേരളത്തിൽ തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

[[തെങ്ങ്|നാളികേരത്തിന്]] പേരുകേട്ട നാടായ കേരളം ശാസ്ത്രീയമായ രീതിയിൽ നാളികേരക്കൃഷി പഠിച്ചത് ഡച്ചുകാരിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;ജാതി വ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും. പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ ജൂൺ 2005, കറന്റ് ബൂക്സ് തൃശ്ശൂർ. ISBN 81-226-0468-4 &lt;/ref&gt; വിലക്കുറവും, രോഗങ്ങൾ മൂലമുള്ള കൃഷിനഷ്ടവും കാരണം ഇന്ന് കേരളം നാളികേരകൃഷിയിൽ നിന്ന് വളരെ പിന്നോട്ട് പോയിരിക്കുന്നു. തെങ്ങിനെ ബാധിക്കുന്ന പല രോഗങ്ങളും എവിടെ നിന്നു വന്നെന്നോ, കാരണം എന്തെന്നോ കണ്ടു പിടിക്കാൻ ഇന്നും ഇവിടത്തുകാർക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇപ്പോൾ നാളീകേരത്തിന്റെ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിച്ച് വിപണനം നടത്താൻ ശ്രമം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter4.pdf |title=കൃഷിയെപ്പറ്റി കേരള ആസൂത്രണ വിഭാഗം ഇറക്കിയ &amp;#91;&amp;#91;പി.ഡി.എഫ്&amp;#93;&amp;#93; ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 24 |access-date=2007-03-24 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928090321/http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter4.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== പ്രധാന കാർഷിക വിളകൾ ====
[[പ്രമാണം:Coconut farm.jpg|thumb| left| തെങ്ങ്]]
* ധാന്യങ്ങൾ: നെല്ല്, കൂവരക്ക്, ചോളം, വരാഗ്, ചാമ,
* പയർ വർഗ്ഗങ്ങൾ: ഉഴുന്ന്, ചെറുപയർ, മുതിര, തുവരപ്പയർ, പെരുംപയർ.
* കിഴങ്ങുവർഗ്ഗങ്ങൾ: മരച്ചീനി, ചേമ്പ്, ചേന, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, കാച്ചിൽ, മുള്ളങ്കി, കാരറ്റ്, ബീറ്റ്റൂട്ട്.
* പച്ചക്കറികൾ: വഴുതന, തക്കാളി, മുളക്, ചീര, വെണ്ട, കയ്പക്ക (പാവക്ക), ചുരക്ക, പടവലങ്ങ, അമര, കോളിഫ്ലവർ, കാബേജ്, ഉള്ളി (സവാള), മത്തൻ, കുമ്പളം.
* പഴവർഗ്ഗങ്ങൾ: ചക്ക, വാഴ, ശീമച്ചക്ക, മലമുന്തിരി, കശുമാങ്ങ, മാങ്ങ, പേരക്ക, ചെറുനാരങ്ങ, പപ്പായ, കൈതച്ചക്ക, സീതപ്പഴം, സപ്പോട്ട, മാതളം, ചാമ്പങ്ങ, ഞാവൽപ്പഴം, ആത്തപ്പഴം.
* സുഗന്ധവിളകൾ: മഞ്ഞൾ, കുരുമുളക്, ഏലം, തിപ്പലി, ജാതിക്ക, കറുവാപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, ഓൽസ്പൈസ്, പെരുംജീരകം, ജീരകം.
* എണ്ണവിളകൾ: തേങ്ങ, എള്ള്, നിലക്കടല, കടുക്, ആവണക്ക്, എണ്ണപ്പന.
* പാനീയവിളകൾ: തേയില, കാപ്പി, കൊക്കോ.
* മറ്റു വിളകൾ: പുകയില, വെറ്റില, കമുക്, റബ്ബർ, കരിമ്പ്.
* ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ: ശതാവരി, കരിങ്ങാലി, നീർബ്രഹ്മി, ഞവര, കീഴാർനെല്ലി, കറ്റാർവാഴ, സർപ്പഗന്ധി, പള്ളിപ്പാല, കരിനൊച്ചി, ആടലോടകം, അമുക്കുരം തുടങ്ങിയവ.
* വൃക്ഷങ്ങൾ: തേക്ക്, കരിമരം, ആഞ്ഞിലി, കാട്ടുപുന്ന, വീട്ടി, മരുത്, ഏഴിലം പാല, കടമ്പ്, മഹാഗണി, യൂക്കാലി, അക്കേഷ്യ, പ്ലാവ്, [[മഞ്ചാടി]] തുടങ്ങിയവ.

[[പ്രമാണം:കുരുമുളക് കൊടി.jpg|right|thumb|കുരുമുളക് കൊടി]]

==== സംസ്ഥാന കൃഷിവകുപ്പ് ====

മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലേതു പോലെ കേരളത്തിലും കർഷകരുമായി സഹകരിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷി വികസന പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതും നടപ്പിലാക്കുന്നതും കൃഷിവകുപ്പാണ്. കേരളത്തിൽ എല്ലാ പഞ്ചായത്തുകളിലും കൃഷി ഭവനുകൾ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ, ഫാം, ഇൻഫർമേഷൻ തുടങ്ങിയ ഉപഘടകങ്ങളും കൃഷിവകുപ്പിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

കേരളത്തിൽ കാർഷിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഒരു പഠനകേന്ദ്രം 1965 ൽ ആരംഭിച്ചു. ഇന്ന് തിരുവനന്തപുരം വെള്ളയാണിയിൽ കാർഷിക കോളേജും തൃശൂർ മണ്ണുത്തിയിൽ വെറ്ററിനറി കോളേജും നിലവിലുണ്ട്. പിന്നീട് 1972-ൽ തൃശൂർ വെള്ളാനിക്കര ആസ്ഥാനമായി [[കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല|കാർഷിക സർവകലാശാലയും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഇവ കൂടാതെ കൊച്ചിയിൽ ഫിഷറീസ് കോളേജും ഗവേഷണ കേന്ദ്രവും ആരംഭിച്ചു. ഇന്ന് കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാർഷിക, മത്സ്യബന്ധന മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി പഠനകേന്ദ്രങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. കൃഷിവകുപ്പിന്റെ &quot;കേരളകർഷകൻ&quot; തുടങ്ങിയ കാർഷിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്കു വേണ്ടത്ര പ്രചാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== വ്യവസായം ==

[[പ്രമാണം:Kerala 15.jpg|thumb|കയർ വ്യവസായം ആലപ്പുഴ പോലുള്ള ജില്ലകളിൽ]]

[[ഐടി]], [[ടൂറിസം]], പൊതുമേഖല, ബാങ്ക് മുതലായ സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുമരാമത്ത്, കമ്യൂണിക്കേഷൻ (2002–2003-ലെ ജി. എസ്. ഡി. പിയുടെ 63,8 %) തുടങ്ങിയ സേവനമേഖലകളും, [[കൃഷി]], [[മത്സ്യബന്ധനം]] (ജി.എസ്. ഡി .പിയുടെ 17,2 %) എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും സമ്പദ്ഘടനയുടെ പ്രധാന സ്രോതസ്സുകൾ&lt;ref name=&quot;GOK_2004_2&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=2}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;GOK_2004c_24&quot;/&gt;.

ഒരു സംസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ കേരളം രൂപവത്കരിച്ചതിനു ശേഷം കേരളത്തിലെ വ്യവസായങ്ങൾ പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് വെൽഫെയർ സൊസൈറ്റികൾ പോലുള്ള സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി [[സ്വകാര്യവൽക്കരണം|സ്വകാര്യവൽക്കരണവും]], [[ഉദാരവൽക്കരണം|ഉദാരവൽക്കരണവും]] നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപവും കേരള സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ ഗ്രോസ് ഡൊമസ്റ്റിക് പ്രൊഡക്ട്(gross domestic product)(2004-2005ലെ കണക്കനുസരിച്ച്) ഏതാണ്ട് 89451.99 കോടി രൂപയാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kerala's GDP hits an all-time high |work=[[Rediff.com|Rediff]] |publisher=Press Trust of India |date=2006-03-09 |accessdate=12 November 2007 |url=http://www.rediff.com/money/2006/feb/09ker.htm }}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും സമീപകാലത്തെ GDP വളർച്ച (2004–2005 ൽ 9,2% 2003–2004ൽ 7,4%) പഴയ കാലത്തെ ശരാശരിയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മെച്ചമാണെന്നു കാണാം(1980കളിൽ ഇത് 2.3% ഉം,1990 കളിൽ ഇത് 5.1%&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003_8&quot;&gt;{{harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.&lt;/ref&gt; ഉം 5.99%&lt;ref name=&quot;GOK_2004_2&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=2}}.&lt;/ref&gt;ആയിരുന്നു).&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003_8&quot;&gt;{{harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.&lt;/ref&gt; 1998 മുതൽ 2005 വരെ കേരളത്തിലെ വ്യാവസായികവളർച്ച 8.93% ആയിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ശരാശരി 4.80 ശതമാനവുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mospi.nic.in/economic_census_prov_results_2005.pdf |title=Pages |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-30 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172532/http://mospi.nic.in/economic_census_prov_results_2005.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിലെ പെർ കാപ്പിറ്റ ജി.എസ്.ഡി.പി {{INRConvert|11819}},&lt;ref name=&quot;Raman_2005&quot;&gt;{{cite news |author=Raman N |date=2005-05-17 |title=How almost everyone in Kerala learned to read |agency=Christian Science Monitor |url=http://www.csmonitor.com/2005/0517/p12s01-legn.html |accessdate=2008-12-29 }}&lt;/ref&gt; ആണ്. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെയധികവും അന്താരാഷ്ട്ര ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെ കുറവുമാണ്&lt;ref name=&quot;Mohindra_2003&quot;&gt;{{cite journal |author=Mohindra KS |year=2003 |title=A report on women Self-Help Groups (SHGs) in Kerala state, India: a public health perspective |journal=Université de Montréal Département de médecine sociale et prévention }}&lt;/ref&gt;{{rp|8}}. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഹ്യൂമൺ ഡവലപ്പ്മെന്റ് ഇൻഡെക്സ് കേരളത്തിലാണ്.&lt;ref name=&quot;Varma_2005a&quot;&gt;{{cite news |author=Varma MS |title=Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap |work=The Financial Express |date=2005-04-04 |accessdate=2007-11-12 |url=http://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 }}&lt;/ref&gt; ''കേരള പ്രതിഭാസം'' അല്ലെങ്കിൽ ''കേരളാ മോഡൽ വികസനം'' എന്നൊക്കെ വിളിക്കുന്ന, സംശയകരം എന്നു തോന്നാവുന്ന കേരളത്തിലെ ഈ ഉയർന്ന ജന ജീവിതനിലവാരവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക നിലവാരവും സേവനമേഖല മൂലമാണെന്ന് പലരും കരുതുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot;&gt;{{cite journal |author1=Brenkert A |author2=Malone E |year=2003 |title=Vulnerability and resilience of India and Indian states to climate change: a first-order approximation |journal=Joint Global Change Research Institute }}&lt;/ref&gt;
{{rp|48}}&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot;&gt;{{cite journal |author=Tharamangalam J |year=2005 |title=The Perils of Social Development without Economic Growth: The Development Debacle of Kerala, India |journal=Political Economy for Environmental Planners |url=http://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115072025/http://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|1}}. കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയുടെ നട്ടെല്ലെന്നു പറയാവുന്നത് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന കേരളീയർ മൂലമാണ്‌. ജി.എസ്.ഡി.പി.യുടെ അഞ്ചിലൊന്ന് ഭാഗവും ലഭിക്കുന്നത് വിദേശമലയാളികളിലൂടെയാണ്. ഇന്ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[യൂറോപ്പ്]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ശക്തമായ മലയാളി സാന്നിധ്യമുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് മധ്യ തിരുവിതാംകൂർ മേഖലയിലെ വരുമാനം ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിലെ വിദഗ്ദ ജോലിക്കാരെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;rem1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rem2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;abroad&quot;/&gt;‌.

കേരള ജനതയുടെ ഏതാണ്ട് പകുതി കുടുംബങ്ങളും പ്രധാനമായും കൃഷിയിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്‌ കഴിയുന്നത്&lt;ref name = &quot;GOK_2005c&quot;/&gt;. കേരളത്തിലെ 3105.21 കിലോമീറ്റർ ചതുരശ്രവിസ്തൃതി വരുന്ന &lt;ref name=&quot;Balachandran_2004&quot;/&gt;{{rp|5}} നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ നിന്ന്&lt;ref name=&quot;Balachandran_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Balachandran PG |year=2004 |title=Constraints on Diffusion and Adoption of Agro-mechanical Technology in Rice Cultivation in Kerala |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/59.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105215536/http://www.krpcds.org/publication/downloads/59.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5}}, ഏതാണ്ട് 600-ൽ അധികം തരത്തിലുള്ള നെൽവിളകളിലൂടെ&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Sreedharan TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5}} 688,859 ടൺ അരി ഒരു വർഷം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്&lt;ref name = &quot;GOK_2005c&quot;/&gt;. മറ്റു പ്രധാന വിളകളിൽ നാളികേരം(899,198 ), ചായ, കാപ്പി( ഇന്ത്യൻ ഉല്പാദനത്തിന്റെ 23 %&lt;ref name=&quot;Joy_2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Joy CV |year=2004 |title=Small Coffee Growers of Sulthan Bathery, Wayanad |journal=Centre for Development Studies |url=http://krpcds.org/publication/downloads/83.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-28 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105212659/http://www.krpcds.org/publication/downloads/83.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|13}} അല്ലെങ്കിൽ 57,000 ടൺ) [[റബ്ബർ മരം|റബ്ബർ]], [[കശുമാവ്|കശുവണ്ടി]], [[കുരുമുളക്]], [[ഏലം]], [[വാനില]] തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ 590 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കിടക്കുന്ന തീരങ്ങളിലെ 10.5 ലക്ഷം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ചേർന്ന് ഏതാണ്ട് 668,000 ടൺ മത്സ്യം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്(1999–2000 കാലയളവിലെ കണക്ക്).

പരമ്പരാഗത വ്യവസായങ്ങളായ [[കയർ]], [[നെയ്ത്ത്]], [[കരകൗശല വസ്തു നിർമ്മാണം]] എന്നിവയിലൂടെ10 ലക്ഷം ജനങ്ങൾക്ക് ജോലി ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 1,80,000 ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏതാണ്ട് 909,859 മലയാളികൾക്ക് തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്; 511 മദ്ധ്യ വൻകിട വ്യവസായയൂണിറ്റുകളും കേരളത്തിലുണ്ട്. [[ഇൽമനൈറ്റ്]], [[കാവോലിൻ]], [[ബോക്സൈറ്റ്]], [[സിലിക്ക]], [[ക്വാർട്‌സ്]], [[സിക്രോൺ]]&lt;ref name=&quot;GOK_2005c&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2005c}}.&lt;/ref&gt; തുടങ്ങിയ ഭൂഖനന യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്നായി (ജി. എസ്. ഡി. പി. യുടെ 0,3 % &lt;ref name=&quot;GOK_2004c_24&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004c|p=24}}.&lt;/ref&gt;) ഒരു ചെറിയ വരുമാനവും കേരളത്തിനു ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ഗൃഹപൂന്തോട്ട നിർമ്മാണം, ജന്തു പരിപാലനം എന്നീ മേഖലകളിലും നൂറു കണക്കിനാളുകൾ തൊഴിലെടുക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു പ്രധാന മേഖലകളിൽ [[ടൂറിസം]], നിർമ്മാണം, ബിസിനസ് പ്രോസസ് ഔട്ട്സോഴ്സിങ്ങ് എന്നിവയുമുൾപ്പെടുന്നു. 2002 മാർച്ചിലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ബാങ്കുകൾക്കു മുഴുവനായി 3341 ബ്രാഞ്ചുകളുണ്ട്.ഇതിൽ ഓരോ ബാങ്കുകളും 10,000 ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ബാങ്കുകൾ അധികമായുള്ള മൂന്നാമത് സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം.&lt;ref name=&quot;RBI_2002&quot;&gt;{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |title=State/Union Territory-Wise Number of Branches of Scheduled Commercial Banks and Average Population Per Bank Branch |date = March 2002 |work=Reserve Bank of India |accessdate=2008-12-28 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; 2007-ലെ കണക്കുകൾ അനുസരിച്ച് കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ രഹിതർ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 9,4 % ആണ്&lt;ref&gt;{{cite news |author=Kumar KG |title=Jobless no more? |publisher=The Hindu |date=2007-10-08 |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/08/stories/2007100850911500.htm |quote=A study by K.C. Zacharia and S. Irudaya Rajan, two economists at the Centre for Development Studies (CDS), Thiruvananthapuram, unemployment in Kerala has dropped from 19.1[%] in 2003 to 9.4[%] in 2007.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nair_2004&quot;&gt;{{cite book |author=Nair NG |editor=Nair PRG, Shaji H |title=Measurement of Employment, Unemployment, and Underemployment |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=81-87621-75-3 |url=http://krpcds.org/publication/downloads/72.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-31 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105193150/http://www.krpcds.org/publication/downloads/72.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5, 13}}.&lt;ref name=&quot;GOK_2004_4&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2004|p=4}}.&lt;/ref&gt; ജനസഖ്യയുടെ 12.71 %&lt;ref&gt;{{cite news |author=Dhar A |title=260 million Indians still below poverty line |publisher=The Hindu |date=28-01-2006 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/2006/01/28/stories/2006012803971100.htm |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603081412/http://hindu.com/2006/01/28/stories/2006012803971100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മുതൽ 36 %&lt;ref name=&quot;GOK_2006&quot;&gt;{{harvnb|Government of Kerala|2006|p=1}}.&lt;/ref&gt; വരെ ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു താഴെയുള്ളവരാണ്. 45,000 ആളുകൾ ചേരി പ്രദേശങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;FOH_2002&quot;&gt;{{Harv|Foundation For Humanization|2002}}.&lt;/ref&gt;

വ്യവസായങ്ങൾക്ക് പറ്റിയ സ്ഥലമല്ല എന്ന അപഖ്യാതി അടുത്തകാലത്തായി കേരളത്തെ പിടികൂടിയിട്ടുണ്ട്. തൊഴിൽ യൂണിയൻ മേഖലയുടെ അകാരണമായ ഇടപെടലുകൾ മൂലമോ, കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ ജോലിക്കാരെ കിട്ടാത്തതോ, പ്രവർത്തനദിനങ്ങൾ വിവിധ സമരങ്ങളുടേയും [[ഹർത്താൽ|ഹർത്താലുകളുടേയും]] പേരിൽ മുടങ്ങുന്നതോ, പാരിസ്ഥിതികപ്രശ്നങ്ങളോ, ജനവാസബാഹുല്യമോ, ഒക്കെ ഇതിന് കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.

== വിനോദസഞ്ചാരം ==
{{പ്രധാനലേഖനം|വിനോദസഞ്ചാരം കേരളത്തിൽ}}
[[File:Munnar Top station.jpg​|thumb|250px| മുന്നാർ- കേരളത്തിലെ ഒരു ഹിൽസ്റ്റേഷനാണ്]]

കേരളം ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി വളർന്നിരിക്കുകയാണ്, 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻവർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23,68% വർദ്ധന കാണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127065531/https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മലയോരങ്ങളും കടലോരങ്ങളും വനസ്ഥലികളും തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുമായി സഞ്ചാരികൾക്കു പ്രിയങ്കരമായ ഒട്ടേറെ സ്ഥലങ്ങൾ കേരളത്തിലുടനീളമുണ്ട്. സ്വദേശികളും വിദേശികളുമായ സഞ്ചാരികൾ ഇവിടങ്ങളിലേക്കു പ്രവഹിക്കുന്നു. [[മൂന്നാർ ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[പൊന്മുടി]] തുടങ്ങിയ മലയോര കേന്ദ്രങ്ങളും [[ഫോർട്ട് കൊച്ചി]], [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ചെറായി]] ബീച്ചുകളും, [[പെരിയാര്]], [[ഇരവികുളം]] വന്യജീവി കേന്ദ്രങ്ങളും, [[കൊല്ലം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], എറണാകുളം ജില്ലകളിലെ കായൽ മേഖലയും ഹൌസ് ബോട്ടുകളും തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ അതിരപ്പിള്ളി വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും, വാസ്കോഡഗാമ കപ്പലിറങ്ങിയ കോഴിക്കോട്ടെ കാപ്പാട് ബീച്ചും വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ആകർഷണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയിലും വിനോദസഞ്ചാരം നിർണായകമായ പങ്കു വഹിക്കുന്നു. ഇവ കൂടാതെ തീർത്ഥാടന വിനോദസഞ്ചാരവും ഇന്ത്യൻ വൈദ്യ സമ്പ്രദായമായ ആയുർവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിനോദസഞ്ചാരവും സുപ്രധാനമാണ്. പ്രശസ്ത ആയുർവേദ ചികിൽസാ കേന്ദ്രമാണ് മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കോട്ടയ്ക്കൽ ആര്യവൈദ്യ ശാല.

=== സംസ്ഥാന വിനോദ സഞ്ചാര വകുപ്പ് ===

കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ വികസനത്തിനായി സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ മേഖലയുടെ വികസനത്തിനായുള്ള പ്രചരണപരിപാടികൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയാണ് വകുപ്പിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ. പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടും സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുമുള്ള &quot;ഉത്തരവാദിത്തവിനോദസഞ്ചാര വികസനം&quot; എന്ന സമീപനമാണ് ഈ വകുപ്പിന്റേത്.വിനോദ സഞ്ചാര വികസന മേഖലയിൽ കേരളം സ്തുത്യർഹമായ നേട്ടം കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരവധി ദേശീയവും, അന്തർദേശീയവുമായ പുരസ്കാരങ്ങളും സംസ്ഥാനത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. വേൾഡ് ട്രാവൽ ആൻഡ് ടൂറിസം കൗൺസിൽ 2002ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;ടൂറിസം സാറ്റലൈറ്റ് അക്കൌണ്ട്&quot; പ്രകാരം ആഗോള തലത്തിൽ അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചാരികളുടെ വരവിലും വിദേശനാണ്യ വരുമാനം ഗണ്യമായി വർദ്ധിക്കുമെന്ന് കണക്കു കൂട്ടുന്നു.
=== കടൽത്തീരങ്ങൾ ===

[[പ്രമാണം:കോസ്റ്റ്-ഗാർഡ്-കൊച്ചി.jpg|thumb|left| തീരദേശ സംരക്ഷണത്തിനായി കോസ്റ്റ് ഗാർഡ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു]]
ഹിപ്പി കാലഘട്ടത്തിൽ ഹിപ്പികളുടെ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണകേന്ദ്രമായിരുന്ന കോവളം അതിനു മുമ്പേതന്നെ വിനോദ സഞ്ചാര സ്ഥലമെന്ന പേരിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവിടെ ഇന്ന് വിദേശികളും സ്വദേശികളുമായി ധാരാളം പേർ വന്നു പോകുന്നു. ഇന്നും ഇത് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽത്തന്നെ ഖ്യാതിയുള്ള ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], [[അഴീക്കോട് മുനക്കല്]],തിരൂരിലെ പടിഞ്ഞാറേക്കര സൺ ആൻഡ് സാൻഡ് ബീച്ച്&amp;nbsp; തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== കായലുകൾ ===
&lt;!-- 
[[ചിത്രം:ബോൾഗാട്ടി.jpg|thumb|കൊച്ചിയിലെ പ്രശസ്തമായ ബോൾഗാട്ടി കൊട്ടാരം]] --&gt;
കേരളതീരത്തെ കായലുകളിലെ വിനോദസഞ്ചാരസാദ്ധ്യതകൾ അടുത്തകാലത്തായി വളരെയേറെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിവരുന്നുണ്ട്. കായലുകളിൽ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലുള്ള യാത്രയും താമസവുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന സവിശേഷത – ഇക്കൂട്ടത്തിൽ [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടുത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്‌.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ജലപ്പരപ്പിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യാനാകുന്ന സീ പ്ലെയിൻ ഉപയോഗിച്ച് ഈ കേന്ദ്രങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഇയ്യിടെ സർക്കാർ ഏർപ്പാടാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

=== മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ ===

[[പ്രമാണം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]]
[[ഇടുക്കി]], [[നെയ്യാർ]], [[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]], [[പൊൻ‌മുടി]], [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]], [[പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ് ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട വെള്ളച്ചാട്ടമാണു [[അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]]. തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ [[ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടിക്കു]] കിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് &quot;പെരുന്തേനരുവി&quot; വെള്ളച്ചാട്ടം. റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
== പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ ==
===ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
*[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട-ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിദ്ധമായ തീർഥാടന കേന്ദ്രമാണ്. ലക്ഷകണക്കിന് ഭക്തരാണ് ഓരോ വർഷവും ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരാറുള്ളത്.
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ- ലക്ഷകണക്കിന് ഭക്തർ എത്തുന്ന ക്ഷേത്രമാണ്.
*[[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാൽ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം- ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന പൊങ്കാല, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മ എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം|ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ. 
*[[ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
*[[കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ 
*[[പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ
*[[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം|വsക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ]] (പൂരം)
*[[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
*[[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]

*[[ആലത്തിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], തിരൂർ
*[[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കുമാരനല്ലൂർ ഭഗവതീക്ഷേത്രം|കുമാരനല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതീക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]] 
*[[ചെട്ടികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചെട്ടികുളങ്ങര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], മാവേലിക്കര (കുംഭ ഭരണി)
*[[ഓച്ചിറ പരബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം]]
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]
* തളിപ്പറമ്പ് [[രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം]], കണ്ണൂർ 
*[[മലയാലപ്പുഴ ദേവീ ക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട 
*[[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], മലപ്പുറം
* [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], അങ്ങാടിപ്പുറം, മലപ്പുറം
* [[കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം|കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം,]] പാലക്കാട്‌ (കൈപ്പത്തി ക്ഷേത്രം) 
*[[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]]
*[[മണ്ണാറശാല നാഗരാജ ക്ഷേത്രം]], ഹരിപ്പാട്
*[[ആലുവ ശിവക്ഷേത്രം]]
*[[ചക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ചക്കുളത്തുകാവ് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]] (തൃക്കാർത്തിക പൊങ്കാല), ആലപ്പുഴ 
*[[പനച്ചിക്കാട് മഹാവിഷ്ണു-സരസ്വതീക്ഷേത്രം|പനച്ചിക്കാട് ശ്രീ ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം (വിദ്യാരംഭം)  
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം]] (നടതുറപ്പ്), ആലുവ, എറണാകുളം 
*[[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം,]] തേക്കടി, ഇടുക്കി (ചിത്രാ പൗർണമി)
*[[നെല്ലുവായ ധന്വന്തരീക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ
* [[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ 
* [[മരുത്തോർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രം]], ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ 
* [[ചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം]], പത്തനംതിട്ട 
തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിലെ പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.

===ഇസ്ലാമിക തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
*[[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്]] – കേരളത്തിലെ ഒരു മുസ്ലീം തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ്.
*[[മമ്പുറം മഖാം]]
*[[പൊന്നാനി]]
*[[സിഎം മഖാം]]
*[[പാണക്കാട്]]
*[[ചുരത്തിൽ പള്ളി മഖാം]] മറ്റ് പ്രധാന ഇസ്ലാമിക ആരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.
===ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ===
പരുമല പള്ളി, എടത്വ പള്ളി, [[തുമ്പോളി ]]പള്ളി, [[അർത്തുങ്കൽ പള്ളി ]], [[പൂങ്കാവ് ]]പള്ളി,- KALLOOPARA PALLI തീർത്ഥാടനം [[പുതിയതുറ കൊച്ചെടത്വാ തീർത്ഥാടനം]] [[മലയാറ്റൂർ സെന്റ് തോമസ് പള്ളി|മലയാറ്റൂരും]], മണർകാട് പള്ളി, ഭരണങ്ങാനത്തെ [[അൽഫോൺസാമ്മ തീർഥാടനം|അൽഫോൺസാമ്മയുടെ]] പ്രവർത്തന മേഖലകളായിരുന്ന
പ്രദേശങ്ങളും ക്രൈസ്തവർ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു.

== വന്യജീവിസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ ==

കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 16 വന്യജീവിസംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. 

[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], പാമ്പാടും ചോല, മതികെട്ടാൻചോല, ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ് 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. പെരിയാർ, നെയ്യാർ, പറമ്പിക്കുളം, പേപ്പാറ, ചെന്തുരുണി, ചിന്നാർ, തട്ടേക്കാട്, മംഗളവനം, ചിമ്മിണീ, പീച്ചി-വാഴാനി, വയനാട്, ചൂലന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം, ഇടുക്കി, കുറിഞ്ഞി, ആറളം, മലബാർ എന്നിവയാണ് വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ.

== സാംസ്കാരികരംഗം ==
{{Main|കേരളസംസ്കാരം}}
&lt;!-- [[ചിത്രം:സെറ്റ്-മുണ്ട്.jpg|thumb|കേരളീയ സാരി ഉടുത്ത ഒരു സ്ത്രീ]] --&gt;
കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പുരാതന കാർഷിക സംസ്കൃതിയിൽ ഊന്നി വികസിച്ചു വന്നതാണ്. കുടുംബത്തിന് പ്രാധാന്യം കൊടുത്തു കൊണ്ടുള്ള ഒരു സംസ്കാരമാണ് കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏതൊരു ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയുംപോലെ പുരുഷമേൽക്കോയ്മയുള്ള സമൂഹമാണ് പൊതുവേ  കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇന്ന് അണുകുടുംബങ്ങൾ  കേരളത്തിൽ ഏറെ കാണപ്പെടുന്നു. അച്ഛൻ, അമ്മ, രണ്ടു കുട്ടികൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് പൊതുവേ കേരളീയ കുടുംബങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന രീതി. സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും ഒന്നിച്ചു താമസിക്കണമെങ്കിലോ ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടണമെങ്കിലോ വിവാഹം എന്ന ആചാരം നിർബന്ധമാണ്. ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറുന്ന സ്ത്രീപുരുഷന്മാരെ ആക്ഷേപിക്കുന്ന, ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു രീതിയും കേരളത്തിൽ പ്രബലമായിരുന്നു. 

മലയാളം മലയാളികളുടേതാണെങ്കിലും കേരളം അവരുടേതുമാത്രമല്ല. പരദേശികളിലൂടെയാണ് കേരളം വളർന്നത്. മലയാളഭാഷ തന്നെ സങ്കരമായ ഒന്നാണ്‌. പരകീയമായ നിരവധി പദങ്ങൾ മലയാളത്തിൽ ആദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ കേരളം മലയാളികളുടെ മാതൃഭൂമി എന്നു വിളിച്ചിരുന്നെങ്കിലും കേരളത്തിൽ വസിക്കുന്ന പരദേശികളുടെ സംഭാവനകൾ കണക്കിലെടുത്ത് കേരളം, കേരളീയരുടെ മാതൃഭൂമി എന്ന നിലയിലേക്കുയർന്നിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തെ മാതൃഭൂമിയായി സ്വീകരിച്ച അന്യദേശീയരുടെ ഏകീകരണത്തിലും സ്വാംശീകരണത്തിലുമാണ്‌ കേരളം വികസിച്ചത്.

കേരളസംസ്കാരത്തിന്റെ ചൈതന്യം അതിന്റെ വൈവിദ്ധ്യ ജനസഞ്ചയത്തിന്റെ ഐക്യത്തിലാണ്‌. മതസഹിഷ്ണുത, ജാതി-മത-വർഗവീക്ഷണം, രാഷ്ട്രീയബോധം, മൂല്യബോധം, സാക്ഷരത, സ്വതന്ത്രവീക്ഷണം തുടങ്ങിയ സവിശേഷതകൾ കേരളത്തിൽ പൊതുവെ വികസിച്ചുവരാൻ കാരണം ഈ സങ്കലിതസ്വഭാവത്തിന്റെ സാർവ്വലൗകികതയാണ്. കേരളത്തിൽ മൂന്നേകാൽ കോടിയിലേറെ വരുന്ന ജനങ്ങൾ എല്ലാം കേരളീയരാണെങ്കിലും അവരെല്ലാം മലയാളികൾ അല്ല എന്നതാണ് കേരളത്തിന്റെ ബഹുമുഖ സാംസ്കാരികതക്ക് കാരണം. ഈ മത-ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളുട സങ്കലനത്തിൽ നിന്ന് കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളിലും അവരുടെ ആചാരരീതികളിലും മാത്രമല്ല കേരളത്തിന്റെ തന്നെ സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിലും മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും ക്രൈസ്തവരും മുസ്ലീങ്ങളുമാണ്. അപ്രധാനമായവരിൽ ബുദ്ധ-ജൈന-സിക്ക് വിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്. ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അധികം തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നവരാണ്. കൂടാതെ ഇരുപത്തഞ്ചോളം മറ്റു ഭാഷാ ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതിൽ ഏറ്റവും കുറവ് ചൈനീസ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.
===മതം===
ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വം മാതൃകയായി കാണുന്നത് കേരളത്തെ ആണ്. എല്ലാ മതത്തിൽപെട്ടവരും ഒരുപോലെ കഴിയുന്ന നാട്, ജാതി മത പ്രശ്നങ്ങൾ കുറവുള്ള നാട് എന്നിങ്ങനെ കേരളത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. 

2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വരുന്ന 54.73% വരുന്ന ആളുകൾ ഹിന്ദുക്കളാണ്. ഇസ്ലാം മത വിശ്വാസികൾ 26.56%, ക്രിസ്ത്യാനികൾ 18.38% ആളുകളുമാണ്. മറ്റ് മത വിശ്വാസികൾ അല്ലെങ്കിൽ മതമില്ലാത്തവർ ജനസംഖ്യയുടെ 0.33% വരുന്നു. 

ഒരു മതമായി കേരളത്തിൽ കുടിയേറിയ ആദ്യത്തെ ജനവിഭാഗം [[യഹൂദർ]] ആണ്. ഇവരിൽ മിക്കവരും [[ഇസ്രായേൽ]] എന്ന രാജ്യത്തിലേക്ക് കുടിയേറി. സിറിയൻ നാഗരികതയിൽ നിന്നു വന്ന [[യദൂഹമതം]] പോലെ തന്നെ ഇന്ത്യയിലെ ഇതരഭാഗത്തു നിന്നും വൈദീക ഹിന്ദുമതവും സംഘടിതമായി വന്നു ചേർന്നു. സിറിയൻ നാഗരികതയിൽ ജനിച്ച ക്രിസ്തുമതവും ഇസ്ലാമും കേരളത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. [[ക്രിസ്തുമതം]] ദർശനങ്ങളിലൂടെയും പരിവർത്തനത്തിലൂടെയും തെക്കൻ കേരളത്തിൽ വ്യാപിച്ചപ്പോൾ [[ഇസ്ലാം]] മതം കേരളത്തിന്റെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ വ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിനേക്കാൾ വളരെ മുൻപേ തന്നെ ബുദ്ധ-ജൈന മതങ്ങൾ കേരളത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നു. ഊർവരത, മാതൃ ദൈവാരാധന എന്നിവ നേരത്തെ തന്നെ കാർഷിക സംസ്കാരമുള്ള പുരാതന കേരളത്തിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. ‘കൊറ്റവൈ’ എന്ന യുദ്ധദൈവമായ തായ് ഭഗവതി കേരളത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത് കാലക്രമേണ ഭഗവതി പൂജയായി മാറി ശാക്തേയ ഹിന്ദു മതത്തിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടു. 

=== സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ ===
കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് തൃശ്ശൂരിനെയാണ്.
[[പ്രമാണം:സംഗീതനാടക‍അക്കാദമി-തൃശൂർ.jpg|thumb|തൃശൂരിലെ സംഗീതനാടക അക്കാദമി ആസ്ഥാനം]]
കേരളത്തിൽ മലയാള ഭാഷ, കല, സാഹിത്യം തുടങ്ങി മറ്റു പഠനങ്ങളുടേയും അഭിവൃദ്ധിക്കായി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് 1956 ഓഗസ്റ്റ് 15നു രൂപീകൃതമായ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] യാണ്. തൃശൂർ ആണ് ആസ്ഥാനം. മലയാളഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റേയും വികസനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പരിപാടികൾ ആവിഷ്കരിച്ച് നടപ്പിലാക്കുകയാണ് അക്കാദമിയുടെ ലക്ഷ്യം. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥശാല അക്കാദമിക്ക് സ്വന്തമായുണ്ട്. മികച്ച സാഹിത്യസൃഷ്ടികൾക്ക് അക്കാദമി പുരസ്കാരം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

[[കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] എന്ന പേരിൽ കേരള സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ പ്രവത്തിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനം മലയാള ഭാഷയുടെ ഉന്നമനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 

'''1968'''-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഈ ഭാഷാ പഠനകേന്ദ്രം വൈജ്ഞാനിക സാഹിത്യത്തിന്റെ വികസനം, ഭാഷാ നവീകരണ എന്നീ മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധപതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൗതികശാസ്ത്രം, സാമൂഹികശാസ്ത്രം, പ്രകൃതിശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികശാസ്ത്രം പ്രസിദ്ധീകരണവിഭാഗം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് അക്കാദമിക വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിൽ പ്രാദേശിക ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചത് കേരളത്തിന്റേതാണ്. 

ചിത്ര-ശില്പകലകളുടെ വികസനം, സംരക്ഷണം, ഉദ്ധാരണം, പോഷണം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി കേരള സർക്കാർ '''1962'''-ൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനമാണ് '''[[കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി|ലളിതകലാ അക്കാദമി]]'''. ദൃശ്യകലകളെ സംബന്ധിച്ച പഠനം, ഗവേഷണം, പ്രസിദ്ധീകരണം എന്നിവയും പരിശീലനങ്ങളും മറ്റും നടത്തുന്ന ഇതിന്റെ കേന്ദ്രം തൃശൂരാണ്. 

[[കേരള കലാമണ്ഡലം|കേരള കലാമണ്ഡല]]മാണ് മറ്റൊരു പ്രമുഖ സാംസ്കാരിക പഠനകേന്ദ്രം. തൃശൂരിലെ ചെറുതുരുത്തിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കേരളകലാമണ്ഡലം [[വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ |മഹാകവി വള്ളത്തോളാണ്]] സ്ഥാപിച്ചത്. ഇന്നത് ഒരു കലാ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രവും സർവകലാശാലയുമാണ്. [[കഥകളി|കഥകളിയാണ്]] പ്രധാനമായും ഇവിടെ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നത്. മോഹിനിയാട്ടം, കൂടിയാട്ടം, തുള്ളൽ, ചാക്യാർ കൂത്ത് എന്നിവയും പാഠ്യവിഷയങ്ങളാണ്. 

സംഗീതം, നാടകം എന്നീ കലകളുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി കേരള സർക്കാർ 1958-ൽ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനമാണ് [[കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി|സംഗീത നാടക അക്കാദമി]]. കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള കലാസ്ഥാപനങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് കലാരംഗത്തുള്ളവരെയും കലയേയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയാണ്‌ ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനവും തൃശൂരാണ്. മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവായ തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മസ്ഥലമായാ തിരൂരിലെ തുഞ്ചൻപറമ്പ് കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രമാണ്.

1981ൽ സാംസ്കാരികവകുപ്പിന്റെ കീഴിൽ [[കേരള സംസ്ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] രൂപംകൊണ്ടു. കുട്ടികൾക്കായി പുസ്തകങ്ങളും ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയാണ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. സർക്കാർതലത്തിൽ കുട്ടികൾക്കായി ഒരു പ്രാദേശികഭാഷയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏകസ്ഥാപനം എന്ന ബഹുമതിയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിനുണ്ട്.

====സാംസ്കാരികസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക====

# കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി
# കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി
# കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി
# കേരള ഫോക്‌ലോർ അക്കാദമി
# കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി
# കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# കേരള സംസ്ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
# കേരള സ്റ്റേറ്റ് ജവഹർ ബാലഭവൻ
# ഭാരത് ഭവൻ
# വൈലോപ്പിള്ളി സംസ്കൃതി ഭവൻ
# കേരള കലാമണ്ഡലം
# കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ സ്മാരകങ്ങൾ
# ഗുരു ഗോപിനാഥ് നടനഗ്രാമം
# തകഴി സ്മാരകവും മ്യൂസിയവും
# മഹാകവി മോയീൻകുട്ടി വൈദ്യർ മാപ്പിള കലാ അക്കാദമി
# സെന്റർ ഫോർ ഹെറിറ്റേജ് സ്റ്റഡീസ്
# ഉണ്ണായിവാര്യർ സ്മാരക കലാനിലയം
# മഹാകവി ഉള്ളൂർ സ്മാരകം
# മഹാകവി പി. സ്മാരക കലാസാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം
# കണ്ണശ്ശസ്മാരകം, നിരണം
# ചെറുകാട് സ്മാരകട്രസ്റ്റ്
# എ. ആർ. രാജരാജ വർമ്മ സ്മാരകം
# കുമാരനാശാൻ ദേശീയ സാംസ്കാരിക ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്
#കുമാരനാശാൻ സ്മാരകം പല്ലന.
# കേരള ബുക്ക് മാർക്കറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റി
# കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര വികസന കോർപ്പറേഷൻ
# സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ സ്മാരകം, ചെറായി
# തുഞ്ചൻ സ്മാരക ട്രസ്റ്റും ഗവേഷണകേന്ദ്രവും
# മലയാളം മിഷൻ
# വാസ്തുവിദ്യാ ഗുരുകുലം , ആറന്മുള
# സംസ്ഥാന സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തക ക്ഷേമനിധി ബോർഡ്
# ആശാൻ മെമ്മോറിയൽ അസോസിയേഷൻ, കായിക്കര
# മാർഗ്ഗി
# ഷഡ്കാല ഗോവിന്ദമാരാർ സ്മാരക കലാസമിതി
# മുല്ലൂർ സ്‌മാരകം ഇലവുംതിട്ട.

==ലിംഗ സമത്വം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം==
ലിംഗ സമത്വവും, ലിംഗനീതിയുമൊക്കെ ഒരു രാജ്യം അല്ലെങ്കിൽ പ്രദേശം കൈവരിച്ച വികസനത്തിന്റെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെയോ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയോ തുല്യ നീതിയുടെയോ സൂചികയായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലും ഇത്തരത്തിൽ ഉള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീകൾ, ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾ തുടങ്ങിയവർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പദ്ദത്തികൾ, സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ മുന്നേറ്റം, തൊഴിൽ മേഖലകളിൽ ഉള്ള സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം, സ്കൂളുകളിൽ ജൻഡർ ന്യൂട്രൽ യൂണിഫോം  തുടങ്ങിയവ ഉദാഹരണമാണ്. ലിംഗ വിവേചനം ഇതിന്റെ എതിർ വാക്കാണ്. 

ലിംഗ സമത്വം അല്ലെങ്കിൽ ജെന്റർ തുല്യത (Gender Equality) എന്നാൽ സ്ത്രീപുരുഷ-ട്രാൻസ്ജെന്ഡർ വിഭാഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് ലിംഗ-ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും (LGBTIA+) തുല്യ പരിഗണന ഉറപ്പുവരുത്തുക (Equity), ലിംഗ ഭേദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവേചനം (Gender based discrimination) കാണിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവയാണു ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇത് ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്. ഒരു ലിംഗ വിഭാഗത്തിന്റെയും ശാരീരിക- മാനസിക പ്രത്യേകതകൾ അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കാൻ കാരണമാകരുത് എന്നാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. വിവിധ ലിംഗ വിഭാഗങ്ങളുടെ ശാരീരികവും മാനസികവും സാമൂഹികവുമായ ശാക്തീകരണമാണ് ലിംഗ സമത്വത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമാണ്. സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജൻഡറുകളുടേയും ഉന്നതിക്കായി നടപ്പിലാക്കുന്ന പദ്ധതികൾ ഇതിന്‌ ഉദാഹരണമാണ്. [[ആരോഗ്യം]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], സാമ്പത്തികം, [[രാഷ്ട്രീയം]], തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ സമസ്ത മേഖലകളിലും എല്ലാ ലിംഗവിഭാഗങ്ങൾക്കും തുല്യത ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്നൊരു ലക്ഷ്യം ഇതിനുണ്ട്.

സ്ത്രീകൾക്കും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും നേരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങളും ചൂഷണങ്ങളും സമൂഹത്തിൽ വേരോടിയ ലിംഗ അസമത്വത്തിന്റെയും (Gender Inequality) ലിംഗ വിവേചനത്തിന്റെയും ഉപോത്പന്നങ്ങൾ ആണെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇവ പരിഹരിക്കാൻ ഉള്ള ശ്രമങ്ങൾ കേരളത്തിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയ ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ജൻഡർ ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെയും അഭാവം പ്രശ്നം ഗുരുതരമാക്കുന്നു. 

സ്ത്രീകളുടെ പദവിയും അധികാരവും ചെറുതായി കാണുന്ന, ലിംഗപദവി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വേർതിരിവ് പൊതുവെ കേരളത്തിലും വ്യാപകമാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ കഴിവുകൾ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പുരുഷാധിപത്യ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതികളും, മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങളും, സാംസ്ക്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളും, സ്ത്രീകളുടെ നേർക്കുള്ള ഏകപക്ഷീയമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും, പരമ്പരാഗത വിദ്യാഭ്യാസ രീതിയും ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്.  വീടിനകത്തും പുറത്തും കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ വരുമാനമില്ലാത്ത തൊഴിൽ ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നതും, സ്ത്രീകൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ അധികാര തുല്യത കുറഞ്ഞതും, പുരുഷമേധാവിത്വ രീതികളും സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്.

ഇന്ത്യയിൽ എല്ലായിടത്തും പോലെ പൊതുവെ കേരളത്തിലും സ്ത്രീകളിൽ നല്ലൊരു ശതമാനവും  ഇപ്പോഴും വീട്ടുജോലികൾ മാത്രം ചെയ്യുന്നവരും എന്നാൽ അവർ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല എന്നതുമാണ്. വീട്ടുജോലികൾ ചെയ്യുക, കുട്ടികളെ പരിപാലിക്കുക, രോഗികളും ദുർബലരുമായ വൃദ്ധരെ സുശ്രൂഷിക്കുക തുടങ്ങിയ ജോലികൾ പലപ്പോഴും കഠിനമാണ്. എന്നാൽ ഇവ ചെയ്യാൻ മിക്കപ്പോഴും സ്ത്രീകൾ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. സ്ത്രീകൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതോ ജോലി ചെയ്യുന്നതോ മോശമാണ് എന്നൊരു ചിന്താഗതി സമൂഹത്തിൽ പ്രബലമായിരുന്നു. അക്കാരണത്താൽ സ്ത്രീകൾക്ക്  സ്വന്തമായി തൊഴിലോ വരുമാനമോ ഇല്ലെന്ന് മാത്രമല്ല സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും പുരുഷന്മാരെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരുന്നു. സ്ത്രീധനം മൂലമുള്ള  പ്രശ്നങ്ങൾ വേറെയുമുണ്ട്. മറുവശത്ത് പുരുഷന്മാർ കുടുംബത്തിന്റെ ബാധ്യതകൾ ഏകപക്ഷീയമായി ശിരസിൽ ഏറ്റേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും  പുരുഷന്മാരുടെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ആരോഗ്യത്തെ മോശമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമീണ വനിതകളിൽ നല്ലൊരു ശതമാനം ഇപ്പോഴും കൃഷിയും അനുബന്ധ ജോലികളും ചെയ്യുന്നവരാണ്. തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമീണ വനിതകളിൽ വലിയൊരു ശതമാനം സാമൂഹികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നവരും അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാത്തവരുമാണ്. 

ലിംഗ-ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിൽ (LGBTIA+) വിഭാഗങ്ങളിൽ ട്രാൻസ് ജൻഡർ വ്യക്തികൾ  അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ മറ്റ് വിഭാഗങ്ങളെ സമൂഹത്തിൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നതോ അപമാനിക്കുന്നതോവായ പ്രവണത കാണാം. സമൂഹത്തിലും കുടുംബത്തിലും ഇവർ പൊതുവേ ഒറ്റപ്പെടുന്ന സ്ഥിതി വിശേഷങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇത്തരം വ്യക്തികൾ അവരുടെ സത്വം മറച്ചുവെച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം ഉടലെടുക്കുന്നു. പൊതുവേ കേരളത്തിലെ പൊതുയിടങ്ങളിൽ ഇത്തരം വ്യക്തികൾ അധികം കാണപ്പെടുന്നില്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ. ഇത്തരം മേഖലയുമായി ബന്ധപെട്ടു പലവിധ പ്രശ്നങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇത് ലിംഗ-ലൈംഗികന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മാനസികവും ശാരീരികവുമായ ആരോഗ്യത്തെയും സാമൂഹിക സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയെയും ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്.

== ആചാരങ്ങൾ ==

ഭാഷാന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ വരവിനെത്തുടർന്ന് കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളിലും അവരുടെ ആചാരരീതികളിലും കൂടാതെ കേരളത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിലും ഒട്ടേറെ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ജനനം, വിദ്യാഭ്യാസം, വിവാഹം, മരണം എന്നിവയോടനുബന്ധിച്ചു നടത്തിയിരുന്നു ആചാരപരമായ ചടങ്ങുകളിൽ തികച്ചും ദ്രാവിഡീയമായ കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടായിരുന്ന കേരളത്തിലെ ജനങ്ങൾ വിവിധ മതങ്ങളുടെ വരവോടെ അതതു മതങ്ങളിൽ അനുശാസിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള ആചാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയുണ്ടായെങ്കിലും പൂർവികാചാരങ്ങൾ പാടെ വിസ്മരിക്കാത്ത തരത്തിലുള്ള നയമാണ്‌ അതിലും പ്രകടമായിരുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടശേഷം മറ്റു മതങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിക്കുന്നതിലും കേരളീയർ വിമുഖത കാട്ടിയിട്ടില്ല. ദ്രാവിഡീയാചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിച്ച ബൗദ്ധരും ബൗദ്ധർ പിന്തുടർന്നിരുന്ന വിവിധാചാരങ്ങൾ സ്വാംശീകരിച്ച ഹിന്ദുക്കളെയും ക്രിസ്തീയരേയും കേരളത്തിൽ കാണുന്നു. ഇസ്ലാം അവരുടേതായ ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ചു ജീവിക്കുന്നു. 

=== ആഘോഷങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും ===

കേരളത്തിലെ ഉത്സവങ്ങളിൽ പലതും പ്രാദേശികതലത്തിൽ പ്രാധാന്യമുള്ളവ മാത്രമാണ്‌. ആഘോഷങ്ങളിൽ പലതും പ്രാചീനകാലത്തെ പാരമ്പര്യം പേറുന്നവയാണ്. ആഘോഷങ്ങളിലെ ചടങ്ങുകൾ വിവിധമതങ്ങളിൽ വിവിധതരമാണെങ്കിലും ചില സമാനതകൾ ദർശിക്കാനാവും.

==== മാമാങ്കം ====
{{Main|മാമാങ്കം}}

പ്രാചീനകാലത്തെ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരികോത്സവമായിരുന്ന മാമാങ്കം [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്തെ തിരൂരിനടുത്തു [[തിരുനാവായ]] മണപ്പുറത്ത് 12 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ കൊണ്ടാടിയിരുന്ന ആഘോഷമായിരുന്നു. ഇതോടൊപ്പം കാർഷിക-വാണീജ്യമേളകളും നടന്നുപോന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും ഇതിന് വന്നുചേർന്നു.

കേരളത്തിൽ ഉളള എല്ലാ നാടുവാഴികളും തങ്ങളുടെ നായർ പടയാളികളും ആയി മാമാങ്കത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. അവസാനത്തെ പെരുമാൾ ചക്രവർത്തിക്ക് ശേഷം മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാടു നിന്നിരുന്നത് &quot;വള്ളുവക്കോനാതിരി&quot; ആയിരുന്നു. പിന്നിട് സാമൂതിരി ഈ സ്ഥാനം പിടിച്ചടക്കി. വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ ചാവേർ നായന്മാർ ഈ സ്ഥാനം തരിച്ചുപിടിക്കാനും തങ്ങളുടെ പൂർവികരുടെ ചോരക്ക് പകരം ചോദിക്കാനുമായി (കുടിപ്പക തീർക്കാനുമായി) സാമൂതിരിയുടെ (മങ്ങാട്ടച്ചൻ, പാറ നമ്പി, ധർമ്മോത്ത് പണിക്കർ (തമ്മേ പണിക്കർ), തിനയഞ്ചേരി ഇളയത്, കോഴിക്കോട് തലച്ചെന്നനായർ, ഏറനാട് മേനോൻ തുടങ്ങിയ മന്ത്രി /സേനാനായകന്മാരുടെയും ഇളയ രാജാവായ ഏറാൾപ്പാട്, മൂന്നാൾപ്പാട്, സാമന്ത രാജാക്കന്മാരായ പലക്കാട് അച്ചൻ,കവളപ്പാറ സ്വരൂപം മൂപ്പിൽ നായർ, കുതിരവട്ടത്ത് മൂപ്പിൽ നായർ, ബേപ്പൂർ രാജാ, വടകര വാഴുന്നോർ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള) നായർ പടയാളികളോടും നാവികസേന തലവനായ കോഴിക്കോട് കോയ (ഷാബന്ദർ കോയ)നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാപ്പിള/മരക്കാർ സേനയോടും ഏറ്റുമുട്ടി വീര ചരമം പ്രാപിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;Encyclopaedia of Indian Culture, by Rajaram Narayan Saletore. Published by Sterling, 1981. ISBN 0-391-02332-2. 9780391023321. Page 869.&lt;/ref&gt; പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മൈസൂർ സുൽത്താന്മാരുടെ ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന് സാമൂതിരിയുടെ സാമ്പത്തികനില പരുങ്ങലിലായതോടെ മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾക്ക് മങ്ങലേൽക്കുകയും ബ്രിട്ടിഷ് ആധിപത്യം പിടിമുറുക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഇത് പാടേ നിലയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

==== ഓണം ====
{{Main|ഓണം}}

കേരളത്തിന്റെ സംസ്ഥാനോത്സവമാണ് [[ഓണം]] വസന്തകാലത്തിന്റെ ആരംഭമാണ് ഓണമാകുന്നത്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിനാണ് ഓണാഘോഷം പ്രധാനം. അതിനു പത്തു ദിവസം മുൻപ് അത്തം നാളിൽ തന്നെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ആരംഭമാകുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ശ്രീമഹാവിഷ്ണു വാമനാവതാരം ഭൂമിയിൽ സ്വീകരിച്ച ദിവസമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രം അത്കൊണ്ട് തന്നെ ഇത് ഭഗവാന്റെ ജന്മനാളായി കണക്കാക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഓണം കേരളത്തിന്റെ കാർഷിക സംസ്കൃതിയുടെ അടയാളമാണു്. വിളവെടുപ്പുത്സവമായാണു് തുടക്കം എന്നു ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. കർക്കടകമാസത്തിലെ വറുതിയ്ക്കു ശേഷം ഭക്ഷ്യശേഖരം കൊണ്ടു് കലവറ നിറയുന്ന കാലമാണു് ഈ ആഘോഷം. മുറ്റത്തു ചാണകം മെഴുകി കളം വരച്ചു് പൂക്കളമിടുന്നതു് പ്രധാന ആചാരമാണു്. തിരുവോണ നാളിൽ മഹാബലി തമ്പുരാനെയും തൃക്കാക്കരയപ്പനെയും (വാമനമൂർത്തി) വരവേൽക്കാനാണു് ഈ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ എന്നാണു് വിശ്വാസം. കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലാണു് ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നതെങ്കിലും ആഘോഷകാലം ഒന്നു തന്നെയാണു്. എറണാകുളം ജില്ലയീലെ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓണാഘോഷവും തൃപ്പൂണിത്തുറയിലെ അത്തച്ചമയവും എടുത്തു പറയേണ്ടതാണു്. സമൃദ്ധിയുടെ ആഘോഷമായാണു് കണക്കാക്കുന്നതെങ്കിലും സമത്വസുന്ദരമായ, മാനുഷരെല്ലാവരും ഒന്നു പോലെ കഴിഞ്ഞ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ സ്മരണ പുതുക്കൽ കൂടിയാണു് ഓണം. കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി സംസ്ഥാനസർക്കാർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനങ്ങളിലും സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനത്തും ഓണാഘോഷങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു വരുന്നു. വിനോദ സഞ്ചാര വാരം ആയിട്ടാണു് സർക്കാർ ഓണാഘോഷം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതു്. കേരളത്തിന്റെ തനതു കലകളായ കഥകളി, കളരിപ്പയറ്റു്, മുതലായവയുടെ അവതരണങ്ങൾ, ചലച്ചിത്ര പ്രദർശനങ്ങൾ, നാടൻ പാട്ടു്, മറ്റു നാടൻ കലകളുടെ അവതരണങ്ങൾ, സംഗീതോത്സവങ്ങൾ, ജലോത്സവങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും സമാപന ദിവസം വിവിധ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളോടെയുള്ള ഘോഷയാത്രയും പ്രധാന ഇനങ്ങളാണു്.

==== വിഷു ====
{{Main|വിഷു}}
കേരളത്തിന്റെ കാർഷികോത്സവമാണ് [[വിഷു]], വിളവിറക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ചാണ് മേടസംക്രാന്തിക്ക് വിഷു കൊണ്ടാടുന്നത്. കാർഷികവിഭവസമൃദ്ധിയെ കണി കണ്ടുകൊണ്ടാണ് അതാരംഭിക്കുന്നത്. ഹിന്ദുക്കൾ ശ്രീകൃഷ്ണനെ കണികണ്ടുകൊണ്ടാണ് പ്രധാനമായും ഇതാഘോഷിക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷമാണ് ഇത്.  വിഷു കഴിയുന്നതോടെ കേരളത്തിൽ വേനൽമഴ വ്യാപകമാകുകയും തുടർന്ന് കൃഷിക്കാർ എല്ലാ വിളകളുടേയും കൃഷിക്കുള്ള പ്രാരംഭപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. വിഷുവിനെ കർഷക വർഷാരംഭം എന്നും പറയാറുണ്ട്. കൊല്ല വർഷാരംഭത്തിനുമുൻപ് മലയാളികളുടെ പുതുവത്സരം മേടം ഒന്ന് ആയിരുന്നിരിക്കണം.

==== നവരാത്രി, വിദ്യാരംഭം ====
[[നവരാത്രി]] അവസാനം വിജയദശമി ദിവസം ഹൈന്ദവർ കുട്ടികളെ ആദ്യമായി എഴുത്തിന് ഇരുത്തുന്ന ചടങ്ങാണിത്. കേരളത്തിൽ ഇത് [[മഹാസരസ്വതി]] പൂജയാണ്. ഹരിശ്രീ ഗണപതായേ നമഃ എന്ന് തുടങ്ങുന്ന വാക്കുകൾ ആചാര്യൻ കുട്ടികളെ കൊണ്ട് അരിയിൽ എഴുതിക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ തിരൂർ തുഞ്ചൻ പറമ്പ്, പനച്ചിക്കാട് ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, വടക്കൻ പറവൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, മാവേലിക്കര തട്ടാരമ്പലം സരസ്വതി ക്ഷേത്രം, പൂജപ്പുര സരസ്വതി മണ്ഡപം തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഇത് പ്രധാന ആഘോഷമാണ്.

==== ക്രിസ്തുമസ് ====
{{Main|ക്രിസ്തുമസ്}}
ലോക ക്രൈസ്തവരുടെ പ്രധാനാഘോഷങ്ങളിലൊന്നായ ക്രിസ്തുമസ് കേരളത്തിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ ജനനദിവസമാണ് ക്രിസ്തുമസ് ആയി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

==== ഈസ്റ്റർ ====
{{Main|ഈസ്റ്റർ}}

ലോക ക്രൈസ്തവരുടെ പ്രധാനാഘോഷങ്ങളിലൊന്നായ ഈസ്റ്റർ കേരളത്തിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. യേശുക്രിസ്തു ഉയർത്തെഴുന്നേറ്റ ദിവസമാണിത്. 1952-വരെ കേരളത്തിലെ സുറിയാനി സഭകൾ പഴയരീതിയിലായിരുന്നു ഈസ്റ്റർ കൊണ്ടാടിയിരുന്നത്. എന്നാൽ 1955-ൽ കൽദായ സഭ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ അംഗീകരിച്ചതോടെ ഇന്ത്യയിലെല്ലാവരും ഒരു ദിവസമാണ് ഈസ്റ്റർ ദിനമായി ആചരിക്കുന്നത്.

==== ഈദ് അൽഫിതറും ഈദ് അൽ-അസ്ഹയും ====
{{Main|ഈദുൽ ഫിത്ർ |ഈദ് അൽ-അസ്ഹ}}

ലോക മുസ്ലീങ്ങളുടെ രണ്ട് പെരുന്നാൾ ആഘോഷങ്ങളാണ് [[ഈദുൽ ഫിത്ർ|ഈദുൽ ഫിത്റും]] [[ഈദുൽ അദ്‌ഹ|ഈദുൽ അസ്ഹയും]]. ഈദുൽ ഫിത്ർ ചെറിയ പെരുന്നാൾ എന്നും ഈദുൽ അസ്ഹ ബക്രീദ്, ബലി പെരുന്നാൾ എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇസ്ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷ]] കലണ്ടറിലെ ഒമ്പതാമത്തെ മാസമായ [[റമദാൻ|റമദാനിലെ]] മുപ്പത് ദിനങ്ങളിലെ [[വ്രതം|വ്രതത്തിനൊടുവിൽ]] [[ശവ്വാൽ]] ഒന്ന് മാസ പിറവി എടുക്കുമ്പോൾ ആഹ്ലാദപൂർവ്വം ആഘോഷിക്കുന്നതാണ് ഈദുൽ ഫിത്ർ. അന്നേദിവസം ഭക്ഷണത്തിന് വകയില്ലാത്തവരെ നിർബന്ധ ദാനത്തിലൂടെ ഊട്ടണമെന്ന് നിഷ്കർഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[ഇബ്രാഹിം നബി|പ്രവാചകനായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ]] ത്യാഗപൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തിന്റെ ഓർമ്മകളുണർത്തി കടന്ന് വരുന്ന പെരുന്നാളാണ് ഈദുൽ അസ്ഹ. അല്ലാഹുവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ചു മകനെ ബലിയറുക്കാൻ കൊണ്ട് പോയ അദേഹത്തിന്റെ ത്യാഗത്തിൽ പ്രീതിപ്പെട്ടു മകന് പകരം ആടിന്റെ ബലി ദൈവം സ്വീകരിക്കുന്നു. അതിന്റെ സ്മരണയിൽ മൃഗത്തെ [[ബലി|ബലിയർപ്പിച്ച്]] ദാനം ചെയ്യുന്നതാണിതിന്റെ പ്രത്യേകത. കേരളത്തിലും ആഹ്ലാദപൂർവം ഈദ് ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

==== ദീപാവലി ====
ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവമായ ഇത് കേരളത്തിൽ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചു വരുന്നു. അന്ധകാരത്തിന് മേൽ പ്രകാശത്തിന്റെ വിജയം അഥവാ തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ വിജയം ആണ് ഈ ആഘോഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ശ്രീകൃഷ്ണണന്റെ നരകാസുര വധവും, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ഇതിന്റെ ഐതീഹ്യം. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വീടുകളിലും മറ്റും അന്ന് വിളക്കുകൾ കൊളുത്തുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

==== തൃക്കാർത്തിക ====
ദീപാവലി പോലെ തന്നെ പ്രകാശത്തിന്റെ ഉത്സവമാണ് തൃക്കാർത്തിക. കേരളത്തിലെ ഹൈന്ദവരുടെ ഒരാഘോഷമാണ് കാർത്തികയും പൗർണമിയും ചേർന്ന് വരുന്ന ദിവസമാണ്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയായ സാക്ഷാൽ   ആദിപരാശക്തിയുടെ വിശേഷ ദിനമായി കണക്കാക്കുന്ന അന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും വീടുകളിൽ ദീപം തെളിയിക്കലും മറ്റും നടന്നു വരുന്നു. ഇരുട്ടിന് മേൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ വിജയം ആണ് ഈ ആഘോഷത്തിന്റെയും സങ്കല്പം. ചക്കുളത്ത്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ പൊങ്കാല, കുമാരനെല്ലൂർ തൃക്കാർത്തിക, കാടാമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ തിരുനാൾ എന്നിവ  പതിനായിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ പങ്കെടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്.

==== മഹാശിവരാത്രി ====
ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷമായ  [[മഹാശിവരാത്രി]] കേരളത്തിലും നടന്നു വരുന്നു. വ്രതാനുഷ്ഠാനവും ശിവക്ഷേത്ര ദർശനവുമാണ് പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. ആലുവ ശിവരാത്രി മണപ്പുറത്തെ ശിവരാത്രി ഉത്സവം ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്.

==== തിരുവാതിര ==== 
ഹിന്ദുക്കളുടെ, ശൈവരുടെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം. ശിവപാർവതി വിവാഹം നടന്നതിന്റെ ആഘോഷം.  ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര ദിവസം വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചും സ്ത്രീകൾ പ്രത്യേക രീതിയിൽ തിരുവാതിരക്കളി എന്ന നൃത്തം ചെയ്തും നടത്തുന്ന ഉത്സവം.

=== പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ ===
[[File:Maramadi dravidian sports.jpg|thumb|250px|right| മരമടി ഉത്സവം]]
[[File:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|thumb|250px|right| കോട്ടപ്പുറം വള്ളം കളി]]
[[File:101 Pala Bhairavi Kolam.jpg|thumb|250px|right|കടമ്മനിട്ട പടയണി]]

[[File:Kalpathy Car Festival.JPG|thumb|250px|right| കല്പാത്തി രഥോത്സവം]]

കേരളത്തിൽ പ്രാദേശിക പ്രസക്തിയുള്ള നിരവധി ആഘോഷങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നു. ഇതിൽ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ലക്ഷ്യമാക്കി നടത്തുന്നവയും ദേവാലയ ആഘോഷങ്ങളും ഉൾപ്പെടും

*തൃശ്ശൂർ പൂരം – മേടമാസത്തിൽ ത്രിശൂരിലെ വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുള്ള തേക്കിൻകാട് മൈതാനത്തു വച്ചു നടക്കുന്ന ആഘോഷമാണ് തൃശ്ശൂർ പൂരം. ആനകളെ അണിനിരത്തിയുള്ള പാറമേക്കാവ്, തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മേള, പഞ്ചവാദ്യഘോഷങ്ങളും കുടമാറ്റം, പുലരുന്നതിനു മുമ്പുള്ള വെടിക്കെട്ട് എന്നിവ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്.

* [[ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല]] – തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലാണ് സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമലയെന്നറിയപ്പെടുന്ന ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുത്തെ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനദിവസം സ്ത്രീകൾ കൂട്ടായി എത്തി ക്ഷേത്രപരിസരത്തുവച്ച് പായസവും മറ്റും പാകം ചെയ്തു നിവേദിക്കുന്നതാണ് ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ലക്ഷകണക്കിന് സ്ത്രീകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒന്നാണിത്.

* [[തെയ്യം]] (കളിയാട്ടം) – [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിൽ]] പ്രചാരത്തിലുള്ള  [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാനകലകളിൽ]]  ഒന്നാണു '''തെയ്യം'''. [[പഴയങ്ങാടി|പഴയങ്ങാടിപ്പുഴയ്ക്കു]] വടക്കോട്ട്‌ '''കളിയാട്ടം''' എന്നും [[പഴയങ്ങാടി]] മുതൽ [[വളപട്ടണം]] വരെ '''തെയ്യം''' എന്നും  അല്പവ്യത്യാസങ്ങളോടെ തെയ്യം അറിയപ്പെടുന്നു.  ഉത്തരമലബാറിൽ  [[തീയർ]], ചാലിയാർ, [[നമ്പ്യാർ]] വിഭാകക്കാർക്കും പ്രധാന തെയ്യങ്ങൾ ഉണ്ട്.

* [[അർത്തുങ്കൽ]] പെരുന്നാൾ – ആലപ്പുഴയിലെ അർത്തുങ്കൽ സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാളാണിത്.ജനുവരി 10-27 വരെയാണ്.

* [[തുമ്പോളി ]]പള്ളി പെരുന്നാൾ – ആലപ്പുഴയിലെ തുമ്പോളി സെന്റ്. തോമസ് പള്ളിയിലെ തിരുനാളാണിത്.നവംബർ 27-ഡിസംബർ 15 വരെയാണ്.

* [[അത്തച്ചമയം]] കേരളത്തിൽ ഓണത്തിന്റെ വരവ് അറിയിച്ചുകൊണ്ട്‌ ചിങ്ങമാസത്തിലെ അത്തം നാളിൽ തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ നടക്കുന്ന ചമയഘോഷയാത്ര ആണ് അത്തച്ചമയം

*[[ഗജമേള]] – ജനുവരിയിൽ തൃശൂരിൽ വച്ചു നടക്കുന്ന ഗജമേള വിദേശികളെവരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

* [[മകരവിളക്ക്]] – ശബരിമലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ വിശേഷം. ജനുവരി മാസത്തിൽ (മകരസംക്രാന്തിനാളിൽ) നടത്തപ്പെടുന്ന ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ലക്ഷക്കണക്കിനു തീർത്ഥാടകർ എത്താറുണ്ട്.

* [[ഉത്രാളിക്കാവ് പൂരം]] – തൃശൂരിലെ വടക്കാഞ്ചേരിയിലെ [[ഉത്രാളിക്കാവ്|ഉത്രാളിക്കാവിലെ]] പൂരം. രാവും പകലുമായി ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പ് നടക്കുന്നു.

* [[മാരാമൺ കൺവൻഷൻ]] – പത്തനംതിട്ടയിലെ കോഴഞ്ചേരിയിൽ പമ്പാ തീരത്ത് വച്ച് നടക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ക്രൈസ്തവസമ്മേളനം.

* [[തിറയാട്ട മഹോത്സവം]] – കോഴിക്കോട്, മലപ്പുറം ജില്ലകളിലെ (തെക്കൻമലബാർ) കാവുകളിൽ വർഷംതോറും നടത്തപ്പെടുന്നു. ജനുവരി മുതൽ ഏപ്രിൽ വരേയാണ്  തിറയാട്ടകാലം.

* [[കോണ്ടോട്ടി നേർച്ച]] – മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി പള്ളിയിൽ മുസ്ലീം പുരോഹിതന്റെ ഓർമ്മക്കായി നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala-travel-tours.com/festivals_of_kerala/kondotty_nercha.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-12 |archive-date=2019-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613012309/http://kerala-travel-tours.com/festivals_of_kerala/kondotty_nercha.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* [[ ചെട്ടികുളങ്ങര കുംഭഭരണി]] – കുംഭ മാസത്തിലെ ഭരണിനാളിൽ ചെട്ടികുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം.
* [[മീനഭരണി]] – മീനമാസത്തിലെ ഭരണിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം. ഭഗവതിക്കാവുകളിലാണ് പ്രധാനം. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭരണിയാണ് എറ്റവും പ്രസിദ്ധം.
* [[മലയാറ്റൂർ പെരുന്നാ]]ൾ – മലയാറ്റൂർ സെന്റ്.തോമസ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കൊടുവിലെ മലകയറ്റം പ്രധാനം
* [[എടത്വാ പെരുന്നാൾ]] – ആലപ്പുഴയിലെ എടത്വയിലെ സെന്റ്.ജോർജ്ജ് പള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. 11 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ആഘോഷങ്ങൾ
* [[പരുമല പെരുന്നാൾ]] – പരുമലയിലെ കബറടങ്ങിയിരിക്കുന്ന [[പരുമല തിരുമേനി|മാർ ഗ്രിഗോറിയോസിന്റെ]] ഓർമപ്പെരുന്നാൾ
*[[മണർകാട് പെരുന്നാൾ]] – മണർകാട് പള്ളിയിലെ കന്യാമറിയത്തിന്റെ പെരുന്നാൾ.
* [[ഓച്ചിറക്കളി]] – കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ഓച്ചിറ ക്ഷേത്രത്തിനു മുന്നിലുള്ള പടനിലത്തെ ആഘോഷം. യുദ്ധത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി നടത്തപ്പെടുന്ന ആഘോഷം.
* കർക്കിടകവാവ് – ഹിന്ദുക്കൾ പിതൃക്കളുടെ പ്രീതിക്കായി ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ പ്രധാനമായ ഒരു ദിവസം. കടൽക്കരകളിലും പുഴക്കരകളിലും ബലിയർപ്പിക്കുന്നു. തിരുവനന്തപുരം തിരുവല്ലം ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം തിരുമുല്ലവാരം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, വയനാട് തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനം.
* [[നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി]] – ആലപ്പുഴ പുന്നമടക്കായലിലെ ലോകപ്രസിദ്ധമായ ജലകായികമേള. എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് മാസം രണ്ടാമത്തെ ശനിയാഴ്ച ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
* [[ബീമാപള്ളി ഉറുസ്]] – തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ബീമാപള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ. ബീമാബീവി എന്ന പുണ്യസ്ത്രീയുടെ മരണദിവസമാണ് ഈ മുസ്ലീം ആഘോഷം നടക്കുന്നത്. മറ്റു മതസ്ഥരും ചന്ദനക്കുടം വഹിക്കാൻ എത്തുന്നു.
* [[ആറന്മുള ഉത്രട്ടാതി വള്ളംകളി|ആറന്മുള വള്ളം കളി]] – ആറന്മുളയിലെ ഉത്രട്ടാതി വള്ളം കളിൽ ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം കഴിഞ്ഞുള്ള നാളുകളിൽ ജലഘോഷയാത്രയായി നടത്തപ്പെടുന്നു.
*[[കടമ്മനിട്ട പടയണി]] – ലോകപ്രശസ്തമായ കടമ്മനിട്ട പടയണി എല്ലാവർഷവും മേടം മാസം ഒന്നുമുതൽ പത്തുവരെ ആചാരപൂർവം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.
* [[കല്പാത്തി രഥോത്സവം]] – പാലക്കാട് നഗരത്തിലെ കല്പാത്തി ആഗ്രഹാരത്തിൽ നടക്കുന്ന ആഘോഷം. കല്പാത്തി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം, ലക്ഷ്മിനാരായണ ക്ഷേത്രം, മന്തക്കര മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയവ പങ്കെടുക്കുന്നു.
* [[ഭരണങ്ങാനം പെരുന്നാള്]] 
* [[മലബാർ മഹോത്സവം]] 
* [[ആനയൂട്ട്]]
*[[ചക്കുളത്തുകാവ് പൊങ്കാല]] – ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ നീരേറ്റുപുറത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ചക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പൊങ്കാല. വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസമാണ് പൊങ്കാല. ധാരാളം സ്ത്രീകൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.

*ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി – വൃശ്ചിക മാസത്തിൽ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ഏകാദശി വ്രതവും ഉത്സവവും വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.

*ചോറ്റാനിക്കര മകം – എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ മകം, പൂരം തൊഴൽ പ്രസിദ്ധമായ ഉത്സവമാണ്.

*സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി - വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വൈഷ്ണവ, ശ്രീകൃഷ്ണ  ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനം. തിരുവനന്തപുരം ശ്രീ പദ്മനാഭ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഉത്സവം.

== കലകൾ ==
[[പ്രമാണം:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|മാർഗ്ഗംകളി - [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ|മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ]] ഒരു കലാ രൂപം.]]
[[പ്രമാണം:Kadakali painting.jpg|thumb|right| [[കഥകളി]] കേരളത്തിന് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്ത ഒരു കലയാണ്]]
{{Main|കേരളീയ കലകൾ}}
[[പ്രമാണം:Mohiniyattam_at_Kerala_School_Kalolsavam_2019_02.jpg|ലഘുചിത്രം|കേരളത്തിന്റെ തനത് നൃത്തരൂപം - [[മോഹിനിയാട്ടം]]]]
കേരളത്തിലെ തനതായ നൃത്തങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയകലകളായ [[കഥകളി]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[തുള്ളൽ]], [[തിരുവാതിരക്കളി]] തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവ കൂടാതെ [[തെയ്യം]], [[തിറയാട്ടം]], [[മാർഗ്ഗംകളി]], [[ഒപ്പന]], ഗരുഡനൃത്തം, മുടിയേറ്റ്, പരണേറ്റ്, വേലകളി, കാക്കാരിശ്ശി നാടകം, കണ്ണിയാർകളി, പൊറാട്ടുനാടകം, [[ചവിട്ടുനാടകം]] തുടങ്ങി അനേകം നാടൻ കലാരൂപങ്ങൾ പ്രാദേശികമായി കേരളത്തിലുണ്ട്.

=== ചവിട്ടു നാടകം ===
പോർത്തുഗീസുകാരുടെ വരവോടെയാണ് ചവിട്ടുനാടകത്തിന് പ്രചാരം ലഭിക്കുന്നത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ചവിട്ടുനാടകം തമിഴ് ഭാഷയിലായിരുന്നു. മത്രപ്രചാരണത്തിനായി പറങ്കികൾ ക്രിസ്തീയ കഥകൾ തമിഴിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. നടന്മാർ തന്നെ പാടുകയും ചെയ്തിരുന്നു

=== കാക്കാരിശ്ശി നാടകം ===
ചവിട്ടുനാടകത്തിനുശേഷം അവതരിച്ച ഒരു കലാരൂപമാണ് കാക്കാരിശ്ശി നാടകം. സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകും വിധം പൊതുവായ കലാസംസ്കാരം ഇതിലടങ്ങിയിരുന്നു. ഹാസ്യത്തിൻ്റെ പിന്തുണ ഇതിനുണ്ട്. കാക്കാലനും കാക്കാലത്തിയുമാണ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ

=== മലയാള നാടക രംഗം ===
മലയാള നാടകവേദിയിൽ ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട നാടകം ഭാഷാശാകുന്തളമാണ്. കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ ആണ് ഇതിൻ്റെ സൃഷ്ടാവ്. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളം തമിഴ് കലർന്ന സങ്കരനാടകങ്ങളാണ് ഇവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നത്. മലയാള നാടകവേദിയിലെ ലക്ഷണമൊത്ത ആദ്യത്തെ സാമൂഹിക നാടകം കൊച്ചീപ്പൻ തരകൻ്റെ ‘മറിയാമ്മ‘ യാണ്. 1905 ലാണ് ഇത് ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് നിരവധി സമിതികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. കേരള നാടക ചരിത്രത്തിൽ ഈ സമിതികൾ വലിയ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

=== സിനിമ ===
മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൻ്റെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത് ജെ.സി. ഡാനിയലിൽ നിന്നാണ്. ഇദ്ദേഹമാണ് മലയാളത്തിലെ ആദ്യ സിനിമ രചിച്ചതും നിർമ്മിച്ചതും. നിശബ്ദ ചിത്രമായ വിഗതകുമരൻ ആയിരുന്നു ആദ്യ സിനിമ.  1938-ൽ ആദ്യ ശബ്ദചിത്രമായ ബാലൻ പുറത്തിറങ്ങി. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്യ് ശേഷം പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ നിർമല എന്ന സിനിമയിലാണ് ആദ്യമായി പാട്ടു രംഗം ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടത്. ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചത് ജി. ശങ്കരക്കു റുപ്പാണ്. 1949-ൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യ സ്റ്റുഡിയോ ആലപ്പുഴയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനുശേഷം തമിഴ്നാട്ടിൽ നിന്ന് സിനിമാ ചിത്രീകരണം കുറേയൊക്കെ മലയാളത്തിലേക്ക് വന്നു. 1950 കളുടെ അന്ത്യത്തോടെ ഗൗരവമേ റിയ സിനിമകളിലേക്ക് മലയാളികൾ തിരിഞ്ഞു. അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണനും അരവിന്ദനും ജോൺ എബ്രഹാമും ഷാജി കരുണും കെ. ജി. ജോർജ്ജും ഭരതനും മറ്റും മലയാള സിനിമയെ ലോകത്തിൻ്റെ നെ റുകയിൽ പ്രതിഷ്ടിച്ചു.

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
{{Main|വിദ്യാഭ്യാസം കേരളത്തിൽ}}
[[പ്രമാണം:Kerala University.jpg|thumb|left|[[കേരള സർവ്വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയുടെ]] മുഖം]]
കേരളത്തിൽ ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ഹിന്ദുമത ക്ഷേത്രങ്ങളും ബുദ്ധജൈനമതക്കാരുടെ ക്ഷേത്രങ്ങളും   കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ആരംഭിച്ചത് എന്നാണ് കരുതുന്നത്. തുടർന്ന് സമൂഹത്തിലെ മുഖ്യധാരയിൽപ്പെട്ട എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും തങ്ങളുടേതായ വിവിധതരത്തിലുള്ള ഔപചാരികവിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാമുഖ്യം കൊടുത്തുപോന്നു. പിന്നീട് വന്ന ക്രിസ്ത്യാനികളും മുസ്ലീങ്ങളും ഈ രീതി പിന്തുടർന്നു പോന്നിരുന്നു.

പാശ്ചാത്യമാതൃകയിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കുന്നതും സാർവത്രികമാകുന്നതും ബ്രീട്ടീഷ് ആധിപത്യത്തോടേയാണ്. 1800-കളുടെ അവസാനത്തോടെ പടിഞ്ഞാറൻ മാതൃകയിൽ പലയിടത്തും സ്കൂളൂകളും കോളേജുകളും വന്നു തുടങ്ങി. പിൽക്കാലത്ത് ഗ്രാമങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയ സ്കൂളുകൾ മിക്കതും സ്വകാര്യവ്യക്തികളാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. കോളേജുകൾ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ വലിയ പട്ടണങ്ങളിൽ മാത്രമായിരുന്നു.

സംസ്ഥാനരൂപീകരണത്തോടെ പുതുതായി വന്ന സർക്കാർ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് സമൂലമായ അഴിച്ചുപണി നടത്തി. ഇത് കേരളത്തിലെ സാക്ഷരതയുടേയും പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റേയും നിലവാരം ഉയർത്തി. സർക്കാർ സഹായമുള്ളതും വ്യക്തികൾ നടത്തുന്നതുമായ ധാരാളം എയ്ഡഡ് കോളേജുകളും ഇക്കാലത്ത് ആരംഭിച്ചത് ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസനിലവാരം ഉയരാൻ കാരണമായി. തുടർന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ പരക്കെ ലഭ്യമായി.

കോഴിക്കോട്ടും തിരുവനന്തപുരത്തും മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ വന്നത് വൈദ്യവിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി. ഇന്ന് കേരളത്തിലെ എൻ. എസ്. എസ്, എസ്. എൻ.ഡി.പി, എസ്.എൻ.ട്രസ്റ്റ്, എം.ഇ.എസ് തുടങ്ങിയ സംഘടനകളും നിരവധി ക്രിസ്ത്യൻ സംഘടനകളും സംസ്ഥാനത്ത് ഒട്ടേറെ സ്കൂളുകളും കോളെജുകളും നടത്തുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരമുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ആദ്യമായി ഇന്ത്യയിൽ സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത കൈവരിച്ച സംസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ കേരളം ലോകശ്രദ്ധ പിടിച്ചു പറ്റിയിരുന്നു. കേരളത്തിലെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസമേഖല ഏതൊരു വികസിത രാജ്യത്തെയും വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയോടും കിടപിടിക്കുന്നതാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലാകട്ടെ പരിമിതികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഒരു പരിധി വരെ കേരളം വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്.2016 ജനുവരിയിൽ സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സംസ്ഥാനമായി കേരളം മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=കേരളം|title=സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-becomes-1st-indian-state-achieve-100-primary-education-662878|accessdate=14 January 2016|agency=International Business Times|publisher=International Business Times|date=14 January 2016}}&lt;/ref&gt; സാക്ഷരത മിഷന്റെ &quot;അതുല്യം&quot; പദ്ധതി വഴിയാണ് ഈ നേട്ടം കൈ വരിച്ചത്‌.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=യുടൂബ്|first1=വിദ്യാഭ്യാസം|title=സമ്പൂർണ്ണ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സംസ്ഥാനമായി കേരളം|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q8Hy29dey2g|website=യുടൂബ്|accessdate=11 January 2016}}&lt;/ref&gt;

[[അക്ഷയ]] എന്ന പേരിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സാക്ഷരതാ പദ്ധതിയും സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള [[കേന്ദ്ര സർവകലാശാല, കേരളം|കേന്ദ്ര സർവകലാശാല]],[[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല]], [[കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാല]], [[കാർഷിക സർവ്വകലാശാല തൃശൂര്]], [[കൊച്ചി ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക സർവ്വകലാശാല]],[[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവകലാശാല|സംസ്കൃത സർവ്വകലാശാല കാലടി]], [[മഹാത്മഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]] കോട്ടയം, [[കേരള സർവ്വകലാശാല]] തിരുവനന്തപുരo, തിരൂരിലെ മലയാളം സർവകലാശാല എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ.[[കേരള കലാമണ്ഡലം|കേരള കലാമണ്ഡലത്തിന്]] കല്പിത സർവകലാശാലാ പദവി ഉണ്ട്. ഏതാനും സ്വകാര്യ കലാശാലകൾക്കും ഇപ്പോൾ കല്പിതപദവി ഉണ്ട്.

സർക്കാർ മേഖലയിലും എയിഡഡ് – അൺ എയിഡഡ് മേഖലകളിലുമായി 12000 ത്തിൽ പരം പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സർക്കാർ മേഖലയിൽ ഏതാണ്ട് 5600 അദ്ധ്യാപകരും എയിഡഡ് മേഖലയിൽ ഏതാണ്ട് 11000 അദ്ധ്യാപകരും ജോലി നോക്കുന്നു.

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ് കോഴിക്കോട്|ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ് (ഐ.ഐ.എം കെ‌) കോഴിക്കോട്]], [[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി കാലിക്കറ്റ്‌|നാഷണൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (എൻ.ഐ.ടി) കോഴിക്കോട്]], ശ്രീചിത്രാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി, തിരുവനന്തപുരം തുടങ്ങിയ അന്തർദേശീയ നിലവാരമുള്ള സാങ്കേതിക – മാനേജ്മെന്റ് വിദ്യാഭ്യാസ - ആരോഗ്യ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. &lt;!--വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപങ്ങൾ കൂടുതലും ക്രിസ്ത്യൻ, എൻ.എസ്.എസ്, എസ്.എൻ.ഡി.പി തുടങ്ങിയ മാനേജ്മെന്റിന്റെ കീഴിൽ ആണ്.{{തെളിവ്}}--&gt;

=== സാക്ഷരത ===
{{കേരളം (അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ)}}
കേരള സംസ്ഥാന ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ നടത്തിയ സർവേയിൽ കേരളത്തിലെ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 90.12 ശതമാനമാണ്. നിരക്ഷരർ 7.96% വും. ഇതിൽ വയനാട് ജില്ലയിലാണ് ഏറ്റവും കുറവ് സാക്ഷരത നിരക്ക്. 81.34%. കൂടിയ നിരക്ക് പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലും. വായനാശീലത്തിലും പത്തനംതിട്ടയാണ് മുന്നിൽ. കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകളിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം നഴ്സുമാരാണ് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[യൂറോപ്പ്]] തുടങ്ങിയ വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നത്. &lt;ref&gt; {{cite news |title = സാക്ഷരകേരളത്തിൽ 7.96% പേർ നിരക്ഷരർ|url = |publisher =[[മലയാള മനോരമ]] |date = 18 September 2008|accessdate = 18 September 2008 |language =മലയാളം}}&lt;/ref&gt;'കേരളത്തിൽ ഏറ്റവുമാദ്യം സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത നേടിയത് പട്ടണങ്ങളിൽ കോട്ടയവും ജില്ലകളിൽ എറണാകുളവും ആണ്.

== ആഹാരരീതി ==
[[പ്രമാണം:OnaSadya - The Onam feast 2011.jpg|thumb|left|ഒരു സദ്യ]]
{{main|കേരളീയരുടെ ആഹാരരീതി}}
കേരളീയരുടെ മുഖ്യാഹാരം പൊതുവെ അരിയും പച്ചക്കറികളും മത്സ്യവും കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു. അരി കൊണ്ടുള്ള ചോറ് മുഖ്യ ഭക്ഷണമാണ്.  കാലാവസ്ഥയും മണ്ണും അനുയോജ്യമായതുകൊണ്ട് നെൽകൃഷിയും പച്ചക്കറി കൃഷിയും ഇവിടെ വ്യാപകമായിരുന്നു. [[ചക്ക]] കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങളും  കേരളത്തിൽ ഏറെ വ്യാപകമാണ്. കടലിൽനിന്നും പുഴകളിൽനിന്നും കായലിൽനിന്നും ലഭിക്കുന്ന [[മത്സ്യം]] മലയാളിയുടെ ഭക്ഷണത്തിന്റെ മുഖ്യഭാഗമാണ്. [[അറബിക്കടൽ]] കേരളത്തിന് ആവശ്യമായ മത്സ്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇവകൂടാതെ യൂറോപ്യന്മാരുടെ വരവോടെ പ്രചാരത്തിലായ കപ്പയും പിൽക്കാലത്ത് ചപ്പാത്തിയും ഇവിടത്തുകാരുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ പ്രധാനഭാഗമായിട്ടുണ്ട്. മാംസാഹാരങ്ങളും പരമ്പരാഗതമായി തന്നെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം മലയാളിയുടെയും ഭക്ഷണശീലത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മുട്ട, മീൻകറി അല്ലെങ്കിൽ മീൻ വറുത്തത്, ഇറച്ചിക്കറി തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. അതേ സമയം കോഴി, താറാവ്, ആട്, ബീഫ് തുടങ്ങിയ മാംസാഹാരങ്ങളുടെ  ആളോഹരി ഉപഭോഗം പഴയ കാലത്തേക്കാൾ ഇക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ വളരെയേറെ കൂടിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന് അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങളായ കുഴിമന്തി, അൽഫാം തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ സാധാരണമാണ്. 

[[പ്രമാണം:Ready biriyaani.jpg|thumb|തയ്യാറായ ബിരിയാണി]]
ഭക്ഷണപ്രിയരാണ് കേരളീയർ. പല ആളുകളും ചോറ് ധാരാളം കഴിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനുവേണ്ടി കറികൾ തയ്യാറാക്കുന്നു. അല്പം എരിവും പുളിവും കലർന്ന ആഹാരരീതിയാണ് കേരളീയരുടേത്. നാട്ടിൽ സുലഭമായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെയും മുളക്, മഞ്ഞൾ, മല്ലി തുടങ്ങിയ പലവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെയും തേങ്ങയുടെയും വെളിച്ചെണ്ണയുടെയും സ്വാധീനം കേരളീയ പാചകങ്ങളിൽ നല്ലപോലെയുണ്ട്. പൂർണമായും സസ്യാഹാരം കഴിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കുറവാണ്. എങ്കിലും ഓണം, വിഷു മുതലായ ആഘോഷവേളകളിലും മറ്റ് ചടങ്ങുകൾക്കും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത [[സദ്യ]] പൊതുവേ സസ്യാഹാരങ്ങൾ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മത്സ്യ, മാംസ വിഭവങ്ങൾ സദ്യയിൽ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. കുത്തരിയുടെ ചോറ്, സാമ്പാർ, കാളൻ, പുളിശ്ശേരി, എരിശ്ശേരി, ഓലൻ, അവിയൽ, കൂട്ടുകറി, ഉപ്പേരി, അച്ചാർ, പുളി, പപ്പടം, പച്ചടി, കിച്ചടി, രസം, പഴം, വറുത്തുപ്പേരി, ശർക്കര ഉപ്പേരി എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും സദ്യയുടെ വിഭവങ്ങൾ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മീൻകറി, ഇറച്ചിക്കറി തുടങ്ങിയവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. വിഭവസമൃദ്ധമായ ഒരു സദ്യയ്ക്ക് ശേഷം രുചികരമായ [[പായസം]] കൂടിയായാലേ സദ്യ പൂർണ്ണമാകുകയുള്ളൂ. അട, സേമിയ, ചെറുപയർ, അരി, പാൽ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചുള്ള സ്വാദിഷ്ഠമായ പായസങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. പ്രാദേശികമായി ഇതിനു അല്പം വകഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാവാം.

മലബാറിൽ മുസ്ലീങ്ങളൂടെ ഇടയിലും മദ്ധ്യകേരളത്തിലെ ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായങ്ങൾക്കിടയിലും സദ്യയ്ക്ക്  വൈവിധ്യവും സ്വാദുമേറിയ മത്സ്യ-മാംസവിഭവങ്ങൾ  കാണാം. മാംസം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായത് [[ബിരിയാണി| ചിക്കൻ ബിരിയാണി]] ആണ്. മലബാറിലെ മുസ്ലിം മേഖലകളിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന [[ബിരിയാണി| ബിരിയാണി]] വിശേഷിച്ചും പ്രസിദ്ധമാണ്. കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ മത്സ്യങ്ങൾ, താറാവ് എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള വിഭവങ്ങൾക്കു പ്രസിദ്ധമാണ്. 

ഇവ കൂടാതെ പുട്ട്, ദോശ, പലതരം പത്തിരികൾ, അപ്പം, ഇടിയപ്പം, ഇഡലി തുടങ്ങിയ അരികൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന നിരവധി പലഹാരങ്ങളും കേരളത്തിന് തനതായുണ്ട്.

==ആരോഗ്യം==
ആരോഗ്യ രംഗത്തെ കേരളത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ വികസിത രാജ്യങ്ങളോട് ഏകദേശം സമാനമാണ്. ശരാശരി ആയുസ്സിൽ ഉണ്ടായ വർധന ആണ് ഒരു പ്രധാന കാരണം. പുരുഷന്മാരുടെ ശരാശരി ആയുസ് 72 വയസും സ്ത്രീകളുടേത്‌ 77 വയസുമാണ്. കുറയുന്ന ജനന നിരക്ക്, അതോടൊപ്പം കുറയുന്ന ജനസംഖ്യാ വളർച്ച നിരക്ക്, [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ|ഗർഭനിരോധന രീതികളുടെ]] ഉപയോഗം, [[ശുചിത്വം]], [[വാക്‌സിനേഷൻ]] എന്നിവയുമുണ്ട്.

നേട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, വർധിച്ചു വരുന്ന ഗുരുതര [[ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങൾ]] പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന് ഭീഷണി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഉദാഹരണങ്ങൾ: [[പ്രമേഹം]], [[ഹൃദ്രോഗം]], [[പക്ഷാഘാതം]], [[കാൻസർ]], കരൾ രോഗങ്ങൾ, വൃക്ക രോഗങ്ങൾ, [[വിഷാദരോഗം]] തുടങ്ങിയവ. ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്, ലെപ്രോസി, ലിംഫറ്റിക് ഫിലാരിയസിസ്, [[മലേറിയ]], [[ക്ഷയം]], [[എയ്ഡ്സ്]] എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് സർക്കാർ പ്രത്യേക ലക്ഷ്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

==ചികിത്സാരംഗം==
കേരളത്തിൽ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മന്ത്രവാദം, മുറവൈദ്യം, ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ, ഒറ്റമൂലി ഉപയോഗിച്ചുള്ള ചികിത്സ തുടങ്ങിയ ഗോത്ര ചികിത്സകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഔഷധ സസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ നല്ല അറിവ് ലഭിക്കുന്നത് അങ്ങനെയാണ്. അതിനു മാറ്റം വന്നത് അശോകന്റെ കാലത്താണ്. അദ്ദേഹം ബുദ്ധസന്യാസിമാരെ നാനാദിക്കിലേക്കും അയച്ചതിന്റെ  കൂട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും [[ബുദ്ധമതം]] പ്രബലമായി. കൂടാതെ  ആയുർവേദവും പ്രചരിച്ചു. കിഴി, പിഴിച്ചിൽ, ധാര തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ട സുഖചികിത്സാ മുറകളാണ്. 1902-ൽ വൈദ്യരത്നം പി.എസ്. വാരിയർ  കോട്ടക്കൽ ആര്യവൈദ്യശാല സ്ഥാപിച്ചു. അതിന് വളരെ മുൻപ് തന്നെ പാശ്ചാത്യ ചികിത്സാരീതികൾ കേരളത്തിൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കാലത്ത് ശാസ്ത്ര പിൻബലത്തോടെ [[ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം]] ഏറെ പ്രചരിക്കപ്പെട്ടു. 1848-ൽ കൊച്ചിയിൽ ആദ്യത്തെ ധർമ്മാശുപത്രി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ആശുപത്രിയാണ് ഇന്നത്തെ എറണാകുളം ജനറൽ ആശുപത്രി. ഇതുവഴി ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം ഔദ്യോഗികമായി കേരളത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു.  

1950 ൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ തറക്കല്ലിടൽ നടന്നു. തിരുവനന്തപുരത്താണിത് സ്ഥാപിതമായത്. പിന്നീട് കോഴിക്കോട്, തൃശ്ശൂർ, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പലയിടങ്ങളിലും സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ തുറന്നു. തുടർന്ന് ജില്ലാ-ജനറൽ-താലൂക്ക് ആശുപത്രികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തിരുവനന്തപുരം റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്റർ, മലബാർ കാൻസർ സെന്റർ, കൊച്ചിൻ കാൻസർ റിസർച്ച് സെന്റർ തുടങ്ങിയവ അർബുദ ചികിത്സ രംഗത്ത് സവിശേഷ സേവനം നൽകി വരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീചിത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി ആരോഗ്യ രംഗത്തും ഗവേഷണ രംഗത്തും ഏറെ മുന്നിലാണ്. കൂടാതെ കൊല്ലത്തെ ESIC മോഡൽ ആൻഡ് സൂപ്പർ സ്‌പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രി തുടങ്ങിയവ  മികച്ച സേവനം നൽകി വരുന്നു. 

ഇന്ന്‌‌ ഗ്രാമ പ്രദേശങ്ങളിൽ പോലും ഒന്നിലധികം [[ഡോക്ടർ]]മാർ, നേഴ്സുമാർ, [[ഫാർമസിസ്റ്റ്]], മറ്റ് ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകർ തുടങ്ങിയവർ ഉൾപ്പെടുന്ന കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും സാമൂഹിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും ESI ഡിസ്‌പെൻസറിയും സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളും ക്ലിനിക്കുകളും മറ്റും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്‌ നഴ്സുമാർ ഉൾപ്പെടുന്ന വിദഗ്ദ സംഘം പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകളും കുടുംബാസൂത്രണ ഗർഭനിരോധന മാർഗങ്ങളും പൊതുജനാരോഗ്യ സേവനങ്ങളും ജനങ്ങൾക്ക് സൗജന്യമായി ലഭ്യമാക്കി വരുന്നു. ജീവിതശൈലി രോഗ ക്ലിനിക്, മാനസികാരോഗ്യ ആശ്വാസ് ക്ലിനിക് തുടങ്ങിയ പലതും ഇവിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. 

ഇന്ന് അരോഗ്യ സംരക്ഷണ രംഗത്ത് കേരളം ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ലോക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ തന്നെ അപൂർവ്വങ്ങളായ ഹൃദയശസ്ത്രക്രിയ കേരളത്തിലും നടന്നിട്ടുണ്ട്. 

സ്വകാര്യ ആശുപത്രി മേഖലയും കേരളത്തിൽ വളരെ മുന്നേറിയിട്ടുണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ലോക നിലവാരത്തിലുള്ള ആധുനിക ചികിത്സയും ലഭ്യമാണ്. കൊച്ചിയിലെ അമൃത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ലേക്‌ഷോർ ആശുപത്രി, ആസ്റ്റർ മെഡിസിറ്റി, അപ്പോളോ ആശുപത്രി, കോഴിക്കോട് ബേബി മെമ്മോറിയൽ ആശുപത്രി, കിംസ് ഹെൽത്ത്‌ തുടങ്ങിയവ ഇവയിൽ എടുത്തു പറയത്തക്ക രീതിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

== കായികരംഗം ==

കേരളം കായികരംഗത്ത് മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളേക്കാൾ മികച്ചു നിൽക്കുന്നു. 1950കളിലാണ് കേരളം കായികരംഗത്ത് പേരെടുക്കുന്നത്. കായിക കേരളത്തിന്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്നത് ഗോദവർമ്മ രാജ (ജി.വി.രാജ) ആണ്. 1974ൽ ലോങ്ങ് ജമ്പിൽ 8.07 മീറ്റർ ചാടിയ [[ടി.സി. യോഹന്നാൻ]] ഇത്രയും ദൂരം ചാടുന്ന ആദ്യത്തെ ഏഷ്യക്കാരനായി. കേരളത്തിലെ മികച്ച് ഓൾ റൗണ്ടർ അത്‌ലറ്റായ സുരേഷ്ബാബു കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിൽ മെഡൽ നേടുന്ന ആദ്യത്തെ താരമായി മാറിയത് 1978-ലാണ്. ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ മെഡൽ നേടിയ ആദ്യത്തെ മലയാളി താരം [[ഓ.എൽ. തോമസ്]] ആണ്. ആദ്യത്തെ മലയാളി ഒളിമ്പ്യൻ [[സി.കെ. ലക്ഷ്മൺ|സി.കെ. ലക്ഷ്മണും]] അർജ്ജുനപുരസ്കാര ജേതാവ് [[സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|സി. ബാലകൃഷ്ണനുമാണ്]].

ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുത്ത ആദ്യത്തെ മലയാളി വനിതയായ [[പി.ടി. ഉഷ]] ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്, കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യാന്തര മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത് പുരസ്കാരങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടി കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനപാത്രമായി. ആദ്യമായി ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ കേരളത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച വനിത [[എം.ഡി. വത്സമ്മ|എം.ഡി. വത്സമ്മയാണ്]].

[[മേഴ്സി മാത്യു കുട്ടൻ]], [[ഷൈനി വിൽസൺ]], [[കെ.എം. ബീനാമോൾ]] [[ബോബി അലോഷ്യസ്]], [[അഞ്ജു ബോബി ജോർജ്ജ്]], [[കെ.സി. റോസക്കുട്ടി]], [[ചിത്ര കെ. സോമൻ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യാന്തര അത്‌ലറ്റുകളെ കേരളം വാർത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

കേരള വോളീബോൾ രംഗത്ത് നിന്ന് ലോകപ്രശസ്തിയിലേക്കുയർന്ന താരമാണ് [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]]. ഇന്ത്യക്കുവേണ്ടി യൂറോപ്യൻ വോളിബോൾ ലീഗിൽ കളിച്ച ആദ്യത്തെ ഏഷ്യക്കാരൻ അദ്ദേഹമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jimmy George |work=Sports Portal |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports |accessdate=11 November 2007 |url=http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514040141/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1950-ലാണ് കേരളത്തിൽ വോളിബോൾ അസോസിയേഷൻ രൂപം കൊണ്ടത്.

ഐ.എം. വിജയൻ, ജോപോൾ അഞ്ചേരി, വി.പി. സത്യൻ തുടങ്ങിയ മലയാളികളായ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഫുട്ബോൾ രംഗത്ത് തങ്ങളുടേതായ സ്ഥലം കണ്ടെത്തിയവരാണ് കേരളത്തിൽ നിന്ന് രഞ്ജി ട്രോഫി വഴി [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യയുടെ]] ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിൽ എത്തിയ രണ്ടു താരങ്ങളുണ്ട്. [[കോതമംഗലം|കോതമംഗലത്തുകാരനായ]] [[എസ്. ശ്രീശാന്ത്‌|ശ്രീശാന്ത്]] 2005 മുതൽ ഇന്ത്യൻ ടീമിൽ അംഗമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Wins World Twenty20 Thriller |publisher=The Hindu |date=25 September 2007 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |archive-date=2013-01-10 |archive-url=https://archive.today/20130110234429/http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പ്യൻ]] [[ടി.സി. യോഹന്നാൻ|ടി.സി. യോഹന്നാന്റെ]] മകൻ [[ടിനു യോഹന്നാൻ]] ആണ് ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ടീമിൽ കളിച്ച മറ്റൊരു മലയാളി.&lt;ref&gt;{{cite web |title=It's advantage Tinu at the Mecca of cricket |publisher=The Hindu |date=13 June 2002 |accessdate=11 November 2011 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/13/stories/2002061300030400.htm |archive-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111220419/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/06/13/stories/2002061300030400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Squad Profiles: Tinu Yohannan |publisher=[[BBC Sport]] |year=2002 |accessdate=11 November 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/england/england_v_india_2002/india_player_profiles/2049702.stm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Warriors from Kerala |publisher=The Hindu |date=20 January 2002 |accessdate=11 November 2007 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/20/stories/2002012000160300.htm |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727023034/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/20/stories/2002012000160300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[സഞ്ജു വി. സാംസൺ]] [[2013 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഐ.പി.എൽ. 2013]]ലെ മികച്ച യുവതാരത്തിനുള്ള പുരസ്കാരവും, അർദ്ധസെഞ്ച്വറി നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ താരമെന്ന ബഹുമതിയും നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== വാർത്താ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ ==
ഒമ്പത് ഭാഷകളിലായി ഒരു ഡസനിലധികം വർത്തമാനപത്രങ്ങൾ കേരളത്തിൽ നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=rniindia&gt;{{cite web| url = https://rni.nic.in/pii.htm| title = General Review| accessdate = 01 September 2006| publisher = Registrar of Newspapers for India| archive-date = 2006-07-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20060713215421/http://www.rni.nic.in/pii.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ഇവയിൽ കൂടുതലും ഉള്ളത് മലയാളത്തിലും, ഇംഗ്ലീഷിലുമാണ്. ഇവയിൽ [[മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം|മലയാള മനോരമ]], [[മാതൃഭൂമി]], [[സുപ്രഭാതം]], [[മാധ്യമം]], [[സിറാജ് ദിനപത്രം|സിറാജ്]], [[തേജസ്‌ ദിനപത്രം|തേജസ്]], [[ജന്മഭൂമി]], [[ദേശാഭിമാനി]], [[ജനറൽ ദിനപത്രം|ജനറൽ]] '','' [[ജനയുഗം]], [[ചന്ദ്രിക ദിനപത്രം|ചന്ദ്രിക]], [[ദീപിക ദിനപത്രം|ദീപിക]], [[വർത്തമാനം ദിനപത്രം|വർത്തമാനം]], [[വീക്ഷണം ദിനപത്രം|വീക്ഷണം]], [[കേരളകൗമുദി ദിനപത്രം|കേരളകൗമുദി]], എന്നീ ദിനപത്രങ്ങളും [[വനിത]], [[ഗൃഹലക്ഷ്മി]], [[മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[ഭാഷാപോഷിണി]], [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[രിസാല വാരിക]], [[പ്രബോധനം വാരിക ]] തുടങ്ങിയ നിരവധി ആനുകാലികങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

[[ദൂരദർശൻ]] ആണ് ആദ്യമായി ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത് തുടങ്ങിയത്. അതിനെക്കൂടാതെ ഇന്ന് [[ഏഷ്യാനെറ്റ്]], [[കൈരളി ടി.വി|കൈരളി]], [[മഴവിൽ മനോരമ]], [[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ]], [[അമൃത ടി.വി.|അമൃത]], [[ജയ്‌ഹിന്ദ് ടി.വി.]], [[ഫ്‌ളവേഴ്‌സ് ടെലിവിഷൻ|ഫ്ലവേഴ്സ്]], [[സഫാരി ടിവി]] തുടങ്ങി 39 സ്വകാര്യചാനലുകളും ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. മലയാളത്തിലെ ടെലിവിഷൻ വാർത്താ ചാനലുകളാണു [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|കൈരളി പീപ്പിൾ]], [[ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ്‌]], [[24 ന്യൂസ്]], [[മനോരമ ന്യൂസ്]], [[മാതൃഭൂമി ന്യൂസ്]], [[ജനം ടി.വി]], [[റിപ്പോർട്ടർ (ടെലിവിഷൻ ചാനൽ)|റിപ്പോർട്ടർ]], ന്യൂസ് 18 കേരളം, [[മീഡിയാവൺ ടിവി]] എന്നിവ. [[ആകാശവാണി]] ആണ് പ്രധാന റേഡിയോ പ്രക്ഷേപകർ. ഇവരെക്കൂടാതെ സ്വകാര്യ റേഡിയോ നിലയങ്ങളായ [[റെഡ്‌.എഫ്.എം. 93.5|റെഡ് എഫ്.എം]], [[റേഡിയോ മാംഗോ 91.9|റേഡിയോ മാംഗോ]], [[ക്ലബ് എഫ്.എം.|ക്ലബ് എഫ്.എം]] [[റേഡിയോ മിർച്ചി]] [[ബിഗ് എഫ്. എം]] എന്നിവയും ഉണ്ട്. [[ബി.എസ്.എൻ.എൽ]], [[ജിയോ]], [[വോഡാഫോൺ ഇന്ത്യ|വോഡഫോൺ-ഐഡിയ]], [[എയർടെൽ]] എന്നീ മൊബൈൽ സേവനദാതാക്കളാണ്‌ കേരളത്തിലുള്ളത്. [[ഗൂഗിൾ ന്യൂസ്‌|ഗൂഗിൾ ന്യൂസിന്റെ]] മലയാളം പതിപ്പ് 2008 സെപ്റ്റംബറിൽ നിലവിൽ വന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.google.com/news?ned=ml_in|title=Google Malayalam News}}&lt;/ref&gt; [[ബി.എസ്.എൻ.എൽ.]], [[ഏഷ്യാനെറ്റ് സാറ്റലൈറ്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്]], [[കെ.സി.സി.എൽ]], [[വി.എസ്.എൻ.എൽ.]] എന്നിവ നൽകുന്ന [[ ഇന്റർനെറ്റ്]]-[[ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ്]] സർവ്വീസുകൾ കേരളത്തിലെ ഒട്ടുമിക്ക നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ലഭ്യമാണ്‌.
==ചലച്ചിത്ര വ്യവസായം==
കേരളത്തിന് തനതായ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] വ്യവസായം ഉണ്ട്. മലയാളം കൂടാതെ ഇംഗ്ലീഷ്, തമിഴ്, ഹിന്ദി  എന്നീ ഭാഷകളിലുമുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങളും ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. മലയാള ചലച്ചിത്ര നടനായ [[പ്രേംനസീർ]] 720 ചിത്രങ്ങളിൽ നായകവേഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm|title=Magic of Sophia Loren|date=2003-10-02|work=The Hindu|access-date=2009-07-15|archive-date=2003-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20031130011344/http://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കളായ [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലും]], [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയും]] 7 തവണ മികച്ച നടനുള്ള അവാർഡുകൾ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sura's Year Book 2006 |author=Subburaj V.V.K |page=620|isbn=978-81-7254-124-8 |url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC |publisher=Sura Books |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ==
[[നാഷണൽ ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോ]]യുടെ കണക്കനുസരിച്ച് (2006) ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അക്രമം നടക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനം കേരളത്തിനാണ്. കേരളത്തിൽ ക്രിമിനൽ കേസുകൾ കൂടുതലായി റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്യപ്പെടുകയും, കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത് കൊണ്ട് കൂടിയാണ് ഇത്.&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;[http://www.mathrubhumi.com/php/newsDetails.php?news_id=122200&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=&amp;previous=Y മാതൃഭൂമി വാർത്ത]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2006-ൽ 6365 അക്രമക്കേസുകളാണ് കേരളത്തിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. [[ബീഹാർ]] (8259 കേസുകൾ), [[മഹാരാഷ്ട്ര]] (7453 കേസുകൾ) ആണ് ഒന്നും രണ്ടും സ്ഥാനങ്ങളിൽ &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. കേരളത്തിലെ ഒരു ലക്ഷം ആളുകളിൽ 20.19 പേർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു &lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;. ദേശീയ ശരാശരി 5.82 മാത്രമാണ്&lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;.{{തെളിവ്}}
==സാമൂഹിക സുരക്ഷ==
സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ക്ഷേമരാഷ്ട്രം എന്ന സങ്കല്പങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സമൂഹത്തിൽ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും തുല്യനീതി ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 1975 സെപ്റ്റംബർ 9 മുതലാണ് കേരളത്തിൽ സാമൂഹ്യനീതി വകുപ്പ് പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത്. വൃദ്ധർ, അംഗപരിമിതർ, ട്രാൻസ് ജെൻഡർ വ്യക്തികൾ, മുൻതടവുകാർ, തടവുകാർ, തുടങ്ങിയവർക്കുവേണ്ടി വിവിധ ക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും സേവനങ്ങളും വകുപ്പിനുകീഴിൽ ആവിഷ്ക്കരിച്ച് നടപ്പിലാക്കി വരുന്നു. വയോജന പെൻഷൻ, വിധവാ പെൻഷൻ തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിൽ നൽകി വരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ തുക തീരെ കുറവാണ്, നിത്യ ചിലവുകൾക്ക് തികയുന്നില്ല, പലപ്പോഴും പണം വൈകി മാത്രം ലഭിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ പരാതികൾ പലപ്പോഴും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.

== കുടിവെള്ളം ==

കേരളത്തിലെ 70 ശതമാനം പേർക്കും ശുദ്ധജലം അവരവരുടെ വീടുകളിൽ ഉള്ള [[കിണർ]], കുളം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാകുന്നുണ്ട് എന്നത് കേരളത്തിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഭാഗ്യമാണ്. 17.2 ശതമാനം പേർക്ക് ഭാഗികമായേ ശുദ്ധജലം ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ നഗരങ്ങളിലും മറ്റും സർക്കാർ ശുദ്ധജലം കുഴലുകളിൽ എത്തിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ സമുദ്രതീരത്ത് കിടക്കുന്ന [[വൈപ്പിൻ]] പോലുള്ള ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലാണ് ശുദ്ധജലക്ഷാമം ഏറ്റവും രൂക്ഷം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter5.pdf |title=ശുദ്ധജല സ്രോതസ്സുകളേക്കുറിച്ച് കേരള ജല അതോറിറ്റിയുടെ പി.ഡി.എഫ്. ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 24 |access-date=2007-03-24 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928090345/http://www.keralaplanningboard.org/html/EconomicReview2005/chapter5.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; നദികളിൽ നിന്നും പാടങ്ങളിൽ നിന്നും അനുവദനീയമായ അളവിലും കൂടുതൽ മണൽ എടുക്കുന്നത് തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പലയിടങ്ങളിലും വേനൽകാലത്ത് ജലക്ഷാമം രൂക്ഷമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

== ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങൾ ==

കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ [[മലയാളം|മലയാളവും]], ഔദ്യോഗിക മുദ്ര [[അശോകസ്തംഭം|അശോകസ്തംഭത്തിന്]] ഇരുവശവുമായി നിൽക്കുന്ന ആനകളുമാണ്. [[തെങ്ങ്|തെങ്ങാണ്]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വൃക്ഷം. [[മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ|മലമുഴക്കി വേഴാമ്പലിന്]] ഔദ്യോഗിക പക്ഷിയുടേയും [[ഇന്ത്യൻ ആന|ഇന്ത്യൻ ആനയ്ക്ക്]] ഔദ്യോഗിക മൃഗത്തിന്റേയും സ്ഥാനമുണ്ട്. [[കണിക്കൊന്ന]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പുഷ്പവും, [[കരിമീൻ]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മത്സ്യവും,&lt;ref name=&quot;കരിമീൻ&quot;&gt;{{cite news|title=കരിമീൻ ഇനി സംസ്ഥാന മത്സ്യം|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/400359/2010-07-08/kerala|accessdate=8 July 2010|newspaper=മാതൃഭൂമി|archive-date=2010-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010092418/http://mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/400359/2010-07-08/kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ചക്ക]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫലവും,{{citation needed}} [[ഇളനീർ]] കേരളത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പാനീയവും ആണ്.{{citation needed}}
&lt;gallery widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങൾ&quot;&gt;
പ്രമാണം:Laburnum anagyroides hanging flower cluster.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പൂവായ [[കണിക്കൊന്ന]]
പ്രമാണം:1859-Martinique.web.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വൃക്ഷമായ [[തെങ്ങ്]]
പ്രമാണം:ThiruvambadyShivasundar.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മൃഗമായ [[ഇന്ത്യൻ ആന]]
പ്രമാണം:Doppelhornvogel-09.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പക്ഷിയായ [[മലമുഴക്കി വേഴാമ്പൽ]]
പ്രമാണം:കരിമീൻ.jpg|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മത്സ്യമായ [[കരിമീൻ]]
പ്രമാണം:Coconut Drink, Pangandaran.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പാനീയമായ [[ഇളനീർ]]
പ്രമാണം:Jackfruit ചക്ക.JPG|കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫലമായ [[ചക്ക]] 
&lt;/gallery&gt;

== ചിത്രങ്ങൾ ==

&lt;gallery widths=&quot;150&quot; height=&quot;120px&quot; perrow=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
പ്രമാണം:Aranmula-boat race- Kerala-India-1.jpg|ഓണത്തോടനുബന്ധിച്ചു നടത്തപ്പെടുന്ന [[വള്ളംകളി]] മത്സരങ്ങൾ ലോക പ്രശസ്തമാണ്‌.
പ്രമാണം:Thiruvathirakali kerala.jpg|[[തിരുവാതിരക്കളി]] ഓണത്തിനോടനുബന്ധിച്ചും മറ്റും കേരളത്തിലും വിദേശമലയാളികൾ ഉള്ളയിടത്തും നടത്തപ്പെടുന്നു.
പ്രമാണം:Margamkali.jpg|[[മാർഗ്ഗംകളി]] ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായത്തിലെ ഒരുകലാ രൂപം 
File:Puliyoor Kali Theyyam at Mathamangalam.jpg|പുലിയൂർകാളി തെയ്യം
പ്രമാണം:Thirayattam- (Karumakam &amp; kariyathan thira).JPG|തിറയാട്ടം - കരുമകനും കരിയാത്തനും.
&lt;/gallery&gt;


{{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|Northwest = [[അറബിക്കടൽ]]
|North     = [[കർണ്ണാടക]]
|Northeast = [[കർണ്ണാടക]]
|West      = [[അറബിക്കടൽ]]
|Center = കേരളം
|South     = [[തമിഴ്നാട്]]
|Southwest = [[അറബിക്കടൽ]]
|Southeast = [[തമിഴ്നാട്]]
|East      = [[തമിഴ്നാട്]]
|}}

== കുറിപ്പുകൾ ==

&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;

'''ക'''.{{Note_label|ക|ക|none}} കേരളത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ ലേഖനത്തിൽ &quot;ഭൂമുഖത്ത് ഇതുപോലെ മറ്റൊരു നാടില്ല&quot; എന്നാണ്‌ വിവരിക്കുന്നത്.

'''ഖ'''.{{Note_label|ഖ|ഖ|none}} തിരുവിതാംകൂർ രാജകൊട്ടാരത്തിലേക്ക് 4000 പറ നെല്ലും 110 പറ ഞവര അരിയും ഒന്നര പറ ഊര അരിയുമാണ് നൽകി വന്നിരുന്നത് ഇത് മാർച്ച് 2 നാണ് നിർത്തലാക്കിയത്.

&lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{commons|Kerala}}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;

; സർക്കാർ
* [http://www.kerala.gov.in കേരള ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ |date=2006-01-18 }}
* [http://www.keralacm.gov.in കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]
* [http://www.censuskerala.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007005011/http://www.censuskerala.org/ |date=2006-10-07 }}
* [http://www.ktdc.com/ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ വെബ് സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
; പൊതു വിജ്ഞാനം
* [http://www.britannica.com/ebc/article-9369072 എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാണിക്കയിലെ രേഖകൾ]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/315300/Kerala എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാണിക്കയിലെ രേഖകൾ]
&lt;/div&gt;

{{CMs of Kerala}}
{{Governers of Kerala}}
{{Kerala Dist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
{{kerala|show=show}}
{{Geographic location|Centre = Kerala
|North= [[Karnataka|കർണ്ണാടകം]]
|Northeast =
|East = [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാട്]]
|Southeast =
|South= [[Indian Ocean|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]]
|Southwest =
|West = [[Lakshadweep Sea|ലക്ഷദ്വീപ് കടൽ]]
|Northwest = [[Mahé, India|മയ്യഴി]]
}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളം| ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും]]
[[വർഗ്ഗം:ചിത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കേണ്ട താളുകൾ]]</text>
      <sha1>bd2n8kz0t8ukwlj3xbeg5e75694qf3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മമ്മൂട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1355</id>
    <revision>
      <id>4665666</id>
      <parentid>4643627</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mrahiman</username>
        <id>120573</id>
      </contributor>
      <origin>4665666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21490" sha1="6rzg0yz1buwg8tufqdsn0rnckrkami0" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mammootty}}
{{Infobox person
&lt;!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person --&gt;| name               = മമ്മൂട്ടി
| image              = Mamooty.jpg
| caption            = മമ്മൂട്ടി
| birth_name         = മുഹമ്മദ് കുട്ടി ഇസ്മായിൽ പനിപ്പറമ്പിൽ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1951|9|7}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Happy 62nd birthday Mammootty: What makes him Malayalam cinema's superstar|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=2014-03-16|date=2013-09-07|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316165245/http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=india23f&gt;{{cite web | title = 41-ാം ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | publisher = ഭാരത സർക്കാർ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ചെമ്പ്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| nationality        = {{IND}}
| other_names        = 
| alma_mater         = [[സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ്, തേവര | തേവര സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് കോളജ് ]]&lt;br&gt;[[മഹാരാജാസ് കോളജ്|എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളജ്]]&lt;br&gt;[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, എറണാകുളം |  എറണാകുളം ലോ കോളജ്]] &lt;small&gt;(എൽ എൽ ബി)&lt;/small&gt;
| occupation         = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]] &lt;/br&gt; [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്]]
| years_active       = 1979– ഇതുവരെ
| awards             = 1988 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1989 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1994 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1999 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt;2010 ൽ ഡോക്ടറ്റേറ്റ് - കേരള സർവ്വകലാശാല &lt;/br&gt; 2010 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് - കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല&lt;/br&gt; 2024 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം (2026ൽ സമ്മാനിച്ചു) &lt;/br&gt;2026 പദ്മഭൂഷൺ
| spouse             = സുൽഫത്ത് (1979–ഇതുവരെ)&lt;ref name=mangalam1&gt;{{cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|title=അഞ്ച്‌ രുചി വിശേഷങ്ങളും മമ്മൂട്ടിയും|publisher=mangalam.com|accessdate=2014 August 13|archive-date=2014-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728102910/http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| children           = സുറുമി&lt;br&gt;[[ദുൽഖർ സൽമാൻ]]
| website            = {{URL|www.mammootty.com/}}
}}
ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ അഭിനേതാവും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ്  പി.ഐ. മുഹമ്മദ് കുട്ടി എന്ന  '''മമ്മൂട്ടി''' (ജനനം - [[സെപ്റ്റംബർ]] 7, [[1951]]). [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനായി]] യോഗ്യത നേടിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഭിഭാഷക ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷം അഭിനയരംഗത്ത് വേരുറപ്പിച്ചു. എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായത്.

മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെയായി സജീവ അഭിനയ രംഗത്തുള്ള ഇദ്ദേഹം മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നാലു തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ അഞ്ചു തവണ മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും, 12 തവണ ഫിലിംഫെയർ (ദക്ഷിണേന്ത്യൻ) പുരസ്കാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1998-ൽ ഭാരതസർക്കാർ  [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു.2O10 ജനുവരിയിൽ കേരള സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹോണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ച ഇദ്ദേഹത്തെ ആ വർഷം ഡിസംബറിൽ തന്നെ ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകി കാലിക്കറ്റ് സർവകലാ കലാശാലയും ആദരിച്ചു. &lt;ref name=calicut232&gt;{{cite news | title = Calicut University to confer D.Litt. on Mammootty today | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-12-01 | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515190804/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sify4j34&gt;{{cite news | title = University honour: It's Dr Mammootty now! | publisher = sify | url = http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011162725/http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ചാനൽ ശൃംഖലയായ [[മലയാളം കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്|മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ]] രൂപീകരണം മുതൽ മമ്മൂട്ടി ചെയർമാനാണ്. &lt;ref name=kairali34h&gt;{{cite web | title = Kairali - About us | url = http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | publisher = Malayalam Communications | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2010-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100701170302/http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി]], [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|പീപ്പിൾ]], [[വീ ടി.വി.|വി]] എന്നീ ചാനലുകൾ മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ കീഴിലുള്ളതാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ ഐ.ടി പ്രൊജക്ടുകളിലൊന്നായ അക്ഷയയുടെ ഗുഡ് വിൽ അംബാസഡറാണു മമ്മൂട്ടി. അർബുദ രോഗികളെ സഹായിക്കുന്ന പെയിൻ &amp; പാലിയേറ്റീവ് കെയർ   എന്ന ചാരിറ്റി സംഘടനയുടെ പേട്രൺ കൂടിയാണു മമ്മൂട്ടി.

== കുടുംബവും, ആദ്യകാല ജീവിതവും ==
1951 സെപ്റ്റംബർ 7-ന്  ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂർ  എന്ന സ്ഥലത്താണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. &lt;ref&gt;https://www.twentyfournews.com/2021/09/07/mammootty-chandiroor-relation.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-01-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183048/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]]  എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ ബാപ്പ ഇസ്മയിലും, ഉമ്മ ഫാത്തിമയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ [[മുസ്ലീം]] കുടുംബത്തിലാണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. ഇസ്മയിൽ-ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മൂത്ത മകനാണ് മമ്മൂട്ടി. പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര-സീരിയൽ നടൻ [[ഇബ്രാഹിംകുട്ടി (നടൻ)|ഇബ്രാഹിംകുട്ടി]], സക്കറിയ, ആമിന, സൗദ, ഷഫീന എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[എരമല്ലൂർ|എരമല്ലൂരിനടുത്തുള്ള]] [[ചന്തിരൂർ|ചന്തിരൂരിലായിരുന്നു]] (ഉമ്മയുടെ നാട്) സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം.  പഠിക്കുന്ന കാലത്തും കലാകായിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു മമ്മൂട്ടി. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[മഹാരാജാസ് കോളജ്|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്നാണ് മമ്മൂട്ടി [[ബിരുദം]] നേടിയത്. തുടർന്ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുള്ള]] ഗവൺമെന്റ് ലോകോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ മമ്മൂട്ടി, [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീധരൻ നായരുടെ ജൂനിയർ അഭിഭാഷകനായി രണ്ടു വർഷം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.  1971ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]] ആണ് മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം. കഠിനാദ്ധ്വാനം കൊണ്ട് അഭിനയലോകത്തു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്കു സാധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ അപ്രധാനമായ വേഷങ്ങളിലൂടെ സാന്നിദ്ധ്യമറിയിച്ചു. [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] കഥയും തിരക്കഥയും സംഭാഷണവുമെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ദേവലോകം (ചലച്ചിത്രം)|ദേവലോകം]] എന്ന [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] മമ്മൂട്ടി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം&lt;ref name=mam012df&gt;{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി ജീവചരിത്രം | url = http://mammootty.com/biography | publisher = മമ്മൂട്ടി ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012133206/http://mammootty.com/biography | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം  പൂർത്തിയായില്ല.  [[കെ. ജി. ജോർജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മേള (ചലച്ചിത്രം)|മേള]] എന്ന ചിത്രമാണ് മമ്മൂട്ടിയിലെ അഭിനേതാവിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[യവനിക]]'', 1987ൽ [[ജോഷി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ന്യൂ ഡൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡൽഹി]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളാണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ താരമൂല്യം ഉയർത്തിയത്. .  1980ൽ മമ്മൂട്ടി വിവാഹിതനായി; സുൽഫത്ത് ആണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ ഭാര്യ. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സുറുമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകളും, [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു മകനും ഉണ്ട്.&lt;ref name=movieraga23&gt;{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി | url = http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | publisher = മുവീരാഗ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ ഇന്ന് മലയാളത്തിലെ തിരക്കുള്ള നടന്മാരിലൊരാളാണ്.

==സിനിമാ ജീവിതം==
[[പേട്രിയറ്റ്]]

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
{{Div col|cols=2}}
[[മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാര ജേതാക്കൾ|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം]] നാലുതവണ നേടി. 'ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ അഭിനയ പ്രതിഭക്കുള്ള കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഡി-ലിറ്റ്]] ബിരുദം 2010-ൽ ലഭിച്ചു. 2022 -ൽ പ്രഥമ [[കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍ക്കാരം]] ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2022/10/31/kerala-jyothi-award-mt-vasudevan-nair.html&lt;/ref&gt;
; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]]
* 1990 ([[മതിലുകൾ]], [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]])
* 1994 ([[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]])
* 1999 (അംബേദ്കർ - ഇംഗ്ലീഷ്)
* 2024 ([[ഭ്രമയുഗം]])

; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]]
മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം 5 തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
'''
* 1981 - [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]](സഹനടൻ)
* 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]]
* 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]], [[നിറക്കൂട്ട്]] (പ്രത്യേക പുരസ്കാരം)
* 1989 - [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]], [[മതിലുകൾ]] 
* 1994 - [[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]]
* 2004 - [[കാഴ്ച]]
* 2009 - [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാകൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ|പാലേരിമാണിക്യം]]

'''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ'''
* 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] 
* 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]]
* 1986 - [[നിറക്കൂട്ട്]]
* 1990 - [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]] 
* 1991 - [[അമരം]]
* 1997 - [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]]
* 2001 - [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]]
* 2004 - [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)|കാഴ്ച]]
* 2006 - [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]]
{{Div col end}}

[[കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗിനായി ജർമ്മനിയിലെ മെറ്റ്മാൻ നഗരത്തിലെത്തിയ മമ്മൂട്ടിയെ മെറ്റ്മാൻ മേയർ (Bernd Günther) നേരിൽ സന്ദർശിച്ച്, ആയുർവേദ ചികിത്സക്കായി കേരളം സന്ദർശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചതോടൊപ്പം ഉപഹാരം നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2013/05/german-city-mayer-mets-mammootty-109247.html ജർമ്മൻ മേയർ നൽകിയ സ്വീകരണം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
{{പ്രലേ|മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}}

== ബ്ലോഗ് ==
[[2009]] [[ജനുവരി]] ആദ്യവാരത്തിൽ മമ്മൂട്ടി തന്റെ [[ബ്ലോഗ്]] തുടങ്ങി.. മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മുൻനിര നടൻ തുടങ്ങിയ ഈ ബ്ലോഗിന് വളരെ നല്ല പ്രതികരണം ലഭിച്ചു. തന്റെ ബ്ലോഗിൽ  രാഷ്ട്രീയ - സാമൂഹിക - സാംസ്കാരിക - സാമ്പത്തിക മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് എഴുതുകയെന്ന് മമ്മൂട്ടി തന്റെ ബ്ലോഗ് പ്രസിദ്ധീകരണ വേളയിൽ പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2009/01/02-mammootty-blog-super-hit.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

{{Mammootty}}
{{Commons category|Mammootty}}
{{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}}

[[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മമ്മൂട്ടി]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബറിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍കാരം നേടിയവർ]]</text>
      <sha1>6rzg0yz1buwg8tufqdsn0rnckrkami0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665667</id>
      <parentid>4665666</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mrahiman</username>
        <id>120573</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4665667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21701" sha1="ikpefl53g8b0bdztzlhljqyza1ng6b7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mammootty}}
{{Infobox person
&lt;!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person --&gt;| name               = മമ്മൂട്ടി
| image              = Mamooty.jpg
| caption            = മമ്മൂട്ടി
| birth_name         = മുഹമ്മദ് കുട്ടി ഇസ്മായിൽ പനിപ്പറമ്പിൽ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1951|9|7}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Happy 62nd birthday Mammootty: What makes him Malayalam cinema's superstar|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|publisher=CNN-IBN|accessdate=2014-03-16|date=2013-09-07|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316165245/http://ibnlive.in.com/photogallery/14353.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=india23f&gt;{{cite web | title = 41-ാം ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | publisher = ഭാരത സർക്കാർ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072259/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm41thNFAAward.aspx?PdfName=41NFA.pdf | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ചെമ്പ്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[കേരളം]]
| nationality        = {{IND}}
| other_names        = 
| alma_mater         = [[സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ്, തേവര | തേവര സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് കോളജ് ]]&lt;br&gt;[[മഹാരാജാസ് കോളജ്|എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളജ്]]&lt;br&gt;[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, എറണാകുളം |  എറണാകുളം ലോ കോളജ്]] &lt;small&gt;(എൽ എൽ ബി)&lt;/small&gt;
| occupation         = [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]] &lt;/br&gt; [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്]]
| years_active       = 1979– ഇതുവരെ
| awards             = 1988 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1989 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1994 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt; 1999 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം &lt;/br&gt;2010 ൽ ഡോക്ടറ്റേറ്റ് - കേരള സർവ്വകലാശാല &lt;/br&gt; 2010 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് - കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല&lt;/br&gt; 2024 ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം (2026ൽ സമ്മാനിച്ചു) &lt;/br&gt;2026 പദ്മഭൂഷൺ
| spouse             = സുൽഫത്ത് (1979–ഇതുവരെ)&lt;ref name=mangalam1&gt;{{cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|title=അഞ്ച്‌ രുചി വിശേഷങ്ങളും മമ്മൂട്ടിയും|publisher=mangalam.com|accessdate=2014 August 13|archive-date=2014-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728102910/http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/209438|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| children           = സുറുമി&lt;br&gt;[[ദുൽഖർ സൽമാൻ]]
| website            = {{URL|www.mammootty.com/}}
}}
ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ അഭിനേതാവും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ്  പി.ഐ. മുഹമ്മദ് കുട്ടി എന്ന  '''മമ്മൂട്ടി''' (ജനനം - [[സെപ്റ്റംബർ]] 7, [[1951]]). [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനായി]] യോഗ്യത നേടിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഭിഭാഷക ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ട ശേഷം അഭിനയരംഗത്ത് വേരുറപ്പിച്ചു. എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായത്.

മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെയായി സജീവ അഭിനയ രംഗത്തുള്ള ഇദ്ദേഹം മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നാലു തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു പുറമേ ഏഴു തവണ മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും, 12 തവണ ഫിലിംഫെയർ (ദക്ഷിണേന്ത്യൻ) പുരസ്കാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1998-ൽ ഭാരതസർക്കാർ  [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു.2O10 ജനുവരിയിൽ കേരള സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹോണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ച ഇദ്ദേഹത്തെ ആ വർഷം ഡിസംബറിൽ തന്നെ ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകി കാലിക്കറ്റ് സർവകലാ കലാശാലയും ആദരിച്ചു.2026-ൽ ഭാരതസർക്കാർ  [[പത്മഭൂഷൺ]] നൽകി ആദരിച്ചു  &lt;ref name=calicut232&gt;{{cite news | title = Calicut University to confer D.Litt. on Mammootty today | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-12-01 | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515190804/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Calicut-University-to-confer-D.Litt.-on-Mammootty-today/article15576590.ece | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sify4j34&gt;{{cite news | title = University honour: It's Dr Mammootty now! | publisher = sify | url = http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011162725/http://www.sify.com/movies/university-honour-it-s-dr-mammootty-now-imagegallery-malayalam-kbxmsvgijjjsi.html | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ ചാനൽ ശൃംഖലയായ [[മലയാളം കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്|മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ]] രൂപീകരണം മുതൽ മമ്മൂട്ടി ചെയർമാനാണ്. &lt;ref name=kairali34h&gt;{{cite web | title = Kairali - About us | url = http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | publisher = Malayalam Communications | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2010-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100701170302/http://www.kairalitv.in/TV/aboutus.asp | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി]], [[പീപ്പിൾ ടി.വി.|പീപ്പിൾ]], [[വീ ടി.വി.|വി]] എന്നീ ചാനലുകൾ മലയാളം കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ കീഴിലുള്ളതാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ ഐ.ടി പ്രൊജക്ടുകളിലൊന്നായ അക്ഷയയുടെ ഗുഡ് വിൽ അംബാസഡറാണു മമ്മൂട്ടി. അർബുദ രോഗികളെ സഹായിക്കുന്ന പെയിൻ &amp; പാലിയേറ്റീവ് കെയർ   എന്ന ചാരിറ്റി സംഘടനയുടെ പേട്രൺ കൂടിയാണു മമ്മൂട്ടി.

== കുടുംബവും, ആദ്യകാല ജീവിതവും ==
1951 സെപ്റ്റംബർ 7-ന്  ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂർ  എന്ന സ്ഥലത്താണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. &lt;ref&gt;https://www.twentyfournews.com/2021/09/07/mammootty-chandiroor-relation.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-01-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183048/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/mammootty-schooll-acting-drama/967845 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[വൈക്കം|വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചെമ്പ്, കോട്ടയം ജില്ല|ചെമ്പ്]]  എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ ബാപ്പ ഇസ്മയിലും, ഉമ്മ ഫാത്തിമയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ [[മുസ്ലീം]] കുടുംബത്തിലാണ് മമ്മൂട്ടി ജനിച്ചത്. ഇസ്മയിൽ-ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മൂത്ത മകനാണ് മമ്മൂട്ടി. പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര-സീരിയൽ നടൻ [[ഇബ്രാഹിംകുട്ടി (നടൻ)|ഇബ്രാഹിംകുട്ടി]], സക്കറിയ, ആമിന, സൗദ, ഷഫീന എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ [[എരമല്ലൂർ|എരമല്ലൂരിനടുത്തുള്ള]] [[ചന്തിരൂർ|ചന്തിരൂരിലായിരുന്നു]] (ഉമ്മയുടെ നാട്) സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം.  പഠിക്കുന്ന കാലത്തും കലാകായിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നു മമ്മൂട്ടി. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[മഹാരാജാസ് കോളജ്|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്നാണ് മമ്മൂട്ടി [[ബിരുദം]] നേടിയത്. തുടർന്ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തുള്ള]] ഗവൺമെന്റ് ലോകോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ മമ്മൂട്ടി, [[മഞ്ചേരി|മഞ്ചേരിയിൽ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ശ്രീധരൻ നായരുടെ ജൂനിയർ അഭിഭാഷകനായി രണ്ടു വർഷം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.  1971ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]] ആണ് മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം. കഠിനാദ്ധ്വാനം കൊണ്ട് അഭിനയലോകത്തു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്കു സാധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ അപ്രധാനമായ വേഷങ്ങളിലൂടെ സാന്നിദ്ധ്യമറിയിച്ചു. [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] കഥയും തിരക്കഥയും സംഭാഷണവുമെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത [[ദേവലോകം (ചലച്ചിത്രം)|ദേവലോകം]] എന്ന [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] മമ്മൂട്ടി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം&lt;ref name=mam012df&gt;{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി ജീവചരിത്രം | url = http://mammootty.com/biography | publisher = മമ്മൂട്ടി ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2018-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012133206/http://mammootty.com/biography | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം  പൂർത്തിയായില്ല.  [[കെ. ജി. ജോർജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മേള (ചലച്ചിത്രം)|മേള]] എന്ന ചിത്രമാണ് മമ്മൂട്ടിയിലെ അഭിനേതാവിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[യവനിക]]'', 1987ൽ [[ജോഷി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ന്യൂ ഡൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂ ഡൽഹി]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളാണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ താരമൂല്യം ഉയർത്തിയത്. .  1980ൽ മമ്മൂട്ടി വിവാഹിതനായി; സുൽഫത്ത് ആണ് മമ്മൂട്ടിയുടെ ഭാര്യ. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സുറുമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകളും, [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു മകനും ഉണ്ട്.&lt;ref name=movieraga23&gt;{{cite web | title = മമ്മൂട്ടി | url = http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | publisher = മുവീരാഗ | accessdate = 2019-05-15 | archive-date = 2019-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ ഇന്ന് മലയാളത്തിലെ തിരക്കുള്ള നടന്മാരിലൊരാളാണ്.

==സിനിമാ ജീവിതം==
[[പേട്രിയറ്റ്]]

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
{{Div col|cols=2}}
[[മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാര ജേതാക്കൾ|മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം]] നാലുതവണ നേടി. 'ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ അഭിനയ പ്രതിഭക്കുള്ള കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഡി-ലിറ്റ്]] ബിരുദം 2010-ൽ ലഭിച്ചു. 2022 -ൽ പ്രഥമ [[കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍ക്കാരം]] ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2022/10/31/kerala-jyothi-award-mt-vasudevan-nair.html&lt;/ref&gt;
; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]]
* 1990 ([[മതിലുകൾ]], [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]])
* 1994 ([[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]])
* 1999 (അംബേദ്കർ - ഇംഗ്ലീഷ്)
* 2024 ([[ഭ്രമയുഗം]])

; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]]
മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം 5 തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
'''
* 1981 - [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)|അഹിംസ]](സഹനടൻ)
* 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]]
* 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]], [[നിറക്കൂട്ട്]] (പ്രത്യേക പുരസ്കാരം)
* 1989 - [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]], [[മതിലുകൾ]] 
* 1994 - [[വിധേയൻ]], [[പൊന്തൻ മാട]]
* 2004 - [[കാഴ്ച]]
* 2009 - [[പാലേരിമാണിക്യം ഒരു പാതിരാകൊലപാതകത്തിന്റെ കഥ|പാലേരിമാണിക്യം]]
* 2022- [[നൻപകൽ നേരത്ത് മയക്കം]]
* 2024- [[ഭ്രമയുഗം]]

'''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ'''
* 1984 - [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] 
* 1985 - [[യാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|യാത്ര]]
* 1986 - [[നിറക്കൂട്ട്]]
* 1990 - [[മതിലുകൾ (ചലച്ചിത്രം)|മതിലുകൾ]] 
* 1991 - [[അമരം]]
* 1997 - [[ഭൂതക്കണ്ണാടി]]
* 2001 - [[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]]
* 2004 - [[കാഴ്ച (ചലച്ചിത്രം)|കാഴ്ച]]
* 2006 - [[കറുത്ത പക്ഷികൾ]]
{{Div col end}}

[[കടൽ കടന്നൊരു മാത്തുക്കുട്ടി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിംഗിനായി ജർമ്മനിയിലെ മെറ്റ്മാൻ നഗരത്തിലെത്തിയ മമ്മൂട്ടിയെ മെറ്റ്മാൻ മേയർ (Bernd Günther) നേരിൽ സന്ദർശിച്ച്, ആയുർവേദ ചികിത്സക്കായി കേരളം സന്ദർശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചതോടൊപ്പം ഉപഹാരം നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2013/05/german-city-mayer-mets-mammootty-109247.html ജർമ്മൻ മേയർ നൽകിയ സ്വീകരണം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
{{പ്രലേ|മമ്മൂട്ടി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}}

== ബ്ലോഗ് ==
[[2009]] [[ജനുവരി]] ആദ്യവാരത്തിൽ മമ്മൂട്ടി തന്റെ [[ബ്ലോഗ്]] തുടങ്ങി.. മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മുൻനിര നടൻ തുടങ്ങിയ ഈ ബ്ലോഗിന് വളരെ നല്ല പ്രതികരണം ലഭിച്ചു. തന്റെ ബ്ലോഗിൽ  രാഷ്ട്രീയ - സാമൂഹിക - സാംസ്കാരിക - സാമ്പത്തിക മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് എഴുതുകയെന്ന് മമ്മൂട്ടി തന്റെ ബ്ലോഗ് പ്രസിദ്ധീകരണ വേളയിൽ പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2009/01/02-mammootty-blog-super-hit.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

{{Mammootty}}
{{Commons category|Mammootty}}
{{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}}

[[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനിർമ്മാതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മമ്മൂട്ടി]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബറിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളപ്രഭ പുരസ്‌‍കാരം നേടിയവർ]]</text>
      <sha1>ikpefl53g8b0bdztzlhljqyza1ng6b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉറുഗ്വേ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2292</id>
    <revision>
      <id>4665771</id>
      <parentid>4576422</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51340" sha1="2e70q863b1gijlsivdvtt66ed9lhtqt" xml:space="preserve">{{prettyurl|Uruguay}}
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|+&lt;big&gt;'''ഉറുഗ്വേ'''&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[പ്രമാണം:Flag of Uruguay.svg|125px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[പ്രമാണം:Coat of arms of Uruguay.svg|110px]]
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | ('''ദേശീയ പതാക''')
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | ('''ദേശീയ ചിഹ്നം''')
|}
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=2 | [[പ്രമാണം:LocationUruguay.png]]
|-
| '''ഔദ്യോഗിക ഭാഷ‍''' || [[സ്പാനിഷ്]]
|-
| '''തലസ്ഥാനം''' || [[മോണ്ടി വിഡിയോ]]
|-
| '''ഗവൺമെൻറ്‌''' || [[ജനാധിപത്യ റിപബ്ലിക്]]
|-
| '''പ്രസിഡൻറ്''' || [[ടബാരേ വാസ്ക്വിസ്]]
|-
| '''വിസ്തീർണ്ണം''' || 1,76,220കി.മീ.&amp;sup2; 
|-
| '''ജനസംഖ്യ'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;ജനസാന്ദ്രത:
| &lt;br /&gt;7,75,05,756&lt;small&gt;([[2005]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;19/കി.മീ.&amp;sup2;
|-
| '''സ്വാതന്ത്ര്യ വർഷം''' || [[1828]]
|-
| '''മതങ്ങൾ''' || [[ക്രിസ്തുമതം]] &lt;small&gt;(80%)&lt;/small&gt;
|-
| '''നാണയം''' || [[പെസോ]] 
|-
| '''സമയ മേഖല''' || [[UTC]]-3
|-
| '''ഇന്റർനെറ്റ്‌ സൂചിക''' || [[.uy]]
|-
| '''ടെലിഫോൺ കോഡ്‌'''
| 598
|}

[[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു രാജ്യമാണ്‌ '''ഉറുഗ്വേ''' ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Uruguay, [[സ്പാനിഷ്]]: La República Oriental del Uruguay). 3.46 ദശലക്ഷം ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ഉറുഗ്വേയുടെ തലസ്ഥാനം [[മൊണ്ടേവീഡിയോ]] ആണ്‌.  വടക്കു ഭാഗത്ത് [[ബ്രസീൽ]], പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തായി ഉറുഗ്വേ നദിയുടെ മറുകരയിൽ [[അർജന്റീന]], തെക്കു കിഴക്കായി [[അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം|തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം]] എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന അതിർത്തികൾ. തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ രണ്ടാമത്തെ രാജ്യമാണ്‌ ഉറുഗ്വേ.

==ഭൂമിശാസ്ത്രം==
===ഭൂപ്രകൃതി===
[[ലാറ്റിനമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഏതാണ്ട് ഒരേമാതിരി ഭൂപ്രകൃതിയുള്ള ഒന്നാണ് ഉറുഗ്വേ.  [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിലെ]] പാംപസ് സമതലം [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിലെ]] കുന്നിൻ നിരകളിലേക്കും പീഠഭൂമിയിലേക്കും സംക്രമിക്കുന്ന മേഖലയിലാണ് ഉറുഗ്വേ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.  ഈ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പൊക്കംകൂടിയ സ്ഥാനത്തിന് [[സമുദ്രം|സമുദ്രനിരപ്പിൽ]] നിന്ന് 500 മീറ്റർ ഉയരം മാത്രമേയുള്ളു.  ഉറുഗ്വേയുടെ വടക്കുഭാഗത്തു മാത്രമാണ് അല്പം നിംനോന്നതമായ സ്ഥലം കാണപ്പെടുന്നുള്ളു.  രാജ്യത്തിന്റെ വിസ്തൃതിയിൽ മൂന്നിൽരണ്ടോളം വരുന്ന തെക്കുഭാഗം പൊതുവേ സമതല പ്രദേശമാണ്.  ഇവിടെ ധാരാളം [[പുഴകൾ|പുഴകളും]] [[നദി|നദികളും]] കാണാം.  വടക്കുനിന്നാരംഭിച്ച് തെക്കു [[കടൽ|കടൽതീരത്തോളം]] നിളുന്ന കുന്നിൻനിരയ്ക്ക് ''കൂച്ചിലാഗ്രാന്റെ'' എന്നാണു പേരു വിളിക്കുന്നത്.  തെക്കരികിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ അത്യധികം ഫലപൂയിഷ്ടമാണ്.  മറ്റുപ്രദേശങ്ങൾ മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റിയ ഒന്നാന്തരം [[പുൽമേടുകൾ|പുൽമേടുകളാണ്]]&lt;ref&gt;http://countrystudies.us/uruguay/26.htm Geography&lt;/ref&gt;
===നദികൾ===
ഉറുഗ്വേയിൽ മാത്രമായി ഒഴുകുന്ന നദികൾ ഒന്നും തന്നെയില്ല.  തെക്കേഅരികിൽ കൂടിഒഴുകുന്ന ''റയോ ദെ ലാപ്ലാറ്റ'' ആണ് പ്രധാന നദി.  പരാന, [[പരാഗ്വേ]], ഉറൂഗ്വെ എന്നീ നദികൾ ഒന്നുചേർന്നുണ്ടാകുന്ന നദീ വ്യൂഹമാണ് ലാപ്ലാറ്റ.  പടിഞ്ഞാറരികിലുള്ള ഉറുഗ്വേനദി ബ്രസീലിൽ നിന്നും ഒഴുകിയെത്തുന്നതാണ്.  ബ്രസീലിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന റയോനീഗ്രോ ഉറുഗ്വേയിലൂടെ ആദ്യം പടിഞ്ഞാറോട്ടും പിന്നെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറോട്ടും ഒഴുകി ഉറുഗ്വേനദിയിൽ ലയിക്കുന്നു.  ഉറുഗ്വേയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തിൻടുത്ത് ആഴംകുറഞ്ഞ ധാരാളം [[കായൽ|കായലുകൾ]] കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് മരീം കായലാണ്.  ഈ കായൽ ബ്രസീലിലേക്കുകൂടി കയറികിടക്കുന്നു.  176 [[കിലോമീറ്റർ]] നീളത്തിലും 40 കിലോമീറ്റർ വീതിയിലും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ തടാകം ചെറുകിട [[കപ്പൽ|കപ്പലുകൾക്ക്]] സഞ്ചാരയോഗ്യമാണ്&lt;ref&gt;http://wiki.answers.com/Q/An_important_river_or_lake_in_Uruguayimportant {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610080422/http://wiki.answers.com/Q/An_important_river_or_lake_in_Uruguayimportant |date=2013-06-10 }} river or lake in Uruguay?&lt;/ref&gt;

===സസ്യങ്ങൾ===
ഉറൂഗ്വേയുടെ [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] വെറും പത്തു ശതമാനം മാത്രമേ [[കൃഷി|കൃഷിയോഗ്യമായിട്ടുള്ളു]].  പുൽവർഗ്ഗങ്ങളാണ് നൈസർഗിക സൈസ്യജാലം. [[പുൽമേടുകൾ|പുൽമേടുകളാണ്]] എവിടെയും.  മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ മൂന്നു ശതമാനം മാത്രമാണ് [[വനം|വനമായി]] കണക്കാക്കിയിട്ടുള്ളത്.  ഈ വനത്തിൽ നിന്നും നൽഡുബേ, ഉരൂൺ ഡേ,, ലപച്ചോ, കൊറോണില്ല, എസ്പൈനോ, ക്വബ്രാക്കോ, അൽഗറോബാ തുടങ്ങി കടുപ്പമേറിയ തടികൾ ലഭിക്കുന്ന വിവിധയിനം വൃക്ഷങ്ങളും വില്ലോ, [[അക്കേഷ്യ]] തുടങ്ങിയവയും കാണപ്പെടുന്നു.  ഉറൂഗ്വേയുടെ തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് മാൽഡൊണാൾഡൊ, ലാവലീജ, റോച്ച തുടങ്ങിയ ഒറ്റത്തടി വൃക്ഷങ്ങളാണുള്ളത്.  [[പൈൻ]], സൈപ്രസ്, ഓക്, സെഡാർ, മാഗ്നോലിയ, [[മൾബറി]], [[യൂക്കാലിപ്‌റ്റസ്]] എന്നിവ്യുടെ വളർച്ചക്ക് പറ്റിയ സാഹചര്യങ്ങളുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://kids.britannica.com/comptons/article-275712/Uruguay Plants and Animals&lt;/ref&gt;

===ജന്തുക്കൾ===
ലോബോസ് ദ്വീപിലും തിരപ്രദേശത്തുള്ള തുരുത്തുകളിലും [[നീർനായ്]] വർഗത്തിൽപ്പെട്ട വിവിധയിനം ജീവികളെ കണ്ടെത്താം.  റിയാ എന്നയിനം [[ഒട്ടകപക്ഷി]], [[മാൻ]], കഴുനായ് (otter), [[കുറുനരി]], [[കാട്ടുപൂച്ച]], ഇത്തിൾപന്നി, കാർപിഞ്ചോ തുടങ്ങിയവയും ഉറുഗ്വേയിലെ ജന്തുക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.  സമൃദ്ധമായ പക്ഷിശേഖരവും ഈ രാജ്യത്തുണ്ട്.  [[പരുന്ത്]], [[മൂങ്ങ]], [[വാത്ത]], കാട്ടുതാറാവ്, [[കൊക്ക്]], [[കുളക്കോഴി]], [[അരയന്നം]], [[കാട്ടുകോഴി]] തുടങ്ങിയവയിലെ വിശേഷപ്പെട്ടയിനങ്ങളെ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നു.  വിഷപാമ്പുകളും മറ്റിനം ഇഴജന്തുക്കളും [[ചിലന്തി]] തുടങ്ങിയ ക്ഷുദ്രജീവികളും കുറവല്ല.  പത്തിയിൽ കുരിശടയാളമുള്ള ഒരിനം [[അണലി]] (Vibora de la cruz) യും തുടർച്ചയായി ചീറ്റുന്ന റാറ്റിൽ സ്നേക്കും വിഷപ്പമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.destination360.com/south-america/uruguay/wildlife {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130206064536/http://www.destination360.com/south-america/uruguay/wildlife |date=2013-02-06 }} Uruguay Wildlife&lt;/ref&gt;

===ധാതുക്കൾ===
[[ധാതു|ധാതുസമ്പത്തിന്റെ]] കാര്യത്തിൽ വളരെ പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന രാജ്യമാണ് ഉറുഗ്വെ.  അല്പമാത്രമായി [[സ്വർണ്ണം|സ്വർണ്ണവു]]  [[മാംഗനീസ്|മാംഗനീസും]] [[ഖനനം]] ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കുറഞ്ഞയിനം [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പു]] നിക്ഷേപങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഖനനവിധേയമായിട്ടില്ല.  [[മാർബിൾ]], ഗ്രാനൈറ്റ്, അഗേറ്റ്, ഓപ്പൽ തുടങ്ങിയവയും വാസ്തുശിലകളും ധാരാളമായി ലഭിച്ചുവരുന്നു.  ഇവ കയറ്റുമതിയും ചെയ്തുവരുന്നു.&lt;ref&gt;http://embassyofuruguay.ca/u-text.htm THE MINING SECTOR&lt;/ref&gt;

==ജനങ്ങൾ==
[[File:Palacio Legislativo.JPG|thumb|250px|right|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി മന്ദിരം മോണ്ടേവിഡായിയൊ]]
ജനങ്ങളിൽ പൂരിഭാഗവും വെള്ളക്കാരാണ്.  [[സ്പെയിൻ]], [[ഇറ്റലി]] തുടങ്ങിയ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്യൻ]] രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും 19-ഉം 20-ഉം [[നൂറ്റാണ്ട്|നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ]] കുടിയേറിയിട്ടുള്ളവരുടെ പിൻഗാമികളാണ് ഇവർ.  തദ്ദേശീയർ ഒന്നോടെ വർഗനാശത്തിനു വിധേയമാവുകയോ ഒഴിഞ്ഞുപോവുകയോ ചെയ്ത സ്ഥിയാണുള്ളത്.  നീഗ്രോകളും യൂറോപ്യൻ-നീഗ്രോ സങ്കരവർഗമായ് മുലാത്തോകളുമാണ് ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ.

ജനങ്ങളിൽ പൂരിപക്ഷവും കത്തോലിക്കാവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട [[ക്രൈസ്തവർ|ക്രൈസ്തവരാണ്]].  [[സ്പാനിഷ്]] ആണ് ഇവരുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ.  രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കരികിൽ സംസാരഭാഷയിൽ പോർച്ചുഗീസ് കലർന്നു കാണുന്നു.

2011-ലെ ജനസംഖ്യാ കണക്കുപ്രകാരം ഉരുഗ്വേയിലെ ജനസംഖ്യ 3,300,000 ആണ്.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101206191224/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/south-america/uruguay URUGUAY TODAY&lt;/ref&gt;  രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളിൽ പകുതിയോളവും തലസ്ഥാനമായ മോണ്ടേവീഡിയോയിലാണ് താമസം.   ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ മറ്റുരാജ്യങ്ങളുമായി തട്ടിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ ഇവിടത്തെ ജനനനിരക്ക് നന്നേതാണതാണ്.  ജനസംഖ്യയിലെ വാർഷിക വർധനവിന്റെ 1963-ൽ 0.7% ആയിരുന്നു.  1972-ലെ കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ജനപ്പെരുപ്പതിന്റെ തോത് 1.4% ആയിട്ടുണ്ടന്നാണ്.  ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ ശരാശരി തോത് 2.8% ആണ്.  ലറ്റിനമേരിക്കയിൽ വിവാഹമോചനത്തിന് നിയമസാധുത്വം നൽകിയിട്ടുള്ളത് ഉറുഗ്വേയിൽ മാത്രമാണ്.  ഇക്കാരണത്താൽ മാത്രം സമീപസ്ഥ രാജ്യങ്ങളിൽനിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഉറുഗ്വേയിലേക്കു കുടിയേറിയിട്ടുണ്ട്.

1963-ൽ ജനങ്ങളിലെ 81 ശതമാനം പേരും നഗരവസികളായി തരംതിരിക്കപ്പെട്ടു.  ലാപ്ലാറ്റ, ഉരൂഗ്വേ എന്നീനദീതീരങ്ങളിലാണ് ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടുതലായുള്ളത്.  മോണ്ടിവിഡായോ കഴിഞ്ഞാൽ സാൾട്ടോ, പയസാണ്ടു, പുണ്ടാദെൽ എസ്റ്റേ, റിവേറ, ലസ് പീദ്രാസ്, മെർസിഡെസ്, മിനാസ് എന്നിവയാണ് പ്രധാന നഗരങ്ങൾ.

==ചരിത്രം==
[[File:Gral. Manuel Oribe y Viana.png|thumb|200px|right|പ്രസിഡന്റ് ഒറിബേ]]
[[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിൽ]] നേരത്തേ കുടിയേറിയിരുന്ന പോർട്ട്ഗീസുകാർ 1680-ലാണ് ഉറുഗ്വേയിലേക്കു കടന്നത്.  [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിൻകാർ]] പിൽക്കാലത്ത് ഉറുഗ്വേയിൽ താത്പര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും പോർട്ടുഗീസുകാരെ പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു.  ഉറുഗ്വേയിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുവാൻ വേണ്ടി ഈ ശക്തികൾ നിരന്തരം പോരാടികൊണ്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.historyworld.net/wrldhis/plaintexthistories.asp?historyid=ab40 HISTORY OF URUGUAY &lt;/ref&gt;
===സ്വാതന്ത്ര്യസമരം===
വിദേശാധിപത്യത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധം ലാറ്റിനമേരിക്കയിൽ ശക്തമായപ്പോൾ ഉറുഗ്വേയും അതിൽ പങ്കുചേർന്നു.  ജോസെഗർവസിയൊ അർതിഗാസ് ആയിരുന്നു ആദ്യകാല നേതാവ്.  1820 ഇദ്ദേഹത്തിന് പരാഗ്വേയിൽ അഭയം തേടേണ്ടീവന്നു.  1825-ൽ ജുവാൻ അന്റോണിയോ ലാവൽജയും ഉറുഗ്വേ ചരിത്രത്തിൽ ''മുപ്പത്തിമൂന്നു അനശ്വരർ'' എന്നു പ്രകീർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സംഘവും ചേർന്ന് സ്വതന്ത്ര്യസമരം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.&lt;ref&gt;http://motherearthtravel.com/uruguay/history-4.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709142604/http://motherearthtravel.com/uruguay/history-4.htm |date=2013-07-09 }} THE STRUGGLE FOR INDEPENDENCE, 1811-30&lt;/ref&gt;  1828-ലെ ഏറ്റുമുട്ടലിനു ശേഷമുണ്ടായ ഉടമ്പടിയിൽ ബ്രസീലും അർജന്റീനയും ചേർന്ന് ഉറുഗ്വേയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പുവരുത്തി.  1828 [[ഓഗസ്റ്റ്]] 27-ന് റയോ ദെ ജനീറോയിൽ അവർ ഉറുഗ്വേയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.  സന്ധിവ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് ഉറുഗ്വേയുടെ ഭരണഘടന ഈ രണ്ടു രാജ്യങ്ങളും അങ്ങീകരിക്കേണ്ടിയിരുന്നു.  1829 [[സെപ്റ്റംബർ]] 10-ന് ഉറുഗ്വേ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യൂവന്റ് അസംബ്ലി പാസാക്കിയ [[ഭരണഘടന]] ഈ രണ്ടു രാജ്യങ്ങളും അംഗീകരിച്ചു.  പുതിയ ഭരണഘടന 1830-ൽ നിലവിൽ വന്നു.&lt;ref&gt;http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=7541 The Uruguayan Constitution&lt;/ref&gt;

1830-ലെ ഭരണഘടന ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഗവണ്മെന്റിനു വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു.  ഭരണനിർവഹനാധികാരം പ്രസിഡന്റ്, മന്ത്രിസഭ, ഒരു സ്ഥിരംസമിതിയായ കോൺഗ്രസ് എന്നീ ഏജൻസികളിലായി നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നു.  സെനറ്റ്, ജനപ്രതിനിധിസഭ എന്ന രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങൾ കോൺഗ്രസ്സിനുണ്ടായിരുന്നു.  നാലുവർഷമായിരുന്നു പ്രസിഡന്റിന്റെ കാലാവധി.  പ്രസിഡന്റിനെ കോൺഗ്രസ് തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു.  വിപുലമായ അധികാരങ്ങൾ പ്രസിഡന്റിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടു.

1830 [[നവംബർ|നവംബറിൽ]] ജനറൽ റിവേരയെ പ്രസിഡന്റായി കൊൺഗ്രസ് തെരഞ്ഞെടുത്തു.  തുടർന്ന് ലാവൽജ റിവേരയ്ക്കെതിരായി തിരിയുകയും കലാപത്തിനു ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.  പക്ഷേ ലാവൽജയ്ക്കു [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിലേക്കു]] പലായനം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു.

റിവേരയ്ക്കു ശേഷം പ്രസിഡന്റായ ഒറിബേ ലാവെൽജയെയും അനുയായികളെയും ഉറുഗ്വേയിലേക്കു തിരിച്ചു വരുവാൻ അനുവദിച്ചു.  ഇത് റിവേരയും ഒറിബെയും തമ്മിൽ സ്വരചേർച്ചയില്ലാതാവാൻ കാരണമായി.1936 [[സെപ്റ്റംബർ]] 19-ന് കാർപിന്തേയാ യുദ്ധത്തിൽ ഓറിബെയുടെയും റിവേരയുടെയും പടയാളികൾ യഥാക്രമം വെള്ളയും [[ചുവപ്പ്|ചുവപ്പും]] [[കൊടി|കൊടിക്കൂറകൾ]] വഹിച്ചിരുന്നു.  പിൽക്കാലത്ത് ബ്ലാങ്കോകൾ (യാഥാസ്ഥികർ) എന്നും കൊളറാഡോകൾ (പുരോഗമന വാദികൾ) എന്നും ഉറുഗ്വേജനതയെ കഷിരാഷ്ട്രീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ തിരിയുവൻ ഇടയാക്കിയത് കാർപിന്തേറിയയുദ്ധവും അതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കൊടിക്കൂറകളുമാണ്.&lt;ref&gt;http://www.mongabay.com/reference/country_studies/uruguay/HISTORY.html Uruguay - History&lt;/ref&gt;
===സാഹിത്യവും കലയും===
[[File:Stk 1340.jpg|thumb|250px|right|മോണ്ടേവീഡിയോയിലെ തുറമുഖം]]
ഇന്ത്യന്മാരും സ്പെയിൻകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ, ഗൗചൊ എന്ന ജനവിഭാഗത്തിന്റെ സാഹസികജീവിതം, സമൂഹത്തിലെ സമ്പന്നരുടെ ദൂഷ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉറുഗ്വേയിലെ കവികളും എഴുത്തുകാരും [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യ]] രചനകൾക്ക് വിഷയമാക്കി.  അസിവാ ദൊ ഡയസ് ''ഇസ്മേൽ'' കൃതിയിലൂടെ ഉറുഗ്വേസമൂഹത്തിൽ മിശ്രവർഗത്തിനുള്ള പങ്ക് ചൂണ്ടികാണിക്കുന്നു.  ഒരു മിശ്രവശജനും ഒരു സ്പെയിൻകാരിയും തമ്മിലുള്ള പ്രണയമാണ് സൊറില്ലോ ഡി സാമൻ മാർട്ടിന്റെ ''തബരെ''യിലെ ഇതിവൃത്തം.  സ്വാതന്ത്ര്യസമര നേതാവായ അർതിഗാസിന്റെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കി ഗദ്യത്തിലുള്ള ഒരു കൃതിയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഉണ്ട്. കൊളോണിയൽ ഭരണകാലത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന മഗാറിനോസ് സെർവാൻഡിസിന്റെ ''സെലിയാർ'' മറ്റൊരു പ്രധാനകൃതിയാണ്.  [[ചരിത്രം|ചരിത്രകൃതികളിൽ]] ഫ്രാൻസിസ്കോ ബൗസായുടെ ''ഹിറ്റോറിയ ഡിലാഡൊമിനേ ഷ്യാ എസ്പാഞ്ജൊലാ എൻ എൽ ഉറുഗ്വേ''യും അർതിഗാസിനെ സംബന്ധിച്ച ചരിത്രരേഖകൾക്കു ലൂയി അസിവദൊ എഴിതിയ വ്യാഖ്യാനവും പ്രത്യേക പരാമർശമർഹിക്കുന്നു.  നിരൂപകരിൽ ''എരിൽ'' എന്ന കൃതിയുടെ കർത്താവായ ജോസെ എൻ റിക്ക് റോഡോ ആണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയൻ.&lt;ref&gt;http://www.countriesquest.com/south_america/uruguay/population/culture_and_art/literature.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617110704/http://www.countriesquest.com/south_america/uruguay/population/culture_and_art/literature.htm |date=2013-06-17 }} Culture and Art, Literature&lt;/ref&gt;

ഉറുഗ്വേയിലെ കലാകാർന്മാരിൽ ജൂവാൻ ബ്ലെൻസ് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നു.  ബ്യൂനസ് അയർസിലെ മഞ്ഞപ്പനി ബാധയുടെയും ഉറുഗ്വേയിലെ വീരപുരുഷന്മാരുടെയും ചിത്രീകരണം ബ്ലെൻസിന്റെ മികച്ച സംഭാവനകളാണ്.  അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ നിക്കാനൊറും ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു കലാകാരനായിരുന്നു.  ഉറുഗ്വേയിലെ കലാകാരന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങളും കൊത്തുപണികളും തലസ്ഥാനമായ മോണ്ടിവിഡായോയിലെ സുകുമാര കലകൾക്കായുള്ള ദേശീയമ്യൂസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.escapeartist.com/uruguay/art.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706134112/http://www.escapeartist.com/uruguay/art.htm |date=2012-07-06 }} Art, Music &amp; Culture in Uruguay&lt;/ref&gt;

===പുരോഗതി===
ഏറ്റവും കൂടുതൽ [[സാക്ഷരത|സാക്ഷരതാ]] ശതമാനമുള്ള [[ലാറ്റിനമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] രാജ്യമാണ് ഉറുഗ്വേ.  ഇവിടെ [[സ്ത്രീ|സ്ത്രീകൾക്ക്]] ഓട്ടവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.  വിവാഹമോചന നിയമം 1885-ൽ തന്നെ നിലവിൽ വന്ന രാജ്യമാണ് ഉറുഗ്വേ.  ദിവസം എട്ടു മണിക്കൂർ ജോലി എന്ന നിയമം 1915 മുതൽ ഇവിടെ നിലവിൽ വന്നു.  ഇവിടത്തെ സാമ്പത്തിക - സാമൂഹിക മേഖലകളിൽ  സാമൂഹികവത്കരണത്തിന് തുടക്കംകുറിച്ചത് 1903-ൽ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ''ജോസെ ബാത്ത്‌ലെയ് ഓർഡോജ്ഞെസിന്റെ'' കാലം മുതലാണ്.
====രാഷ്ട്രീയവ്യതിയാനങ്ങൾ====
1856 മുതൽ 1958 വരെ കൊളറാഡൊ പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഭരണകൂടങ്ങളാണ് ഉറുഗ്വേയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.  1958 മുതൽ 1966 വരെ ബ്ലാങ്കോകൾ അധികാരം കൈയടക്കി.  എന്നാൽ 1966-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അവർ പരാജയപ്പെട്ടു.

1952-ൽ പ്രസിഡന്റ്, വൈസ് പ്രസിഡന്റ് എന്നീ പദവികൾ നിറുത്തലാക്കി; പകരം 4 വർഷത്തേക്കു തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു ഒൻപതംഗ ദേശിയസമിതി ഭരണകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചുപോന്നു.  ഇതിൽ 6 പേർ ഭൂരിപക്ഷ പാർട്ടികളെയും 3 പേർ ന്യൂനപക്ഷപാർട്ടികളെയും പ്രധിനിധീകരിച്ചു.  9 പേർക്കും തുല്യ അവകാശം വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു.  എന്നാൽ ഭൂരിപക്ഷ പാർട്ടികളിൽ ഏറ്റവും വലിയവയുടെ 4 പ്രതിനിധികൾ 1966 വരെ ഒരു വർഷം ഒരാൾ വീതം പ്രസിഡന്റ്പദം വഹിച്ചുപോന്നു 1966-ൽ ഈ സമ്പ്രദായം അവസാനിപ്പിക്കുകയും അഞ്ചു വർഷക്കാലത്തേക്കായി ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ തെരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു.  പുതിയ പ്രസിഡന്റായി ''ജനറൽ ജസ്റ്റിദോ'' 1967-ൽ സ്ഥാനമേറ്റു.  ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കാൻ 11 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു മന്ത്രിസഭയും രൂപീകരിച്ചു.  30 അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു ''സെനറ്റും'' 99 അംഗങ്ങളുള്ള ''ഒരു ചേംബർ ഒഫ് ഡെപ്യൂട്ടീസും'' പുതിയ സംവിധാനത്തിൻ കീഴിൽ നിലവിൽ വന്നു.
====അന്തർദേശീയരംഗത്ത്====
പ്രാരംഭകാലം മുതൽ ജനാധിപത്യ പ്രവണതകൾ ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്ന ഉറുഗ്വേ, സമാധാന സന്ധികളിലെല്ലാംതന്നെ കൂട്ടുസുരക്ഷിതത്വത്തിന്റെ ഒരു വക്താവായിരുന്നു.  അന്തർദേശീയ വേദികളിലെല്ലാം ഈ നയമാണ് ഉറുഗ്വേ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് [[രണ്ടാം ലോകയുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകയുദ്ധകാലത്ത്]] [[ജർമനി|ജർമനിക്കും]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനുമെതിരായി]] ഉറുഗ്വേ [[യുദ്ധം]] പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി ''അമേരിക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സംഘടന'' അതിന്റെ സെക്രട്ടറിജനറലായി ''ജൊസേ മോറ'' എന്ന ഉറുഗ്വേക്കാരനെ തെരഞ്ഞെടുക്കുകയുണ്ടായി.  ''ലാറ്റിനമേരിക്കൻ സ്വതന്ത്രവ്യാപാര സംഘ''ത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം മോണ്ടിവിഡായോ ആണ്.
====സൈനികസ്വാധീനത====
[[File:Centro y Ciudad Vieja Montevideo.jpg|thumb|250px|right|ഉറുഗ്വേയുടെ തലസ്ഥാന നഗരമായ മോണ്ടേവീഡിയോ]]
പ്രസിഡന്റ് പദവി ഏറ്റെടുത്ത് അധികനാൾ കഴിയുന്നതിനു മുമ്പ് ജസ്റ്റിദൊ നിര്യാതനായി.  തുടർന്ന് ജോർജ് അരെകൊ പ്രസിഡന്റായി.  തൊഴിൽകുഴപ്പങ്ങൾ, ഭാരിച്ചജീവിതചെലവ്, ''തുപമാരൊ ഗറില്ലാപ്രസ്ഥനം'' എന്നിവ ഇക്കാലത്ത് രൂക്ഷമായി.  1971 [[നവംബർ|നവംബറിലെ]] തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ''ജൂവന്മരിയാ ബൊർദാബെറി അരൊസെന'' വിജയിയായി.&lt;ref&gt;http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB71/ NIXON: &quot;BRAZIL HELPED RIG THE URUGUAYAN ELECTIONS,&quot; 1971&lt;/ref&gt;  1972 [[മാർച്ച്|മാർച്ചിൽ]] അദ്ദേഹം പ്രസിഡന്റുപദവി ഏറ്റെടുത്തു.  തുപമാരൊ ഗറില്ലാപ്രസ്ഥാനത്തെ നേരിടാനായി 1972 [[ഏപ്രിൽ|ഏപ്രിലിൽ]] ഒരു ''ആഭ്യന്തര യുദ്ധാവസ്ഥ'' (state of internal war) പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.countriesquest.com/south_america/uruguay/history/political_deterioration.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617113706/http://www.countriesquest.com/south_america/uruguay/history/political_deterioration.htm |date=2013-06-17 }} History, Political Deterioration&lt;/ref&gt;  ഗറില്ലകൾക്കെതിരായ നീക്കത്തിന്റെ സമ്പൂർണ നിയന്ത്രണം [[സൈന്യം]] ഏറ്റെടുത്തു.  സിവിലിയൻ കാര്യങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രമായും സ്വേച്ഛാപരമായുമുള്ള സൈനികനടപടി, ക്രമേണ പ്രസിഡന്റും സായുധസേനാമേധാവികളും തമ്മിൽ അകലുവാൻ ഇടയാക്കി.  എന്നൽ സൈന്യം മുന്നോട്ടുവച്ച 19 ലക്ഷ്യങ്ങൾ പ്രസിഡന്റ് അംഗീകരിക്കുകയും അങ്ങനെ അവർ രഞ്ജിപ്പിലെത്തുകയും ചെയ്തു.  അഴിമതിക്കെതിരായി നടപടിസ്വീകരിക്കുക, കാർഷികപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പാക്കുക തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളാണ് സൈന്യം മുന്നോട്ടു വച്ചിരുന്നത്.  എന്നാൽ ഇതിന്റെ പേരിൽ കോൺഗ്രസ്സും പ്രസിഡന്റും തമ്മിൽ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും 1973 [[ജൂൺ|ജൂണിൽ]] പ്രസിഡന്റ് കോൺഗ്രസ്സ് പിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു.  അക്കൊല്ലം [[ഡിസംബർ|ഡിസംബറിൽ]] [[ഭരണഘടന|ഭരണഘടനാ]] പരിഷ്കാരത്തിനുള്ള രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കുവാനായി 25 പേരടങ്ങിയ ഒരു [[നിയമസഭ]] അദ്ദേഹം രൂപവത്കരിച്ചു.  ഈ വർഷം ട്രേഡ്‌യൂണിയൻ സമരങ്ങൾ, സായുധസേനയുടെ ശക്തിവർധനക്കെതിരായ പ്രതിപക്ഷപ്രചരണം, പുനരാരംഭിച്ച തുപമാരൊ ഗറില്ലാപ്രവർത്തനം എന്നിവയാൽ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.  1974 [[സെപ്റ്റംബർ|സെപ്റ്റംബറിൽ]] സൈനികോദ്യോഗസ്ഥന്മാരെ സ്റ്റേറ്റുവക വ്യവസായ സംരംഭങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം ഏൽപ്പിച്ചു.  1975-1976 കാലങ്ങളിലും ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതിക്കാർക്കെതിരായ നടപടികൾ അഭംഗുരം തുടർന്നു.

[[മാർക്സിസം|മാർക്സിസത്തെ]] നേരിടുവാനെന്ന പേരിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനേയും പാർട്ടിഭരണസമ്പ്രദായത്തെയും പ്രസിഡന്റ് എതിർത്തപ്പോൾ [[സൈന്യം]] അതിനോട് വിയോജിക്കുകയും തുടർന്ന് 1976 [[മേയ്|മേയിൽ]] ഒരു സംഘർഷാവസ്ഥ സംജാതമാകുകയും ചെയ്തു.  [[ജൂൺ]] മാസത്തിൽ സൈന്യം അരൊസെനയ്ക്കുള്ള പിന്തുണ പിൻവലിക്കുകയും വൈസ് പ്രസിഡന്റായ ''ഡോ. അൽബർതൊ ഷെമിഷെലി ലിസാസൊയെ'' പ്രസിഡന്റായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു.  [[ജൂലൈ|ജൂലൈയിൽ]] രൂപീകരിച്ച കൗൺസിൽ ഒഫ് നേഷൻ ''ഡോ. അപരിഷ്യൊ മെൻഡെസിനെ'' അഞ്ചു വർഷത്തേക്ക് പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും [[സെപ്റ്റംബർ|സെപ്റ്റംബറിൽ]] അദ്ദേഹം അധികാരമേൽക്കുകയും ചെയ്തു.

[[സൈന്യം|സൈനിക]] നേതാക്കൾ 1976-ൽ പുതിയ ഒരു [[ഭരണഘടന]] വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു.  എന്നാൽ ആ വഗ്ദാനം നടപ്പാക്കിയില്ല. ഇപ്രകാരം രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുള്ള (ഒന്നു തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നതും മറ്റേതു നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നതും) നിയമസഭ 1984-ൽ നിലവിൽ വരുമെന്നും സൈനിക നേതാക്കൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.  1991 ആകുമ്പോഴേക്കും സമ്പൂർണ [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]] വ്യവസ്ഥിതി നടപ്പാക്കുകയാണത്രേ അവരുടെ ലക്ഷ്യം.

1966 മുതൽ 1973 വരെ പൊതുരംഗത്തു പ്രവർത്തിച്ചുവന്നിരുന്ന എല്ലാ നേതക്കന്മാരുടേയും രാഷ്ട്രീയാവകാശങ്ങൾ എടുത്തുകളഞ്ഞിരുന്നു.  ''അപടകരമായ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങൾ'' വച്ചുപുലർത്തുന്നവരെ തടവ് ശിക്ഷ നൽകുവാനോ 10 [[വർഷം|വർഷത്തേക്കു]] നാടുകടത്തുവാനോ ഉള്ള നിയമം 1976 [[ഒക്ടോബർ|ഒക്ടോബറിൽ]] പുറപ്പെടുവിച്ചു.  ആമ്നസ്റ്റി ഇന്റർനാഷനലിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൻപ്രകാരം 1976-ൽ 6000-ൽ പരം രാഷ്ടീയ തടവുകാർ ഉറുഗ്വേയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.

==സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ==

===കൃഷിയും കാലിവളർത്തലും===
കന്നുകലി വളർത്തലിന് അമിത പ്രാധാന്യം നൽകിയിരുന്നു.  കാലിതീറ്റയ്ക്കനുയോജ്യമായ പുൽവർഗ്ഗങ്ങൾ നട്ടുവളത്തുന്നതിനു വേണ്ടി [[കൃഷി|കൃഷിനിലങ്ങളിലെ]] ഏറിയഭാഗവും ഉപയോഗിച്ചു പോന്നു.  ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങളുടെ ഉൽപ്പാദനം വളരെ കുറവായിരുന്നു.  ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങളുടെ സ്വയം പര്യാപ്തി ലക്ഷ്യമിട്ട് ഇപ്പോൾ [[ഗോതമ്പ്|ഗോതമ്പു]] കൃഷി അഭിവൃത്തിപ്പെടുത്തിവരുന്നു.  [[ചോളം]], [[ഓട്സ്]], [[ബാർലി]], [[നെല്ല്]] എന്നിവയും കൃഷിചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്.  [[ഓറഞ്ച്]], [[ചെറുനാരകം]], [[പീച്ച്]], [[മുന്തിരി]], [[ആപ്പിൾ]], പിയർ തുടങ്ങിയ പഴവർഗ്ഗങ്ങളും [[സൂര്യകാന്തി]] ചെറുചണം എന്നിവയുമാണ് മറ്റുവിളകൾ.  മുഖ്യ ഉപജീവനമർഗം കന്നുകാലിവളർത്തൽ തന്നെയാണ്.  കാർഷിക-ഗവ്യോത്പന്നങ്ങളുടെ 26 ശതമാനം കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620116/Uruguay/225498/Settlement-patterns#toc32686 Settlement patterns&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.internet.com.uy/farmurug/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130307020420/http://www.internet.com.uy/farmurug/ |date=2013-03-07 }} FARMING-URUGUAY&lt;/ref&gt;

===വ്യവസായം===
[[File:Estadio centenario 2.JPG|thumb|250px|right|സ്റ്റേഡിയം]]
[[വ്യവസായം|വ്യവസായങ്ങൾ]] പുർണമായും പൊതുമേഖലയിലാണ്.  [[വൈദ്യുതി]] ഉത്പാദനവും ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന [[പെട്രോളിയം|പെട്രോളിയത്തിന്റെ]] വിതരണവുമ ഗവണ്മെന്റു നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.  അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ഭൂപ്രകൃതികാരണം ജലവൈദ്യുതിയുടെ ഉത്പാദനം വൻതൊതിൽ നടക്കുന്നില്ല.  റയോ നീഗ്രോ നദിയിൽ രണ്ടു വൈദ്യുതകേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു.  മറ്റു വൈദ്യുതനിലയങ്ങൾ ഇറക്കുമതിചെയ്യുന്ന [[കൽക്കരി|കൽക്കരിയോ]] [[എണ്ണ|എണ്ണയോ]] ഉപയോഗിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നവയാണ്.  പൊതുമേഖലാ വ്യവസായങ്ങളിൽ [[സിമന്റ്]], [[ആൽക്കഹോൾ]] എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനാണ് മുൻതൂക്കമുള്ളത്.  [[മത്സ്യം|മത്സ്യ]] - [[മാംസം|മാംസ]] സംസ്ക്കരണമാണ് മറ്റൊരു വൻകിടവ്യവസായം.  മോണ്ടീവിഡായോ കേന്ദ്രമാക്കി തുണിത്തരങ്ങൾ, [[റബ്ബർ|റബ്ബർസാധനങ്ങൾ]], [[തുകൽ|തുകൽവസ്തുക്കൾ]], ഗാർഹികോപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണം അഭിവൃത്തിപ്പെട്ടുവരുന്നു.  പൊതുവെ പുരോഗതി ആർജിച്ചിട്ടുള്ള ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ രോമക്കടച്ചിലും ഭക്ഷ്യസംസ്കരണവുമാണ്.  ബാങ്കിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഇൻഷുറൻസ്, റയിൽവെ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണവും ഗണ്മെന്റിനാണ്.  കേന്ദ്രബാങ്കായ ''ബാങ്കോ സെൻട്രൽ'', അതിന്റെ സബ്സിഡിയറി ബാങ്കായ ''ബാങ്കോ ദെലാ റിപ്പബ്ലിക്ക'' എന്നിവ ചേർന്നാണ് ധനവിനിയോഗത്തിലെ ഏറിയ പങ്കും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.  പ്രധാന നാണയം ഉറുഗ്വെയുടെ പിസോ ആണ്.&lt;ref&gt;http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Americas/Uruguay-INDUSTRY.html Uruguay - Industry &lt;/ref&gt;

===വാണിജ്യം===
ഇനിപ്പറയുന്നവയാണ് പ്രധാനകയറ്റുമതി സാധനങ്ങൾ.&lt;ref&gt;http://www.tradingeconomics.com/uruguay/exports Uruguay Exports&lt;/ref&gt;  ഗവ്യോത്പന്നങ്ങൾ, [[തുകൽ|തുകൽവസ്തുക്കൾ]], രോമം, [[മാംസം]] എന്നിവ.  ഇവ [[ഇറ്റലി]], പശ്ചിമ [[ജർമനി]], [[സ്പെയിൻ]], [[യു.കെ.]], [[നെതർലാൻഡ്സ്]], [[യു.എസ്.]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റി അയയ്ക്കുന്നു.  വ്യവസായികാവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ, [[വാഹനം|വാഹനങ്ങൾ]], [[യന്ത്രം|യന്ത്രങ്ങൾ]], ഊർജദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഇറക്കുമതി കെയ്യുന്നതിന് യു.എസ്., [[ബ്രസീൽ]], പശ്ചിമ ജർമനി, [[അർജന്റീന]], യൂ.കെ. എന്നീ രാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു.  ഇറക്കുമതികളിൽ കാര്യമായ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടിങ്കിലും വ്യാപാരമിച്ചം കമ്മിയാണ്.&lt;ref&gt;http://www.tradecommissioner.gc.ca/eng/document.jsp?did=90987&amp;cid=728&amp;oid=346 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603220026/http://www.tradecommissioner.gc.ca/eng/document.jsp?did=90987&amp;cid=728&amp;oid=346 |date=2013-06-03 }} Import Regulations - Uruguay&lt;/ref&gt;
===ഗതാഗതം===
മോണ്ടിവിഡായോയിൽ നിന്ന് എല്ലാസ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പോകുന്ന 3,200 [[കിലോമീറ്റർ]] നീളം വരുന്ന റെയിൽവേയും 12,800 കിലോമീറ്റർ താർറോഡുകളുമാണ് പ്രധാന ഗതാഗത മാർഗങ്ങൾ.  രാജ്യത്തെ ജലമാർഗങ്ങളിൽ 1,240 കിലോമീറ്റർ ചെറുകിട [[കപ്പൽ|കപ്പലുകൾക്ക്]] [[ഗതാഗതം|ഗതാഗതക്ഷമമായുണ്ട്]].  മോണ്ടിവിഡായോയ്ക്ക് 21 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുള്ള ''ബാൽനീരിയോ കരാസോ'' ആണ് പ്രധാന വിമാനത്താവളം.  ഇവിടെനിന്നും സമീപരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് [[വിമാനം|വിമാനസർവീസുകൾ]] ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.nhtransport.sg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017003514/http://nhtransport.sg/ |date=2015-10-17 }} NH Transport&lt;/ref&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://portal.gub.uy/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809113827/http://portal.gub.uy/ |date=2011-08-09 }}
*{{Official website|http://portal.gub.uy}}
*{{CIA World Factbook link|uy|Uruguay}}
*[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/uruguay.htm Uruguay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114412/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/uruguay.htm |date=2016-03-04 }} from ''UCB Libraries GovPubs''
*{{Dmoz|Regional/South_America/Uruguay}}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229360.stm Uruguay profile] from the [[BBC News]]
*{{Wikiatlas|Uruguay}}
*{{Wikivoyage-inline}}
*[http://www.uruguaynow.com/ Travel guide to Uruguay in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227200812/http://www.uruguaynow.com/ |date=2012-12-27 }}
*[http://www.uruguayscene.info/ Photographic Travel Essay Through Uruguay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119203805/http://uruguayscene.info/ |date=2011-01-19 }}
*{{YouTube|id=DXHvMEkKttk|title=Simplemente Uruguay}}
*[http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=UY/ Development Forecasts]
*{{osmrelation-inline|287072|bullet=no}}

{{തെക്കേ അമേരിക്ക}}

[[വർഗ്ഗം:സ്പാനിഷ് കോളനിയായിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഉറുഗ്വേ]]</text>
      <sha1>2e70q863b1gijlsivdvtt66ed9lhtqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആഫ്രിക്ക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3675</id>
    <revision>
      <id>4665726</id>
      <parentid>4649010</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39482" sha1="5p84wjp42dxqd19nqt1h39f5m2snyw7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Africa}}
{{Infobox Continent
|image               = {{Switcher|[[File:Africa (orthographic projection).svg|frameless]]|Show national borders|[[File:Africa (orthographic projection) blank.svg|frameless]]|Hide national borders|default=1}}
|area                = 30,221,532 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (11,668,598.7 sq mi)
|population          = 922,011,000&lt;ref name=&quot;esa.un.org&quot;&gt;[http://esa.un.org/unpp/ &quot;World Population Prospects: The 2006 Revision&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511162049/http://esa.un.org/unpp/ |date=2011-05-11 }} [[United Nations]] (Department of Economic and Social Affairs, population division)&lt;/ref&gt; (2005, [[List of continents by population|2nd]])
|density             = 30.51 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (about 80/sq mi)
|demonym             = [[African]]
|countries           = 53
|list_countries      = List of African countries
|dependencies        =
 {{Collapsible list
   | title       = {{voidd}}
   | frame_style = border: none; padding: 0;
   | list_style  = display: none;
   | 1 = [[Mayotte]] | 2 = [[Réunion]] | 3 = [[Canary Islands]] | 4 = [[Ceuta]] | 5 = [[Madeira Islands]]
   | 6 = [[Melilla]] | 7 = [[Saint Helena]]
 }}
|languages           = [[Languages of Africa|List of langauges]]
|time                = [[UTC-1]] to [[UTC+4]]
|internet            = [[Country code top-level domain#List of ccTLDs|African TLD]]
|cities              = [[List of the largest metropolitan areas in Africa|List of cities]]
}}
വലിപ്പത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിലും രണ്ടാമതുള്ള [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡമാണ്]] ‌'''ആഫ്രിക്ക'''. ഇതിൽ രാജ്യങ്ങളും പ്രത്യേക സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളുമായി 61 ദേശങ്ങളുണ്ട്. സമീപ [[ദ്വീപ്|ദ്വീപുകളടക്കം]] ഏകദേശം 3.02 ചതുരശ്ര കോടി കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള (11.7 million sq&amp;nbsp;mi) ആഫ്രിക്ക, ഭൗമോപരിതലത്തിന്റെ 6% അതായത് ആകെ കരയുടെ വിസ്തീർണ്ണത്തിന്റെ 20.4% വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Sayre&quot;&gt;Sayre, April Pulley. (1999) ''Africa'', Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.&lt;/ref&gt; 2009-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 100 കോടിയാണ്, ഇത് ഭൂമിയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 14.72 ശതമാനത്തോളം വരും.

വടക്ക് [[Mediterranean Sea|മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]], വടക്കുകിഴക്ക് [[Suez Canal|സൂയസ് കനാൽ]], [[Red Sea|ചെങ്കടൽ]], തെക്കുകിഴക്ക് [[Indian Ocean|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]], പടിഞ്ഞാറ് [[Atlantic Ocean|അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം]] എന്നിവ അതിർത്തികളായിട്ടുള്ള ഈ വൻകരയിൽ [[Madagascar|മഡഗസ്കറും]], മറ്റ് 54 [[sovereign states|പരമാധികാര രാഷ്ട്രങ്ങളും]] ദ്വീപുസമൂഹങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു, [[മൊറോക്കോ]] അംഗീകരിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയനിൽ അംഗമായ [[സഹ്രാവി അറബ് ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] ഈ വൻകരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്  .

[[കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്ക|കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയുടെ]] മദ്ധ്യഭാഗത്ത് [[Ethiopia|എത്യോപിയയിൽ]] 200,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പേയാണ് [[മനുഷ്യൻ]] ഉണ്ടായത് എന്നാണ്‌ ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകൾ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html |title=Homo sapiens: University of Utah News Release: Feb. 16, 2005 |access-date=2011-04-06 |archive-date=2007-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070805053127/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.[[ഭൂമദ്ധ്യരേഖ|ഭൂമദ്ധ്യരേഖക്ക്]] ഇരുവശവുമായി വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന ആഫ്രിക്കയിൽ വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥാമേഖലകളുണ്ട്, ഉത്തര മിതോഷ്ണമേഖല മുതൽ ദക്ഷിണ മിതോഷ്ണമേഖലവരെ (temperate) വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഏക വൻകരയാണ് ആഫ്രിക്ക.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.visualgeography.com/continents/africa.html
|title=Africa. General info
|last=Visual Geography
|first=
|date=
|accessdate=2007-11-24
}}&lt;/ref&gt;. 

ആഫ്രിക്കയിലെ വാർഷിക സാമ്പത്തിക വളർച്ചാനിരക്ക് 2010-ൽ 5.0ശതമാനവും 2011-ൽ 5.5 ശതമാനവുമായിരിക്കുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/pdf/c2.pdf IMF WEO Oct. 2010] Retrieved 15-10-2010&lt;/ref&gt;

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
[[റോമ|റോമാക്കാരിൽ]] നിന്നാണ് ആഫ്രിക്ക എന്ന പേരു ലഭിച്ചതെന്നാണു കരുതപ്പെടുന്നത്. ആഫ്രികളുടെ നാട് എന്നർത്ഥംവരുന്ന ''Africa terra'' എന്ന ലത്തീൻ പദമാണ് ആഫ്രിക്ക എന്ന പേരിന്റെ പിറവിക്കു കാരണമായി പൊതുവേ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്. പുരാതന ആഫ്രിക്കയുടെ വടക്കുഭാഗത്തെ(വിശേഷിച്ച് കാർത്തെജ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശത്തെ) ആണ് റോമക്കാർ ഇപ്രകാരം വിളിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ആഫ്രി എന്ന ഗോത്രവംശത്തിന്റെ സ്ഥാനം [[വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്കയിലായതിനാൽ]] എന്തുകൊണ്ട് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ ആഫ്രിക്ക ടെറാ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു എന്നതിൽ വ്യക്തതയില്ല. 

ഏതായാലും പേരിന്റെ ഉൽഭവത്തിനു ഉപോൽബലകമായി മറ്റു ചില വാദങ്ങളുമുണ്ട്. [[സൂര്യൻ]], സൂര്യപ്രകാശം എന്നൊക്കെ അർത്ഥമുള്ള ''aprica'' എന്ന ലത്തീൻ പദമാണ് ആഫ്രിക്കയാതെന്ന് ഒരു കൂട്ടർ വാദിക്കുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രകാരനായ [[ലിയോ ആഫ്രിക്കാനസ്]] മറ്റൊരു പദോല്പത്തിവാദമാണ് മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ശീതവിമുക്തമായ എന്നർത്ഥം വരുത്തുന്ന ''aphrike'' എന്ന ഗ്രീക്ക് പദത്തിൽ നിന്നാണ് ആഫ്രിക്കയുണ്ടായത്.

[[പ്രമാണം:Massospondylus BW.jpg|thumb|right|150px|The African prosauropod ''[[Massospondylus]]''.]]
== ചരിത്രം ==
[[Mesozoic Era|മെസോസോയിക് കാലത്തിന്റെ]] ആദ്യം ആഫ്രിക്ക മറ്റു വൻകരകളുമായിചേർന്ന്  [[Pangaea|പാഞ്ജിയയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot;&gt;Jacobs, Louis L. (1997). &quot;African Dinosaurs.&quot; ''Encyclopedia of Dinosaurs''. Edited by Phillip J. Currie and Kevin Padian. Academic Press. pp. 2–4.&lt;/ref&gt;
ബൃഹദ്ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ [[തെറാപ്പോഡ|തെറാപ്പോഡകൾ]], [[സോറാപോഡ്|സോറാപോഡുകൾ]], ഓർണിത്തീഷ്യനുകൾ എന്നിവ [[Triassic period|ട്രയാസിക് കാലഘട്ടത്തിന്റെ]] അവസാനകാലത്തിൽ ഇവിടെ നിവസിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt; അന്ത്യ ട്രയാസിക് കാലഘട്ടത്തിലെ ഫോസിലുകൾ ആഫ്രിക്കയിൽ വ്യാപകമായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഉത്തരഭാഗങ്ങളിലേക്കാൾ കൂടുതൽ ദക്ഷിണഭാഗങ്ങളിലാണ് ഇവ കൂടുതലായി ലഭിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt; [[Jurassic|ജുറാസിക്]] കാലഘട്ടത്തിൽ [[sauropods|സൗരോപോഡുകളും]] [[ornithopods|ഓർണിത്തോപോഡുകളും]] ആഫ്രിക്കയിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt;  മദ്ധ്യ [[Mesozoic|മെസോസോണിക്]] കാലഘട്ടത്തിൽ ഏകദേശം 15–16 കോടി വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പേ [[Madagascar|മഡഗാസ്കർ]] ആഫ്രിക്കയിൽനിന്നും വേറിട്ടു, എന്നാൽ ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതിനാൽ മഡഗാസ്കർ [[Gondwanan|ഗോണ്ഡ്‌വാനയുടെ]] ഭാഗമായി തുടർന്നു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt;മഡഗാസ്കറിൽ നിന്നുമുള്ള ഫോസിലുകളിൽ [[abelisaur|അബെലൈസറുകൾ]] , [[titanosaur|ടൈടാനോസാറുകൾ]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt; 

[[പ്രമാണം:Spinosaurus BW2.png|thumb|200px|right|The African theropod ''[[Spinosaurus]]'' was the largest known carnivorous dinosaur.]]പിന്നീട് [[Cretaceous|ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യം ഇന്ത്യ-മഡഗാസ്കർ സംയോജിത ഭൂവിഭാഗം ഗോണ്ട്‌വാനയിൽനിന്നും വേർപെടുകയും അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലഘട്ടത്തോടെ മഡഗാസ്കർ സ്വതന്ത്രദ്വീപായി മാറുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt; ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലഘട്ടത്തിൽ അല്ലോസോറുകൾ, സ്പൈനോസോറുകൾ, ടൈറ്റാനോസോറുകൾ എന്നിവ ആഫ്രിക്കയിൽ വിഹരിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;dinopedia-african&quot; /&gt;

=== ചരിത്രാതീതകാലം ===
[[പ്രമാണം:Lucy blackbg.jpg|thumb|150px|[[Lucy (Australopithecus)|ലൂസി]] എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട [[Australopithecus afarensis|ആസ്റ്റ്രലോപിത്തേക്കസ് അഫാറെൻസിസ്]] അസ്ഥികൂടം [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യയിലെ]][[അവാഷ് താഴ്‌വരയിൽനിന്നും]]  [[1974]]  [[നവംബർ 24]]ന് കണ്ടെത്തിയത് ]]

ആഫ്രിക്കയിലാണ് മനുഷ്യൻ ഉണ്ടായതെന്ന് മിക്കവാറും എല്ലാ പുരാമാനവവിജ്ഞാനപണ്ഡിതരും (Paleoanthropologist) കരുതുന്നു, &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1058484.stm Genetic study roots humans in Africa], BBC News | SCI/TECH&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070828155004.htm Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather], sciencedaily.com&lt;/ref&gt;  ഒരു പക്ഷേ ഏഴ് ദശലക്ഷത്തോളം  വർഷം മുൻപേതന്നെ ആഫ്രിക്കയിൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നേക്കാമെന്നതിന് ഉപോൽബലകമായ  ഫോസിലുകൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തോടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആൾക്കുരങ്ങുകളുമായി സാദൃശ്യമുള്ളതും പിന്നീട് മനുഷ്യരായി പരിണമിച്ചു എന്നും കരുതപ്പെടുന്ന [[ആസ്ട്രലോപിഥേക്കസ് അഫാറെൻസിസ്]](റേഡിയോആക്റ്റീവ് കാലപ്പഴക്കനിർണ്ണയസമ്പ്രദായമുപയോഗിച്ച് 3.9 മുതൽ 3 വരെ ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപേ ജീവിച്ചിരുന്നതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു) &lt;ref&gt;Kimbel, William H. and Yoel Rak and Donald C. Johanson. (2004) ''The Skull of Australopithecus Afarensis'', Oxford University Press US. ISBN 0-19-515706-0.&lt;/ref&gt; ''[[Paranthropus boisei|പാരാന്ത്രോപ്പസ് ബോയ്സേയ്]]'' ( 2.3–1.4 ദശലക്ഷം വർഷം ബി.സി)&lt;ref&gt;Tudge, Colin. (2002) ''The Variety of Life.'', Oxford University Press. ISBN 0-19-860426-2.&lt;/ref&gt; ''[[Homo ergaster|ഹോമോ എർഗാസ്റ്റർ]]'' (c. 19 മുതൽ –6 ലക്ഷം ബി.സി) &lt;ref name=Sayre /&gt; തുടങ്ങിയ  നിരവധി ജീവികളുടെ ഇവിടെനിന്നും അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

&lt;!--
Throughout humanity's [[prehistory]], Africa (like all other continents) had no [[nation state]]s, and was instead inhabited by groups of [[hunter-gatherers]] such as the [[Khoi]] and [[Bushmen|San]].&lt;ref&gt;[[Ivan van Sertima|van Sertima, Ivan]]. (1995) ''Egypt: Child of Africa/S V12 (Ppr)'', Transaction Publishers. pp. 324–325. ISBN 1-56000-792-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mokhtar, G. (1990) ''UNESCO [[General History of Africa]], Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa'', University of California Press. ISBN 0-85255-092-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eyma, A. K. and C. J. Bennett. (2003) ''Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1'', Universal Publishers. p. 210. SBN 1-58112-564-X.&lt;/ref&gt;

At the end of the [[Ice Age]]s, estimated to have been around 10,500 BC, the [[Sahara]] had again become a green fertile valley, and its African populations returned from the interior and coastal highlands in [[Sub-Saharan Africa]]{{Citation needed|date=November 2007}}. However, the warming and drying climate meant that by 5000 BC the Sahara region was becoming increasingly dry and hostile. The population trekked out of the Sahara region towards the Nile Valley below the [[Second Cataract]] where they made permanent or semi-permanent settlements. A major climatic recession occurred, lessening the heavy and persistent rains in Central and [[Eastern Africa]]. Since this time dry conditions have prevailed in Eastern Africa, and increasingly during the last 200 years, in [[Ethiopia]].

The domestication of cattle in Africa preceded agriculture and seems to have existed alongside hunter-gathering cultures. It is speculated that by 6000 BC cattle were already domesticated in North Africa.&lt;ref&gt;Diamond, Jared. (1999) &quot;Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies. New York:Norton, pp.167.&lt;/ref&gt; In the Sahara-Nile complex, people domesticated many animals including the [[donkey]], and a small screw-horned goat which was common from [[Algeria]] to [[Nubia]].
In the year 4000 BC the climate of the Sahara started to become drier at an exceedingly fast pace.&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot;&gt;O'Brien, Patrick K. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp.22–23&lt;/ref&gt; This climate change caused lakes and rivers to shrink significantly and caused increasing [[desertification]]. This, in turn, decreased the amount of land conducive to settlements and helped to cause migrations of farming communities to the more tropical climate of [[West Africa]].&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot; /&gt;

By the first millennium BC [[ironwork]]ing had been introduced in Northern Africa and quickly spread across the Sahara into the northern parts of [[sub-Saharan Africa]]&lt;ref&gt;Martin and O'Meara. &quot;Africa, 3rd Ed.&quot; Indiana: Indiana University Press, 1995. [http://princetonol.com/groups/iad/lessons/middle/history1.htm#Irontechnology]&lt;/ref&gt; and by 500 BC metalworking began to become commonplace in West Africa. Ironworking was fully established by roughly 500 BC in many areas of East and West Africa, although other regions didn't begin ironworking until the early centuries AD. [[Copper]] objects from [[Egypt]], North Africa, Nubia and [[Ethiopia]] dating from around 500 BC have been excavated in West Africa, suggesting that [[trans-saharan trade]] networks had been established by this date.&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot; /&gt;
--&gt;

== കാലാവസ്ഥ ==
ആഫ്രിക്കയുടെ നാലിൽ മൂന്ന് ഭാഗവും ഉഷ്ണമേഖലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൻമുലം ഏറ്റവും ഉഷ്ണമുള്ള വൻകരയാണ് ആഫ്രിക്ക. മധ്യഭാഗത്തുകൂടി ഭൂമദ്ധ്യരേഖ കടന്നുപോകുന്നതിനാൽ വൻകരയുടെ വടക്കേപകുതി ഉത്താരാർദ്ധഗോളത്തിലും തെക്കേപകുതി ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിലും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്കു വടക്കും തെക്കും ഒരേ കാലാവസ്ഥ പ്രകാരങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നതായി കാണാം. ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്കു വടക്ക് ഉഷ്ണകാലമായിരിക്കുമ്പോൾ തെക്കു ശൈത്യകാലവും തെക്കു ഉഷ്ണകാലമായിരിക്കുമ്പോൾ വടക്ക് ശൈത്യകാലവും ആയിരിക്കും. . ഇക്കാരണത്താൽ ആഫ്രിക്കയിലെ കാലാവസ്ഥ ഇരട്ടിപ്പുള്ളതാണെന്ന് പറയാറുണ്ട്.

== രാജ്യങ്ങളും സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളും ==
&lt;!--{{editnote | NOTE: The countries in this table are categorised according to the scheme for geographic subregions used by the United Nations, and data included are per sources in cross-referenced articles. Where they differ, provisos are clearly indicated. If you have arguments or evidence to the contrary, please provide them on the talk page and await until the consensus supports making proposed edits. Thank you!--&gt;

[[Image:Africa-regions.svg|thumb|200px|ആഫ്രിക്കയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ:
{{legend|#0000ff|[[North Africa|ഉത്തരാഫ്രിക്ക]]}}
{{legend|#00ff00|[[West Africa|പശ്ചിമാഫ്രിക്ക]]}}
{{legend|#ff00ff|[[മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്ക]]}}
{{legend|#ffa500|[[കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്ക]]}}
{{legend|#ff0000|[[തെക്കൻ ആഫ്രിക്ക]]}}]]
[[പ്രമാണം:AfricaCIA-HiRes.jpg|thumb|200px|ആഫ്രിക്കയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം.]]
[[പ്രമാണം:topography_of_africa.jpg|thumb|200px|ആഫ്രിക്ക.]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! രാജ്യം/സ്വയംഭരണ പ്രദേശം&lt;br /&gt;
! വിസ്തീർണ്ണം&lt;br /&gt;(ച.കി.മീ)
! ജനസംഖ്യ&lt;br /&gt;
! ജനസാന്ദ്രത&lt;br /&gt; ച.കീ.മീറ്ററിൽ)
! തലസ്ഥാനം
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്ക''':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Burundi.svg|35px]] [[ബറുണ്ടി]]
| align=&quot;right&quot; | 27,830
| align=&quot;right&quot; | 6,373,002
| align=&quot;right&quot; | 229.0
| [[ബുജുംബരാ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Comoros.svg|35px]] [[കൊമോറസ്]]
| align=&quot;right&quot; | 2,170
| align=&quot;right&quot; | 614,382
| align=&quot;right&quot; | 283.1
| [[മൊറോണി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Djibouti.svg|35px]] [[ജിബൂട്ടി]]
| align=&quot;right&quot; | 23,000
| align=&quot;right&quot; | 472,810
| align=&quot;right&quot; | 20.6
| [[ജിബൂട്ടി സിറ്റി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Eritrea.svg|35px]] [[എരിട്രിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 121,320
| align=&quot;right&quot; | 4,465,651
| align=&quot;right&quot; | 36.8
| [[അസ്മാറ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Ethiopia.svg|35px]] [[എത്യോപ്യ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,127,127
| align=&quot;right&quot; | 67,673,031
| align=&quot;right&quot; | 60.0
| [[അഡിസ് അബെബ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Kenya.svg|35px]] [[കെനിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 582,650
| align=&quot;right&quot; | 31,138,735
| align=&quot;right&quot; | 53.4
| [[നയ്റോബി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Madagascar.svg|35px]] [[മഡഗാസ്കർ]]
| align=&quot;right&quot; | 587,040
| align=&quot;right&quot; | 16,473,477
| align=&quot;right&quot; | 28.1
| [[ആന്റനനറീവൊ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Malawi.svg|35px]] [[മലാവി]]
| align=&quot;right&quot; | 118,480
| align=&quot;right&quot; | 10,701,824
| align=&quot;right&quot; | 90.3
| [[ലിലൊംഗ്വേ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Mauritius.svg|35px]] [[മൗറീഷ്യസ്]]
| align=&quot;right&quot; | 2,040
| align=&quot;right&quot; | 1,200,206
| align=&quot;right&quot; | 588.3
| [[പോർട്ട് ലൂയിസ്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of France.svg|35px]] [[മയോട്ടി]] ([[ഫ്രാൻസ്]])
| align=&quot;right&quot; | 374
| align=&quot;right&quot; | 170,879
| align=&quot;right&quot; | 456.9
| [[മാമൗഡ്സു]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Mozambique.svg|35px]] [[മൊസാംബിക്]]
| align=&quot;right&quot; | 801,590
| align=&quot;right&quot; | 19,607,519
| align=&quot;right&quot; | 24.5
| [[മപൂട്ടോ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of France.svg|35px]] [[റീയൂണിയൻ]] (ഫ്രാൻസ്)
| align=&quot;right&quot; | 2,512
| align=&quot;right&quot; | 743,981
| align=&quot;right&quot; | 296.2
| [[സെന്റ് ഡെനിസ്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Rwanda.svg|35px]] [[റുവാണ്ട]]
| align=&quot;right&quot; | 26,338
| align=&quot;right&quot; | 7,398,074
| align=&quot;right&quot; | 280.9
| [[കിഗലി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Seychelles.svg|35px]] [[സെയ്‌ഷെൽസ്]]
| align=&quot;right&quot; | 455
| align=&quot;right&quot; | 80,098
| align=&quot;right&quot; | 176.0
| [[വിക്ടോറിയ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Somalia.svg|35px]] [[സൊമാലിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 637,657
| align=&quot;right&quot; | 7,753,310
| align=&quot;right&quot; | 12.2
| [[മോഗഡിഷു]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Tanzania.svg|35px]] [[ടാൻസാനിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 945,087
| align=&quot;right&quot; | 37,187,939
| align=&quot;right&quot; | 39.3
| [[ഡൊഡോമ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Uganda.svg|35px]] [[ഉഗാണ്ട]]
| align=&quot;right&quot; | 236,040
| align=&quot;right&quot; | 24,699,073
| align=&quot;right&quot; | 104.6
| [[കമ്പാല]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Zambia.svg|35px]] [[സാംബിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 752,614
| align=&quot;right&quot; | 9,959,037
| align=&quot;right&quot; | 13.2
| [[ലുസാക്ക]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Zimbabwe.svg|35px]] [[സിംബാബ്‌വെ]]
| align=&quot;right&quot; | 390,580
| align=&quot;right&quot; | 11,376,676
| align=&quot;right&quot; | 29.1
| [[ഹരാരേ]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''മധ്യ ആഫ്രിക്ക''':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Angola.svg|35px]] [[അംഗോള]]
| align=&quot;right&quot; | 1,246,700
| align=&quot;right&quot; | 10,593,171
| align=&quot;right&quot; | 8.5
| [[ലുവാൻഡ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Cameroon.svg|35px]] [[കാമറൂൺ]]
| align=&quot;right&quot; | 475,440
| align=&quot;right&quot; | 16,184,748
| align=&quot;right&quot; | 34.0
| [[യാവുൻഡേ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Central African Republic.svg|35px]] [[മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്]]
| align=&quot;right&quot; | 622,984
| align=&quot;right&quot; | 3,642,739
| align=&quot;right&quot; | 5.8
| [[ബാൻ‌ഗുയി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Chad.svg|35px]] [[ചാഡ്]]
| align=&quot;right&quot; | 1,284,000
| align=&quot;right&quot; | 8,997,237
| align=&quot;right&quot; | 7.0
| [[ജമേന]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Republic of the Congo.svg|35px]] [[റിപബ്ലിക് ഓഫ് കോംഗോ]]
| align=&quot;right&quot; | 342,000
| align=&quot;right&quot; | 2,958,448
| align=&quot;right&quot; | 8.7
| [[ബ്രസാവിൽ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|35px]] [[ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപബ്ലിക് ഓഫ് കോംഗോ]]
| align=&quot;right&quot; | 2,345,410
| align=&quot;right&quot; | 55,225,478
| align=&quot;right&quot; | 23.5
| [[കിൻഷസ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Equatorial Guinea.svg|35px]] [[ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗിനി]]
| align=&quot;right&quot; | 28,051
| align=&quot;right&quot; | 498,144
| align=&quot;right&quot; | 17.8
| [[മലാബോ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Gabon.svg|35px]] [[ഗാബോൺ]]
| align=&quot;right&quot; | 267,667
| align=&quot;right&quot; | 1,233,353
| align=&quot;right&quot; | 4.6
| [[ലൈബ്രെവിൽ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Sao Tome and Principe.svg|35px]] [[സാവോ ടോം ആൻഡ് പ്രിൻസിപ്പെ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,001
| align=&quot;right&quot; | 170,372
| align=&quot;right&quot; | 170.2
| [[സാവോ ടോമേ]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[ഉത്തരാഫ്രിക്ക]]''':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Algeria.svg|35px]] [[അൽജീരിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 2,381,740
| align=&quot;right&quot; | 32,277,942
| align=&quot;right&quot; | 13.6
| [[അൾജിയേഴ്സ്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Egypt.svg|35px]] [[ഈജിപ്റ്റ്]]&lt;ref&gt;ഈജിപ്റ്റ് ആഫ്രിക്കയിലും ഏഷ്യയിലുമായി വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന രാജ്യമാണ്. ആഫ്രിക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കണക്കുകൾ മാത്രമേ ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുള്ളൂ.&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | 1,001,450
| align=&quot;right&quot; | 70,712,345
| align=&quot;right&quot; | 70.6
| [[കെയ്‌റോ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Libya.svg|35px]] [[ലിബിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,759,540
| align=&quot;right&quot; | 5,368,585
| align=&quot;right&quot; | 3.1
| [[ട്രിപ്പോളി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Morocco.svg|35px]] [[മൊറോക്കോ]]
| align=&quot;right&quot; | 446,550
| align=&quot;right&quot; | 31,167,783
| align=&quot;right&quot; | 69.8
| [[റാബത്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Sudan.svg|35px]] [[സുഡാൻ]]
| align=&quot;right&quot; | 2,505,810
| align=&quot;right&quot; | 37,090,298
| align=&quot;right&quot; | 14.8
| [[ഖർത്തോം]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Tunisia.svg|35px]] [[ടുണീഷ്യ]]
| align=&quot;right&quot; | 163,610
| align=&quot;right&quot; | 9,815,644
| align=&quot;right&quot; | 60.0
| [[ടുണിസ്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Western Sahara.svg|35px]] [[വെസ്റ്റേൺ സഹാറ]] ([[മൊറോക്കോ]])&lt;ref&gt;വെസ്റ്റേൺ സഹാറയുടെ ഭൂരിഭാഗവും മൊറോക്കോ അധിനിവേശത്തിലാണ്.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | 266,000
| align=&quot;right&quot; | 256,177
| align=&quot;right&quot; | 1.0
| [[ഏൽ അയൂൻ]]
|-
| colspan=5 | ''യൂറോപ്യൻ ഭരണപ്രദേശങ്ങൾ'':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of the Canary Islands.svg|20px]] [[കാനറി ദ്വീപുകൾ]] ([[സ്പെയിൻ]])
| align=&quot;right&quot; | 7,492
| align=&quot;right&quot; | 1,694,477
| align=&quot;right&quot; | 226.2
| [[കനാറിയ]],&lt;br /&gt;[[ടെനെറിഫ്]]
|-
|  [[ക്യൂട്ട]] (സ്പെയിൻ)
| align=&quot;right&quot; | 20
| align=&quot;right&quot; | 71,505
| align=&quot;right&quot; | 3,575.2
| —
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Madeira.svg|20px]] [[മഡൈറ ദ്വീപുകൾ]] ([[പോർച്ചുഗൽ]]) 
| align=&quot;right&quot; | 797
| align=&quot;right&quot; | 245,000
| align=&quot;right&quot; | 307.4
| [[ഫുൻ‌ചൽ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Melilla.svg|35px]] [[മെലില]] (സ്പെയിൻ) 
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | 66,411
| align=&quot;right&quot; | 5,534.2
| —
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''ദക്ഷിണ ആഫ്രിക്ക''':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Botswana.svg|35px]] [[ബോട്സ്വാന]]
| align=&quot;right&quot; | 600,370
| align=&quot;right&quot; | 1,591,232
| align=&quot;right&quot; | 2.7
| [[ഗബൊറോൺ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Lesotho.svg|35px]] [[ലെസോത്തോ]]
| align=&quot;right&quot; | 30,355
| align=&quot;right&quot; | 2,207,954
| align=&quot;right&quot; | 72.7
| [[മസേരു]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Namibia.svg|35px]] [[നമീബിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 825,418
| align=&quot;right&quot; | 1,820,916
| align=&quot;right&quot; | 2.2
| [[വിൻ‌ഡ്വെക്ക്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of South Africa.svg|35px]] [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]
| align=&quot;right&quot; | 1,219,912
| align=&quot;right&quot; | 43,647,658
| align=&quot;right&quot; | 35.8
| [[കേപ് ടൗൺ]]&lt;ref&gt;[[ബ്ലൂംഫൌണ്ടെയിൻ]], [[പ്രിട്ടോറിയ]] എന്നിങ്ങനെ 2 തലസ്ഥാന പ്രദേശങ്ങൾക്കൂടിയുണ്ട്&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Swaziland.svg|35px]] [[സ്വാസിലാന്റ്]]
| align=&quot;right&quot; | 17,363
| align=&quot;right&quot; | 1,123,605
| align=&quot;right&quot; | 64.7
| [[ബബേൻ]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''പശ്ചിമാഫ്രിക്ക''':
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Benin.svg|35px]] [[ബെനിൻ]]
| align=&quot;right&quot; | 112,620
| align=&quot;right&quot; | 6,787,625
| align=&quot;right&quot; | 60.3
| [[പോർട്ടോ-നോവോ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Burkina Faso.svg|35px]] [[ബർക്കിനാ ഫാസോ]]
| align=&quot;right&quot; | 274,200
| align=&quot;right&quot; | 12,603,185
| align=&quot;right&quot; | 46.0
| [[ഔഗാദൌഗു]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Cape Verde (10-17).svg|35px]] [[കേപ്പ് വേർഡ്]]
| align=&quot;right&quot; | 4,033
| align=&quot;right&quot; | 408,760
| align=&quot;right&quot; | 101.4
| [[പ്രായിയ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Cote d'Ivoire.svg|35px]] [[ഐവറികോസ്റ്റ്]]
| align=&quot;right&quot; | 322,460
| align=&quot;right&quot; | 16,804,784
| align=&quot;right&quot; | 52.1
| [[അബിജാൻ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of The Gambia.svg|35px]] [[ഗാംബിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 11,300
| align=&quot;right&quot; | 1,455,842
| align=&quot;right&quot; | 128.8
| [[ബൻ‌ജൂൽ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Ghana.svg|35px]] [[ഘാന]]
| align=&quot;right&quot; | 239,460
| align=&quot;right&quot; | 20,244,154
| align=&quot;right&quot; | 84.5
| [[അക്രാ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Guinea.svg|35px]] [[ഗിനി]]
| align=&quot;right&quot; | 245,857
| align=&quot;right&quot; | 7,775,065
| align=&quot;right&quot; | 31.6
| [[കൊണാക്രി]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Guinea-Bissau.svg|35px]] [[ഗിനി-ബിസൗ]]
| align=&quot;right&quot; | 36,120
| align=&quot;right&quot; | 1,345,479
| align=&quot;right&quot; | 37.3
| [[ബിസാവു]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Liberia.svg|35px]] [[ലൈബീരിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 111,370
| align=&quot;right&quot; | 3,288,198
| align=&quot;right&quot; | 29.5
| [[മൊൺ‌റോവിയ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Mali.svg|35px]] [[മാലി]]
| align=&quot;right&quot; | 1,240,000
| align=&quot;right&quot; | 11,340,480
| align=&quot;right&quot; | 9.1
| [[ബമാക്കോ]]
|-
| [[പ്രമാണം:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|35px]] [[മൗറിത്താനിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,030,700
| align=&quot;right&quot; | 2,828,858
| align=&quot;right&quot; | 2.7
| [[നുവാക്ച്ചോട്ട്]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Niger.svg|35px]] [[നൈജർ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,267,000
| align=&quot;right&quot; | 10,639,744
| align=&quot;right&quot; | 8.4
| [[നിയാമേ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Nigeria.svg|35px]] [[നൈജീരിയ]]
| align=&quot;right&quot; | 923,768
| align=&quot;right&quot; | 129,934,911
| align=&quot;right&quot; | 140.7
| [[അബൂജ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Saint Helena.svg|35px]] [[സെന്റ് ഹെലെൻ]] (ബ്രിട്ടൺ)
| align=&quot;right&quot; | 410
| align=&quot;right&quot; | 7,317
| align=&quot;right&quot; | 17.8
| [[ജെയിംസ്ടൌൺ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Senegal.svg|35px]] [[സെനഗൽ]]
| align=&quot;right&quot; | 196,190
| align=&quot;right&quot; | 10,589,571
| align=&quot;right&quot; | 54.0
| [[ദക്കാർ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Sierra Leone.svg|35px]] [[സീറാ ലിയോൺ]]
| align=&quot;right&quot; | 71,740
| align=&quot;right&quot; | 5,614,743
| align=&quot;right&quot; | 78.3
| [[ഫ്രീടൌൺ]]
|-
| [[പ്രമാണം:Flag of Togo (3-2).svg|35px]] [[ടോഗോ]]
| align=&quot;right&quot; | 56,785
| align=&quot;right&quot; | 5,285,501
| align=&quot;right&quot; | 93.1
| [[ലോമേ]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot;
| ആകെ
| align=&quot;right&quot; | 30,305,053
| align=&quot;right&quot; | 842,326,984
| align=&quot;right&quot; | 27.8
|}

''കുറിപ്പുകൾ:''&lt;br /&gt;
&lt;references /&gt;
== മുൻപോട്ടുള്ള വായനയ്ക്ക് ==
* {{cite book
 | last = Asante
 | first = Molefi
 | authorlink = Molefi Asante
 | title = The History of Africa
 | url = https://archive.org/details/historyofafricaq0000asan
 | publisher = Routledge
 | location = USA
 | year = 2007
 | isbn = 0415771390
}}
* {{cite book
 | last = ക്ലാർക്ക്
 | first = J. Desmond
 | authorlink = J. Desmond Clark
 | title = The Prehistory of Africa
 | publisher = Thames and Hudson
 | location = London
 | year = 1970
 | isbn = 9780500020692
}}
* {{cite book
 | last = ക്രൌഡർ
 | first = മിഖായേൽ
 | title = The Story of Nigeria
 | publisher = ഫാബർ
 | location = London
 | year = 1978
 | isbn = 9780571049479
}}
* {{cite book
 | last = Davidson
 | first = Basil
 | authorlink = Basil Davidson
 | title = The African past; chronicles from antiquity to modern times
 | publisher = Penguin
 | location = Harmondsworth
 | year = 1966
 | id = {{OCLC|2016817}}
}}
* {{cite book
 | last = Gordon
 | first = April A.
 | coauthors = Donald L. Gordon
 | title = Understanding contemporary Africa
 | url = https://archive.org/details/understandingcon0000unse_h5y4
 | publisher = Lynne Rienner Publishers
 | location = Boulder
 | year = 1996
 | isbn = 9781555875473
}}
* {{cite book
 | last = Khapoya
 | first = Vincent B.
 | title = The African experience: an introduction
 | url = https://archive.org/details/africanexperienc00khap
 | publisher = Prentice Hall
 | location = Upper Saddle River, NJ
 | year = 1998
 | isbn = 9780137458523
}}
== പുറം കണ്ണികൾ ==
{{sisterlinks}}
{{Wikisource1911Enc|Africa}}
&lt;!-- DO NOT ADD SPAM HERE --&gt;
;പൊതു വിജ്ഞാനം
* {{dmoz|Regional/Africa}}
* [http://www.loc.gov/rr/amed/ African &amp; Middle Eastern Reading Room] from the United States [[Library of Congress]]
* [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/ Africa South of the Sahara] from [[Stanford University]]
* [http://www.afrika.no/index/ The Index on Africa] from ''The Norwegian Council for Africa''
* [http://www.columbiagazetteer.org/ Africa] from ''The Columbia Gazetteer of the World Online''
* [http://www.aluka.org/ Aluka] Digital library of scholarly resources from and about Africa
* [http://www.na.unep.net/AfricaAtlas/ Atlas of Our Changing Environment: Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204202954/http://na.unep.net/AfricaAtlas/ |date=2009-12-04 }} from [[United Nations Environment Programme]]
* [http://www.usaraf.army.mil/MAP_INTERACTIVE/INTERACTIVE_MAP.swf Africa Interactive Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117005910/http://www.usaraf.army.mil/MAP_INTERACTIVE/INTERACTIVE_MAP.swf |date=2010-01-17 }} from the [[United States Army Africa]]
{{wikiatlas|Africa}}
;ചരിത്രം
* [http://www.africankingdoms.com/ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ]
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/index_section10.shtml The Story of Africa] from [[BBC World Service]]
* [http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm Charles Finch: Nile Genesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130200159/http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm |date=2010-01-30 }}
;News media
* [http://allafrica.com/ allAfrica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210121749/http://allafrica.com/ |date=2016-02-10 }} current news, events and statistics
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/focus_magazine/index.shtml Focus on Africa] magazine from [[BBC World Service]]
;യാത്ര
* {{Wikivoyage|Africa}}

{{Africa-stub}}

{{ആഫ്രിക്കയിലെ രാജ്യങ്ങളും ഭരണ പ്രദേശങ്ങളും}}

{{Continents of the world}}

[[വർഗ്ഗം:ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്ക]]</text>
      <sha1>5p84wjp42dxqd19nqt1h39f5m2snyw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൂട്ടിക്കൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3795</id>
    <revision>
      <id>4665622</id>
      <parentid>4665614</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16905" sha1="np2ygxfi6iaovpwl9sexwmfyfzx1cfd" xml:space="preserve">{{prettyurl|kootikkal}}
{{ഫലകം:Travel guide}}
{{ആധികാരികത}}
{{Infobox settlement
| name                    = കൂട്ടിക്കൽ
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = [[ഗ്രാമം]]
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala#India
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|9|34|0|N|76|52|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[Country]]
| subdivision_name        = [[ഇന്ത്യ]]
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[Kottayam district|കോട്ടയം]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 686514
| registration_plate      = KL-34
| blank1_name_sec1        = Nearest City
| blank1_info_sec1        = [[മുണ്ടക്കയം]] / [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]]
| blank2_name_sec1        = [[Lok Sabha]] Constituency
| blank2_info_sec1        = [[പത്തനംതിട്ടി]]
| blank3_name_sec1        = [[Kerala Legislature]] Constituency
| blank3_info_sec1        = [[പൂഞ്ഞാർ]]
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയുടെ]] കിഴക്കു ഭാഗത്ത്‌, [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയുമായി]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കൂട്ടിക്കൽ'''. ഇത് [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] താലൂക്കിൽ കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് [[പൂഞ്ഞാർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൂഞ്ഞാർ അസംബ്ലി മണ്ഡലത്തിന്]] കീഴിലുള്ള പ്രദേശമാണ്. ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന പഞ്ചായത്തിൻറെ ആകെ വിസ്തീർണം - 33.82 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. 

വടക്ക്‌ [[പാറത്തോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പാറത്തോട്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]], [[പൂഞ്ഞാർ തെക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പൂഞ്ഞാർ തെക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]]. കിഴക്ക്‌ [[ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ [[കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]], [[ഏലപ്പാറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] എന്നിവയും തെക്ക്‌ [[കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]], പടിഞ്ഞാറ് [[മുണ്ടക്കയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുണ്ടക്കയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]] എന്നിവയാണ് ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ. ഇസ്ലാം തീർഥാടന കേന്ദ്രമായ കോലാഹലമേട്‌ കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്താണ്. 

== ചരിത്രം ==

അതി പുരാതനമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ് കൂട്ടിക്കൽ. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മലയരയന്മാരും കോയ്ക്കന്മാർ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു ജനവിഭാഗവും മണിമലയാറിന്റെ കൈവഴിയായ പുല്ലകയാറിന്റെ ഇരുകരകളിലുമായി കൂട്ടിക്കലിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. മുമ്പ് ഈ പ്രദേശം പന്തളം രാജകുടുംബത്തിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്നു. പിന്നീട്‌ പൂഞ്ഞാർ രാജകുടുംബം ഉയർന്നുവന്നപ്പോൾ ഈ പ്രദേശം അവരുടെ അധീനതയിലായി. 

1850-ൽ യൂറോപ്യന്മാരായ ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാർ കൂട്ടിക്കലെത്തി. ഇവർ ധാരാളം പേരെ മത പരിവർത്തനത്തിനു വിധേയരാക്കുകയും ചെയ്തു. പുറത്തുനിന്നു മത പരിവർത്തനം ചെയ്തവരെയും ചേർത്ത്‌ കൂട്ടിക്കലാണ് പാർപ്പിച്ചത്‌. 1852 ൽകൂട്ടിക്കൽ ചപ്പാത്തിനടുത്ത്‌ ഒരു സി.എസ്‌.ഐ. പള്ളി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

കൂട്ടിക്കലിന്റെ പ്രാചീനതയ്ക്ക്‌ തെളിവായി മറ്റൊരു കാര്യം കൂടിയുണ്ട്‌. 
സെന്റ്‌.ജോർജ്‌ സ്കൂളിന്റെ ഗ്രൗണ്ട്‌ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം എട്ടടി താഴ്ച്ചയിലായി ആറടി ഉയരവും നാലടി വ്യാസവുമുള്ള നിരവധി ഭരണികൾ കിട്ടിയിരുന്നു. പ്രാചീന ജനതയുടേതായിരുന്നു അവ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.{{തെളിവ്}}
== റബ്ബറിന്റെ വരവ്‌ ==

മിഷനറിമാരുടെ വരവോടെ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയും ഫലഭൂയിഷ്ടിയും മനസ്സിലാക്കിയ വിദേശികൾ ഇവിടെ [[റബ്ബർ]] തോട്ടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനായി എത്തി തുടങ്ങി. ഇവരിൽ പ്രമുഖനാണ് [[ജെ.ജെ.മർഫി]]. സ്കോട്‌ ലൻഡ്കാരനായ ഇദ്ദേഹം കൂട്ടിക്കലിന്റെ ഭാഗധേയം മാറ്റിമറിച്ച ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. മർഫിയുടെ ഏന്തയാർ എസ്റ്റേറ്റും താളുങ്കൽ എസ്റ്റേറ്റും കുട്ടിക്കലിന്റെ ചരിത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. അക്കാലത്ത് വിദേശികളുടെ ഉടമസ്ഥതിയിലുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ ജോലിക്കായി [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും [[തമിഴ്‌നാട്‌]], [[കർണാടക]] എന്നിവിടുന്നുള്ളവരും കൂട്ടിക്കലേക്കെത്തി. കാലാന്തരത്തിൽ ഇവർ ഇന്നാട്ടുകാരായിത്തീർന്നു.
== കുടിയേറ്റം ==

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തോടെയാണ ഇവിടേക്ക്‌ കർഷകരുടെ കുടിയേറ്റം ആരംഭിച്ചത്‌. മീനച്ചിൽ താലൂക്കിന്റെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളായ പാല, പൂവരണി, ഇടമറ്റം, കപ്പാട്‌, ഈരാറ്റുപേട്ട, പൂഞ്ഞാർ, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് കൂടുതൽ കർഷകരും കുടിയേറിയത്‌. തോട്ടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്തതിനാൽ യൂറോപ്യന്മാർ മാറ്റിയിട്ടിരുന്നതും ജന്മിമാരുടെ കൈവശത്തിലിരുന്നതുമായ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളാണ് ഇവർക്കു കൃഷി ചെയ്യാൻ കിട്ടിയത്‌. കാവാലി, പ്ലാപ്പള്ളി, പറത്താനം, ചാത്തൻപ്ലാപ്പള്ളി, മുണ്ടപ്പള്ളി, ഒളയനാട്‌, ഞർക്കാട്‌, കൂന്നാട്‌, കൊടുങ്ങാ, വല്യേന്ത, മേലേത്തടം, മ്ലാക്കര, മുപ്പത്തൊൻപത്‌ എന്നിവയാണ് ആ പ്രദേശങ്ങൾ.
== പേരിനു പിന്നിൽ ==

പുല്ലകയാറ്‌, കൊക്കയാർ, താളുങ്കൽ തോട്‌ എന്നീ മൂന്നു പുഴകൾ ത്രിവേണീ സംഗമം പോലെ കൂടിച്ചേരുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന് കൂട്ടി എന്നു പേരുണ്ടായി. ഇതു പിന്നീട്‌ കൂട്ടിയിൽ എന്നും കൂട്ടിക്കൽ എന്നുമായി എന്നാണ് ഒരു വിശ്വാസം.{{തെളിവ്}} താളുങ്കൽ എസ്റ്റേറ്റിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗിയിൽ ആകൃഷ്ടരായ യൂറോപ്യന്മാർ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ സുഖവാസ കേന്ദ്രമായ 'കുട്ടിക്കുൾ' എന്ന പ്രദേശത്തെ അനുസ്മരിച്ച്‌ എസ്റ്റേറ്റിന് കുട്ടിക്കൾ എന്നു പേരുനൽകിയെന്നും അതു കാലാന്തരത്തിൽ കൂട്ടിക്കൽ എന്നായെന്നും ഒരു അഭിപ്രായമുണ്ട്‌.{{തെളിവ്}}
== ഭൂപ്രകൃതി ==

മേൽമണ്ണിനു താഴെ ദൃഢത കുറഞ്ഞ വെട്ടുകല്ലുപാളികൾ കൂടിച്ചേർന്ന 4 മീറ്ററോളം കനമാണ് മണ്ണിന് ഇവിടെയുള്ളത് കുന്നുകളും മലഞ്ചെരിവുകളുമാണ് കൂട്ടിക്കലിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി. പറത്താനം, കാവാലി, പ്ലാപ്പള്ളി, മുതുകോര, കട്ടൂപ്പാറ, മാത്തുമല, കളത്വാമല, തോണ്ടാൻ കളരി, മേലേത്തടം, നെല്ലിക്കൽ, മൂപ്പൻ മല, മ്ലാക്കര, ചൊറുത എന്നിവയാണ് മലകൾ. ഈ മലകളും അവയ്ക്കിടയിലെ താഴ്‌വാരങ്ങളുമാണ് കൂട്ടിക്കൽ പ്രദേശം. ചതുപ്പു നിലങ്ങളും സമതലങ്ങളുമില്ല. 

== പുഴകൾ ==

കിഴക്കു ഭാഗത്തെ അമൃതമേട്ടിൽ നിന്ന് ഉൽഭവിച്ച്‌ മുണ്ടക്കയത്ത്‌ വച്ച്‌ മണിമലയാറ്റിൽ ചേരുന്ന പുല്ലകയാറാണ് പ്രധാന ജലസ്രോതസ്‌. മ്ലാക്കരത്തോട്‌, വല്ല്യേന്തത്തോട്‌, കൊടുങ്ങാത്തോട്‌, ചൊറുത്തോട്‌, ഞർക്കാട്‌ തോട്‌, മുണ്ടപ്പള്ളിത്തോട്‌, വെല്ലീറ്റത്തോട്‌ എന്നിവയാണ് മറ്റു തോടുകൾ.
== കൃഷി ==

കൂട്ടിക്കൽ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന കൃഷി റബറാണ്. മുമ്പ്‌ തെങ്ങ്‌, കമുക്‌, കുരുമുളക്‌, കാപ്പി എന്നീ കൃഷിയുമുണ്ടായിരുന്നു. തേയിലത്തോട്ടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ റബർ ഒഴിച്ചുള്ള കൃഷികൾ വീട്ടുമുറ്റത്ത്‌ മാത്രമേയുള്ളു. തേയിലയും കുറവാണ്.കൈത കൃഷി ഒഴികെ മറ്റു ഭക്ഷ്യവിളകളും പച്ചക്കറികളും ചുരുങ്ങിയ തോതിലെ കൃഷി ചെയ്യുന്നുള്ളു.
== ഏന്തയാർ ==
കൂട്ടിക്കൽ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രധാന സ്ഥലമാണ് [[ഏന്തയാർ]]. റബർ ആണ് ഏന്തയാറിന്റെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം

== കാലാവസ്ഥ ==

താമസിക്കാൻ പറ്റിയ കാലാവസ്ഥയാണ്‌. 1988 മുതൽ 1993 വരെയുള്ള ശരാശരി മഴ 3000 സെന്റിമീറ്റർ. ശരാശരി ഊഷ്മാവ്‌ 27.15 ഡിഗ്രി. നല്ലതുപോലെ മഴപെയ്യാറുണ്ടെങ്കിലും മഴക്കാലം കഴിയുന്നതോടെ പുഴയിലെല്ലാം വെള്ളം കുറയും. ജനുവരിയാകുന്നതോടെ വറ്റി വരളുകയും ചെയ്യും. 1983-ൽ കടുത്ത വരൾച്ച അനുഭവപ്പെട്ടു.റബ്ബർ ആണ് ഏന്തയാറ്റിലെ പ്രധാന കൃഷി.

== പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
എസ്.ജി.എം.യു.പി സ്കൂൾ, ജെ.ജെ.എം.എം.എച്ച്.എസ്. ദീപാ നേഴ്സറി സ്കൂൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിദ്യാ സ്ഥാപനങ്ങൾ. മതസൊഹാർത്തത്തിന് പേര് കേട്ട ഏന്തയാർ,ശ്രീ.ചെല്ലിയമ്മാൾ കോവിൽ, സെന്റ് മേരിസ് ചർച്ച് ഏന്തയാർ, സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് ഏന്തയാർ, ബദരിയാ മസ്ജിദ് എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ


[[വിഭാഗം: കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
{{കോട്ടയം ജില്ല}}</text>
      <sha1>np2ygxfi6iaovpwl9sexwmfyfzx1cfd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665623</id>
      <parentid>4665622</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഭൂപ്രകൃതി */</comment>
      <origin>4665623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16856" sha1="2qouflq900y79g4yd1wjn5xywemdfmi" xml:space="preserve">{{prettyurl|kootikkal}}
{{ഫലകം:Travel guide}}
{{ആധികാരികത}}
{{Infobox settlement
| name                    = കൂട്ടിക്കൽ
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = [[ഗ്രാമം]]
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala#India
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|9|34|0|N|76|52|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[Country]]
| subdivision_name        = [[ഇന്ത്യ]]
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[Kottayam district|കോട്ടയം]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 686514
| registration_plate      = KL-34
| blank1_name_sec1        = Nearest City
| blank1_info_sec1        = [[മുണ്ടക്കയം]] / [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]]
| blank2_name_sec1        = [[Lok Sabha]] Constituency
| blank2_info_sec1        = [[പത്തനംതിട്ടി]]
| blank3_name_sec1        = [[Kerala Legislature]] Constituency
| blank3_info_sec1        = [[പൂഞ്ഞാർ]]
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയുടെ]] കിഴക്കു ഭാഗത്ത്‌, [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയുമായി]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കൂട്ടിക്കൽ'''. ഇത് [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] താലൂക്കിൽ കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് [[പൂഞ്ഞാർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൂഞ്ഞാർ അസംബ്ലി മണ്ഡലത്തിന്]] കീഴിലുള്ള പ്രദേശമാണ്. ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന പഞ്ചായത്തിൻറെ ആകെ വിസ്തീർണം - 33.82 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. 

വടക്ക്‌ [[പാറത്തോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പാറത്തോട്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]], [[പൂഞ്ഞാർ തെക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പൂഞ്ഞാർ തെക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]]. കിഴക്ക്‌ [[ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ [[കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]], [[ഏലപ്പാറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] എന്നിവയും തെക്ക്‌ [[കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊക്കയാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]], പടിഞ്ഞാറ് [[മുണ്ടക്കയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുണ്ടക്കയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്‌]] എന്നിവയാണ് ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ. ഇസ്ലാം തീർഥാടന കേന്ദ്രമായ കോലാഹലമേട്‌ കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്താണ്. 

== ചരിത്രം ==

അതി പുരാതനമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ് കൂട്ടിക്കൽ. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മലയരയന്മാരും കോയ്ക്കന്മാർ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു ജനവിഭാഗവും മണിമലയാറിന്റെ കൈവഴിയായ പുല്ലകയാറിന്റെ ഇരുകരകളിലുമായി കൂട്ടിക്കലിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. മുമ്പ് ഈ പ്രദേശം പന്തളം രാജകുടുംബത്തിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്നു. പിന്നീട്‌ പൂഞ്ഞാർ രാജകുടുംബം ഉയർന്നുവന്നപ്പോൾ ഈ പ്രദേശം അവരുടെ അധീനതയിലായി. 

1850-ൽ യൂറോപ്യന്മാരായ ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാർ കൂട്ടിക്കലെത്തി. ഇവർ ധാരാളം പേരെ മത പരിവർത്തനത്തിനു വിധേയരാക്കുകയും ചെയ്തു. പുറത്തുനിന്നു മത പരിവർത്തനം ചെയ്തവരെയും ചേർത്ത്‌ കൂട്ടിക്കലാണ് പാർപ്പിച്ചത്‌. 1852 ൽകൂട്ടിക്കൽ ചപ്പാത്തിനടുത്ത്‌ ഒരു സി.എസ്‌.ഐ. പള്ളി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

കൂട്ടിക്കലിന്റെ പ്രാചീനതയ്ക്ക്‌ തെളിവായി മറ്റൊരു കാര്യം കൂടിയുണ്ട്‌. 
സെന്റ്‌.ജോർജ്‌ സ്കൂളിന്റെ ഗ്രൗണ്ട്‌ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം എട്ടടി താഴ്ച്ചയിലായി ആറടി ഉയരവും നാലടി വ്യാസവുമുള്ള നിരവധി ഭരണികൾ കിട്ടിയിരുന്നു. പ്രാചീന ജനതയുടേതായിരുന്നു അവ എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.{{തെളിവ്}}
== റബ്ബറിന്റെ വരവ്‌ ==

മിഷനറിമാരുടെ വരവോടെ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയും ഫലഭൂയിഷ്ടിയും മനസ്സിലാക്കിയ വിദേശികൾ ഇവിടെ [[റബ്ബർ]] തോട്ടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനായി എത്തി തുടങ്ങി. ഇവരിൽ പ്രമുഖനാണ് [[ജെ.ജെ.മർഫി]]. സ്കോട്‌ ലൻഡ്കാരനായ ഇദ്ദേഹം കൂട്ടിക്കലിന്റെ ഭാഗധേയം മാറ്റിമറിച്ച ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. മർഫിയുടെ ഏന്തയാർ എസ്റ്റേറ്റും താളുങ്കൽ എസ്റ്റേറ്റും കുട്ടിക്കലിന്റെ ചരിത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. അക്കാലത്ത് വിദേശികളുടെ ഉടമസ്ഥതിയിലുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ ജോലിക്കായി [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും [[തമിഴ്‌നാട്‌]], [[കർണാടക]] എന്നിവിടുന്നുള്ളവരും കൂട്ടിക്കലേക്കെത്തി. കാലാന്തരത്തിൽ ഇവർ ഇന്നാട്ടുകാരായിത്തീർന്നു.
== കുടിയേറ്റം ==

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തോടെയാണ ഇവിടേക്ക്‌ കർഷകരുടെ കുടിയേറ്റം ആരംഭിച്ചത്‌. മീനച്ചിൽ താലൂക്കിന്റെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളായ പാല, പൂവരണി, ഇടമറ്റം, കപ്പാട്‌, ഈരാറ്റുപേട്ട, പൂഞ്ഞാർ, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് കൂടുതൽ കർഷകരും കുടിയേറിയത്‌. തോട്ടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്തതിനാൽ യൂറോപ്യന്മാർ മാറ്റിയിട്ടിരുന്നതും ജന്മിമാരുടെ കൈവശത്തിലിരുന്നതുമായ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളാണ് ഇവർക്കു കൃഷി ചെയ്യാൻ കിട്ടിയത്‌. കാവാലി, പ്ലാപ്പള്ളി, പറത്താനം, ചാത്തൻപ്ലാപ്പള്ളി, മുണ്ടപ്പള്ളി, ഒളയനാട്‌, ഞർക്കാട്‌, കൂന്നാട്‌, കൊടുങ്ങാ, വല്യേന്ത, മേലേത്തടം, മ്ലാക്കര, മുപ്പത്തൊൻപത്‌ എന്നിവയാണ് ആ പ്രദേശങ്ങൾ.
== പേരിനു പിന്നിൽ ==

പുല്ലകയാറ്‌, കൊക്കയാർ, താളുങ്കൽ തോട്‌ എന്നീ മൂന്നു പുഴകൾ ത്രിവേണീ സംഗമം പോലെ കൂടിച്ചേരുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന് കൂട്ടി എന്നു പേരുണ്ടായി. ഇതു പിന്നീട്‌ കൂട്ടിയിൽ എന്നും കൂട്ടിക്കൽ എന്നുമായി എന്നാണ് ഒരു വിശ്വാസം.{{തെളിവ്}} താളുങ്കൽ എസ്റ്റേറ്റിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗിയിൽ ആകൃഷ്ടരായ യൂറോപ്യന്മാർ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ സുഖവാസ കേന്ദ്രമായ 'കുട്ടിക്കുൾ' എന്ന പ്രദേശത്തെ അനുസ്മരിച്ച്‌ എസ്റ്റേറ്റിന് കുട്ടിക്കൾ എന്നു പേരുനൽകിയെന്നും അതു കാലാന്തരത്തിൽ കൂട്ടിക്കൽ എന്നായെന്നും ഒരു അഭിപ്രായമുണ്ട്‌.{{തെളിവ്}}
== ഭൂപ്രകൃതി ==

മേൽമണ്ണിനു താഴെ ദൃഢത കുറഞ്ഞ വെട്ടുകല്ലുപാളികൾ കൂടിച്ചേർന്ന മണ്ണാണ് ഇവിടെയുള്ളത് കുന്നുകളും മലഞ്ചെരിവുകളുമാണ് കൂട്ടിക്കലിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി. പറത്താനം, കാവാലി, പ്ലാപ്പള്ളി, മുതുകോര, കട്ടൂപ്പാറ, മാത്തുമല, കളത്വാമല, തോണ്ടാൻ കളരി, മേലേത്തടം, നെല്ലിക്കൽ, മൂപ്പൻ മല, മ്ലാക്കര, ചൊറുത എന്നിവയാണ് മലകൾ. ഈ മലകളും അവയ്ക്കിടയിലെ താഴ്‌വാരങ്ങളുമാണ് കൂട്ടിക്കൽ പ്രദേശം. ചതുപ്പു നിലങ്ങളും സമതലങ്ങളുമില്ല. 

== പുഴകൾ ==

കിഴക്കു ഭാഗത്തെ അമൃതമേട്ടിൽ നിന്ന് ഉൽഭവിച്ച്‌ മുണ്ടക്കയത്ത്‌ വച്ച്‌ മണിമലയാറ്റിൽ ചേരുന്ന പുല്ലകയാറാണ് പ്രധാന ജലസ്രോതസ്‌. മ്ലാക്കരത്തോട്‌, വല്ല്യേന്തത്തോട്‌, കൊടുങ്ങാത്തോട്‌, ചൊറുത്തോട്‌, ഞർക്കാട്‌ തോട്‌, മുണ്ടപ്പള്ളിത്തോട്‌, വെല്ലീറ്റത്തോട്‌ എന്നിവയാണ് മറ്റു തോടുകൾ.
== കൃഷി ==

കൂട്ടിക്കൽ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന കൃഷി റബറാണ്. മുമ്പ്‌ തെങ്ങ്‌, കമുക്‌, കുരുമുളക്‌, കാപ്പി എന്നീ കൃഷിയുമുണ്ടായിരുന്നു. തേയിലത്തോട്ടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ റബർ ഒഴിച്ചുള്ള കൃഷികൾ വീട്ടുമുറ്റത്ത്‌ മാത്രമേയുള്ളു. തേയിലയും കുറവാണ്.കൈത കൃഷി ഒഴികെ മറ്റു ഭക്ഷ്യവിളകളും പച്ചക്കറികളും ചുരുങ്ങിയ തോതിലെ കൃഷി ചെയ്യുന്നുള്ളു.
== ഏന്തയാർ ==
കൂട്ടിക്കൽ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രധാന സ്ഥലമാണ് [[ഏന്തയാർ]]. റബർ ആണ് ഏന്തയാറിന്റെ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം

== കാലാവസ്ഥ ==

താമസിക്കാൻ പറ്റിയ കാലാവസ്ഥയാണ്‌. 1988 മുതൽ 1993 വരെയുള്ള ശരാശരി മഴ 3000 സെന്റിമീറ്റർ. ശരാശരി ഊഷ്മാവ്‌ 27.15 ഡിഗ്രി. നല്ലതുപോലെ മഴപെയ്യാറുണ്ടെങ്കിലും മഴക്കാലം കഴിയുന്നതോടെ പുഴയിലെല്ലാം വെള്ളം കുറയും. ജനുവരിയാകുന്നതോടെ വറ്റി വരളുകയും ചെയ്യും. 1983-ൽ കടുത്ത വരൾച്ച അനുഭവപ്പെട്ടു.റബ്ബർ ആണ് ഏന്തയാറ്റിലെ പ്രധാന കൃഷി.

== പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
എസ്.ജി.എം.യു.പി സ്കൂൾ, ജെ.ജെ.എം.എം.എച്ച്.എസ്. ദീപാ നേഴ്സറി സ്കൂൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിദ്യാ സ്ഥാപനങ്ങൾ. മതസൊഹാർത്തത്തിന് പേര് കേട്ട ഏന്തയാർ,ശ്രീ.ചെല്ലിയമ്മാൾ കോവിൽ, സെന്റ് മേരിസ് ചർച്ച് ഏന്തയാർ, സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് ഏന്തയാർ, ബദരിയാ മസ്ജിദ് എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ


[[വിഭാഗം: കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
{{കോട്ടയം ജില്ല}}</text>
      <sha1>2qouflq900y79g4yd1wjn5xywemdfmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പെരിയാർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4867</id>
    <revision>
      <id>4665627</id>
      <parentid>4660041</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143249" sha1="rvldgsvvkdfqcaao8t0xj7p9ynvwl1n" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Periyar}}
{{ToDiasmbig|വാക്ക്=പെരിയാർ}}
&lt;!-- താഴെ കാണുന്ന ചില വരികൾ Infobox table template ഇന്റെ യാണ്.--&gt;

{{Geobox
|നദി
&lt;!-- *** Name section *** --&gt;
|name                        = പെരിയാർ
|native_name                 = പെരിയാറ്
&lt;!-- *** Image *** ---&gt;
| image                       = Periyar.jpg
| image_size                  = 
| image_caption               = [[മലയാറ്റൂർ|മലയാറ്റൂരിലൂടെ]] ഒഴുകുന്ന പെരിയാർ നദി
&lt;!-- *** Map section *** --&gt;
|map                         = Location_of_Peiryar_River_Kerala.png
|map_caption                 = പെരിയാർ നദിയുടെ ഭൂപടം
&lt;!-- General section *** --&gt;
|country                     = {{flag|ഇന്ത്യ}}
|state                       = കേരളം
|state1                      = 
|city                        = [[ആലുവ]]
|city1                       = [[നേര്യമംഗലം]]
|city2                       = [[കാലടി]]
|city3                       = [[മലയാറ്റൂർ]]
&lt;!-- *** Geography *** --&gt;
|length                      = 244
|length_round                = 0
|watershed                   = 5398
|watershed_round             = 0
|width                       = 0.405
|width_round                 = 2
|discharge_location          = mouth
|discharge_average           = 295
|discharge1_location         = Kalady (1980-2004)
|discharge1_average          = 223
|discharge1_max              = 
|discharge1_min              = 
|discharge1_note             = &lt;ref&gt;{{cite web
| title = UNEP GEMS/Water Programme
| date = 
| publisher = 
| url = http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf
| accessdate = 2014-02-27
| archive-date = 2014-02-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140227234403/http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- *** Source *** --&gt;
|source_name                 = ശിവഗിരി മലകൾ
|source_location             = [[കേരളം]]
|source_country              = [[ഇന്ത്യ]]
|source_elevation            = 1830
&lt;!-- *** Mouth *** --&gt;
|mouth_name                  = [[ലക്ഷദ്വീപ കടൽ]], [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ]]
|mouth_location              = [[കേരളം]]
|mouth_country               = [[ഇന്ത്യ]]
|mouth_lat_NS                = N
|mouth_long_EW               = E
&lt;!-- *** Tributaries *** --&gt;
|tributary_left              = [[ചെറുതോണി]]
|tributary_right             = [[മുല്ലയാർ]]
|tributary_right1            = [[പെരിഞ്ഞാൻകുട്ടി]]
|tributary_right2            = [[മുതിരപ്പുഴ]]
|tributary_right3            = [[ഇടമലയാർ]]
}}
[[File:Periyar river in Monsoon 2025 at Abhayaranyam Kaprikkadu Ecotourism VID 20250618 124639697.webm|thumb|2025 ലെ മഴക്കാലത്ത് പെരിയാർ നദി. കപ്രിക്കാട് അഭയാരണ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
&lt;!-- Infobox template table അവസാനിച്ചു--&gt;
{{Rivers of Kerala}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ [[നദി]]യാണ് '''പെരിയാർ'''. കേരളത്തിലെ [[കേരളത്തിലെ നദികളുടെ പട്ടിക|44 നദികളിൽ]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നത് ഈ നദിയായതിനാലും ഒരുകാലത്തും വറ്റാറില്ലെന്നതിനാലും “കേരളത്തിന്റെ ജീവരേഖ” എന്ന അപരനാമത്താൽ കൂടി പെരിയാർ അറിയപ്പെടുന്നു&lt;ref name=lifeline1&gt;{{cite web|title=എ പോയിസൺഡ് റിവർ മീൻസ് എ ഡയിംഗ് പോപുലേഷൻ|url=http://www.irenees.net/bdf_fiche-analyse-633_fr.html|publisher=ഐറനീസ്|accessdate=18-നവംബർ-2013|quote=പെരിയാർ കേരളത്തിന്റെ ജീവരേഖ - വിഷലിപ്തമായ ജലം എന്നാൽ മരിക്കുന്ന ജനത എന്നർത്ഥം|archive-date=2013-11-18|archive-url=https://archive.today/20131118154356/http://www.irenees.net/bdf_fiche-analyse-633_fr.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lifeline2&gt;{{cite web|title=പെരിയാർ-കേരളത്തിന്റെ ജീവരേഖ|url=http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|publisher=കേരളടൂറിസം|accessdate=18-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-18|archive-url=https://archive.today/20131118155324/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 244 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ നദി കേരളത്തിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ജനങ്ങളുടെ ഗാർഹികം, [[വൈദ്യുതി]], [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരം]], [[മത്സ്യബന്ധനം]], [[തീർത്ഥാടനം]], [[ജലസേചനം]], [[മണൽ|മണൽഖനനം]], [[കുടിവെള്ളം]], ഉൾനാടൻ ഗതാഗതം, [[വ്യവസായം|വ്യാവസായങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയ ബഹുമുഖങ്ങളായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=srpr11&gt;{{cite web|title=സ്റ്റാറ്റസ് റിപ്പോർട്ട് ഓൺ പെരിയാർ റിവർ|url=http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf|last=എം.ൽ.|first=ജോസഫ്|publisher=ഇന്ത്യാ വാട്ടർ പോർട്ടൽ|accessdate=18-നവംബർ-2013|page=1}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിന്റെ നല്ലൊരു പങ്കും  പെരിയാറിൽ നിർമ്മിച്ച വിവിധ [[ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി]]കളിൽ നിന്നാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=eeid1&gt;{{cite web|title=ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|url=http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=18-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-18|archive-url=https://archive.today/20131118153313/http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

പെരിയാർനദിയിൽ ആകെ പതിനാല് [[തടയണ|തടയണകളുണ്ട്]]. അഞ്ച് ജില്ലകളിലായി 41 [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പഞ്ചായത്തിലൂടെയും]], മൂന്നു [[നഗരസഭ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലൂടെയും]], ഒരു കോർപ്പറേഷനിലൂടെയും പെരിയാർ കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=distance1&gt;{{cite book|title=റിവർ ഡിസ്പ്യൂട്ട്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ - കേരള റിവേഴ്സ് അണ്ടർ സീഗ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&amp;pg=PA43&amp;dq=periyar+river&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=5D2KUrKnG9DT7AapoICYDg&amp;safe=on&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=periyar%20river&amp;f=false|last=എസ്.എൻ|first=സദാശിവൻ|publisher=മിത്തൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|isbn=978-8170999133|page=42-43}}&lt;/ref&gt; ഏതാണ്ട് അമ്പതുലക്ഷത്തോളം ആളുകൾ വിവിധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പെരിയാറിലെ ജലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തെ [[വ്യവസായം|വ്യവസായത്തിന്റെ]] 25 ശതമാനവും പെരിയാറിന്റെ തടങ്ങളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ വ്യവസായങ്ങൾ പുറംതള്ളുന്ന പലതരത്തിലുള്ള മാലിന്യങ്ങൾ പെരിയാറിനെ കാലങ്ങളായി മലിനമാക്കുന്നു. കൂടാതെ അനധികൃതമായി നടക്കുന്ന മണൽഖനനം പെരിയാറിന് കടുത്ത [[വാസസ്ഥലം|പരിസ്ഥിതി]] പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. 43000 ടൺ മണൽ പ്രതിദിനം പെരിയാറിൽ നിന്നും ഖനനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നാണ് കണക്കുകൾ പറയുന്നത്.&lt;ref name=distance4243&gt;{{cite book|title=റിവർ ഡിസ്പ്യൂട്ട്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ - കേരള റിവേഴ്സ് അണ്ടർ സീഗ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&amp;pg=PA43&amp;dq=periyar+river&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=5D2KUrKnG9DT7AapoICYDg&amp;safe=on&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=periyar%20river&amp;f=false|last=എസ്.എൻ|first=സദാശിവൻ|publisher=മിത്തൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|isbn=978-8170999133|page=43}}&lt;/ref&gt;

പെരിയാർ  ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നദിയും ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലപ്രവാഹ ശേഷിയുള്ളതുമാണ്.&lt;ref name=&quot;shodhganga2&quot;&gt;{{cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/171/12/07_chapter2.pdf|title=Study area and methods|pages=7|access-date= 31 October 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;  ഈ മേഖലയിലെ ചുരുക്കം ചില വറ്റാത്ത നദികളിൽ ഒന്നാണിത്. കൂടാതെ നിരവധി പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾക്ക് കുടിവെള്ളം നൽകുന്നു.&lt;ref name=&quot;idukki&quot;&gt;{{cite web |url=http://idukki.nic.in/dam-hist.htm |title=Idukki District Hydroelectric projects |access-date=2007-03-12 }}&lt;/ref&gt; [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്]] വഴി കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതിയുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനാലും വ്യാവസായിക, വാണിജ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു മേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതിനാലും പെരിയാർ കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് നിർണായകമാണ്. ജലസേചനം, ഗാർഹിക ജല ഉപയോഗം എന്നിവയ്ക്കും ഈ നദി വെള്ളം നൽകുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ സമ്പന്നമായ മത്സ്യബന്ധനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;experteyes&quot;&gt;{{cite web |url=http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html |title=Salient Features – Dam|access-date=2007-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;shodhganga3&quot;&gt;{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf | title = Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar |publisher= CUSAT|access-date=4 March 2014}}&lt;/ref&gt; ഇക്കാരണങ്ങൾ  നദിയെ &quot;കേരളത്തിന്റെ ജീവരേഖ&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Periyar_1822.aspx |title=Periyar|publisher= ENVIS Centre: Kerala |access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt;നദീമുഖത്തിന് സമീപമുള്ള കൊച്ചി നഗരം, കടൽവെള്ളം കയറാത്ത ഒരു അപ്‌സ്ട്രീം സ്ഥലമായ [[ആലുവ]]യിൽ നിന്നാണ് ജലവിതരണം നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഇരുപത്തിയഞ്ച് ശതമാനം വ്യവസായങ്ങളും പെരിയാറിന്റെ തീരത്താണ്. കൊച്ചി തുറമുഖത്തിന് ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ (6 മൈൽ) വടക്ക് ഏലൂർ-എടയാർ മേഖലയിലെ (ഉദ്യോഗമണ്ഡലം) 5 കിലോമീറ്റർ (3 മൈൽ) വിസ്തൃതിയിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും ജനസാന്ദ്രതയുള്ളത്.&lt;ref name= &quot;shodhganga3&quot;/&gt;
== പേരിനു പിന്നിൽ ==
[[തമിഴ്|ദ്രാവിഡ ഭാഷയി]]&lt;nowiki/&gt;ലെ പെരിയ അഥവാ വലിയ നദി (ആറ്‌) ആണ് പെരിയാർ ആയത്. പെരിയാറിന് ആലുവാപ്പുഴ, പൂർണ്ണ, ചൂർണ്ണി എന്നും പര്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്.&lt;ref name=&quot;valath&quot;&gt;{{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ എറണാകുളം ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= തൃശ്ശൂർ|isbn= 81-7690-105-9 }}&lt;/ref&gt;
== ഉത്ഭവസ്ഥാനവും പാതയും ==

[[File:Periyarriver-bh.jpg|thumb|right|300px|എറണാകുളത്ത് കോതമംഗലത്തിനടുത്തുള്ള ഭൂതത്താൻകെട്ടിലെ പെരിയാർ നദി]]
പെരിയാറിന്റെ ആകെ നീളം ഏകദേശം 244 കിലോമീറ്റർ (152 മൈൽ) ഉം വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5,398 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (2,084 മൈൽ) ഉം ആണ്, ഇതിൽ 5,284 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (2,040 മൈൽ) കേരളത്തിലും 114 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (44 മൈൽ) തമിഴ്‌നാട്ടിലുമാണ്.&lt;ref name=&quot;nias&quot;/&gt;

== ഉറവിടങ്ങൾ ==
പെരിയാറിന്റെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ഉയർന്ന പ്രദേശത്താണ്.&lt;ref name=&quot;hinduperiyar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/folio/fo0107/01070460.htm|title=Periyar: A confluence of cultures|year=2001|work= The Hindu |access-date= 3 March 2014|location=India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;frontlineperiyar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2826/stories/20111230282612200.htm|title=Heightened tensions|year=2011|publisher= Frontline |access-date= 3 March 2014|location=India}}&lt;/ref&gt; മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിഷയത്തിൽ സുപ്രീം കോടതിയിൽ നടന്ന വാദത്തിനിടെ, പെരിയാർ കേരളത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നതെന്നും, പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലൂടെ ഒഴുകി കേരളത്തിൽ കടലിൽ ചേരുന്നുവെന്നും കേരളം വാദിച്ചു.&lt;ref name=&quot;NIEmullaperiyar&quot;&gt;{{cite web| url = http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | url-status = dead | archive-date = 16 August 2013 |title=Mullaperiyar: Kerala contests TN's rights over river|year=2013|publisher= The New Indian Express |access-date= 3 March 2014 |location=India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;experteyes2&quot;&gt;{{cite web |url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/EC_Report/chapters/index.html|title=Report of the Empowered Committee of the Supreme Court on Mullaperiyar Dam|pages=60|access-date=9 November 2013}}&lt;/ref&gt;ഇത് തമിഴ്‌നാട് സംസ്ഥാനവും കോടതിയിൽ സമ്മതിച്ചു.[&lt;ref name=&quot;Timesmullaperiyar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Janamtvmullaperiyar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MOmullaperiyar&quot;&gt;{{cite web|url=http://mymanorama.manoramaonline.com/cgi-bin/eweek.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&amp;channelId=-1073865028&amp;contentId=14945915&amp;catId=-206121&amp;BV_ID=@@@|title=Final legal arguments submitted by Kerala|year=2013|publisher=manoramaonline.com|access-date=3 March 2014|location=India}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ തെക്കുകിഴക്കൻ അതിർത്തിയിലാണ് പെരിയാർ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;cgwbidukki&quot;&gt;{{cite web |title=GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF IDUKKI DISTRICT, KERALA|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Idukki.pdf|website=cgwb.gov.in|publisher=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of India| page=2 | accessdate=19 September 2020 |date=December 2013}}&lt;/ref&gt; പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിലെ വിദൂര വനങ്ങളിലാണ് നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം.&lt;ref name=&quot;KerTourismPTR&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|title= Periyar Wildlife Sanctuary/Periyar Tiger Reserve|publisher= keralatourism.org|access-date= 3 March 2014|location= India|archive-date= 18 November 2013|archive-url= https://archive.today/20131118155324/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PTR&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.periyartigerreserve.org/home.php|title=Periyar Tiger Reserve -&gt; Values of P.T.R. -&gt; Catchment Value|publisher= Periyar Tiger Reserve|access-date= 3 March 2014|location=India}}&lt;/ref&gt;  പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ തെക്കേ അതിർത്തിയിലുള്ള ഒരു കൊടുമുടിയായ ചൊക്കംപട്ടി മലയിൽ&lt;ref name=&quot;shodhganga&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KFRI2&quot;&gt;{{cite web|url=http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|title=STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV|year=1998|publisher=Kerala Forest Research Institute|pages=8|access-date=3 March 2014|location=India|archive-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Botanyproceddings&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf |title=Proceedings, Western Ghats – Biogeography, Biodiversity and Conservation|year=2013|publisher=DEPARTMENT OF BOTANY, NSS COLLEGE, MANJERI, MALAPPURAM, KERALA |pages=19–24|access-date= 3 March 2014|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; നിന്നാണ് ഈ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;PeriyarTRnotification&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/pryrtgrrsrventfcon.pdf |title=Periyar Tiger Reserve Notification|publisher= GOVERNMENT OF KERALA, FORESTS &amp; WILDLIFE(F) DEPARTMENT|access-date=2014-03-03|location=India }}&lt;/ref&gt;{{refn|name=length|group=n|There is an alternate claim for a Tamil Nadu origin according to some non-governmental sources, indicating that the Periyar originates in the Sivagiri peaks of Sundaramala, Tamil Nadu.&lt;ref name=&quot;indiawaterportal.org PDF&quot;&gt;[http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115074559/https://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf |date=15 January 2020 }} indiawaterportal.org, Status Report on Periyar River&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;irenees.net&quot;&gt;[http://www.irenees.net/fr/fiches/analyse/fiche-analyse-633.html] irenees.net&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;INFLIBNET&quot;&gt;{{cite web |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/34506/8/08_chapter3.pdf|title=Visual simulation and optimization Model for water release from Vaigai reservoir system|publisher= Anna University|author=Balamurugan R|pages=25|access-date=2016-01-29|location=India}}&lt;/ref&gt; However, the [[Supreme Court of India]] in its judgement on the Mullaperiyar issue in 2014, made it clear that the state of Tamil Nadu cannot claim to be a riparian state of the river Periyar.&lt;ref name=&quot;SCverdict2014v1&quot;&gt;{{cite web|url=https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala &amp; Anr.|pages=147–148|access-date=8 September 2020|archive-date=2025-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614163254/https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

== പ്രവാഹം ==
ആദ്യഭാഗത്ത്, ചൊക്കംപട്ടി കുന്നുകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് വടക്കോട്ട് ഏകദേശം 25 കിലോമീറ്റർ (16 മൈൽ) നീളുന്ന ഇടുങ്ങിയ വടക്കൻ ചരിവുള്ള താഴ്‌വരയിലൂടെയാണ് നദി ഒഴുകുന്നത്. കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും നിന്ന് നിരവധി മൂർച്ചയുള്ള ലാറ്ററൽ വരമ്പുകൾ അതിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.&lt;ref name=&quot;westernghatconservation&quot;&gt;{{cite web |url=http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf |title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala |year=1988 |publisher= Department of Environment, Govt. of India |pages=24 |access-date= 7 November 2013 |location=India |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf |archive-date=2 March 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ഉത്ഭവസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് 48 കിലോമീറ്റർ (30 മൈൽ) ഒഴുകി കിഴക്കേയറ്റത്തുള്ള മൗണ്ട് പീഠഭൂമിയിൽ എത്തുമ്പോൾ, പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഒരു പ്രധാന പോഷകനദിയായ മുല്ലയാർ മുല്ലക്കുടിയിൽ വച്ച് അതിൽ ചേരുന്നു.&lt;ref name=&quot;shodhganga&quot;&gt;{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/423/11/11_chapter2.pdf|title=Fishery Management in Periyar Lake |author= Minimol K. C.|year=2000|publisher= Mahatma Gandhi University|pages=10|access-date= 19 September 2020|location=India}}&lt;/ref&gt; ഈ യാത്രയിൽ പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിലൂടെ പെരിയാർ കടന്നുപോകുന്നു. റിസർവിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള അതിരുകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. താഴേക്ക് പോകുമ്പോൾ, കിഴക്ക് പെരിയാർ റിസർവിന്റെ ഭാഗത്തിനും പടിഞ്ഞാറ് സുന്ദരമല ഭാഗത്തിനും[30] ഇടയിലുള്ള അതിർത്തിയുടെ ഒരു ഭാഗം ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് കിഴക്ക് മൂലവൈഗൈ&lt;ref name=&quot;periyar section&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/pryrsectn.pdf |title=Periyar Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}&lt;/ref&gt;, താന്നിക്കുടി&lt;ref name=&quot;tannikudi section&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/thannikdysec.pdf |title=Thannikudy Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}&lt;/ref&gt;ഭാഗങ്ങൾക്കും പടിഞ്ഞാറ് ഉമ്മിക്കുപ്പൻ,&lt;&lt;ref name=&quot;ummikuppan section&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/umikupmsec.pdf |title=Ummikuppan Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}&lt;/ref&gt;  മ്ലാപ്പാറ&lt;ref name=&quot;mlappara section&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/mlaprasec.pdf |title=Mlappara Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}&lt;/ref&gt; അരുവിയോട&lt;&lt;ref name=&quot;aruvioda section&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/aruvydasec.pdf |title=Aruvioda Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}&lt;/ref&gt;ഭാഗങ്ങൾക്കും ഇടയിലുള്ള അതിർത്തികൾ പെരിയാർ തടാകത്തിൽ എത്തുന്നതിനുമുമ്പ് നിർവചിക്കുന്നു.

പെരിയാർ തേക്കടി തടാകവും ജലസംഭരണിയും, പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനവും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി പെരിയാറിന്റെയും മുല്ലപെരിയാറിന്റെയും സംഗമസ്ഥാനത്താണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ തടത്തിൽ തമിഴ്‌നാടിന്റെ പ്രദേശം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സൈറ്റിൽ നിന്ന് നദിയുടെ വളരെ താഴെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=&quot;experteyes3&quot;&gt;{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam break analysis, study area|year=2012|publisher= Indian Institute of Technology, Roorkee|pages=17|access-date= 12 September 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;  അന്തർസംസ്ഥാന [[പറമ്പിക്കുളം-ആളിയാർ പ്രോജക്റ്റ്]] (PAP) കരാറിന്റെ ഭാഗമായി തമിഴ്‌നാടിലേക്ക് വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന പോഷകനദിയായ നിരാർ ഈ പ്രദേശത്തെ വറ്റിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;nias&quot;&gt;{{cite web|url=http://eprints.nias.res.in/297/1/B4-2010-_Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies |pages=7–9|access-date=10 August 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;


പെരിയാർ തേക്കടി തടാകത്തിൽ നിന്നും ജലസംഭരണിയിൽ നിന്നും കുറച്ച് വെള്ളം ഒരു തുരങ്കം വഴി തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കിഴക്കോട്ട് തിരിച്ചുവിടുന്നു. വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിനുശേഷം വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന വെള്ളം സുരുളിയാർ നദിയിലേക്ക് (വൈഗ നദിയുടെ ഒരു പോഷകനദി) വിടുന്നു, അതുവഴി നദീതടങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ജല കൈമാറ്റം നടക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;nias&quot;/&gt;  മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ താഴേക്ക്, പെരിയാർ 35 കിലോമീറ്റർ (22 മൈൽ) വടക്കുപടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്നു, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് വണ്ടിപ്പെരിയാർ, ഏലപ്പാറ, അയ്യപ്പൻകോവിൽ എന്നിവയിലൂടെ ഇടുക്കി, ചെറുതോണി, കുളമാവ് അണക്കെട്ടുകൾ രൂപപ്പെടുത്തിയ ഇടുക്കി ജലസംഭരണിയിലേക്ക് കടന്നുപോകുന്നു. കുറവൻ, കുറത്തി കുന്നുകൾ രൂപംകൊണ്ട പ്രശസ്തമായ ഇടുക്കി തോട്ടിലാണ് പെരിയാർ നദിക്ക് കുറുകെ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;workingplan&quot;&gt;{{cite web|url=http://117.239.77.10/~forusr/tckottayam/images/pdf/workingplan/1tract.pdf|title=The tract dealt with|pages=5|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2015-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118224008/http://117.239.77.10/~forusr/tckottayam/images/pdf/workingplan/1tract.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇടുക്കി ജലസംഭരണിക്ക് താഴെയുള്ള പ്രധാന പെരിയാർ ഇടുക്കി പീഠഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്തിന് സമാന്തരമായി വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു, കിഴക്ക് നിന്ന് പെരിഞ്ചക്കുട്ടിയും വടക്ക് നിന്ന് മുതിരപ്പുഴയും ചേരുന്നു.&lt;ref name=&quot;westernghatconservation1&quot;&gt;{{cite web|url=http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=41|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മുതിരപ്പുഴയുമായി സംഗമിച്ചതിനുശേഷം, നദി വടക്കുപടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി നേരിയമംഗലത്ത് എറണാകുളം ജില്ലയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഭൂതത്താൻകെട്ട് തടയണയുടെ മുകൾഭാഗത്ത് 1.5 കിലോമീറ്റർ (0.9 മൈൽ) അകലെയുള്ള അതിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദിയായ ഇടമലയാർ ഇതിൽ ചേരുന്നു.&lt;ref name=&quot;westernghatconservation2&quot;&gt;{{cite web|url=http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=69|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org/info/articles/links/0068_sathish_wghats.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ഇടമലയാർ നദിയിലെ വെള്ളം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, പെരിയാർ എറണാകുളം ജില്ലയുടെ മധ്യഭാഗത്തുകൂടി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്നു. &lt;ref name=&quot;westernghatconservation2&quot;/&gt;

ആലുവയിൽ, നദി മാർത്താണ്ഡവർമ്മ, മംഗലപ്പുഴ ശാഖകളായി വിഭജിക്കുന്നു. മംഗലപ്പുഴ ശാഖ ചാലക്കുടി നദിയിൽ ചേരുകയും മുനമ്പത്ത് ലക്ഷദ്വീപ് കടലിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ശാഖ തെക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു, വീണ്ടും കുഞ്ഞുണ്ണിക്കര ദ്വീപിനടുത്ത് രണ്ടായി വിഭജിക്കുകയും ഉദ്യോഗമണ്ഡലം പ്രദേശം വഴി കടന്ന് ഒടുവിൽ വരപ്പുഴയിൽ വെച്ച് കൊച്ചി കായൽ സംവിധാനത്തിൽ (വേമ്പനാട് തടാകത്തിന്റെ ഭാഗം) ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. വേമ്പനാട് കായൽ കൊച്ചിയിലും കൊടുങ്ങല്ലൂരിലും വച്ച് ലക്ഷദ്വീപ് കടലുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;KSCSTE&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Environmental_monitoring_programme_on_water_quality_in_Kerala_KSCSTE_CWRDM_2009.pdf|title=Environmental Monitoring Programme on Water Quality|year=2010|publisher=Kerala State Council for Science, Technology and Environment|pages=57|access-date=29 August 2012|location=India|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223030214/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Environmental_monitoring_programme_on_water_quality_in_Kerala_KSCSTE_CWRDM_2009.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shodhreservoir&quot;/&gt;

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Periyar perumbavoor.JPG|right|thumb|250px|പെരിയാർ - [[പെരുമ്പാവൂർ|പെരുമ്പാവൂരിനടുത്തുനിന്നുള്ള]] ദൃശ്യം]]
പെരിയാറിന്റെ ചരിത്രം [[കേരളചരിത്രം|കേരളചരിത്രവുമായി]] വളരെ ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്‌. [[സംഘകാലം|സംഘകാല]] കൃതികളിൽ ചൂർ‌ണി നദിയെന്നും താമ്രപരണിയെന്ന പേരിലും ഈ നദിയെ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;valath&quot;/&gt; [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ]] നിന്നും പാണ്ഡ്യ തലസ്ഥാനമായ [[മദുര|മദുരയിലേക്കു]] പെരിയാർ നദിയോരത്തുകൂടി ചരക്കുകൾക്കും മറ്റുമായി ജലഗതാഗത പാത  ഉണ്ടായിരുന്നതായി സംഘകാല കൃതികളിൽ പറയുന്നു. [[പതിറ്റുപത്ത്‌|പതിറ്റുപത്തിൽ]] ചേരതലസ്ഥാനമായ വഞ്ചി പെരിയാറിൻ തീരത്താണ് എന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഈ പ്രസ്താവന ചൂർണ്ണ [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളിയിലെ]] [[അമരാവതി നദി|അമരാവതി നദിയാണ്]] എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു. അടുത്തകാലത്ത് നടന്ന ഗവേഷണങ്ങൾ പെരിയാറാണ് ഇത് എന്ന് തെളിയിക്കുന്നുണ്ട്. [[പുറനാനൂറ്|പുറനാനൂറിൽ]] രണ്ടു ചേരരാജാക്കന്മാരെപ്പറ്റി വിവരിക്കുമ്പോളാണ് വഞ്ചി നഗരത്തേയും പൊരുനൈ നദിയേയും പറ്റി വർണ്ണിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;valath&quot;/&gt; 
താമ്രപർണ്ണി നദിയുടെ പര്യായമാണ് പൊരുന്തവും പൊരുനൈയും. [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]] നിന്ന് കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന താമ്രപർണ്ണി നദിയുടെ അതേ ഉത്ഭവമാണ് പെരിയാറിനും എന്ന വിശ്വാസമാണ് ഇതിന് കാരണം. ഇവിടെ ഇല്ലിത്തോട്-മുളങ്കുഴി ഭാഗത്ത് മഹാശിലാസ്മാരകങ്ങൾ എന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന ഗുഹകൾ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. കേരളചരിത്രത്തിൽ [[പ്രാചീന ശിലായുഗം|പ്രാചീനശിലായുഗമില്ല]] എന്ന് വാദിച്ചവർക്ക് മറുപടിയായി ആദ്യമായി അതിന് തെളിവുകൾ ലഭിച്ചത് പെരിയാറിന്റെ തീരത്തുനിന്നാണ്.&lt;ref&gt;യുഗപ്രഭാത് ദിനപത്രം 1971 ഫെബ്രുവരി 16. ദില്ലി&lt;/ref&gt; [[തെന്മല|തെന്മലക്കടുത്തുള്ള]] [[ചെന്തുരുണി|ചെന്തുരുണിമലയിൽ]] നിന്നാണ് അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തത്.&lt;ref&gt;മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം 1987 മെയ് 18&lt;/ref&gt; ക്രി.വ. 1341 ലെ പെരിയാർ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ആദ്യപ്രതിഷ്ഠ നിലനിന്നിരുന്ന ക്ഷേത്രം നശിച്ചു പോവുകയും പകരം വടക്ക് വശത്തുള്ള  ഉയർന്ന കരയിൽ പുതിയ ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പെരിയാറിന്റെ തീരത്താണ് പ്രാചീനകാലത്തെ ഐതിഹാസികമായ  [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂർ (മുസിരിസ് )]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
&lt;!-- [[ചിത്രം:Periyar perumbavoor.JPG|thumb|250px|പെരിയാർ പെരുമ്പാവൂരുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] --&gt;

[[ശ്രീശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരന്റെ]] ജന്മം കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമായ [[കാലടി]] പെരിയാറിന്റെ തീരത്താണ്‌. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിലെ [[മുതല|മുതലക്കടവ്]] ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ശങ്കരാചാര്യരുടെ അമ്മ ആര്യാംബയുടെ സ്മാരകവും പെരിയാർ തീരത്താണ്‌. പെരിയാറ്റിലെ ജലത്തിന്‌ ഔഷധഗുണം ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്ന നിരവധി ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളുടെ വിവാഹച്ചടങ്ങുകൾക്ക് പെരിയാറ്റിലെ ജലം അത്യാവശ്യമാണ്‌. പെരിയാറ്റിന്റെ അരികിലുള്ള നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുടേയും പള്ളികളുടേയും ചടങ്ങുകളും പെരിയാറ്റിലെ ജലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്‌ നടന്നുവരുന്നത്. [[തിരുവിതാംകൂർ]],[[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങൾക്ക് കുളിച്ചു താമസിക്കുവാനായി പെരിയാറിന്റെ തീരത്ത് പ്രത്യേകം സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു. അവയിൽ [[ആലുവ പാലസ്]], [[അന്ത്രപ്പേർ കെട്ടിടം]], [[കോഡർ മാളിക]], [[ചൊവ്വര കൊട്ടാരം]] തുടങ്ങിയവ ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്. പോർട്ടുഗീസുകാരും ഡച്ചുകാരും ഈ രീതി പിന്തുടർന്നിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;valath&quot;/&gt; [[തോമാശ്ലീഹ]] [[മലയാറ്റൂർ]] എത്തിയത് പെരിയാറിന്റെ കൈവഴികളിലൂടെയായിരുന്നു എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നവരും ഉണ്ട്. മലയാറ്റൂർ ഇന്ന് അന്തർദ്ദേശീയ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായിക്കഴിഞ്ഞു. കേരളത്തിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾക്കായി [[പോർച്ചുഗൽ|പോർട്ടുഗീസുകാരും]] [[ഹോളണ്ട്|ഡച്ചുകാരും]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലീഷുകാരും]] മറ്റും കേരളത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കിയിലെ]] കാടുകളിൽ നിന്ന് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ മലയിറക്കി കൊണ്ടുവന്നിരുന്നത് പെരിയാറ്റിലൂടെയായിരുന്നു. [[മലയാറ്റൂർ]]-[[നീലീശ്വരം]] ഭാഗത്ത് [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ബ്രിട്ടീഷുകാർ]] അവരുടെ തടിഡിപ്പോകൾ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. 

[[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] കാലത്ത് [[തിരുവിതാംകൂർ]] ആക്രമിക്കാനെത്തിയ പടയാളികൾ പെരിയാറ്റിലെ മലവെള്ളപ്പാച്ചിൽ കണ്ട് ഭയന്ന് പിന്മാറി എന്നും ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ക്രി.വ.[[1341]] പെരിയാറിൽ ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ അഴി അടയുകയും പിന്നീട് [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[അഴിമുഖം]] തുറക്കുകയും ചെയ്തു. അതോടെ [[തോട്ടുമുഖം|തോട്ടുമുഖത്ത്]] വെച്ച് പെരിയാർ രണ്ടായി പിരിഞ്ഞു. ഒരു കൈവഴി പഴയതുപോലെ [[ദേശം]], [[മംഗലപ്പുഴ]] വഴി [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ കായൽ|കൊടുങ്ങല്ലൂർ കായലിൽ]] ചേരുന്നു. പുതിയതായി ഉണ്ടായ കൈവഴി [[ആലുവ|ആലുവയെ]] രണ്ടായി മുറിച്ച് തെക്കോട്ട് ഒഴുകി കഞ്ഞുണ്ണിക്കരയിൽ വെച്ച് പിന്നെയും രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് ഒരു കൈവഴി വരാപ്പുഴയിലേക്കും മറ്റേത് കൊച്ചി കായലിലേക്കും ചേർന്നു തുടങ്ങി. ഈ മാറ്റത്താൽ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനെ]] തുറമുഖയോഗ്യമാക്കിയിരുന്ന അഴി അടഞ്ഞ് തുറമുഖം ഉപയോഗശൂന്യമായി. ചേരൻ‌മാരുടെ പ്രധാന നഗരിയും പുരാതന കേരളത്തിലെ പ്രധാന തുറമുഖവുമായിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ പതനവും [[കൊച്ചി]]യുടെ ഉയർച്ചയും ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾ കാരണമായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;valath&quot;/&gt;

== സ്ഥിതിവിവരങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Kottapuramriver.jpg|thumb|250px|പെരിയാറിന്റെ ഒരു ശാഖക്ക് കുറുകേ [[കോട്ടപ്പുറം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലുള്ള]] പാലം- വലതു വശത്ത് [[വലിയ പണിക്കൻ തുരുത്ത്|വലിയ പണിക്കൻതുരുത്തും]] പാലത്തിനു പിന്നിലായി ദൂരെ [[ഗോതുരുത്ത്|ഗോതുരുത്തും]] കാണാം]]

{{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=500|frame-height=500|zoom=8|frame-lat=9.8|frame-long=76.9647|frame-align=center
|type=point  |id=Q4901990 |title=ഭൂതത്താൻകെട്ട്|marker=dam|marker-size=small|marker-color=0050d0
|type2=shape   |id2=Q1656950 | title2=ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|marker2=dam|marker-size2=small|marker-color2=0050d0
|type4=point   |id4=Q5092629 |title4=ചെറുതോണി അണക്കെട്ട്|marker4=dam|marker-size4=small|marker-color4=0050d0
|type3=shape |id3=Q2634049 |stroke-width3=2|title3=Periyar |stroke-color3=#0000FF
|type5=line |id5=Q2634049 |stroke-width5=2|title5=Periyar |stroke-color5=#0000FF
}}

=== നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന മലകൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[വള്ളിമല]]
| [[കോമല]]
| [[കണ്ണൻദേവൻ മല]]
| [[പൊൻമുടി]] 
|-
| [[ചൊക്കൻപെട്ടിമല]]
| [[കാളിമല]]
| [[കണ്ണിമല]]
| [[ആനമല]]
|-
| [[പാച്ചിമല]]
| [[സുന്ദരമല]]
| [[നല്ലതണ്ണിമല]]
| [[നാഗമല]]
|}

===പ്രധാന പോഷകനദികൾ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[ആനമലയാർ]]
| [[ചെറുതോണിയാർ]]
| [[ചിറ്റാർ]]
| [[ഇടമലയാർ]]
| [[കാഞ്ചിയാർ]]
| [[കരിന്തിരിയാർ]]
| [[കിളിവള്ളിത്തോട്]]
| [[കട്ടപ്പനയാർ]]
|-
| [[മുല്ലയാർ]]
| [[മേലാശ്ശേരിയാർ]]
| [[മുതിരപ്പുഴ]]
| [[പാലാർ]]
| [[പെരിഞ്ചൻകുട്ടിയാർ]]
| [[ഇരട്ടയാർ]]
| [[തുവളയാർ]]
| [[പൂയംകുട്ടിയാർ]]
|-
| [[പെരുംതുറയാർ]]
| [[പന്നിയാർ]]
| [[തൊട്ടിയാർ]]
| [[ആനക്കുളം പുഴ]]
| [[മണലിയാർ]]
| 
| 
| 
|}

=== പെരിയാറ്റിലെ തുരുത്തുകൾ ===
[[ചിത്രം:Kodungallur kottapuram bridge.jpg|500px|thumb|പെരിയാറിനു കുറുകെയുള്ള [[കോട്ടപ്പുറം]] പാലം നടുവിൽ [[വലിയ പണിക്കൻ തുരുത്ത്|വലിയ പണിക്കൻ തുരുത്തും]] കാണാം]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[ബകപുരം]]
| [[കാഞ്ഞൂർ തുരുത്ത്]]
| [[പരുന്തുറാഞ്ചിത്തുരുത്ത്]]
| [[ആലുവ തുരുത്ത്]]
| [[ഉളിയന്നൂർ തുരുത്ത്]]
|-
| [[അബു തുരുത്ത്]]
| [[ഇടമുള തുരുത്ത്]]
| [[ഗോതുരുത്ത്]]
| [[പഴമ്പിള്ളി തുരുത്ത്]]
| [[ചെറിയ പണിക്കൻ തുരുത്ത്]]
|-
| | [[വലിയ പണിക്കൻ തുരുത്ത്]]
| [[കണ്ടൻ തുരുത്ത്]]
| [[കുന്നത്തുകടവ് തുരുത്ത്]]
| 
| ചെറിയതേയ്ക്കാനം

|}

== ഉത്ഭവവും ഗതിയും ==
പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് വ്യത്യസ്തങ്ങളായ ഭൂവിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ്  പെരിയാർ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
 
=== ഒന്നാമത്തെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം=== 
കേരള- തമിഴ്നാട് അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിലെ ശിവഗിരി ഭാഗത്തുള്ള ചൊക്കാം‌പെട്ടി മല, പാച്ചിമല, കാളിമല, സുന്ദരമല, നാഗമല, കോമല, വള്ളിമല എന്നീ ഏഴ് മലകളിൽനിന്നുള്ള ജലം ഇവിടെ പെരിയാറ്റിന്റെ ഉത്ഭവത്തിനു കാരണമാകുന്നുണ്ട്. സുന്ദരമലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന അരുവി(ഏകദേശം1830 മീ.) ഏകദേശം 50 കി.മീ കഴിയുമ്പോൾ കോട്ടമലയിൽ  നിന്നുത്ഭവിച്ചൊഴുകിയെത്തുന്ന മുല്ലയാറുമായി മുല്ലക്കുടിയിൽ വെച്ച് ഒത്തു ചേരുന്നു.&lt;ref name=mullakudy1&gt;{{cite web|title=പെരിയാറിന്റെ കേരളത്തിലെ യാത്ര|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/423/11/11_chapter2.pdf|publisher=ശോധ്ഗംഗ (പഠനങ്ങളുടെ ശേഖരം)|accessdate=19-നവംബർ-2013}}&lt;/ref&gt; ഇതിനടുത്താണ് പെരിയാറിൽ ആദ്യമായി അണ കെട്ടിയിരിക്കുന്നത്([[മുല്ലപ്പെരിയാർ]]). [[1895]] ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരാണ്‌ ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. ഈ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടുണ്ടായതാണ് പെരിയാർ ജലസംഭരണി. ഈ ജലസംഭരണിയോടു ചേർന്നാണ് തേക്കടിയിലെ [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യ ജീവി സങ്കേതം]].&lt;ref name=ptr1&gt;{{cite web|title=പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതം|url=http://www.periyartigerreserve.org/home.php|publisher=പെരിയാർവന്യജീവി സങ്കേതം (ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം)|accessdate=19-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-19|archive-url=https://archive.today/20131119034922/http://www.periyartigerreserve.org/home.php|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ഇവിടെ നിന്നും പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്ന നദി [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ|വണ്ടിപ്പെരിയാറിലെത്തുന്നു]]. [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]] കഴിഞ്ഞാൽ പെരുംതുറയാറും കട്ടപ്പനയാറും പെരിയാറിൽ ചേരുന്നു.

=== ഇടുക്കി ജലസംഭരണി ===
[[ചിത്രം:Idukki dam.JPG|250px|thumb|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടും ജലസംഭരണിയും]]
പിന്നീട് നദിയുടെ പ്രയാണം [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്]] തടയുന്നു.കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=idukkidam1&gt;{{cite web|title=ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|url=http://idukki.nic.in/dam-hist.htm|publisher=ഇടുക്കി ജില്ലാ ഭരണകൂടം|accessdate=19-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-19|archive-url=https://archive.today/20131119035501/http://idukki.nic.in/dam-hist.htm|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;  കുറവൻ, കുറത്തി മലകൾക്കിടയിലൂടെ  ഒഴുകിയിരുന്ന നദിയെയാണ്‌ ഇടുക്കിയിൽ ആർച്ച് ഡാം കെട്ടി തടഞ്ഞ് [[മൂലമറ്റം|മൂലമറ്റത്തെ]] പവർഹൗസിലേക്ക് തിരിച്ചുവിട്ടിരിക്കുന്നത്. 400 മീറ്ററിലധികം വീതിയോടെ ഒഴുകിയിരുന്ന പുഴയുടെ ഈ ശാഖ അണക്കെട്ട് വന്നതോടെ 10 മീറ്ററിനടുത്ത് വീതിയുള്ള ഒരു ചെറിയ അരുവിയായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. സംഭരണിയുടെ ശേഷി പരമാവധി വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി നിർമ്മിച്ച,ചെറുതോണിയിലും കുളമാവിലുമുള്ള,   മറ്റു രണ്ട് അണക്കെട്ടുകൾ കൂടി ചേർന്നാണ് ഇടുക്കി ജലസംഭരണി രൂപം കൊള്ളുന്നത്. കുളമാവിൽ നിന്ന് ഇടുക്കി ജലസംഭരണിയിലെ ജലം മൂലമറ്റത്ത് കൊണ്ടുവന്ന് വൈദ്യുതോത്പാദനത്തിനുശേഷം [[മൂവാറ്റുപുഴയാർ|മൂവാറ്റുപുഴയാറിലേക്ക്]]  ഒഴുക്കിക്കളയുന്നതിനാൽ പെരിയാറിലെ ജലം ഗണ്യമായ തോതിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിൽ ജലനിരപ്പു കൂടി വരുന്ന കാരണം കൊണ്ട് ഷട്ടറുകൾ  തുറക്കേണ്ടി വന്നാൽ പെരിയാറിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ അപകടത്തിലാകും.

=== ഇടുക്കി ജലസംഭരണിക്കുശേഷം ===
ഇടുക്കി ജലസംഭരണിക്കുശേഷം അതീവമായി ശോഷിച്ചൊഴുകുന്ന പെരിയാറിന്റെ ശക്തി വീണ്ടും വർദ്ധിക്കുന്നത് തടിയംപാട് എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ചാണ്‌ മണിയറൻകുടി പുഴ,പാൽകുളം മേട്, കൊക്കരകുളം പുഴ എന്നിവ കൂടിച്ചേരുന്നതു തടിയംപാട് എന്ന പ്രദേശത്താണ് . [[ഇരട്ടയാർ]], [[കല്ലാർ]], [[ചിന്നാർ]], [[തൊവാള|തുവളയാർ]] തുടങ്ങിയ പോഷകനദികളും അനവധി അരുവികളും ചേർന്നൊഴുകുന്ന പെരിഞ്ചൻ കുട്ടിയാർ നദിയിൽ ചേരുന്നത് പനംകുട്ടിയിൽ ചേരുന്നതോടെയാണിത്  സംഭവിക്കുന്നത്. ഈ ഭാഗം നദിക്കിരുവശവും ചെങ്കുത്തായ മലമ്പ്രദേശങ്ങളാണ്‌. താഴൊട്ടൊഴുകുന്ന നദി [[പൂനംകുട്ടി|പനംകുട്ടി]] യിൽ നേര്യമംഗലം വിദ്യുച്ഛ്ക്തികേന്ദ്രത്തിനു താഴെ എത്തുന്നു.

=== രണ്ടാമത്തെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ===
പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ [[മൂന്നാർ]], [[പൊന്മുടി]] ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ്‌ പെരിയാറിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം. മൂന്നാറിലെ [[കണ്ണൻ ദേവൻ മലകൾ|കണ്ണൻ ദേവൻ മല]]കളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന പെരിയാറിന്റെ ഈ ശാഖയിൽ കുണ്ടള അണക്കെട്ടും അതിനു ശേഷം മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ടും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=dip1&gt;{{cite web|title=പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ|url=http://idukki.nic.in/electricity.htm|publisher=ഇടുക്കി ജില്ലാ ഭരണകൂടം|accessdate=19-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-19|archive-url=https://archive.today/20131119040212/http://idukki.nic.in/electricity.htm|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ഈ അണക്കെട്ടുകളിൽ നിന്ന് കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന ജലം [[കണ്ണിമല]], [[നല്ലതണ്ണി]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്ന ചെറിയ അരുവികളുമായി ചേരുന്നു. ഇതിനുശേഷം [[പള്ളിവാസൽ]] ജലവൈദ്യുതി ഉത്പാദനകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തടയണ നിർമ്മിച്ച് ജലം എത്തിക്കുന്നു. പിന്നീട് പെരിയാറ്റിൽ വന്നുചേരുന്ന മറ്റൊരു കൈവഴി [[ആനയിറങ്കൽ]] എന്ന പ്രദേശത്തുനിന്നു വരുന്ന നദിയാണ്‌. ചേർന്നൊഴുകുന്ന നദി പിന്നീട് [[പൊൻമുടി]] അണക്കെട്ടിലെത്തുന്നു.വൈദ്യുതി ഉത്പാദനത്തിനുശേഷം പൊന്മുടിയിൽ നിന്ന് നദി ശെങ്കുളത്ത് എത്തുന്നു. അവിടെ നിന്നും വെള്ളത്തൂവൽ പ്രദേശത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് നദിക്ക് മുതിരപ്പുഴയാർ എന്നാണ്‌ പേര്‌. നദി പിന്നീട് കല്ലാർകുട്ടി അണക്കെട്ടിൽ വന്നു ചേരുന്നു. നേരിയമംഗലത്തുനിന്നും വരുന്ന ജലം കല്ലാർകുട്ടിയിൽ നിന്ന് കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന ജലവുമായി ചേർന്ന് പനംകുട്ടിയിൽ ഒന്നുചേരുന്നു. ഇവിടെ വച്ച് പെരിയാറിന്റെ രണ്ട് ഉത്ഭവസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴുകുന്ന കൈവഴികൾ ഒന്നുചേരുന്നു. ഇവിടെ വെച്ച് വീണ്ടും ലോവർ പെരിയാറിലേക്ക് ജലം വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

=== മൂന്നാമത്തെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ===
&lt;!-- [[ചിത്രം:Kalady bridge.jpg|thumb|250px| കാലടിയിലെ ശ്രീശങ്കരാചാര്യർ പാലം. ഇതിനടിയിലൂടെ പെരിയാർ എം.സി., റോഡിനെ മുറിച്ചു കടക്കുന്നു]] --&gt;
[[File:Bhoothathankettu_-_ഭൂതത്താൻ‌കെട്ട്-2.JPG|thumb|250px|ഭൂതത്താൻകെട്ടിലെ കവാടം]]
[[File:Bhoothathankettu_-_ഭൂതത്താൻ‌കെട്ട്-3.JPG|thumb|250px|ഭൂതത്താൻകെട്ട് അണക്കെട്ട്]]
പെരിയാറിന്റെ മൂന്നാം ഉത്ഭവം ദേവികുളം താലൂക്കിലെ ആനമലയിൽ നിന്നാണ്‌.  പാച്ചിയാർ, ആനക്കുളം പുഴ, കരിന്തിരിയാർ, മേലാശ്ശേരിപ്പുഴ, മണിമലയാർ, കല്ലാർ എന്നീ ചെറുനദികൾ ചേർന്നാണ്‌ പൂയ്യംകുട്ടിയാറ് ഉണ്ടാകുന്നത്.  ആനമലയാറും മറ്റു നിരവധി അരുവികളും ചേർന്ന് ഇടമലയാറും രൂപപ്പെടുന്നു. ഇടമലയാറിലെ ജലവും അണകെട്ടി വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. അതിനുശേഷം താഴേക്കൊഴുകുന്ന ഇടമലയാറ് [[കൂട്ടിക്കൽ|കൂട്ടിക്കലിൽ]] വച്ച് പൂയം‌കുട്ടി നദിയുമായി ചേർന്ന് [[കുട്ടമ്പുഴ]] എന്ന പേരിൽ പെരിയാർവാലി ഇറിഗേഷൻ പ്രൊജക്റ്റ് സംഭരണിയിലെത്തുന്നു.&lt;ref name=pwip1&gt;{{cite web|title=പെരിയാർ വാലി ഇറിഗേഷൻ പ്രൊജക്ട്|url=http://www.irrigation.kerala.gov.in/pjt_%26_pgm/Periyar.php|publisher=ജലസേചന വകുപ്പ് (കേരള സർക്കാർ)|accessdate=19-നവംബർ-2013|archive-date=2013-11-19|archive-url=https://archive.today/20131119041639/http://www.irrigation.kerala.gov.in/pjt_&amp;_pgm/Periyar.php|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;  ഈ സംഭരണിയുടെ കരയിലാണ്‌ പ്രസിദ്ധമായ [[തട്ടേക്കാട് പക്ഷിസങ്കേതം]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പെരിയാർ വാലി പ്രദേശത്ത് വച്ച് പെരിയാറിന്റെ മൂന്നു ശാഖകളും സംഗമിക്കുന്നു. 
[[ചിത്രം:Periyarriver-bh.jpg|thumb|250px|പെരിയാറിലെ ഭൂതത്താംകെട്ട് ജലസംഭരണി]]
ഇവിടെ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന പെരിയാറിനെ ചെങ്കുത്തായ പ്രദേശങ്ങൾക്കു പകരം സമതല പ്രദേശങ്ങളാണ്‌ സ്വീകരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ഏതാനും ചെറിയ തുരുത്തുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മുളങ്കുഴിപ്രദേശത്ത് എത്തുന്ന പെരിയാറിന്റെ ഒരു കരയിൽ നിബിഡമായ തേക്കിൻകാടുകളാണ്‌. ചെറിയ ഉരുളൻ കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്ത് ചെറിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇവിടെ നിന്ന് [[കാടപ്പാറ]], [[ഇല്ലിത്തോട്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ താണ്ടി [[മലയാറ്റൂർ]] എത്തുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ആനമെരുക്കൽ കേന്ദ്രമായ [[കോടനാട്]] മലയാറ്റൂരിന്റെ എതിർകരയിലാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നും പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകുന്ന നദി കാലടിയിലെത്തുന്നു. കാലടിയിൽ വച്ച് ശ്രീശങ്കരാചാര്യർ പാലത്തിനടിയിലൂടെ മെയിൻ സെണ്ട്രൽ റോഡിനെ കുറുകെ കടക്കുന്ന നദി കാഞ്ഞൂർ എന്ന തുരുത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴേക്കൊഴുകുന്ന നദി ദക്ഷിണകാശി എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ചേലാമറ്റം|ചേലാമറ്റത്ത്]] എത്തുന്നു.  ഇവിടെ നിന്ന് നദി കിഴക്കോട്ടാണ്‌ ഒഴുകുന്നത്. പെരുമ്പാവൂരിലേക്കൊഴുകുന്ന നദി മുടിക്കൽ എന്ന പ്രദേശത്തെത്തിയശേഷം വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകുന്നു. ഇവിടെ ഇരുകരകളിലുമായി വാഴക്കുളം, കീഴ്മാട്, തിരു‌വൈരാണിക്കുളം എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകുന്ന നദി തോട്ടും‌മുഖം ഭാഗത്ത് വച്ച് പരുന്തുറാഞ്ചി തുരുത്തിന്‌ രൂപം നൽകുന്നു.  ഇതിലെ ഒരു കൈവഴി [[ചൊവ്വര|ചൊവ്വരക്കടുത്ത്]] വച്ച് ആലുവാ തുരുത്തും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് മംഗലപ്പുഴയിൽ ചേരുന്നു. ആലുവാക്കടുത്തെത്തുന്ന പ്രധാന നദി, റെയിൽ പാലത്തിനടുത്തു്‌, ശിവരാത്രി മണപ്പുറത്ത് വച്ച് രണ്ടായി പിരിയുന്നു. കൊച്ചി നഗരത്തിലേയും ആലുവയിലേയും ശുദ്ധജലവിതരണത്തിനായുള്ള പമ്പിങ്ങ് സ്റ്റേഷൻ ഇവിടെയാണ്‌. വലത്തോട്ട് പോകുന്ന ശാഖയെ മംഗലപ്പുഴശാഖ എന്നും ഇടത്തോട്ട് പോകുന്നതിനെ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] ശാഖ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

=== ആലുവാക്കുശേഷം ===
*പെരിയാറിന്റെ [[മംഗലപ്പുഴ]] ശാഖ പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകി [[മംഗലപ്പുഴ]] സെമിനാരിക്കരികിലൂടെ [[മംഗലപ്പുഴ]] പാലവും കടന്ന് [[എളന്തിക്കര]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ വച്ച് [[ചാലക്കുടി പുഴ|ചാലക്കുടിപ്പുഴയുമായി]] സംഗമിക്കുന്നു. നദിക്കരയിൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങൾ [[ചെങ്ങമനാട്]], അടുവാശ്ശേരി, [[കരുമാല്ലൂർ]], കുന്നുകര, [[ആലങ്ങാട്]], തടിക്കടവ്, മാഞ്ഞാലി എന്നിങ്ങനെയാണ്‌. എളന്തിക്കരയിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകുന്ന നദി [[പുത്തൻവേലിക്കര]] യിൽ വച്ച് വീണ്ടും ശാഖകൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്നു. പ്രധാനശാഖ വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറേക്കൊഴുകുകയും [[തൃശ്ശൂർ|തൃശൂരിലെ]] കരുവന്നൂർ നദിയുമായി ചേർന്ന് [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെത്തി]] മുനമ്പത്ത് വച്ച് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിൽ]] പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഗോതുരുത്ത്, ചെറിയ, വലിയ പണിക്കൻ തുരുത്തുകൾ,പഴമ്പിള്ളിതുരുത്ത് എന്നീ ചെറിയ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിച്ചശേഷമാണ്‌ പെരിയാർ അറബിക്കടലിൽ പതിക്കുന്നത്. പുത്തൻവേലിക്കരയിൽ പിരിഞ്ഞ മറ്റു ശാഖകൾ [[വടക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |വടക്കേക്കര]], [[ഏഴിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | ഏഴിക്കര]], [[ചിറ്റാട്ടുകര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ചിറ്റാട്ടുകര]], [[മാല്യങ്കര]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി [[ചെറായി]] യിൽ വച്ച് വേമ്പനാട്ടു കായലിൽ സന്ധിക്കുന്നു. 
[[ചിത്രം:Marthandavarma bridge aluva.jpg|thumb|250px|ആലുവയിൽ പെരിയാറിനു കുറുകേയുള്ള പാലങ്ങൾ. വലത്ത് വശത്തുള്ളതാണ്‌ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] പാലം]]
*മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ശാഖ പാലത്തിനടിയിലൂടെ പ്രവഹിച്ച് ഉളിയന്നൂർ ദ്വീപ് സൃഷ്ടിച്ച് കയന്റിക്കരയിൽ വച്ച് കൂടിച്ചേരുന്നു. ഇതിനു ശേഷം വീണ്ടും രണ്ടായി പിരിയുന്ന മർത്താണ്ഡവർമ്മപ്പെരിയാറിന്റെ പ്രധാനശാഖ [[പാതാളം (എറണാകുളം)|പാതാളത്ത്]] എത്തുന്നു. ഉദ്യോഗമണ്ഡലിനടുത്തുകൂടെ ഒഴുകി വരാപ്പുഴയിൽ ചേരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ശാഖ അബുതുരുത്ത്, എടമുള തുരുത്ത് എന്നിവയുണ്ടാക്കിയശേഷം മുട്ടർപുഴ എന്ന പേരിൽ കളമശ്ശേരിയിലൂടെ മഞ്ഞുമ്മൽ വഴി ഒഴുകുന്നു. [[എല്ലൂർ|ഏലൂരിൽ]] വച്ച് ഇത് വരാപ്പുഴയിൽ  എത്തുന്ന മറ്റേ ശാഖയുമായി ചേരുന്നു.  ഇവിടെ നിന്ന് പലശാഖകളായി പിരിഞ്ഞ് കടമക്കുടി, മുളവുകാട്, [[കോതാട്]], എന്നീ ദ്വീപുകൾ പിന്നിട്ട് കൊച്ചി നഗരാതിർത്തിയിൽ ചിറ്റൂർ വച്ച് വേമ്പനാട്ട് കായലിൽ പതിക്കുന്നു. ഏലൂർ മുതൽ വേമ്പനാട്ടുകായൽ വരെ നദിക്ക് കായലിന്റെ സ്വഭാവമാണുള്ളത്.
[[ചിത്രം:Periyar branches.jpg|thumb|250px|പെരിയാർ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] പാലത്തിനു താഴെ  രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് ഉളിയന്നൂർ ദ്വീപ് ഉണ്ടാക്കുന്നു. നേരെ കാണുന്നത് [[ഉളിയന്നൂർ]] ആണ്‌ ]]
[[ചിത്രം:ആലുവാപ്പുഴ.JPG|thumb|250px|പെരിയാർ, ആലുവാ മണപ്പുറത്തു നിന്നുള്ള ദൃശ്യം ]]

== പെരിയാറിന്റെ ഉപയോഗങ്ങൾ ==
കേരളത്തിൽ 44 നദികളിലും വച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത് പെരിയാറ്റിനെയാണ്. ഗാർഹികം, വൈദ്യുതി, മത്സ്യബന്ധനം, തീർത്ഥാടനം, ജലസേചനം, മണൽഖനനം, കുടിവെള്ളം, ഉൾനാടൻ ഗതാഗതം, വ്യാവസായീകം, വിനോദസഞ്ചാരം എന്നിങ്ങനെ ബഹുമുഖങ്ങളായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസമേകുന്നു. പെരിയാർ തീരത്ത് ഒരു കോർപ്പറേഷനും 4 മുനിസിപ്പാലിറ്റികളും 42 പഞ്ചായത്തുകളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. എല്ലാ ഭരണകേന്ദ്രങ്ങളും പെരിയാറിന്റെ  ജലസമ്പത്തിനെ ഗണ്യമായ തോതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്. 
=== ഊർജ്ജോത്പാദനം ===
കേരള സംസ്ഥാനത്തെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുടെ മൊത്തം ശേഷിയുടെ മുഖ്യപങ്കും പെരിയാറിലെ ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. 9 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾക്കായി 13 അണക്കെട്ടുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
==== ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി
! പൂർത്തിയാക്കിയ വർഷം
! സ്ഥാപ്തശേഷി മെഗാവാട്ട്
! ഉത്പാദനം മെഗാവാട്ട്
|-
| [[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1946
| 37.5
| 32.5
|-
| [[ശെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1957
| 48.0
| 20.8
|-
|[[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1963
| 30.0
| 17.0
|-
|[[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1961
| 45.0
| 27.0
|-
| [[ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1976
| 780.0
| 273.70
|-
| *[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 1985
| 75.0
| 36.5
|-
| [[കുണ്ടല ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 
| 
| 
|-
| [[മാട്ടുപെട്ടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 
| 
| 
|-
| [[ചെറുതോണി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി]]
| 
| 
| 
|}

=== ജലസേചനം ===
[[ചിത്രം:Periyar lift irrigation kadungallur.jpg|thumb|250px| കടുങ്ങല്ലൂരിലെ ലിഫ്റ്റ് ഇറിഗേഷൻ പമ്പിങ്ങ് സ്റ്റേഷൻ]]
പെരിയാർ തീരത്തുള്ള തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനപ്രദേശത്തെ കൃഷി ആവശ്യങ്ങൾക്കും പെരിയാറ്റിൽ നിന്നാണ്‌ ജലം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നത്. ജലസേചനത്തിനായി പെരിയാറ്റിൽ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പദ്ധതിയാണ്‌ [[ഭൂതത്താൻകെട്ട്]] പ്രദേശത്ത് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള പെരിയാർ വാലി ഇറിഗേഷൻ പ്രൊജക്റ്റ്. പി.വി.ഐ.പി. ജലസംഭരണിക്ക് 210 മീറ്ററോളം നീളവും 11 മീറ്റർ ഉയരവുമുണ്ട്. ഇതിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം ഏകദേശം 3048 ച.കി.മീ. ആണ്‌. ഈ പദ്ധതികൊണ്ട് 32800 ഹെക്റ്റർ പ്രദേശത്ത് മുണ്ടകൻ കൃഷിക്കും അത്രതന്നെ വിരിപ്പു കൃഷിക്കും 20000 ഹെക്റ്റർ സ്ഥലത്തെ പുഞ്ചകൃഷിക്കും ജലസേചനം നടത്താനാണ്‌ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും ഇതിന്റെ പകുതി പോലും നടന്നിട്ടില്ല എന്നാണ്‌ രേഖകൾ. ആവശ്യത്തിന്‌ ജലം ലഭിക്കാത്തതും കനാൽ ശൃംഖല പൂർത്തിയാകാത്തതുമാണ്‌ കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്. കനാലുകൾ പൂർത്തിയായ ആലുവ, കാക്കനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ 2005 വരെ ജലം എത്തിയിരുന്നില്ല. മറ്റു പ്രദേശങ്ങളായ കുന്നത്തുനാട്, കോതമംഗലം, കണയന്നൂർ, കടുങ്ങല്ലൂർ താലൂക്കുകൾ പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. (കടുങ്ങല്ലൂർ താലൂക്കിലേക്ക് ജലം കൊണ്ടുപോകുന്ന ലിഫ്റ്റ് ഇറിഗേഷൻ പമ്പ് ഹൗസും കനാലും ചിത്രത്തിൽ കാണാം) ഇത് ഈ മേഖലയിലെ കുടിവെള്ളക്ഷാമം ഗണ്യമായി പരിഹരിക്കുന്നുണ്ട്. അമ്പലമുകൾ വ്യവസായ മേഖലയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ജലം  പെരിയാർ വാലി പ്രൊജക്റ്റിൽ നിന്നാണ്‌ എത്തുന്നത്. 17.7 ദശലക്ഷം ഘന മീറ്റർ ജലമാണ്‌ ഇതിനായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത്.
==== കാലടി മൈനർ ഇറിഗേഷൻ പദ്ധതിയിലെ ചില വിവരങ്ങൾ ====
[[ചിത്രം:Periyar starting.jpg|thumb|250px| മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ബഹിർഗമിക്കുന്ന പെരിയാർ]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! പദ്ധതികൾ
! മോട്ടോർ&lt;br /&gt;കു.ശക്തി
! എണ്ണം
! ഉയർന്ന കു.ശ. &lt;br /&gt;ഉള്ളത്
! എണ്ണം
|-
| [[കാലടി]]
| 40
| 1
| 90
| 1
|-
| [[വാഴക്കുളം]]
| 45
| 4
| 100
| 3
|-
| [[ചൊവ്വര]]
| 50
| 1
| 110
| 2
|-
| [[ആലുവ]]
| 60
| 2
| 120
| 3
|-
| [[മുപ്പത്തടം]]
| 75
| 9
| 135
| 1
|-
| [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]]
| 80
| 6
| 161
| 1
|}

=== വ്യവസായങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:ഏറണാകുളം ജില്ലയിലെ കോതമംഗലത്തിനടുത്തുള്ള ഭുതത്താൻ കെട്ട് ഡാം.jpg|ലഘുചിത്രം|ഭൂതത്താൻ കെട്ട് അണക്കെട്ട് ]]
പെരിയാറുമായി നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന 250ഓളം വ്യവസായശാലകൾ അതിന്റെ തീരത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സുലഭമായ ശുദ്ധജലത്തിനന്റെ ലഭ്യതയും വൈദ്യുതി നേരിട്ട് ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് ലഭിക്കാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങളും ഉള്ളതിനാല് [[തിരുവിതാംകൂർ]] ദിവാനായിരുന്ന സർ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരുടെ]] മേൽ നോട്ടത്തിൽ തന്നെ വ്യവസായശാലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. വ്യവസായശാലകൾക്ക് വേണ്ട അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ [[കൊച്ചി]] തുറമുഖത്തു നിന്ന് പെരിയാറ്റിലൂടെ എളുപ്പം എത്തിക്കാൻ സാധിക്കും എന്നതും ഉത്പാദനത്തിനുശേഷം ഉണ്ടാകുന്ന മലിനജലം നേരിട്ട് പുഴയിലേക്ക് ഒഴുക്കിക്കളയാൻ സൗകര്യമുള്ളതും കൊണ്ടാണ്‌ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ [[ഉദ്യോഗമണ്ഡൽ]] ഭാഗത്ത് വ്യവസായങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. എന്നാൽ ഇന്ന് ഈ സ്ഥിതിക്ക് മാറ്റം വന്നിട്ടുണ്ട്. മലിന ജലം പെരിയാറ്റിലേക്ക് ഒഴുക്കുന്നതിന്‌ മുൻപ് ശുദ്ധീകരണം നടത്തേണ്ടതായുണ്ട്.

[[1943]]-ലാണ്‌ ആദ്യമായി വ്യവസായമേഖലയിൽ വ്യവസായശാല തുടങ്ങുന്നത്. ഇന്ത്യൻ അലൂമിനിയം കമ്പനിയായിരുന്നു അത്. പിന്നീട് ട്രാവങ്കൂർ കെമിക്കൽസ് മാനുഫാക്ചറിങ്ങ് കമ്പനി, [[എഫ്.എ.സി.ടി.]], [[ട്രാവങ്കൂർ റയോൺസ്]], [[ഇന്ത്യൻ റെയർ എർത്ത്]], [[എച്ച്.ഏ.എൽ]]., [[ബിനാനി സിങ്ക്]], പെരിയാർ കെമിക്കൽസ്, യുണൈറ്റഡ് കാറ്റലിസ്റ്റ് എന്നീ വൻ വ്യവസായസം‌രംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടകാലത്ത് വ്യവസായശാലകൾക്കാവശ്യമായ എല്ലാ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളും പെരിയാറ്റിലൂടെയാണ്‌ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നത്. [[എഫ്.എ.സി.ടി.]] ക്കു വേണ്ട പ്രൊഡൂസർ ഗ്യാസിനുള്ള വിറകും പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് എത്തിച്ചിരുന്നത് പെരിയാർ വഴിയായിരുന്നു. 

എന്നാൽ വിവിധകാരണങ്ങളാലും അണക്കെട്ടുകളാലും പെരിയാറ്റിലെ നീരൊഴുക്കു കുറയുകയും വ്യവസായത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമായ മലിനജലം കലരുന്നതിനാലും ഒരു കാലത്ത് സംശുദ്ധമായ പെരിയാറ്റിലെ ജലം ഇന്ന് കൂടുതൽ മലിനീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പെരിയാറ്റിൽ നിന്ന് പ്രതിദിനം 180 ദശലക്ഷം ലിറ്റർ ജലം ഈ വ്യവസായ ശാലകൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട് എന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.

=== മത്സ്യബന്ധനം ===
പെരിയാറ്റിൽ വിവിധയിനം മത്സ്യങ്ങൾ സുലഭമായുണ്ടായിരുന്നു. 36 ഇനം മത്സ്യങ്ങൾ ഇവിടെ സമൃദ്ധമായിരുന്നതഅയി രേഖകൾ ഉണ്ട്. പൂളാൻ, ബ്രാൽ, വട്ടോൻ, കൂരി, വാള, കരിമീൻ, മീഴി, കറൂപ്പ്, പരൽ, കോലാൻ, ആരൽ എന്നിവ അവയിൽ ചിലതുമാത്രം. പെരിയാറ്റിന്റെ മംഗലപ്പുഴ ശാഖയിൽ കടലുമായി ചേരുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ നിരവധി [[ചീനവല|ചീനവലകൾ]] സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ വഞ്ചിയും വലയും ഉപയോഗിച്ചുള്ള മത്സ്യബന്ധനവും ഉണ്ട്. മാള, കൃഷ്ണൻ കോട്ട ഭാഗങ്ങളിൽ പെരിയാറ്റിലെ വെള്ളം ചിറകളിൽ കെട്ടി നിർത്തി (ചെമ്മീൻ കെട്ട്) ചെമ്മീൻ വളർത്തുകേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനേകം കുടുംബങ്ങൾ പെരിയാറ്റിലെ മത്സ്യബന്ധനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ജീവിക്കുന്നത്. ചിലയിനം മത്സ്യങ്ങൾ പ്രജനനത്തിനായി പെരിയാറ്റിലെ ശുദ്ധജലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ രൂക്ഷമായ മലിനീകരണം നിമിത്തം അവയുടെ നിലനില്പിനു തന്നെ ഭീഷണിയുണ്ട്. കൃഷിയിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ചോരുന്ന കീടനാശിനിമൂലവും മത്സ്യസമ്പത്തിനു ഗണ്യമായ കുറവ് വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.

=== മണൽഖനനം ===
ഉദ്ദേശം 55000 ടൺ മണൽ പ്രതിദിനം പെരിയാറ്റിലെ വിവിധ കടവുകളിൽ നിന്ന് വാരുന്നതായി കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാവശ്യമായ മണലിനു വേണ്ടി പെരിയാറിനെ നിർലോഭം ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു. മണൽ ഖനനവുമായി നേരിട്ടും അല്ലാതെയും പ്രവർത്തിക്കുന്ന വൻ ശൃംഖല തന്നെ പെരിയാറിനോട് ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. മണൽവാരൽ തൊഴിലാളികൾ, മണൽ ലോറി ജീവനക്കാർ, കയറ്റിറക്കു തൊഴിലാളികൾ, നിർമ്മാണ മേഖലയിൽ പ്രവത്തിക്കുന്നവർ എന്നിവർക്ക് പെരിയാറ്റിലെ മണലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. റിവർ മാനേജ്മെൻറ് ഫണ്ടെന്ന പേരിൽ മണൽ വാരലിൽ നിന്ന് കോടിക്കണക്കിനു രൂപ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പെരിയാറിൽ നിന്നുള്ള അനധികൃത മണൽ ഖനനം ഒരു പ്രധാന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമാണ്. പെരിയാറിൽ നിന്ന് ഖനനം ചെയ്യപ്പെടുന്ന മണലിൻ്റെ അളവ് നദിയുടെ പാരിസ്ഥിതിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് കോട്ടംതട്ടാതെ  ഖനനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന യഥാർത്ഥ അളവിൻ്റെ 30 ഇരട്ടിയെങ്കിലും ഉണ്ടെന്ന് പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;SandminingHindu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cms-office-okayed-ghats-for-sand-mining-against-cess-advice/article5205106.ece|title=CM's office okayed ghats for sand mining against CESS advice|access-date=6 October 2013|year=2013|work=The Hindu|location=India}}&lt;/ref&gt; പെരിയാർ നദീതടത്തിൽ, ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമി മേഖലയിൽ കര മണൽ ഖനനവും വ്യാപകമാണ്. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മണൽ ഖനനം നദീതട പരിസ്ഥിതിക്ക് ഗുരുതരമായ പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;SandminingShodh&quot;&gt;{{cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/8987/13/13_chapter%209.pdf|title=Environmental impact of sand mining: a case study in the river catchments of Vembanad lake, Southwest India|year=2008|publisher=Cochin University of Science and Technology|location=India|pages=202–203|author=Sreebha S}}&lt;/ref&gt;
[[ചിത്രം:താന്തോണിപ്പുഴ.JPG|thumb|250px|പെരിയാറിന്റെ കൈവഴി കരുമാല്ലൂർ പഞ്ചായത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. താന്തോണിപ്പുഴ ]]

=== ജലഗതാഗതം ===
വളരെ ചെലവു കുറഞ്ഞതും മെച്ചപ്പെട്ടതുമായ ഗതാഗതമായ ജലഗതാഗതത്തിനു വളരെ യോജിച്ചതാണ് പെരിയാറും പോഷക നദികളും,. തോടുകൾ അനവധി അപ്രത്യക്ഷമായെങ്കിലും ഇന്നും ജലഗതാഗതം സുസാധ്യമാണ്. ഓഞ്ഞിത്തോട്, ചെങ്ങൽത്തോട്, തോലൻ കുത്തിയതോട്, പ്ലാങ്കുടിത്തോട്, മാന്തോട്, പൂപ്പാനിത്തോട് തുടങ്ങിയവ നികത്തലും കയ്യേറ്റവും മൂലം നികന്നുപോയിരിക്കുന്നു. 

തട്ടേക്കാട്, ഏലൂർ, മാളവന എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജലഗതാഗതത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ജനജീവിതമാണ് നിലവിലുള്ളത്. 
=== വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ ===
വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന വിവിധ കേന്ദ്രങ്ങൾ പെരിയാർ തീരത്തുണ്ട്. വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉള്ളതും പെരിയാർ തീരത്താണ്.
'''പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ'''
[[ചിത്രം:Periyar.jpg|thumb|250px|തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായ [[മലയാറ്റൂർ]] മലയുടെ (ഇടത്) അടിവാരത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പെരിയാർ- താൽകാലികമായി കെട്ടിയ പാലം കാണാം-കോടനാട് നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]

# [[തേക്കടി]] 
# [[മൂന്നാർ]]
# [[പീരുമേട്]]
# [[ഇടുക്കി]]
# [[ഭൂതത്താൻകെട്ട്]] 
# [[മലയാറ്റൂർ]]
# [[കാലടി]]
# [[തട്ടേക്കാട്]] 
# [[കോടനാട്]]
# [[ആലുവ മണപ്പുറം]]
# [[തിരുവൈരാണിക്കുളം]] 
# [[കോട്ടയിൽ കോവിലകം]] 
# [[ഉളിയന്നൂർ]] 
# [[ചേലാമറ്റം]] 

'''വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ'''

# [[ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക്]] 
# [[പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവ്]] 
# [[ഇടുക്കി വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം]] 
# [[ചിന്നാർ വന്യമൃഗ സം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രം]]
# [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ പാർക്ക്]]
# [[തട്ടേക്കാട് പക്ഷി സങ്കേതം]]

=== ജലസംഭരണികൾ ===
കേരളത്തിലെ പെരിയാർ തടത്തിലെ പ്രധാന ജലസംഭരണികൾ ഭൂതത്താൻകെട്ട്,&lt;ref name=&quot;periyarirrigation&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrigation.kerala.gov.in/pjt_%26_pgm/Periyar.php|title=Periyar Valley Irrigation Project|publisher=Department of Irrigation, Government of Kerala|access-date=6 November 2013|location=India|archive-date=19 November 2013|archive-url=https://archive.today/20131119041639/http://www.irrigation.kerala.gov.in/pjt_&amp;_pgm/Periyar.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഇടമലയാർ, ലോവർ പെരിയാർ, മാട്ടുപ്പെട്ടി, ആനയിറങ്കൽ, കുണ്ടള, പൊന്മുടി, കല്ലാർകുട്ടി, ഇടുക്കി (ഇടുക്കി, ചെറുതോണി, കുളമാവ് എന്നീ മൂന്ന് അണക്കെട്ടുകളുടെ നിർമ്മാണത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്),&lt;ref name=&quot;KFRI&quot;&gt;{{cite web|url=http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR172.pdf|title=PATTERNS AND PROCESSES OF FISH ASSEMBLAGES IN PERIYAR LAKE VALLEY SYSTEM OF SOUTHERN WESTERN GHATS|year=1999|publisher=Kerala Forest Research Institute|pages=7|access-date=6 November 2013|location=India|archive-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110150332/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR172.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;മുല്ലപ്പെരിയാർ&lt;ref name=&quot;shodhreservoir&quot;&gt;{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2121/10/10_chapter%201.pdf |title=Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala| year=2011|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=7|access-date=6 November 2013|location=India}}&lt;/ref&gt; പെരിയാർ തടത്തിൽ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ വീഴുന്ന അണക്കെട്ടുകൾ അപ്പർ നീരാർ വിയർ, ലോവർ നിരാർ ഡാം എന്നിവയാണ്. പെരിയാറിൻ്റെ കൈവഴിയായ നീരാറിൽ നിന്ന് തൊട്ടടുത്ത ഷോളയാർ തടത്തിലേക്ക് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാൻ ഈ അണക്കെട്ടുകൾ സഹായിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;indwrispap&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;indwrispap2&quot;&gt;{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Lower_Nirar_D00884|title=Lower Nirar D00884|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=10 November 2013|location=India|archive-date=2015-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227010039/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Lower_Nirar_D00884|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ജലസേചനം ===
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പെരിയാർ വാലി ജലസേചന പദ്ധതി, പെരിയാർ നദിയുടെ മുതിരപ്പുഴ പോഷകനദിയിൽ പൂർത്തിയായ ഹൈഡൽ പദ്ധതിയിൽ നിന്നുള്ള ടെയിൽ റേസ് ഡിസ്ചാർജ്, കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ് ഹൈഡൽ പദ്ധതി പ്രകാരം ഇടമലയാർ പോഷകനദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ച എണ്ണക്കൽ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നുള്ള നിയന്ത്രിത ജലപ്രവാഹം, പെരിയാർ നദിയുടെ അനിയന്ത്രിതമായ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ള വിശ്വസനീയമായ ഒഴുക്ക് എന്നിവ കനാൽ സംവിധാനത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങളുടെയും ശൃംഖലയിലൂടെ പെരിയാർ നദിയുടെ ഇടതുകരയിൽ കിടക്കുന്ന 32,800 ഹെക്ടർ (81,000 ഏക്കർ) ഭൂമിയിൽ ജലസേചനം നടത്തുന്നതിന് ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നു. ഭൂതത്താൻകെട്ടിലെ പെരിയാർ തടയണയും കനാലുകളുടെ ശൃംഖലയും 3,048 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (1,177 മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ളതാണ് ഈ പദ്ധതി. &lt;ref name=&quot;periyarirrigation&quot;/&gt;

പെരിയാറിന്റെ ഇടതുകരയിലെ ജലസേചനത്തിനു പുറമേ, നദിയുടെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ലവണാംശം കയറുന്നത് തടയുന്നതിനും പെരിയാർ നദിയിലെ നിരവധി ലിഫ്റ്റ് ഇറിഗേഷൻ പദ്ധതികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനും നദിയിലൂടെ കുറഞ്ഞ അളവിൽ വെള്ളം വിതരണം ചെയ്യാനും ഈ പദ്ധതി പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. കുടിവെള്ളത്തിനും വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾക്കുമുള്ള വെള്ളം ഭൂതത്താൻകെട്ട് തടയണയിലെ സംഭരണ ​​ജലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം നിറവേറ്റുന്നു.

=== അന്തർ-തടനീർ കൈമാറ്റം ===
ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ജല കൈമാറ്റം നടന്ന ആദ്യകാല സംഭവങ്ങളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. ഒരു വശത്ത് ജലത്തിന്റെ ആവശ്യകത നിറവേറ്റുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നദിയുടെ താഴെയുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം മോശമാകാൻ ഇത് കാരണമായി. ഫ്‌ളഷ് ചെയ്യുന്നതിന് ആവശ്യമായ അളവിൽ വെള്ളം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ പെരിയാറിന്റെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ലവണാംശം കലരുന്നതും മലിനീകരണം വ്യാപിക്കുന്നതും മൂലമുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഇടുക്കി പദ്ധതി കാരണം പെരിയാറിൽ നിന്ന് മൂവാറ്റുപുഴ നദിയിലേക്കുള്ള മറ്റൊരു അന്തർ-തട കൈമാറ്റം പെരിയാർ നദിയിലെ താഴ്ന്ന ഭാഗത്തെ ഒഴുക്കിനെ കൂടുതൽ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു.&lt;ref name=&quot;interlinking rivers&quot;&gt;{{cite web|url= http://hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |url-status= dead |archive-date= 30 January 2005 |title=Inter-linking rivers – the Kerala experience|year=2002|access-date=6 September 2012|work= [[The Hindu]] |location=India}}&lt;/ref&gt;

ഭാരതപ്പുഴ, ചാലക്കുടിപ്പുഴ, പെരിയാർ നദീതടങ്ങളിലെ അന്തർ സംസ്ഥാന നദികളിലെ ജലം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനും പങ്കിടുന്നതിനുമായി പറമ്പിക്കുളം ആളിയാർ പദ്ധതി (PAP) കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തു. പെരിയാറിന്റെ പോഷകനദികളായ നിരാർ, ആനമലയാർ എന്നിവ ഈ കരാറിന് കീഴിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;papperiyar&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/revise-water-release-chart-of-pap-experts/article4223058.ece |title=Revise water release chart of PAP: experts|year=2012|work=The Hindu|access-date=21 December 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;PAP കരാറിന്റെ ഭാഗമായി ഈ നദികളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം തൊട്ടടുത്തുള്ള ഷോളയാർ നദീതടത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.&lt;ref name=&quot;indwrispap&quot;&gt;{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563|title=Parambikulam Aliyar (Irrigation) JI02563|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=6 November 2013|location=India|archive-date=2013-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110161040/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

പെരിയാറിന്റെ നദീതടത്തിലെ എല്ലാ വഴിതിരിച്ചുവിടലുകളും കാരണം, അതിന്റെ ശരാശരി ഒഴുക്കിന്റെ 22 ശതമാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;interlinking rivers 2&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.indiatogether.org/2003/oct/env-nolink.htm |title=Interlinking? No, thanks |year=2003|publisher=India Together|access-date=16 September 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;
{{wide image|Bhoothathankettu Panorama.JPG|1400px|Periyar Barrage, Bhoothathankettu  }}

== പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യം ==
മുല്ലപ്പെരിയാർ ജലസംഭരണിക്ക് തെക്ക്, പെരിയാർ നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്ത്, പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിനുള്ളിൽ ഏകദേശം 350 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (140 മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു സംരക്ഷിത,  മഴക്കാടുകൾ ഉണ്ട്. ഈ മഴക്കാടുകൾ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഗുഡരക്കൽ വനമേഖലയ്ക്കുള്ളിലെ പമ്പാ തടത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും ഗുഡരക്കൽ നിരയ്ക്ക് അപ്പുറം തെക്കോട്ട് അച്ചൻകോവിൽ ഡിവിഷനിലെ വനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏകദേശം 600 മുതൽ 700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (230 മുതൽ 270 മൈൽ) വരെ തടസ്സമില്ലാത്ത ഈർപ്പമുള്ള നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ ഈ മുഴുവൻ പ്രദേശത്തും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. &lt;ref name=&quot;Periyar foundation&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.periyarfoundation.org/pdf/GoodrickalRBA.pdf|title=The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)|year=2006|pages=6|access-date= 4 November 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;  പെരിയാറിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തുള്ള വനങ്ങൾ മിക്കവാറും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്തവയാണ്, കൂടാതെ പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥത കുറഞ്ഞ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.&lt;ref name=&quot;KFRI-RR024&quot;&gt;{{cite web|url=http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR024.pdf|title=An Ecological Study in Periyar Tiger Reserve with special reference to wildlife|year=1985|publisher=Kerala Forest Research Institute|pages=21|access-date=4 November 2012|location=India|archive-date=2024-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217192306/https://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR024.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Thattekkad Bird.jpg|thumb|300px|Thattekad Bird Sanctuary is an evergreen low-land forest located between the branches of Periyar River]]

പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം (PTR) ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പാരിസ്ഥിതികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. റിസർവിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ വളരെ സമ്പന്നവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏകദേശം 3,800 ഇനം ആൻജിയോസ്‌പെർമുകളിൽ 1,966 എണ്ണം റിസർവിനുള്ളിൽ നിന്നാണ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. PTR-ന് സമാനമായ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ മറ്റൊരിടത്തും ഇത്രയും വലിയ ടാക്‌സകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇതിനുപുറമെ, റിസർവിൽ ഏകദേശം 323 ഇനം പക്ഷികളും 38 ഇനം മത്സ്യങ്ങളും 44 ഇനം ഉരഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Thattekad&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.periyartigerreserve.org/admin/resources/doc/Birds%20of%20PeriyarBirds%20periyar%20Indian%20Forester.pdf|title=Status and distribution of birds in Periyar Tiger Reserve, Kerala, India |publisher=The Indian Forester|pages=144–145|access-date=5 November 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;

പെരിയാർ പീഠഭൂമി പ്രോജക്ട് എലിഫന്റ് റിസർവ് 10-ന്റെ ഭാഗമാണ്. അതിൽ അഗസ്ത്യമല-മഹേന്ദ്രഗിരി കുന്നുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. എലിഫന്റ് റിസർവ് 10-ന്റെ പെരിയാർ പീഠഭൂമി ഭാഗത്തെ ഭൂപ്രകൃതി ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും കേടുപാടുകൾ കൂടാതെയുള്ള ആനകളുടെ ശ്രേണി നിലനിർത്തുന്നു. ഈ പ്രദേശത്ത് ഏകദേശം 2,000 ആനകൾ ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ഈ ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ദീർഘകാല സംരക്ഷണത്തിനുള്ള സാധ്യതയുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഈ ജനസംഖ്യ ജനിതകപരമായി കൂടുതൽ വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ഘട്ടുകളുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള വളരെ വലിയ ആനകളുടെ എണ്ണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തവുമാണ്. ഈ പ്രദേശം അതിന്റെ സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. മറുവശത്ത്, വാണിജ്യ തോട്ടങ്ങൾ, ജലവൈദ്യുത, ​​ജലസേചന പദ്ധതികൾ, ആനകളുടെ സഞ്ചാരത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മറ്റ് അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഈ ഭൂപ്രകൃതി സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;Thattekad2&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.asiannature.org/sites/default/files/Conservation%20of%20the%20Periyar-Agasthyamalai%20-%20Summary%20data%20sets.pdf|title=Conservation of the Periyar-Agasthyamalai Corridor in the Southern Western Ghats |publisher=Asian Nature Conservation Foundation|pages=27|location=India}}&lt;/ref&gt;

ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളിലൊന്നായ [[തട്ടേക്കാട് പക്ഷിസങ്കേതം]], പെരിയാർ നദിയുടെ ശാഖകൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു നിത്യഹരിത താഴ്ന്ന പ്രദേശ വനമാണ്. സമ്പന്നവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ പക്ഷിസങ്കേതമാണിത്. വന പക്ഷികളും ജല പക്ഷികളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഇനം പക്ഷികൾ ഈ സങ്കേതത്തിൽ സന്ദർശനം നടത്തുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ഡോ. സലിം അലി]] ഒരിക്കൽ കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 60 കിലോമീറ്റർ (37 മൈൽ) വടക്കുകിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 25 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (10 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ ചെറിയ പക്ഷിസങ്കേതത്തെ &quot;ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ പക്ഷി ആവാസ കേന്ദ്രം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Thattekad3&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.hindu.com/mag/2006/05/28/stories/2006052800100200.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20130101194811/http://www.hindu.com/mag/2006/05/28/stories/2006052800100200.htm|url-status= dead|archive-date= 1 January 2013|title=Inside a magical rainforest |access-date=4 November 2012|work= [[The Hindu]]|location=India}}&lt;/ref&gt;

വേമ്പനാട് തടാകത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ആറ് പ്രധാന നദികളിൽ ഒന്നാണ് പെരിയാർ. തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനും സുസ്ഥിര ഉപയോഗത്തിനുമായി റാംസർ കൺവെൻഷൻ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ വേമ്പനാട് കോൾ തണ്ണീർത്തടം ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Ramsar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ramsar.org/sitelist.pdf |title=The List of Wetlands of International Importance |work=The Hindu |pages=18 |access-date=4 November 2012 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102104335/http://www.ramsar.org/sitelist.pdf |archive-date=2 January 2008 }}&lt;/ref&gt;  20,000-ത്തിലധികം ജലപക്ഷികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ജലപക്ഷികളുടെ സംഖ്യയാണിത്.

==മലിനീകരണം==
ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും അധികം മലിനീകരണം സംഭവിക്കുന്ന പുഴകളിൽ ഒന്നാണ് പെരിയാർ.&lt;ref name=pollution1&gt;{{cite book|title=റിവർ ബേസിൻ മാനേജ്മെന്റ് VII|last=സി.എ|first=ബ്രെബ്ബിയ|url=http://books.google.com.sa/books?id=Zi-kR0r5b7cC&amp;pg=PA388&amp;dq=periyar+river&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=5D2KUrKnG9DT7AapoICYDg&amp;safe=on&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=periyar%20river&amp;f=false|publisher=ഡബ്ല്യു.ഐ.ടി. പ്രസ്സ്|isbn=978-1845647124|year=2013|page=389}}&lt;/ref&gt; തമിഴ്നാട്ടിൽ വെച്ചും കേരളത്തിൽ വെച്ചും പെരിയാറിന് മലിനീകരണം സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ പ്രധാനമായും ഏലൂർ മുതൽ എടയാർ വരെയുള്ള ഭാഗത്താണ്. തമിഴ്നാട്ടിൽ വച്ച് പെരിയാർ തടാകം മുതൽ  തേനിയിലെ അരമനൈപുതൂർ ഉള്ള അതിന്റെ സംഗമം വരെയുമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = Pollution in the river periyar mullai periyar and its impacts
| last = Sivasubramani
| first = R
| publisher = 
| year = 2006
| isbn = 
| location = 
| pages = 
}}&lt;/ref&gt;പെരിയാറിന്റെ താഴേക്കുള്ള പാച്ചിലിൽ അത് വ്യവസായിക നഗരമായ ആലുവയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ധാരാളമായി മലിനീകരണപ്രശ്നം നേരിടുന്നു. ഏലൂർ ഭാഗത്തുള്ള വ്യവസായങ്ങൾ തങ്ങളുടെ മാലിന്യങ്ങൾ തള്ളുന്നത് പെരിയാറിലേക്കാണ്. തൻമൂലം ഇവിടം വളരെക്കാലങ്ങളായി ജലം മലിനമായാണ് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അനുവദിക്കപ്പെട്ടതിലും അധികം അളവിലായി വിവിധതരം രാസവസ്തുക്കൾ ഈ ഭാഗത്ത് പെരിയാറിലുള്ളതായി പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;http://www.kochipost.com/2016/08/08/save-kochi-we-need-to-protect-the-periyar-so-that-kochi-can-get-clean-drinking-water/&lt;/ref&gt; ഇവിടെ സാധാരണയായി മത്സ്യങ്ങൾ ചത്തുപൊങ്ങുന്നതും, ജലത്തിനു നിറം മാറ്റം അനുഭവപ്പെടുന്നതും സാധാരണയാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenpeace.org/india/campaigns/toxics-free-future/toxic-hotspots/eloor-kerala/history-and-chronology |title=പെരിയാർ മലിനീകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം - ഗ്രീൻപീസ് ഇന്ത്യ |access-date=2012-04-11 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502085220/http://www.greenpeace.org/india/campaigns/toxics-free-future/toxic-hotspots/eloor-kerala/history-and-chronology |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.kerenvis.nic.in/files/water-quality/periyar.pdf പെരിയാർ നദി, അദ്ധ്യായം രണ്ട്, കേരള സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിൽ ഫോർ സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജി]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ഇതു കൂടാതെ വണ്ടിപ്പെരിയാറിലെത്തുമ്പോൾ പെരിയാർ തദ്ദേശവാസികളുടെ അശ്രദ്ധ മൂലവും മലിനീകരണം നേരിടുന്നുണ്ട്. നെല്ലിമല മുതൽ കക്കികവല വരെയുള്ള സ്ഥലത്ത് തെരുവോരത്ത് താമസിക്കുന്ന ആളുകൾ അവരുടെ ശൗചാലയങ്ങൾ തുറന്നുവെച്ചിരിക്കുന്നത് പെരിയാർ നദിയിലേക്കാണ്. &lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.com/news/71368/110422 മാധ്യമം ദിനപത്രം - വണ്ടിപ്പെരിയാറിലെ നദി മലിനീകരണം ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ശേഖരിച്ച തീയതി 22 ഏപ്രിൽ 2011&lt;/ref&gt;

== മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യം ==

പെരിയാറിന്റെ തീരത്ത് മതപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ള നിരവധി സ്ഥലങ്ങളുണ്ട്. ആലുവയിലെ പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്താണ് പ്രശസ്തമായ ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;KerGreenhills&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kerala-green-hills.com/aluva-sivaratri-fair.html|title=Kerala: Festivals and Fairs|access-date=5 November 2013|location=India}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;മലയാള കലണ്ടറിലെ കുംഭമാസത്തിലെ ശിവരാത്രി ദിനത്തിലാണ് ക്ഷേത്രോത്സവം നടത്തുന്നത്. പെരിയാർ നദിയുടെ മണൽത്തീരത്തുള്ള ശിവക്ഷേത്രം എല്ലാ വർഷവും മഹാശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ ഭക്തരെക്കൊണ്ട് തിങ്ങിനിറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;Thiruvair&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thiruvairanikkulamtemple.org/index.php/home/local_temple|title=Thiruvairanikkulam Temple|access-date=5 November 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;

പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പട്ടണമാണ് കാലടി. അദ്വൈത വേദാന്ത സിദ്ധാന്തം ഏകീകരിച്ച ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തകനായ ശ്രീ ആദിശങ്കരന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണിത്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ അന്നത്തെ ശൃംഗേരിയിലെ ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയതിനും 1910-ൽ ശ്രീ ആദിശങ്കരന് ഒരു ക്ഷേത്രം സമർപ്പിച്ചതിനുശേഷവുമാണ് കാലടി ഇന്ത്യയുടെ ആത്മീയ ഭൂപടത്തിൽ ഇടം നേടാൻ തുടങ്ങിയത്.&lt;ref name=&quot;Sharadapeetham&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sringeri.net/branches/kerala/kalady|title=Sri Sri Jagadguru Shankaracharya Mahasamsthanam Dakshinamnaya Sri Sharada Peetham, Sringeri|access-date=5 November 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;

കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 52 ​​കിലോമീറ്റർ (32 മൈൽ) അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മലയാറ്റൂർ പള്ളി 609 മീറ്റർ (1,998 അടി) ഉയരമുള്ള മലയാറ്റൂർ കുന്നിൻ മുകളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ ദേവാലയത്തിൽ പ്രാർത്ഥന നടത്തിയിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന സെന്റ് തോമസിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പള്ളിയാണിത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്രിസ്ത്യൻ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് കേരളത്തിൽ നിന്ന് മാത്രമല്ല, അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളം ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്നു. പെരിയാർ (നദി) ഭാഗികമായി ചുറ്റപ്പെട്ട പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഒരു പച്ച കുന്നായ കുരിശുമുടിയിലാണ് ഈ പ്രശസ്തമായ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Malayattoorchurch&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.malayattoorkurisumudy.in/|title=Malayattoor Church|access-date=5 November 2013|location=India}}&lt;/ref&gt; പള്ളിയിൽ സെന്റ് തോമസിന്റെ ഒരു ജീവസ്സുറ്റ പ്രതിമയും ഒരു പാറയിൽ അപ്പോസ്തലന്റെ പാദമുദ്രയും ഉണ്ട്. ഈ ദേവാലയത്തിന് ഇപ്പോൾ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായി അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== ബണ്ടുകൾ ==
വേനൽക്കാലത്തു പെരിയാറിൽ ഉപ്പുവെള്ളം കയറുന്നതു നിയന്ത്രിക്കാൻ പാതാളത്ത് ഒരു സ്ഥിരം ബണ്ടും കരുമാല്ലൂർ പുറപ്പള്ളിക്കാവിൽ ഒരു താൽകാലിക ബണ്ടും ഉണ്ട്.
== പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ ==
=== മലിനീകരണം ===
പെരിയാറിന്റെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ വളരെയധികം മലിനീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഏലൂർ വ്യവസായ മേഖലയിലെ വ്യവസായങ്ങൾ മാലിന്യം നദിയിലേക്ക് പുറന്തള്ളുന്നു. ഗ്രീൻപീസ് ഇന്ത്യ താഴത്തെ പെരിയാറിനെ &quot;വിഷവസ്തുക്കളുടെ ഒരു മാലിന്യക്കൂമ്പാരം&quot; എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. അതിൽ ഡിഡിടി, എൻഡോസൾഫാൻ, ഹെക്സ, ട്രിവാലന്റ് ക്രോമിയം, ലെഡ്, സയനൈഡ്, ബിഎച്ച്സി തുടങ്ങിയ മാരകമായ വിഷങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenpeace.org/india/campaigns/toxics-free-future/toxic-hotspots/eloor-kerala/history-and-chronology |title=Greenpeace India |access-date=3 November 2007 |archive-date=2 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502085220/http://www.greenpeace.org/india/campaigns/toxics-free-future/toxic-hotspots/eloor-kerala/history-and-chronology |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kerenvis.nic.in/files/water-quality/periyar.pdf Periyar River Basin, Chapter 2, Environmental Program on Water Quality, Kerala State Council for Science, Technology and Environment]&lt;/ref&gt;നദീതടത്തിൽ ലെഡ്, കാഡ്മിയം, മെർക്കുറി, ക്രോമിയം, നിക്കൽ, കൊബാൾട്ട്, സിങ്ക് തുടങ്ങിയ ഘനലോഹങ്ങളുടെ നിക്ഷേപമുണ്ടെന്നും നദിയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ നിരവധി നിർജ്ജീവ മേഖലകളുണ്ടെന്നും നിരവധി പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏലൂർ-എടയാർ മേഖലയിലെ വ്യാവസായിക യൂണിറ്റുകളിൽ നിന്ന് പൂജ്യം മാലിന്യം പുറന്തള്ളുന്നതും കമ്പനികളിൽ നിന്ന് പൂജ്യം പുറന്തള്ളുന്നതും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാന ശുപാർശകളിൽ ചിലത്. നദിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെയും മലിനീകരണം മത്സ്യബന്ധനം, കൃഷി എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള പരമ്പരാഗത തൊഴിലുകളെ ഏതാണ്ട് ഇല്ലാതാക്കി.&lt;ref name=&quot;DecChron&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.deccanchronicle.com/130520/news-current-affairs/article/save-river-campaign-set-engulf-kerala|archive-url= https://web.archive.org/web/20130811235503/http://www.deccanchronicle.com/130520/news-current-affairs/article/save-river-campaign-set-engulf-kerala|url-status= dead|archive-date= 11 August 2013|title=Save river campaign set to engulf Kerala|year=2013|publisher=The Deccan Chronicle|access-date=20 May 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;
=== നിയമവിരുദ്ധ മണൽ ഖനനം ===
[[File:Periyar.jpg|thumb|250px| മണൽ ഖനനം]]
പെരിയാറിൽ നിന്നുള്ള അനധികൃത മണൽ ഖനനം മറ്റൊരു പ്രധാന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമാണ്. പെരിയാറിൽ നിന്ന് ഖനനം ചെയ്യുന്ന മണലിന്റെ അളവ് നദിയുടെ പരിസ്ഥിതി വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് കേടുപാടുകൾ വരുത്താതെ നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന യഥാർത്ഥ അളവിന്റെ 30 ഇരട്ടിയാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;SandminingHindu&quot;/&gt; പെരിയാർ നദീതടത്തിൽ, ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമി മേഖലയിൽ കര മണൽ ഖനനം വ്യാപകമാണ്. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മണൽ ഖനനം നദീതട പരിസ്ഥിതിയിൽ ഗുരുതരമായ പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;SandminingShodh&quot;/&gt;

=== പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ===

1992 മുതൽ പ്രശസ്ത പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനായ പ്രൊഫ. എസ്. സീതാരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വനവൽക്കരണ പരിപാടികളിലൂടെ ആലുവ ശിവരാത്രി മണപ്പുറത്ത് (മണൽത്തിട്ട) പെരിയാർ നദീതീരത്ത് മണ്ണൊലിപ്പ് തടയുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നുവരുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite web|author=Priyadershini S. |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/in-a-green-urban-jungle/article4856943.ece |title=In a green urban jungle |work=The Hindu |date=2013-06-27 |access-date=2013-08-15}}&lt;/ref&gt;സീതാരാമനും മറ്റുള്ളവരും ആരംഭിച്ച ആലുവ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ഫോറം &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |url-status=dead |archive-date=2004-11-29 |title=A crusader for Periyar |date=2002-02-24 |work=[[The Hindu]] |access-date=2013-08-15}}&lt;/ref&gt; നദിയുടെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ അനധികൃത മണൽ ഖനനവും ജലമലിനീകരണവും തടയുന്നതിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== തർക്കം ==

മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിയന്ത്രണവും സുരക്ഷയും അനുബന്ധ പാട്ടക്കരാറിന്റെ സാധുതയും ന്യായയുക്തതയും കേരളവും തമിഴ്‌നാട് സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള തർക്ക വിഷയങ്ങളാണ്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, പെരിയാറിനെ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയായി തരംതിരിക്കണോ വേണ്ടയോ എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ട്. പെരിയാറിന്റെ ഒരു ഭാഗവും തമിഴ്‌നാട്ടിലൂടെ ഒഴുകുന്നതിനാൽ അത് ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയാണെന്ന് കേരളം പറയുന്നു. ഈ നദി കേരളത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലൂടെ ഒഴുകി അറബിക്കടലിൽ ചേരുന്നു. ഈ വസ്തുതകൾ തമിഴ്‌നാട് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും,&lt;ref name=&quot;Timesmullaperiyar&quot;&gt;{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Mullaperiyar-deal-unsustainable-Kerala/articleshow/21495939.cms|title=Mullaperiyar deal unsustainable: Kerala|year=2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|location=India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Janamtvmullaperiyar&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|title=Mullaperiyar pact legally unsustainable, says Kerala; Justifies fixing water level at 136 ft|year=2013|publisher=Janam TV|access-date=31 July 2013|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105152550/http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|archive-date=5 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hindumullaperiyar&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kerala-law-wont-amount-to-usurpation-of-judicial-power/article5019780.ece|title=Kerala: law won't amount to usurpation of judicial power|year=2013|work=the Hindu|access-date=14 August 2013|location=India}}&lt;/ref&gt; പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തമിഴ്‌നാട്ടിലായതിനാൽ അതിനെ അന്തർസംസ്ഥാന നദിയായി കണക്കാക്കണമെന്ന് ഇത് ഖണ്ഡിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;DuraiPeriyar&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-is-an-interstate-river/article2772258.ece?ref=relatedNews|title=Periyar is an inter-State river|year=2013|work=The Hindu|access-date=4 January 2012|location=India}}&lt;/ref&gt;പെരിയാറിന്റെ ഡ്രെയിനേജ് പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലായതിനാൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം അന്തർസംസ്ഥാന നദിയാണെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന 1950-ലെ കേരള ജലസേചന മന്ത്രി വി ആർ കൃഷ്ണയ്യർ ഒപ്പിട്ട ഒരു റിപ്പോർട്ടും ഇത് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Timesmullaperiyar2&quot;&gt;{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|archive-url= https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|url-status= dead|archive-date= 25 August 2013|title=Mullaperiyar dam case: SC reserves order|year=2013|access-date=22 August 2013|work= [[The Times of India]]|location=India}}&lt;/ref&gt; അടിസ്ഥാനപരമായി, നദിയുടെ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കം ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയുടെ നിർവചനത്തിലേക്ക് വരുന്നു, കേരളം നദിയുടെ ഗതി അനുസരിച്ചുള്ള നിർവചനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;Timesmullaperiyar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Janamtvmullaperiyar&quot;/&gt; നദിയുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം അനുസരിച്ചുള്ള നിർവചനത്തെ തമിഴ്‌നാട് അനുകൂലിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;DuraiPeriyar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Timesmullaperiyar2&quot;/&gt;

2014 മെയ് 7-ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധിയിൽ, പെരിയാർ ഉത്ഭവിച്ച് അറബിക്കടലിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കേരളത്തിന്റെ പ്രദേശത്ത് മാത്രമേ കടന്നുപോകുന്നുള്ളൂവെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒരു കരയും പെരിയാർ നദിയോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നില്ലെന്നും തമിഴ്‌നാട് പെരിയാർ നദിയുടെ തീരപ്രദേശമല്ലെന്നും, പെരിയാർ നദീതടത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം തമിഴ്‌നാട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുവെന്ന വസ്തുത നദിയെ അന്തർസംസ്ഥാനമാക്കാൻ പര്യാപ്തമാണെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു.&lt;ref name=&quot;SCverdict2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/outtoday/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala &amp; Anr.|pages=145–147|access-date=2 December 2015}}&lt;/ref&gt;

==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
ചിത്രം:Paniyeli Poru photo 1.jpg|പാണിയേലിപോരു ദൃശ്യം

ചിത്രം:Periyar river at paniyeli.jpg|പാണിയേലി പോരിലെ പെരിയാർ
ചിത്രം:Periyar at paniyeli1.jpg|
ചിത്രം:Paaniyeliporu.jpg |
ചിത്രം:Paaniyeliporu6.jpg|
ചിത്രം:Paaniyeliporu4.jpg |
ചിത്രം:Paniyeliporu2.jpg |
ചിത്രം:Paniyeliporu1.jpg 
ചിത്രം:Paaniyeliporu1.jpg
ചിത്രം:Paaniyeliporu2.jpg
ചിത്രം:Paaniyeliporu.jpg

&lt;/gallery&gt;

==Notes==

{{reflist|group=n}}
== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}} വാഗത്താനം ബ്രിഡ്ജ്

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|Periyar River}}
* [http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/images/Mullaperiyar.pdf  പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല - മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111216084650/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/images/Mullaperiyar.pdf |date=2011-12-16 }}
* [http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2766767.ece പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല - ദ ഹിന്ദുദിനപത്രം]

{{coord|10|10|36|N|76|09|46|E|display=title}}

{{ഭാരത നദികൾ}}
{{ഫലകം:Waters of Kerala}}


[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പെരിയാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അറബിക്കടൽ]]</text>
      <sha1>rvldgsvvkdfqcaao8t0xj7p9ynvwl1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മനഃശാസ്ത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4911</id>
    <revision>
      <id>4665720</id>
      <parentid>4665306</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T03:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48544-36</username>
        <id>222664</id>
      </contributor>
      <origin>4665720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26328" sha1="2n9pmmoy1xfbe7rz9ci7k91jj4jqx47" xml:space="preserve">{{prettyurl|Psychology}}
{{Psychology sidebar}}
{{Science}}
മനുഷ്യന്റെ [[മനസ്സ്]], [[മസ്തിഷ്ക്കം]], [[സ്വഭാവം]] എന്നിവ പ്രതിപാദിക്കുന്ന സൈദ്ധാന്തികവും പ്രായോഗികവുമായ ഒരു വിജ്ഞാന മേഖലയാണ്‌ '''മനഃശാസ്ത്രം'''. വ്യക്തികളുടെ ദൈനംദിന ജീവിത പ്രശ്നങ്ങളും മാനസിക അസ്വസ്ഥതകളുമുൾപ്പെടെ ഒട്ടേറെ മേഖലകളിൽ '''മനഃശാസ്ത്രം''' വെളിച്ചം വീശുന്നു.

മനുഷ്യ പ്രകൃതിയേയും പെരുമാറ്റങ്ങളേയും വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ  മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ  മനഃശാസ്ത്രം ഇതരശാസ്ത്രങ്ങളായ [[സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം]], [[രാഷ്ട്രതന്ത്രം]], [[സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം]] എന്നിവ പോലെ താരതമ്യ പ്രസക്തിയുള്ള ഒരു വിഷയമാണ്. സമാന്തര വിജ്ഞാന ശാഖകളെ പോലെ മനഃശാസ്ത്രത്തിനും, ആധുനികതയുടെ ഭാഗമായി ഇതര ശാസ്ത്ര-മേഖലകളുമായി കൈകോർ‌‍ക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ടെന്നതും വസ്തുതയാണ്‌. ഉദാഹരണത്തിന്‌ മനഃശാസ്ത്രവും, [[നാഡീശാസ്ത്രം|നാഡീശാസ്ത്രവും]] സമന്വയിപ്പിച്ച്‌ [[ന്യൂറോസൈക്കോളജി]] എന്ന് വിഭാവന ചെയ്തിട്ട് ഉണ്ട്. ഇത്‌ നാഡീപ്രവർത്തനങ്ങൾ എപ്രകാരം മനസിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക്‌ ഭാഷ]]യിലെ [[ആത്മാവ്‌|ആത്മാവ്]] (soul) എന്നർത്ഥമുള്ള &quot;സൈക്ക്‌&quot;(psyche), &quot;[[പഠനം]]&quot; എന്നർത്ഥമുള്ള &quot;ഓളജി&quot;(ology) എന്നീ വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ്‌ [[സൈക്കോളജി]] ('''മനഃശാസ്ത്രം''') എന്ന പദമുണ്ടായത്‌.
[[പ്രമാണം:Greek uc psi icon.svg|150px|thumb|ഗ്രീക്ക് അക്ഷരമാലയിലെ '''സൈ''' അക്ഷരം, ആധുനിക മനഃശാസ്ത്രത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു]]

= ചരിത്രം =
[[പ്രമാണം:Rudolf-Goclenius-1.jpg|thumb|126px|right|Rudolf Goclenius]]
സൈക്കോളജി എന്ന പദത്തിന്‌ നാം കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് [[റുഡോൾഫ്‌ ഗോക്ലീനിയസ്‌]] എന്ന [[ജർമ്മനി|ജർമ്മൻ]] തത്ത്വചിന്തകനോടാണ്‌. സൈക്കോളജി എന്ന പദത്തിന്റെ മൂലം [[ആത്മാവ്‌]] എന്നർത്ഥം വരുന്ന സൈക്‌(psyche) എന്ന ഗ്രീക്ക്‌ വാക്കിൽ നിന്നാണ്‌. അന്ന് മനശാസ്ത്രം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്‌ [[മതം|മതത്തിലെ]] സാങ്കേതികപദമായ ആത്മാവിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമായിട്ടാണ്‌. മസ്തിഷ്ക്കപ്രവർത്തനത്തെ കുറിക്കുന്നത്‌ എന്നയർത്ഥത്തിൽ സൈക്കോളജിയെ നിർവചിക്കുന്നത്‌ റോയൽ സൊസൈറ്റിയുടെ സ്ഥാപക അംഗമായിരുന്ന ആംഗലേയ വൈദ്യൻ, [[തോമസ്‌ വില്ലിസി]]ന്റെ പരാമർശങ്ങളിൽ കാണാം. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ മനശാസ്ത്രത്തെ [[ഫിലോസഫി]]യുടെ ഉപശാഖയായിട്ടാണ്‌ കണക്കാക്കിയിരുന്നത്‌. [[1879]]ൽ [[വിൽഹെം വൂണ്ഡ്]] (Wilhelm Wund) ജർമ്മനിയിലെ ലീപ്സിഗ്‌ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ മനശാസ്ത്രപഠനങ്ങൾക്കായി ഒരു പരീക്ഷണശാല ആരംഭിച്ചു. പിന്നീട്‌ 1890-കളിൽ [[വില്യം ജെയിംസ്]] &quot;മനഃശാസ്ത്ര തത്വങ്ങൾ&quot; (Principles of Psychology) എന്ന ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ചിന്താധാര നിശ്ചലമായി ഇരിക്കുന്നതിനുപകരം ഒരു നദി പോലെ ഒഴുകുന്നതാണെന്നും, മനസ്സ് മനുഷ്യരെ ദൈനംദിന പരിതസ്ഥിതിയിൽ പൊരുത്തപ്പെടാനും അതിജീവിക്കാനും സഹായിക്കുന്നുവെന്നും ആ പുസ്തകം വിവരിച്ചു. മനശാസ്ത്രത്തിലേക്ക്‌ ആദ്യകാല സംഭാവനകൾ നൽകിയവരിൽ [[ഇവാൻ പാവ് ലോവ്|ഇവാൻ പാവ്‌ലോവ്‌]], [[ബി.എഫ്. സ്കിന്നർ]], [[ഹെർമൻ എബ്ബിങ്ഹോസ്]] എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു.

= മനഃശാസ്ത്ര മേഖലകൾ =

== പരമ്പരാഗത മേഖലകൾ ==
* അസ്വാഭാവിക മനഃശാസ്ത്രം (Abnormal Psychology)
* ജൈവിക മനഃശാസ്ത്രം (Biopsychology)
* വൈജ്ഞാനിക മനഃശാസ്ത്രം (Cognitive Psychology)
* വികാസ മനഃശാസ്ത്രം (Developmental Psychology)
* പരീക്ഷണാത്മക മനഃശാസ്ത്രം (Experimental Psychology)
* വ്യക്തിത്വ മനഃശാസ്ത്രം (Personality Psychology)
* സാമൂഹ്യ മനഃശാസ്ത്രം (Social Psychology)

== പ്രായോഗിക മേഖലകൾ ==
* ക്ലിനിക്കൽ മനഃശാസ്ത്രം (Clinical Psychology)
* കൗൺസലിംഗ്‌ മനഃശാസ്ത്രം (Counseling Psychology)
* വിദ്യാഭ്യാസ മനഃശാസ്ത്രം (Educational Psychology)
* ഫോറൻസിക്‌ മനഃശാസ്ത്രം (Forensic Psychology)
* ആരോഗ്യ മനഃശാസ്ത്രം (Health Psychology)
* വ്യാവസായിക-സംഘാടന മനഃശാസ്ത്രം (Industrial and Organizational Psychology)
* വിദ്യാലയ മനഃശാസ്ത്രം (School Psychology)

= വിദ്യാഭ്യാസപരമായ യോഗ്യതകൾ =
ഭാരതത്തിൽ ഒരു രജിസ്റ്റേർഡ് സൈക്കോളജിസ്റ്റായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത മാസ്റ്റർ അഥവാ ബിരുദാനന്തര ബിരുദമാണ്, എന്നാൽ ഭാരതത്തിൽ ഇത് ഒരു കുത്തകവത്കരിച്ച പ്രൊഫഷനാണ്, ഇത് പ്രവേശനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ കുറച്ചു, കുറച്ച് വ്യക്തികൾക്ക് മാത്രമേ പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാൻ അവസരം നൽകുന്നുള്ളൂ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് മാസ്റ്റേഴ്സ് ഇൻ മെഡിക്കൽ ആൻഡ് സോഷ്യൽ  സൈക്കോളജി ഉള്ളവരയെയും അഥവാ ഇന്നത്തെ മാസ്റ്റേഴ്സ് ഇൻ സോഷ്യൽ വർക്ക് ഉള്ളവർക്കും നിയമപരമായി രജിസ്റ്റേർഡ് സൈക്കോളജിസ്റ്റുകളായി പ്രവർത്തിക്കാമായിരുന്നു, എന്നാൽ ഇന്ന് അടിസ്ഥാന ബിരുദ തലക്കെട്ടിൽ ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം എന്ന് പരാമര്ശിച്ചിരിക്കുന്നവർക് മാത്രമേ രജിസ്റ്റേർഡ് സൈക്കോളജിസ്റ്റായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള യോഗ്യതയുള്ളൂ. ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിയിൽ സ്പെഷ്യലൈസേഷനുള്ള അല്ലെങ്കിൽ സൈക്കോളജിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് സൈക്കോളജി ബിരുദാനന്തര ബിരുദങ്ങൾ ഉള്ളവർ ഒരു സൈക്കോളജി പ്രൊഫഷണലായി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവരോ യോഗ്യതയുള്ളവരോ അല്ല. എന്നാൽ സാധാരണയുള്ള സൈക്കോളജി ബിരുദാനന്തര ബിരുദങ്ങൾ ഉള്ളവർ, മറ്റു സമാന്തര മേഖലകളിലെ ബിരുദാനന്തര ബിരുദങ്ങൾ ഉള്ളാവരെപോലെ കൗൺസിലിംഗ് സൈക്കോളജിയിൽ കൗൺസിലർമാരായി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാനോ, സൈക്കോളജിയിൽ ഗവേഷണം നടത്താനോ യോഗ്യതയുള്ളവർ ആകുന്നു. മറ്റ് ബിരുദധാരികളെപ്പോലെ ഒരു കൗൺസിലറാകുന്നതിന്, അവർക്ക് യുജിസി അംഗീകൃതമായ കോഴ്സികുളിൽ കൂടി തുടർച്ചായ ബിരുദാനന്തര പരിശീലനവും, മേൽനോട്ടവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് കൗൺസിലിംഗ് പ്രാക്ടീസിൽ, വര്ഷങ്ങളുടെ പരിചയം ഉണ്ടെങ്കിലും, എല്ലാവരും മേൽനോട്ടം തേടുകയും കഴിവ് നിലനിർത്തുന്നതിന് തുടർച്ചയായ പഠനത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്യേണ്ടത് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ നിർബന്ധമാണ്. സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കലി നിർമിച്ചിട്ടുള്ള ടെസ്റ്റുകൾ ചെയ്യുവാൻ പ്രതേയകം ഡിപ്ലോമകൾ എടുത്തിട്ടുള്ളവർ സൈക്കോമീറ്ററിസ്റ്റുകൾ ആയി ജോലി ചെയ്യാവുന്നത് ആണ്, എന്നാൽ ഓരോ രാജ്യത്തും വ്യത്യസ്തമായ ടെസ്റ്റുകൾ ആണ് പിന്തുടരുന്നത്, ചിലയിടത് പുതിയതും കൂടുതൽ ശരിയായതുമാകാം, മറ്റ്‌ ചിലേടത്തു കാലഹരണപെട്ടതും, സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കലി നിലവാരം കുറഞ്ഞതും ആകാം. അതിനാൽ ഈ ഡിപ്ലോമകളുടെ ഉള്ളടക്കം പ്രധാനമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്‌സ് ഒരു വിഷയമായി എടുത്തിട്ടുള്ള ഏതൊരു ബിരുധദാരിക്കും ഒരു സൈക്കോമെട്രിസ്റ്റായി പരിശീലനം നേടാവുന്നത് ആണ്. ഇപ്രകാരമുള്ള ടെസ്റ്റുകളുടെ ഫലം ഒരു രജിസ്റ്റേർഡ് സൈക്കോളജിസ്റ്റിന് മാത്രമേ നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കുവാൻ കഴിയൂ.

== ഗവേഷണരീതികൾ ==
* നിയന്ത്രിത പരീക്ഷണങ്ങൾ(Controlled Experiments)
* പരസ്പരബന്ധ പഠനങ്ങൾ(Correlation Studies)
* ദേശാന്തര പഠനങ്ങൾ(Longitudinal Studies)

== മനഃശാസ്ത്രഞ്ജന് വേണ്ടുന്ന പഞ്ചഗുണങ്ങൾ ==
ഒരു മനഃശാസ്ത്രഞ്ജന് വേണ്ടുന്ന പഞ്ചഗുണങ്ങൾ ഇവയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Young |first=Juliet |url=https://books.google.com/books?id=gWTHEAAAQBAJ&amp;pg=PA52 |title=An Illustrated Guide to Clinical Psychology |last2=Paskell |first2=Dr Rachel |last3=Butler |first3=Dr Catherine |date=2024-03-21 |publisher=Jessica Kingsley Publishers |isbn=978-1-80501-005-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;
# സഹാനുഭൂതി
# ആത്മാവബോധം 
# സത്യസന്ധതയും ധാർമ്മികതയും
# ജിജ്ഞാസ
# ആശയവിനിമയ കഴിവുകൾ

= മനഃശാസ്ത്രത്തിലെ വംശീയത =

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആധുനിക മനശ്ശാസ്ത്രവും മനോരോഗശാസ്ത്രവും രൂപപ്പെട്ടത് യൂറോപ്യൻ കോളനിവൽക്കരണം, അടിമത്തം, വംശീയ ശ്രേണീകരണം എന്നിവ ശക്തമായിരുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിലാണ്. 1858-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് മനോരോഗവിദഗ്ധനായ ഡാനിയൽ ഹാക്ക് ട്യൂക്ക് (Daniel Hack Tuke) യൂറോപ്യൻമാരെയും വെള്ളക്കാരായ അമേരിക്കക്കാരെയും “പരിഷ്‌കൃതരും” എന്നും ഇൻയൂയിറ്റ്, ചൈനീസ്, ഈജിപ്ഷ്യൻ, കറുത്ത അമേരിക്കൻ ജനങ്ങളെ “അപരിഷ്‌കൃതരും” എന്നും വേർതിരിച്ചു. ഹെർബർട്ട് സ്പെൻസറുടെ (Herbert Spencer) സാമൂഹിക ഡാർവിനിസം (Social Darwinism) മനുഷ്യസമൂഹങ്ങളെയും വംശങ്ങളെയും പരിണാമത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പടികളിൽ നിർത്തി; യൂറോപ്യൻ വെള്ളക്കാരൻ അതിന്റെ ഉയർന്ന മാതൃകയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ ബന്ധുവും യൂജെനിക്സിന്റെ (eugenics) സ്ഥാപകനുമായ ഫ്രാൻസിസ് ഗാൾട്ടൺ (Francis Galton) 1869-ൽ കറുത്ത ജനവിഭാഗത്തിൽ “ബുദ്ധിശേഷി കുറഞ്ഞവർ” കൂടുതലാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. 1904-ൽ അമേരിക്കൻ മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗ്രാൻവിൽ സ്റ്റാൻലി ഹാൾ (Granville Stanley Hall) ഇന്ത്യക്കാർ, ആഫ്രിക്കക്കാർ, വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ തദ്ദേശീയർ എന്നിവരെ വികാരവും തൽക്ഷണ പ്രേരണയും അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്ന അപക്വരായ കുട്ടികളോട് ഉപമിച്ചു. 1906-ൽ അമേരിക്കൻ വൈദ്യനായ റോബർട്ട് ബെന്നറ്റ് ബീൻ (Robert Bennett Bean) കറുത്തവരുടെ മസ്തിഷ്കം “lower mental faculties” നും വെള്ളക്കാരുടേത് ആത്മനിയന്ത്രണം, യുക്തിചിന്ത, നൈതികബോധം തുടങ്ങിയ “higher” കഴിവുകൾക്കും അനുയോജ്യമാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. 1921-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞനായ വില്യം മക്ഡൂഗൽ (William McDougall) വ്യത്യസ്ത വംശങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത “group minds” ഉണ്ടെന്നും കറുത്തവർക്ക് വിധേയത്വത്തിനുള്ള സഹജപ്രവണതയുണ്ടെന്നും എഴുതി. ഈ സമീപനങ്ങളുടെ പൊതുവായ അടിത്തറ സംസ്കാരപരവും സാമൂഹികവുമായ വ്യത്യാസങ്ങളെ അധികാരബന്ധങ്ങളുടെ ഫലമായി കാണാതെ വംശത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക മാനസികഗുണങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു.

വംശീയ സാമൂഹികനിയന്ത്രണം രോഗനിർണയമായും മനശ്ശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തമായും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അമേരിക്കൻ അടിമത്താനുകൂല വൈദ്യനായ സാമുവൽ അഡോൾഫസ് കാർട്രൈറ്റ് (Samuel Adolphus Cartwright) 1851-ൽ അടിമത്തത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള ശ്രമത്തെ ഡ്രാപെറ്റോമാനിയ (drapetomania) എന്ന “രോഗം” ആക്കി; അടിമകൾ യജമാനനോടോ മേൽനോട്ടക്കാരനോടോ തുല്യരായി “തല ഉയർത്തിയാൽ” തങ്ങൾക്ക് നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ട കീഴടങ്ങിയ നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നതുവരെ ശിക്ഷിക്കണമെന്നും എഴുതി. ഡിസെസ്തേഷ്യ എത്യോപിസ് (Dysaesthesia Aethiopis) എന്ന മറ്റൊരു സാങ്കൽപ്പിക രോഗത്തിലൂടെ ജോലി നിരസിക്കൽ, വസ്തുക്കൾ നശിപ്പിക്കൽ, എതിർപ്പ് തുടങ്ങിയ പെരുമാറ്റങ്ങളെയും കറുത്തവരുടെ രോഗലക്ഷണങ്ങളാക്കി. സ്വിസ് മനോരോഗവിദഗ്ധനും അനലിറ്റിക്കൽ സൈക്കോളജിയുടെ സ്ഥാപകനുമായ കാർൽ ഗുസ്താവ് യുങ് (Carl Gustav Jung), ഏഷ്യയിലും ആഫ്രിക്കയിലും നടത്തിയ യാത്രകളുടെ പേരിൽ കറുത്ത ജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിദഗ്ദ്ധ അറിവുണ്ടെന്ന് സ്വയം വിലയിരുത്തുന്നു, അദ്ദേഹം കറുത്തവരോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത് വെള്ളക്കാരുടെ മനസ്സിലെ താഴ്ന്ന പാളികളെ ഉണർത്തുമെന്ന “racial infection” എന്ന ആശയം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയൽ മനോരോഗവിദഗ്ധനായ ജോൺ കോളിൻ ഡിക്സൺ കാരോത്തേഴ്സ് (John Colin Dixon Carothers) ആഫ്രിക്കക്കാരുടെ ചിന്തയെ ഫ്രോണ്ടൽ ലോബ് ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയരായ യൂറോപ്യന്മാരുടേതുമായി ഉപമിക്കുകയും, 1953-ൽ ആഫ്രിക്കയിൽ വിഷാദരോഗം അപൂർവമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് അതിന് കാരണം ആഫ്രിക്കക്കാർക്ക് ഉത്തരവാദിത്തബോധം കുറവാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷവും വംശീയ ബുദ്ധിസിദ്ധാന്തങ്ങൾ അവസാനിച്ചില്ല. കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ വിദ്യാഭ്യാസ മനശ്ശാസ്ത്ര പ്രൊഫസറായ ആർതർ റോബർട്ട് ജെൻസൻ (Arthur Robert Jensen) 1969-ൽ Harvard Educational Review-ൽ കറുത്തവരും വെള്ളക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബുദ്ധിപരിശോധനാ സ്കോർ വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് ജനിതക അടിത്തറയുണ്ടെന്ന് വാദിക്കുകയും, അമൂർത്ത അഥവാ സങ്കൽപ്പാധിഷ്ഠിത യുക്തിചിന്ത (abstract reasoning) വെള്ളക്കാരുമായി കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെടുത്തി കറുത്തവരുടെ കഴിവിനെ റോട്ട് ലേണിംഗ് (rote learning), അതായത് ആവർത്തിച്ച് ഓർമ്മിക്കുന്ന പഠനരീതി ആണ് അനുയോജ്യമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. ലണ്ടനിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സൈക്യാട്രിയിലെ മനശ്ശാസ്ത്ര പ്രൊഫസറായ ഹാൻസ് യൂർഗൻ ഐസൻക്ക് (Hans Jürgen Eysenck) 1971-ലും 1973-ലും ജെൻസന്റെ പാരമ്പര്യാധിഷ്ഠിത നിലപാടുകളെ പിന്തുണച്ചു. ഒടുവിൽ 2007 ഒക്ടോബറിൽ, ഡി.എൻ.എയുടെ ഘടന കണ്ടെത്തിയതിനുള്ള 1962-ലെ നോബൽ സമ്മാനം പങ്കിട്ട അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ജെയിംസ് ഡ്യൂവി വാട്സൺ (James Dewey Watson), ലണ്ടനിലെ The Sunday Times-ുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഭിമുഖത്തിൽ കറുത്തവരുടെ ബുദ്ധിശേഷിയെ വെള്ളക്കാരുടേതിനേക്കാൾ താഴെയായി കാണുന്ന അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് വംശീയ ബുദ്ധിശ്രേണീകരണം പഴയ ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ലെന്ന്  വെളിച്ചം വീശുകയും, വംശീയതയുടെ പരോക്ഷരൂപങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യക്തികൾക്ക് കൂടുതൽ പരിശോധനയ്ക്കും ഉത്തരവാദിത്തത്തിനും വിധേയമല്ലാത്ത അധികാരം, കുറഞ്ഞ മേൽനോട്ടവും ഉള്ള ഇടങ്ങളിൽ, രൂപംകൊള്ളുവാനുള്ള സാഹചര്യം ഇന്നും തുടരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.

=റഫറൻസ്‌=
{{reflist}}

== ഇതും കാണുക ==
* [[കാൾ ജുൺ]]
* [[സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡ്]]

= പുറം വായനക്ക്‌ =
* [http://www.psychology.org Encyclopedia of Psychology]

[[വർഗ്ഗം:മനഃശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:വിജ്ഞാനശാഖകൾ]]</text>
      <sha1>2n9pmmoy1xfbe7rz9ci7k91jj4jqx47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6849</id>
    <revision>
      <id>4665679</id>
      <parentid>4663421</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-37 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4665679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91375" sha1="qq0k2hr0dggug8s9qxsyiy4faxq1nvf" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}}
{{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}}
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ&lt;/br&gt;പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]]
----
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]]
|}

== അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് ==
{{Discussion top|1= ഇവിടെ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ എല്ലാവരും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുകയുവും ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടത്താൻ പോകുന്ന പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ചർച്ച അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായം അറിയിച്ച എല്ലാവർക്കും നന്ദി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 00:21, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)}}

അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product &amp; Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC)

=== ചർച്ച ===
താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക:
* മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ?
* മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.''

:'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും  പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)

:ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC)

==== സമ്മതം ====
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ  താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]]
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]])
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ  താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|&lt;font color=&quot;#C42658&quot; face=&quot;Chilanka&quot;&gt;ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്&lt;/font&gt; ]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 20:22, 19 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ  താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 15:05, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC)
{{Discussion bottom}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ==

സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC)

താത്പര്യമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാം  [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-40416-42|&amp;#126;2026-40416-42]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-40416-42|talk]]) 07:03, 18 ജൂലൈ 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>qq0k2hr0dggug8s9qxsyiy4faxq1nvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6948</id>
    <revision>
      <id>4665707</id>
      <parentid>4663571</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124689" sha1="ibd7bs8civc5gydnvvcngzb9959tlru" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി കീഴ്ക്കാവിൽ ]], [[ദുർഗ്ഗ]], 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ചോറ്റാനിക്കര
ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം]] ലക്ഷ്‌മീനാരായണ സങ്കല്പത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ '''കീഴ്ക്കാവ്'''
എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും  തുല്യപ്രാധാന്യമുള്ളതിനാലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്നീ  തിരുനാമങ്ങൾ ഇവിടെ  പ്രസിദ്ധമായത്. 
ഉപദേവനായ ധർമ്മശാസ്താവിന് ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

പ്രഭാതത്തിൽ [[മഹാസരസ്വതി]]യായാണ് ദേവി ദർശനം നൽകുക. ഈ സമയത്ത് ഭഗവതിയെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ചാർത്തി  അലങ്കരിക്കുന്നു. നട തുറക്കുന്നത് മുതൽ പന്തീരടി പൂജവരെയുള്ള സമയത്ത്   ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) ദേവിയുടെ സാന്നിധ്യം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഉണ്ടെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചപൂജയുടെ സമയത്ത്  ഐശ്വര്യദായിനിയായ [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി അമ്മ സാന്നിധ്യം അരുളുന്നു]]

സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധന മുതൽ അത്താഴ പൂജവരെ ഭഗവതിയെ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാപരമേശ്വരിയായി]] സങ്കല്പിക്കുന്നു. കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും അമ്മയെ ആരാധിക്കുന്നു.  

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്.  കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. ഭഗവതിയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂരസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക്  എത്താറുണ്ട്.
&lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട് മേൽക്കാവാണ് പ്രധാന ക്ഷേത്രം.  
ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot;  നടക്കുന്നത്. കീഴ്ക്കാവിലേക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], 
[[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണത്രെ ഇവിടുത്തെ ശാസ്താവിന്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു.  [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടെ സമാപിക്കുന്ന ഒമ്പത് ദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ.  [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി]], [[മഹാശിവരാത്രി]] എന്നിവയും വിശേഷമാണ്.
[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ശങ്കരൻ്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസാദിച്ച ജഗദംബ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും കേരളത്തിലേക്ക് വരാൻ സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു.  പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നും ഭഗവതി ഒരു നിബന്ധന വെച്ചു.  അവർ ബഹുദൂരം സഞ്ചരിച്ചു. കൊല്ലൂർ എന്ന  സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ പെട്ടന്ന് ദേവിയുടെ കാൽച്ചിലമ്പൊലി കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ആചാര്യർ തിരിഞ്ഞു നോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായി കണ്ടു. അതാണ് പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

നിബന്ധന ലംഘിച്ചതിനാൽ തനിക്ക് കൂടെ 
വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂരിൽ  തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും ഭഗവതി അറിയിച്ചു. ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ ഭഗവതിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് മാപ്പിരന്നു. ശങ്കരൻ്റെ ഭക്തിയിൽ അലിഞ്ഞ ദേവി കേരളത്തിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിൽ എത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ചോറ്റാനിക്കരയിൽ വന്ന് തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ സർവ്വാഭീഷ്ടങ്ങളും നിറവേറുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ പ്രാണനായി കരുതി. അച്ഛൻ്റെ പ്രവൃത്തിയെ  മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് കാണുന്ന ശില സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി. അത് സാക്ഷാൽ [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസൻ്റെ]] അച്ഛനും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരഋഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പിറ്റേന്ന്  കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. പിന്നീടുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ഈ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്നത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും === 
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പുറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള ഈറൻ  തോർത്ത് ഗുപ്തന് നൽകിയിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:{{quote| ഇതാ, ഇത് വീശിക്കൊണ്ട് അമ്പലത്തിലേക്ക് പോയ്ക്കൊള്ളു. അവൾ അടുത്ത് വരില്ല. അമ്പലത്തിൽ എത്തിയാൽ തോർത്ത് വെളിയിലേക്ക് എറിയണം. വിഴുപ്പ് തോർത്തുമായി ക്ഷേത്രത്തിൽ കയറുന്നത് ശരിയല്ല.}} ഓട്ടം തുടർന്ന ഗുപ്തൻ  താമസിയാതെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശമുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തേയ്ക്കെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തനെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമായിരുന്നു. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി  കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ആ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുജ്ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്. 

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടക്കുന്നത്.  ശംഖ-ചക്ര-വരദാഭയങ്ങളോടെ, സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി നിൽക്കുന്ന ദേവിയെ  തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. മകം തൊഴുതാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പിറ്റേന്നുള്ള പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമാണ്.  ജാതിമത ഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ട് ദിവസങ്ങളിലായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ്, വിവിധ കടകമ്പോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ  എന്നിവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാല് ഭാഗത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്താരമുള്ള മതിൽക്കെട്ടോടു കൂടിയ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണെങ്കിലും ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്നും  പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും ചെരുപ്പ് കൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള  ചോറ്റാനിക്കര
ക്ഷേത്രം ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ==== 
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചു മാറ്റിയ ശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ്  സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരമുള്ള കൊടിമരം ദൂരെനിന്നും കാണാൻ സാധിക്കും. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ ദേവിയുടെ വാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തിന്റെ]] രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ കഴിയുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുരയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ മുഖ്യ സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നു നോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്ക്  കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്ക് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ലക്ഷ്‌മീ ഭഗവതി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യ പ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലമാണിത് . ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരമുള്ള  ഈ ശിവലിംഗത്തിന് നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ച് മണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞു തുള്ളുന്നത് കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവനുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടു ചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള  ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ. '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന്  അറിയപ്പെടുന്ന ഇതിൻ്റെ ഉയരം അരയടി മാത്രമാണ്. 
ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്.  ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി  നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും ദമ്പതിരക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണക്കാക്കുന്നത് . ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ  ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രമാണിത് . ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത്. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠയുടെ നിവേദ്യം. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറുംപാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക്  പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാന മണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന നടക്കുന്ന അന്നദാനത്തിൽ ആയിരങ്ങളാണ്  പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്.  കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടു കൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ്  കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങി ചെന്നാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്‌ഠിച്ച  ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കരുതുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രം കാണാം. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല സമേതനായ ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ടാണ് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്.

ഉത്സവനാളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ
അംഗരക്ഷകനായ ശാസ്താവ് ഒപ്പമുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഈ ധർമ്മശാസ്താവ്, ആദ്യം ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. 

ഒരിക്കൽ മേപ്പഴൂരിലേക്ക് പറയെടുപ്പിനായി പുറപ്പെട്ട ഭഗവതിയുടെ സംഘത്തെ ചില ഗുണ്ടകൾ ആക്രമിച്ചു.  മനയിലെ കാരണവർ തന്റെ കുടുംബ ദേവതയായ ശാസ്താവിനെ രക്ഷയ്ക്കായി  അവരോടൊപ്പം അയച്ചു. ദേവിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ശാസ്താവ്  ചോറ്റാനിക്കരയിൽ തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു, ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ  പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടി ശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം കാണാം.  രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്.  ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള [[പാല]] മരത്തിൽ ധാരാളം ഇരുമ്പാണികൾ അടിച്ചു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ  ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാട്ടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]] മരമുണ്ട്. പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ അടിയിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുവിൽ വിഷ്ണുവും മുകളിൽ ശിവനും വസിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമായ]] അരയാലിനെ ദിവസവും രാവിലെ  ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. 
രത്നപീഠത്തിൽ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ദേവിയുടെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു.  ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതു കൊണ്ടാണ്   ഇവിടെയെത്തുന്ന  ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ, ഭദ്രേ നാരായണ&quot;  എന്ന്   ജപിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവ്, സ്വയംഭൂവായി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ വളരെ ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയിലാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിൽ എത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണിത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കു കിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കു കിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാ സമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായ ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന വനശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ). 

[[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. ലക്ഷ്‌മീനാരായണ ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന   മറ്റൊരു സങ്കല്പവും ഇവിടെയുണ്ട്.  വാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. 
സപ്ത മാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവ രൂപഭേദങ്ങളായ ഇവർക്ക് വടക്കു ഭാഗത്താണ് സ്ഥാനം കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്.
സപ്ത മാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും എന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാർ അംഗരക്ഷകരായുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും === 
കുംഭമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടെ സമാപിക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളുമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങൾ. 
ധ്വജാദിമുറയ്ക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുനാൾ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് വലിയ ഭക്തജന തിരക്കാണുണ്ടാവുക.ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടക്കും. രോഹിണിനാൾ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറുക. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളാൽ നിറയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ  അരങ്ങേറും.
പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്
ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം.   കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമ്മശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഇരുവരെയും
സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം ഉത്രം നാളിൽ മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ഗുരുതിയോടുകൂടി ഉത്സവം 
പരിസമാപ്തിയിൽ എത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിൻ്റെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ്. അന്ന് സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി,  നിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ കണ്ട് സായൂജ്യമടയാൻ അഭൂതപൂർവ്വമായ  ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഉണ്ടാവുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യ പ്രദമാണ്. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാം ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു. എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുള്ള കൂട്ടി എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ ജപിയ്ക്കുന്നത്.  ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ  വിഷ്ണുസമേതയായ  ഭഗവതിയെ സ്‌തുതിയ്ക്കുന്നതാണ്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>ibd7bs8civc5gydnvvcngzb9959tlru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665708</id>
      <parentid>4665707</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124533" sha1="o9zzqvwt8tpw33jzhgpkyw35rah8zx8" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി കീഴ്ക്കാവിൽ ]], [[ദുർഗ്ഗ]], 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ചോറ്റാനിക്കര
ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം]] ലക്ഷ്‌മീനാരായണ സങ്കല്പത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ '''കീഴ്ക്കാവ്'''
എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും  തുല്യപ്രാധാന്യമുള്ളതിനാലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്നീ  തിരുനാമങ്ങൾ ഇവിടെ  പ്രസിദ്ധമായത്. 
ഉപദേവനായ ധർമ്മശാസ്താവിന് ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

പ്രഭാതത്തിൽ [[മഹാസരസ്വതി]]യായാണ് ദേവി ദർശനം നൽകുക. ഈ സമയത്ത് ഭഗവതിയെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ചാർത്തി  അലങ്കരിക്കുന്നു. നട തുറക്കുന്നത് മുതൽ പന്തീരടി പൂജവരെയുള്ള സമയത്ത്   ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) ദേവിയുടെ സാന്നിധ്യം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഉണ്ടെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചപൂജയുടെ സമയത്ത്  ഐശ്വര്യദായിനിയായ [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി അമ്മ സാന്നിധ്യം അരുളുന്നു]]

സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധന മുതൽ അത്താഴ പൂജവരെ ഭഗവതിയെ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാപരമേശ്വരിയായി]] സങ്കല്പിക്കുന്നു. കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും അമ്മയെ ആരാധിക്കുന്നു.  

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. ഭഗവതിയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂരസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക്  എത്താറുണ്ട്.
&lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട് മേൽക്കാവാണ് പ്രധാന ക്ഷേത്രം.  
ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot;  നടക്കുന്നത്. കീഴ്ക്കാവിലേക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], 
[[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]] എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണത്രെ ഇവിടുത്തെ ശാസ്താവിന്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു.  [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടെ സമാപിക്കുന്ന ഒമ്പത് ദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ.  [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി]], [[മഹാശിവരാത്രി]] എന്നിവയും വിശേഷമാണ്.
[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ശങ്കരൻ്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസാദിച്ച ജഗദംബ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും കേരളത്തിലേക്ക് വരാൻ സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു.  പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നും ഭഗവതി ഒരു നിബന്ധന വെച്ചു.  അവർ ബഹുദൂരം സഞ്ചരിച്ചു. കൊല്ലൂർ എന്ന  സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ പെട്ടന്ന് ദേവിയുടെ കാൽച്ചിലമ്പൊലി കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ആചാര്യർ തിരിഞ്ഞു നോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായി കണ്ടു. അതാണ് പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

നിബന്ധന ലംഘിച്ചതിനാൽ തനിക്ക് കൂടെ 
വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂരിൽ  തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും ഭഗവതി അറിയിച്ചു. ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ ഭഗവതിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് മാപ്പിരന്നു. ശങ്കരൻ്റെ ഭക്തിയിൽ അലിഞ്ഞ ദേവി കേരളത്തിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിൽ എത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ചോറ്റാനിക്കരയിൽ വന്ന് തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ സർവ്വാഭീഷ്ടങ്ങളും നിറവേറുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ പ്രാണനായി കരുതി. അച്ഛൻ്റെ പ്രവൃത്തിയെ  മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് കാണുന്ന ശില സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി. അത് സാക്ഷാൽ [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസൻ്റെ]] അച്ഛനും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരഋഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പിറ്റേന്ന്  കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. പിന്നീടുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ഈ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്നത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും === 
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പുറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള ഈറൻ  തോർത്ത് ഗുപ്തന് നൽകിയിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:{{quote| ഇതാ, ഇത് വീശിക്കൊണ്ട് അമ്പലത്തിലേക്ക് പോയ്ക്കൊള്ളു. അവൾ അടുത്ത് വരില്ല. അമ്പലത്തിൽ എത്തിയാൽ തോർത്ത് വെളിയിലേക്ക് എറിയണം. വിഴുപ്പ് തോർത്തുമായി ക്ഷേത്രത്തിൽ കയറുന്നത് ശരിയല്ല.}} ഓട്ടം തുടർന്ന ഗുപ്തൻ  താമസിയാതെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശമുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തേയ്ക്കെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തനെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമായിരുന്നു. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി  കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ആ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുജ്ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്. 

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടക്കുന്നത്.  ശംഖ-ചക്ര-വരദാഭയങ്ങളോടെ, സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി നിൽക്കുന്ന ദേവിയെ  തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. മകം തൊഴുതാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പിറ്റേന്നുള്ള പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമാണ്.  ജാതിമത ഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ട് ദിവസങ്ങളിലായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ്, വിവിധ കടകമ്പോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ  എന്നിവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാല് ഭാഗത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്താരമുള്ള മതിൽക്കെട്ടോടു കൂടിയ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണെങ്കിലും ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്നും  പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും ചെരുപ്പ് കൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള  ചോറ്റാനിക്കര
ക്ഷേത്രം ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ==== 
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചു മാറ്റിയ ശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ്  സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരമുള്ള കൊടിമരം ദൂരെനിന്നും കാണാൻ സാധിക്കും. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ ദേവിയുടെ വാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തിന്റെ]] രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ കഴിയുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുരയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ മുഖ്യ സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നു നോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്ക്  കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്ക് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ലക്ഷ്‌മീ ഭഗവതി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യ പ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലമാണിത് . ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരമുള്ള  ഈ ശിവലിംഗത്തിന് നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ച് മണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞു തുള്ളുന്നത് കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവനുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടു ചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള  ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ. '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന്  അറിയപ്പെടുന്ന ഇതിൻ്റെ ഉയരം അരയടി മാത്രമാണ്. 
ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്.  ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി  നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും ദമ്പതിരക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണക്കാക്കുന്നത് . ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ  ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രമാണിത് . ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത്. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠയുടെ നിവേദ്യം. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറുംപാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക്  പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാന മണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന നടക്കുന്ന അന്നദാനത്തിൽ ആയിരങ്ങളാണ്  പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്.  കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടു കൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ്  കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങി ചെന്നാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്‌ഠിച്ച  ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കരുതുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രം കാണാം. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല സമേതനായ ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ടാണ് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്.

ഉത്സവനാളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ
അംഗരക്ഷകനായ ശാസ്താവ് ഒപ്പമുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഈ ധർമ്മശാസ്താവ്, ആദ്യം ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. 

ഒരിക്കൽ മേപ്പഴൂരിലേക്ക് പറയെടുപ്പിനായി പുറപ്പെട്ട ഭഗവതിയുടെ സംഘത്തെ ചില ഗുണ്ടകൾ ആക്രമിച്ചു.  മനയിലെ കാരണവർ തന്റെ കുടുംബ ദേവതയായ ശാസ്താവിനെ രക്ഷയ്ക്കായി  അവരോടൊപ്പം അയച്ചു. ദേവിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ശാസ്താവ്  ചോറ്റാനിക്കരയിൽ തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു, ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ  പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടി ശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം കാണാം.  രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്.  ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള [[പാല]] മരത്തിൽ ധാരാളം ഇരുമ്പാണികൾ അടിച്ചു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ  ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാട്ടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]] മരമുണ്ട്. പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ അടിയിൽ ബ്രഹ്മാവും നടുവിൽ വിഷ്ണുവും മുകളിൽ ശിവനും വസിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമായ]] അരയാലിനെ ദിവസവും രാവിലെ  ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. 
രത്നപീഠത്തിൽ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ദേവിയുടെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു.  ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതു കൊണ്ടാണ്   ഇവിടെയെത്തുന്ന  ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ, ഭദ്രേ നാരായണ&quot;  എന്ന്   ജപിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരുമുണ്ട്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവ്, സ്വയംഭൂവായി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ വളരെ ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയിലാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിൽ എത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണിത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കു കിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കു കിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാ സമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായ ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന വനശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ). 

[[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. ലക്ഷ്‌മീനാരായണ ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന   മറ്റൊരു സങ്കല്പവും ഇവിടെയുണ്ട്.  വാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. 
സപ്ത മാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവ രൂപഭേദങ്ങളായ ഇവർക്ക് വടക്കു ഭാഗത്താണ് സ്ഥാനം കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്.
സപ്ത മാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും എന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാർ അംഗരക്ഷകരായുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടുതലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും === 
കുംഭമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടെ സമാപിക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളുമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങൾ. 
ധ്വജാദിമുറയ്ക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുനാൾ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് വലിയ ഭക്തജന തിരക്കാണുണ്ടാവുക.ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടക്കും. രോഹിണിനാൾ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറുക. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളാൽ നിറയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ  അരങ്ങേറും.
പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്
ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം.   കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമ്മശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഇരുവരെയും
സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം ഉത്രം നാളിൽ മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ഗുരുതിയോടുകൂടി ഉത്സവം 
പരിസമാപ്തിയിൽ എത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിൻ്റെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ്. അന്ന് സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി,  നിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ കണ്ട് സായൂജ്യമടയാൻ അഭൂതപൂർവ്വമായ  ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഉണ്ടാവുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യ പ്രദമാണ്. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാം ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു. എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുള്ള കൂട്ടി എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ ജപിയ്ക്കുന്നത്.  ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ  വിഷ്ണുസമേതയായ  ഭഗവതിയെ സ്‌തുതിയ്ക്കുന്നതാണ്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>o9zzqvwt8tpw33jzhgpkyw35rah8zx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആർ. കൃഷ്ണമൂർത്തി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8812</id>
    <revision>
      <id>4665743</id>
      <parentid>4620076</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9663" sha1="3ightu8hp3tbqnt9ip4vdq4bh176oan" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kalki Krishnamurthy}}
{{Infobox writer
| name = ആർ. കൃഷ്ണമൂർത്തി
| image = Kalki Krishnamurthy.jpg
| imagesize = 
| alt = ആർ. കൃഷ്ണമൂർത്തി
| caption = ആർ. കൃഷ്ണമൂർത്തി
| pseudonym = കല്കി {{lang-ta|கல்கி}}
| birth_name = {{lang-ta|ரா. கிருஷ்ணமூர்த்தி}}
| birth_date = {{Birth date|1899|09|09}}, [[ഇന്ത്യ]]
| birth_place = {{small|മയിലാടുതുറ [[:ta:மணல்மேடு|മണൽമേടി]]നടുത്ത്}} പുത്തമംഗലം, {{small|{{smaller|[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]}}}}
| death_date = {{death date and age|1954|12|05|1899|09|09}}
| death_place = [[ചെന്നൈ]], [[ഇന്ത്യ]]
| occupation = [[പത്രപ്രവർത്തകർ|പത്രപ്രവർത്തകൻ]]&lt;br /&gt;വിമർശകൻ&lt;br /&gt;സാഹിത്യകാരൻ
| nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]]
&lt;!--| religion = [[ഹിന്ദു]]--&gt;
| education = ഹൈസ്കൂൾ
| alma_mater = നാഷ്ണൽ ഹൈസ്കൂൾ, [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]
| period = 1921-1954
| genre = തമിഴ് ചരിത്ര സാഹിത്യം, സാമൂഹിക കഥ
| notableworks = ''[[പാർത്ഥിപൻ കനവ്|പാർത്ഥിബൻ കനവു്]]''&lt;br /&gt;''[[ശിവകാമിയിൻ ശപഥം|ശിവഗാമിയിൻ ശപഥം]]''&lt;br /&gt;''[[പൊന്നിയിൻ ശെൽവൻ|പൊന്നിയിൻ സെൽവൻ]]''&lt;br /&gt;''അലൈ ഓശൈ''
| children = കല്കി രാജേന്ദ്രൻ&lt;br /&gt;ആനന്ദി രാമചന്ദ്രൻ
| influences = കല്യാണസുന്ദരം മുതലിയാർ
| awards = [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം  (''അലൈ ഓശൈ'')
| signature = 
}}
സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനിയും തമിഴ് കഥാസാഹിത്യത്തെ സമ്പുഷ്ടമാക്കിയ പ്രധാന എഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു '''രാമസ്വാമി അയ്യർ കൃഷ്ണമൂർത്തി''' എന്ന '''കൽക്കി കൃഷ്ണമൂർത്തി'''(9 സപ്തം: 1899, [[തഞ്ചാവൂർ]]– 5 ഡിസം: 1954- [[ചെന്നൈ]]). കൽക്കി എന്ന അപരനാമധേയത്തിലാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പത്നിയായ കല്യാണിയുടെയുടെയും തന്റെ പേരിന്റെയും ആദ്യാക്ഷരങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് കൽക്കി എന്ന തൂലികാനാമം അദ്ദേഹം രൂപികരിച്ചത്. 120 ചെറുകഥകളും, പത്തു നീണ്ടകഥകളും അഞ്ചു നോവലുകളും, മൂന്നു ചരിത്രാഖ്യായികളും അദ്ദേഹം രചിച്ചു. കൂടാതെ രാഷ്ട്രീയ ലേഖനങ്ങളും സംഗീതനിരൂപണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിയ്ക്കപ്പെട്ടു.

== ജീവിതരേഖ ==
[[:en:Mayiladuthurai|മായാവാരത്താണ്]] ജനനം. [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]യിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം പത്രപ്രവർത്തനം തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;പള്ളിപ്പാട്ടു കുഞ്ഞുകൃഷ്ണൻ; മഹച്ചരിത സംഗ്രഹസാഗരം, The great Indians- A biographical Dictionary; Vol V. മിനർവ പ്രസ്സ്, 1967.&lt;/ref&gt;

== ചില കൃതികൾ ==
* അലൈ ഓസൈ ( സാഹിത്യ അക്കാഡമി അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്)
===നോവലുകൾ===
*കൾവനിൻ കാതലി (1937)
*ത്യാഗ ഭൂമി (1938-39)
*മകുടപതി (1942)
*അബലയിൻ കണ്ണീർ (1947)
*അലൈ ഓസൈ(1948)
*ദേവഗിയിൻ കണവൻ (1950)
*മോഹിനി തീവ് (1950)
*പൊയ്മാൻ കരട് (1951)
*പുന്നൈവാനത്തു പുലി (1952)
*അമര താര (1954)

== ചരിത്രാഖ്യായികൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Serial
!Name
!Comments
|-
|1
|[[പാർത്ഥിപൻ കനവ്]]{{efn|പാർത്ഥിബൻ കനവു് ({{lang-ta|பார்த்திபன் கனவு|lit=പാർത്ഥിപന്റെ സ്വപ്നം}}, {{transl|ta|പാര്ത്തിപഩ് കഩവു}})}} (1941–1943)&lt;ref name=&quot;periodref12&quot;&gt;{{cite web|url=http://mdmk.org.in/article/mar09/sivagamiyin-sabatham|title='சிவகாமியின் சபதம்' வைகோவின் இலக்கியச் சொற்பொழிவு|date=March 2009|work=Literary|publisher=Marumalarchi DMK|location=Chennai|language=Tamil|author=Vaiko|author-link1=Vaiko|trans_title='Śivagāmiyin Śapathaṁ' Vaiko's literary speech|access-date=2012-03-06|archive-date=2015-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321073533/http://mdmk.org.in/article/mar09/sivagamiyin-sabatham|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|പല്ലവ രാജവംശത്തെ പറ്റി
|-
|2
|[[ശിവകാമിയിൻ ശപഥം]]{{efn|ശിവഗാമിയിൻ ശപഥം ({{lang-ta|சிவகாமியின் சபதம்|lit=ശിവകാമിയുടെ ശപഥം}}, {{transl|ta|ചിവകാമിയിഩ് ചപതമ്}})}} (1944–1946)&lt;ref name=&quot;periodref22&quot;&gt;{{cite web|url=http://mdmk.org.in/article/mar09/ponniyin-selvan-delhi|title=பொன்னியின் செல்வன் புகழ்விழா தில்லி 21.12.2007|date=March 2009|work=Literary|publisher=Marumalarchi DMK|location=Chennai|language=Tamil|author=Vaiko|author-link1=Vaiko|trans_title=Poṉṉiyin Selvan Glory festival Delhi 21 December 2007|access-date=2012-03-06|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151827/http://mdmk.org.in/article/mar09/ponniyin-selvan-delhi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|പല്ലവ രാജവംശത്തെ പറ്റി
|-
|3
|[[പൊന്നിയിൻ ശെൽവൻ]]{{efn|പൊന്നിയിൻ സെൽവൻ ({{lang-ta|பொன்னியின் செல்வன்|lit=പൊന്നിയുടെ മകൻ}}, {{transl|ta|പൊഩ്ഩിയിഩ് ചെല്‌വഩ്}})}}(1951–1954)  
|ചോള രാജവംശത്തെ പറ്റി
|-
|4
|ചോലൈമലൈ ഇളവരശി  (1947)
|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെപ്പറ്റി
|}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wikiquote}}

* [http://www.chennaibest.com/cityresources/Books_and_Hobbies/kalki.asp The Tamil Writer &quot;Kalki&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130414005117/http://chennaibest.com/cityresources/Books_and_Hobbies/kalki.asp |date=2013-04-14 }}

* [http://www.tamilnation.org/hundredtamils/kalki.htm Kalki Krishnamurthy] – One Hundred Tamils of 20th Century

* [http://ta.wikisource.org/wiki/பொன்னியின்_செல்வன் Kalki's Ponniyin Selvan in Tamil Wikisource (Unicode)]

* [http://www.chennailibrary.com/kalki/kalki.html Kalki's novels online at Chennailibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420215425/http://www.chennailibrary.com/kalki/kalki.html |date=2018-04-20 }}

* [http://ponniyinselvan.in/tag/novel-characters Ponniyinselvan Facts and Fiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221121304/http://ponniyinselvan.in/tag/novel-characters |date=2020-02-21 }} – a series that analyses the historic facts behind the fiction

* [http://sivakamiyinsabadham.litintrans.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328110157/http://sivakamiyinsabadham.litintrans.com/ |date=2019-03-28 }} – An English translation of Sivakamiyin Sabadham authored by Nandini Vijayaraghavan

* [http://www.tamilaudiobooks.com Kalki's Novel as Tamil Audio Books by Sri Srinivasa] – details on Kalki's novel Ponniyin Selvan, Sivagamiyn Sabatham, Parthiban Kanavu in Audio Book Mp3 format
{{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം|Kalki Krishnamurthy}}

[[വർഗ്ഗം:1903-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം: 1954-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം അറിയാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മരിച്ച ദിവസം അറിയാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് നോവലെഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം അറിയാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3ightu8hp3tbqnt9ip4vdq4bh176oan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹോ ചി മിൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10492</id>
    <revision>
      <id>4665659</id>
      <parentid>4097987</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109868" sha1="ibtdin10p75wn7hgzpfwel7zkpu4qlk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ho Chi Minh}}
&lt;!--Infobox--&gt;
{{വിപ്ലവകാരികളുടെ വിവരപ്പെട്ടി
|പേര്‌=ഹോ ചി മിൻ|ചിത്രം=[[പ്രമാണം:Ho Shi Min. Grushetsky O.L..jpg|100px]]
|തലക്കെട്ട്‌=വിയ്റ്റ്നാമിന്റെ പ്രസിഡന്റ്–ഹോ ചി മിൻ
|അപരനാമം=ൻഗുയെൻ സിൻ കുങ് 
|ജനനം=[[1890]] [[മേയ് 19]]
|ജനനസ്ഥലം=[[ഹോആങ് ട്രൂ]], [[എങ്ഖെ ആൻ]], [[വിയറ്റ്നാം]]
|മരണം=[[1969]] [[സെപ്റ്റംബർ 2]]
|മരണസ്ഥലം=[[ഹനോയ്]],[[വിയറ്റ്നാം]]
|സംഘടന= വിയറ്റ്നാം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി 
|മുന്നണി=വിയറ്റ്നാം ഏകീകരണം
|കാലഘട്ടം=1890 മേയ് 19 – 1969 സെപ്റ്റംബർ 2
}}
{{infobox Chinese
|title=വിയറ്റ്നാമീസ് പേര്
|vie=Hồ Chí Minh
|hn={{linktext|胡|志|明}}}}
{{infobox Chinese
|title=വിയറ്റ്നാമീസ് ജനന നാമം
|vie=Nguyễn Sinh Cung
|hn={{linktext|阮|生|恭}}
}}
[[വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം|വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തിൽ]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുന്നതിനു നേതൃത്വം നൽകിയ വിപ്ലവകാരിയും, രാജ്യതന്ത്രജ്ഞനും യുദ്ധാനന്തരം സ്വതന്ത്ര് [[വിയറ്റ്നാം|വിയറ്റ്നാമിന്റെ]] പ്രധാനമന്ത്രിയും പ്രസിഡൻറും ആയിരുന്നു.'''ഹോ ചി മിൻ''' ([[മേയ് 19]], [[1890]] – [[സെപ്റ്റംബർ 2]], [[1969]]). [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്ക]] ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നു വരെ ഒരു യുദ്ധത്തിലേ തോറ്റിട്ടുള്ളൂ, അത് ഈ കൊച്ചുമനുഷ്യന്റെയും  [[വിയറ്റ്നാം|വിയറ്റ്നാമിന്റേയും]] മുന്നിലാണ് എന്ന് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരമകോളത്തിൽ ന്യൂയോർക്ക് ടൈസ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html  ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിലെ ചരമ കോളത്തിൽ 1969, സെപ്റ്റംബർ 4നു വന്ന ലേഖനം ശേഖരിച്ചത് 2007 മാർച്ച് 13] &lt;/ref&gt;  ഹോചിമിൻ (Hồ Chí Minh) എന്ന പേരിനർത്ഥം ''ഉദ്ദീപിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ'' എന്നാണ്. ഇദ്ദേഹത്തെ ജനങ്ങൾ '''ഹോ അമ്മാവൻ ''' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.

1941 മുതൽ വിയറ്റ്മിൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് മൂവ്മെന്റ് നയിച്ചിരുന്നത് ഹോ ചിമിൻ ആണ്. 1945 ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപ്ലബിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാം സ്ഥാപിച്ചു. ഡിയൻബിയൻഫു യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ച് യൂണിയനെ തോൽപിച്ചു. 1955 ൽ ആരോഗ്യപരമായ കാരണങ്ങളാൽ അധികാരത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു നിന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രം രൂപീകരിക്കുവാനുള്ള യുദ്ധത്തെ മുന്നിൽ നിന്നു നയിച്ചു. യുദ്ധാനന്തരം ഹോ ചി മിനോടുള്ള ആദരപൂർവ്വം റിപ്ലബിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ തലസ്ഥാനമായ സൈഗോൺ, ഹോ ചി മിൻ നഗരം എന്നു നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

== ജീവ ചരിത്രം ==
=== ബാല്യം ===
[[1890]] [[മേയ് 19]] നു മധ്യ വിയറ്റ്നാമിലെ എങ്ഖെ ആൻ പ്രവിശ്യയിൽ ഹോആങ് ട്രൂ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ആണ് ഹോ ജനിച്ചത്. ചെറുപ്പത്തിലെ പേര്  ൻഗുയെൻ സിൻ കുങ് (Nguyễn Sinh Cung) എന്നായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വളർന്നത് കിംലിയെൻ എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്നു സഹോദരങ്ങളായിരുന്നു. അന്ന് വിയറ്റ്നാം [[ഫ്രാൻസ് |ഫ്രാൻസിന്റെ]] കോളനിയായിരുന്നു. [[1858]]-[[1884]] കാലത്തിലാണ് ഫ്രഞ്ചുകാർ വിയറ്റ്നാമിനെ കച്ചവട താല്പര്യങ്ങൾ മുൻ നിർത്തി ഒരു കോളനിയാക്കിയത്. പത്തു വയസ്സായപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അദ്ദേഹത്തിന് ൻഗുയെൻ ടാട് താൻഹ് (Nguyễn Tất Thành)എന്ന് പേർ വച്ചു (അർത്ഥം പൂർത്തിയാക്കിയവൻ).
ഹോയുടെ പിതാവ്, ൻഗുയെൻ സിൻ സാക് (Nguyễn Sinh Sắc) ഒരു കടുത്ത [[കൺഫൂഷ്യസ്]] മത വിശ്വാസിയായിരുന്നു. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ൻഗുയെൻ ചൈനീസ് ഭാഷയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി&lt;ref name=&quot;Duiker, William J. 2000&quot;&gt;ദ്വിക്കർ വില്ല്യം ''ഹോ ചി മിൻ: എ ലൈഫ്''. ന്യൂയോർക്ക്: ഹൈപീരിയൻ, 2000. &lt;/ref&gt;. വിയറ്റ്നാമിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിൽ ഗുമസ്തവേല ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം രാജസഭയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിന് വിസമ്മതിച്ചതു മൂലം ജോലിയിൽ നിന്ന് പിരിച്ചുവിടൽ നേരിടേണ്ടി വന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഫ്രഞ്ചു വാഴ്ചക്കെതിരായി പ്രതിഷേധിച്ചിരുന്നവരോട് ഐക്യ ദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് രാജിവയ്ക്കുകയായിരുന്നു എന്നും പറയുന്നു. അദ്ദേഹം കൊച്ചു ഹോയ്ക്ക് [[കൺഫ്യൂഷ്യസ് | കൺഫൂഷ്യസിന്റെ]] മത തത്ത്വങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാൻ പ്രാപ്തി നേടിക്കൊടുക്കയും ചെയ്തു. ഫ്രഞ്ച് രീതിയിലുള്ള ഔപചാരികമായ വിദ്യാഭ്യാസവും അദ്ദേഹം ആർജ്ജിച്ചു. ഹോ യും അച്ഛനെ പിന്തുടർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകി. 

[[1911]]-ൽ അദ്ദേഹം അമിറൽ ലാതോഷ്-ട്രെവിൽ എന്ന നീരാവിക്കപ്പലിൽ കുശിനിക്കാരനായ് ജോലിചെയ്ത് [[ഫ്രഞ്ച് മാഴ്സേ|ഫ്രഞ്ച് മാഴ്സേയിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. പുനർ വിദ്യാഭ്യാസം ആയിരുന്നു ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപേക്ഷ ഫ്രഞ്ച് കൊളോണിയൽ മേൽനോട്ട വിദ്യാലയം നിരാകരിക്കുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഈ കാലങ്ങളിൽ കൂലി വേലകളിൽ ഏർപ്പെട്ടു.  അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവിനായുള്ള ദാഹം തീർക്കാൻ ഒഴിവ് സമയങ്ങളിലെല്ലാം പൊതു ഗ്രന്ഥശാല സന്ദർശിക്കുക പതിവാക്കി. അവിടത്തെ പുസ്തകങ്ങളും ദിനപത്രങ്ങളും അരിച്ചു പെറുക്കി വായിച്ചു. അദ്ദേഹം റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തിലും [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസ്റ്റ്]] ആശയങ്ങളിലും ആകൃഷ്ടനായി.

== അമേരിക്കയിൽ ==
[[പ്രമാണം:HCM Wohnhaus.jpg|thumb|right|200px|ഹോചിമിന്റെ ഹാനോയിയിലെ വീട്]]
[[1912]]-ൽ മറ്റൊരു കപ്പലിലെ കുശിനിക്കാരന്റെ സഹായിയായി ഹോ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം കപ്പലിൽ തന്നെ ജോലി നോക്കി. [[ബോസ്റ്റൺ|ബോസ്റ്റണിലും]] [[ന്യൂ യോർക്ക്|ന്യൂ യോർക്കിലുമായി]] കഴിച്ചുകൂട്ടി. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം പലയിടങ്ങളിലുമായി പല ജോലികൾ ചെയ്തു. [[1917]] മുതൽ ഒരു വർഷം [[ബ്രൂക്ക്‌ലിൻ|ബ്രൂക്ക്‌ലിനിലെ]] ഒരു ധനിക കുടുംബത്തിൽ ജോലി ചെയ്തു. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹം അമേരിക്കയിൽ തമ്പടിച്ചിരുന്ന [[ദക്ഷിണ കൊറിയ|കൊറിയക്കാരായ]] ദേശസ്നേഹികളുമായി അടുപ്പത്തിലായതും ദേശസ്നേഹം എന്ന കാഴ്ചപ്പാട് രൂപപ്പെട്ടതും എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Quinn Judge&quot;&gt;ക്വിൻ-ജഡ്ജ് സോഫി ''ഹോ ചി മിൻ: ദ മിസ്സിംഗ് ഇയേർസ്'', യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ പ്രസ്സ്, 2002; ISBN 0-520-23533-9&lt;/ref&gt;.

== ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ==
[[1913]] നും [[1919]] നും ഇടക്ക് അദ്ദേഹം [[ഇംഗ്ലണ്ട് |ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വെസ്റ്റ് ഈലിങ്ങ് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ജീവിച്ചത് &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ealing.gov.uk/services/leisure/local_history/historic_buildings/drayton_court_hotel.html|title=ദ ഡ്രേടൺ കോർട്ട് ഹോട്ടൽ|publisher=ഈലിംഗ്.സർക്കാർ|accessdate=2009-09-26|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111004083141/http://www.ealing.gov.uk/services/leisure/local_history/historic_buildings/drayton_court_hotel.html|archivedate=2011-10-04}}&lt;/ref&gt; ഇക്കാലത്ത് ലോകപ്രശസ്തനായ കേക്ക് നിർമ്മാതാവായ എസ്കോഫ്ഫിയറിന്റെ കീഴിൽ കേക്ക് നിർമ്മാണം അദ്ദേഹം പഠിച്ചു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ലണ്ടനിലെ വെസ്റ്റ് ഈലിംഗിലുള്ള ഡ്രേടൺ ഹോട്ടലിൽ ഹോ ചിമിൻ ഒരു തൂപ്പുകാരനായും, പാത്രങ്ങൾ കഴുകുന്ന ആളായും ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് ജപ്പാനേയും, ഫ്രാൻസിനേയും, അമേരിക്കയേയും എല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഹോ ചിമിൻ തന്റെ ചെറുപ്പകാലത്തിൽ കുറേ സമയം ചെലവഴിച്ചത് ഡ്രേടൺ ഹോട്ടലിന്റെ അടുക്കളയിലായിരുന്നു &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3725891.stmത|title=ദ ഡ്രേടൺ കോർട്ട് ഹോട്ടൽ|publisher=ബി.ബി.സി കോർപ്പറേഷൻ|accessdate=2004-05-18}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കുറച്ചു വിവരങ്ങളുള്ളത് ഈ വിദേശവാസക്കാലത്തെക്കുറിച്ചാണ്. അക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയപരമായി ഹോ ചിമിൻ അത്ര പ്രശസ്തനുമല്ലായിരുന്നു.

==രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഫ്രാൻസിൽ==
[[1919]] മുതൽ [[1923]] വരെ [[ഫ്രാൻസ്| ഫ്രാൻസിൽ]] ജീവിക്കുമ്പോൾ ഹോ ചിമിൻ [[കമ്മ്യൂണിസം |കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ]]ആശയങ്ങളുമായി അടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തും, സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഫ്രാൻസിലെ സഖാവുമായ മാർസെൽ കാഷിന്റെ സഹവാസമായിരുന്നു ഈ [[കമ്മ്യൂണിസം |കമ്മ്യൂണിസത്തോടുള്ള]] അടുപ്പത്തിനു കാരണം. [[1917]] ൽ തന്നെ താൻ [[ലണ്ടൻ |ലണ്ടനിൽ]] നിന്നും [[പാരീസ്| പാരീസിലെത്തി]] എന്നു ഹോ ചി മിൻ അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച് ]]പോലീസിന്റെ കൈയ്യിൽ അദ്ദേഹം 1919 ൽ പാരീസിൽ എത്തിയതായുള്ള രേഖകളാണ് ഉള്ളത് &lt;ref name=&quot;Quinn Judge&quot;/&gt;. ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ സമയത്ത്, ഫ്രഞ്ച് ഇന്റോചൈനയിലുള്ള വിയറ്റ്നാമീസ് പൗരൻമാരുടെ മൗലികഅവകാശങ്ങൾക്കു വേണ്ടി പരാതികൾ ഉന്നയിച്ചെങ്കിലും അതെല്ലാം അവഗണിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. വിയറ്റ്നാമിനെ ഫ്രഞ്ച് അധീനതയിൽ നിന്നും വിടുവിക്കണം എന്നു കാണിച്ച് അന്നത്തെ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] പ്രസിഡന്റായിരുന്ന വുഡ്രോ വിൽസന് ഹോ ചി മിൻ പരാതി നൽകിയിരുന്നു. ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോയ ഇത്തരം പരാതികൾ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു തീവ്രവാദ ചിന്താഗതികളിലേക്കു നയിച്ചു. ഇതേ സമയം ഹോ ചി മിൻ നാട്ടിലെ കോളനിവിരുദ്ധ സമരത്തിലെ ദേശീയ ഹീറോ ആയി മാറുകയും ചെയ്തു &lt;ref&gt;ഹുയ്, കിം ഹാൻ, ''വിയറ്റനാമീസ് കമ്മ്യൂണിസം, 1925-1945''. ഇതാകാ, ന്യൂയോർക്ക്: കോർണെൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്, 1982; പുറം. 60.&lt;!-- ISBN#?? --&gt;&lt;/ref&gt;.

[[1920]] ൽ കോൺഗ്രസ്സ് ഓഫ് ടൂർസ് ന്റെ കാലത്ത് ഹോ ചിമിൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഫ്രാൻസിന്റെ സ്ഥാപകാംഗമായി മാറി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ ഏഷ്യയിലെ നേതാവും കോളനിവാഴ്ചക്കെതിരേയുള്ള സമരത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തികനുമായി മാറി. ഇൻഡോചൈന യുദ്ധത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫി ഫ്രാൻസ് അതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. 1922 മെയ്, ഫ്രാൻസിലെ കായിക വാർത്തകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നവർ അവരുടെ ലേഖനങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെ വിമർശിച്ചുകൊണ്ട് ഹോ ചി മിൻ ഒരു ലേഖനം എഴുതുകയുണ്ടായി &lt;ref name=&quot;paris&quot;&gt;ബ്രോഷെ പിയറി. ''ഹോ ചി മിൻ: എ ബയോഗ്രഫി'', പുറം. 21, കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് (2007).&lt;!-- ISBN#?? --&gt;&lt;/ref&gt;.

==സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലും ചൈനയിലും==
[[1923]] ൽ ഹോ ചിമിൻ [[പാരീസ് |പാരീസിൽ]] നിന്ന് [[മോസ്ക്കോ |മോസ്കോയിലേക്ക്]] യാത്രയായി. അവിടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ചേരുകയും, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ദ ടോയിലേഴ്സ് ഓഫ് ദ ഈസ്റ്റിൽ പഠനം തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു &lt;ref name=&quot;NYT1969&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html ഒബിച്വറി ഇൻ ''ദ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്'', 4 സെപ്തംബർ 1969]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;സി.എഫ്. ദ്വിക്കർ (2000), [http://books.google.com/books?id=ztSNxW9qf7MC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q=Communist%20University%20of%20the%20Toilers%20of%20the%20East&amp;f=false പുറം.92]&lt;/ref&gt;. നവംബർ 1924 ന് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ചൈനയിൽ എത്തുന്നതിനു മുൻപ് അദ്ദേഹം അഞ്ചാമത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വിയറ്റ്നാമിലെ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ എഴുതിയിട്ടുള്ള മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകനായ ഹൊവാങ് വാൻ ചി പറയുന്നത്, ഹോചി മിൻ 100,000 പിയാസ്റ്ററിനു വേണ്ടി ഫാൻ ബോയി ചാ എന്ന നേതാവിനെ ഷാങ്ഹായിൽ വെച്ച് ഫ്രഞ്ച് പോലീസിനു ഒറ്റു കൊടുത്തു എന്നാണ്. ഹോ ചിമിൻ പിന്നീട് ഇത് താൻ തന്നെ ചെയ്തു എന്നു സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫാൻ ബോയിയുടെ വിചാരണ ഫ്രഞ്ച് വിരുദ്ധ വികാരങ്ങളെ ആളിക്കത്തിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചു, കൂടാതെ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി രൂപീകരിക്കാനായി തനിക്കു പണവും ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നത്രെ &lt;ref name=&quot;Davidson&quot;&gt;ഡേവിഡ്സൺ, ഫിലിപ്പ് ബി., [http://books.google.com/books?id=seXWfsD46QQC ''വിയറ്റ്നാം അറ്റ് വാർ: ദ ഹിസ്റ്ററി : 1946-1975''] (1991), പുറം. 4.&lt;br/&gt;[[ഹോവാങ്ങ വാൻ ചി]]. ''ഫ്രം കൊളോണിയലിസം ടു കമ്മ്യൂണിസം'' (1964), പുറം. 18.&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ '''ഹോ ചി മിൻ: എ ലൈഫ്''' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ വില്ല്യം ഡ്വിക്കർ ഈ കഥയെ തള്ളിക്കളയുന്നു. ഫാൻ ബോയിയുടെ അറസ്റ്റിനു കാരണക്കാരൻ മറ്റൊരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായിരുന്ന ൻഗുയെൻ തുവോങ് ഹീയൻ ആണെന്ന് വില്ല്യം പറയുന്നു.

1925ൽ ഹോചിമിൻ യുവാക്കൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിനുള്ള ക്ലാസ്സുകൾ എടുത്തിരുന്നു, കൂടാതെ ഇൻഡോചൈനിയിലെ വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് വാംപോവാ മിലിട്ടറി അക്കാദമിയിൽ ക്ലാസ്സുകളും എടുത്തിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഹോ ചിമിൻ ഒരു ചൈനീസ് യുവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു &lt;ref name=&quot;wife&quot;&gt;ബ്രോഷെക്സ്, പുറങ്ങൾ 39-40&lt;br/&gt;ഡ്വിക്കർ, p. 143.&lt;/ref&gt;. ഇതിനെ ചോദ്യം ചെയ്ത സഖാക്കളോട് ഹോ ചിമിൻ പ്രതികരിച്ചതിങ്ങനെയാണ്. ''എന്നെ ഭാഷ പഠിപ്പിക്കാനും, വീട് നോക്കാനും എനിക്ക് ഒരു  സ്ത്രീയെ ആവശ്യമുണ്ട്'' എന്നാണ് &lt;ref name=&quot;wife&quot;/&gt; വിവാഹ സമയത്ത് ഹോചിമിന് 36 വയസ്സും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യക്ക് 21 വയസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു .&lt;ref name=&quot;wife&quot;/&gt;. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സഖാവിന്റെ വസതിയിലാണ് ഇരുവരും താമസിച്ചിരുന്നത്.

1927ൽ ചിയാംഗ് കൈഷക് അദ്ദേഹത്തെ വേട്ടയാടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ഹോചിമിൻ മോസ്ക്കോയിലേക്കു കടന്നു കളഞ്ഞു. അവിടെ വെച്ച് തന്നെ ബാധിച്ചിരുന്ന [[ക്ഷയം |ക്ഷയരോഗത്തിൽ]] നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി കുറച്ചു നാൾ അവിടെ വിശ്രമിക്കുകയുണ്ടായി. അവിടെ നിന്നും ഹോചിമിൻ, [[ബെർലിൻ]], [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]], [[ഇറ്റലി]], വഴി [[ബാങ്കോക്ക് |ബാങ്കോക്കിലേക്കു]] വന്നു. [[ജൂലൈ]] [[1928]] നാണ് ഹോചിമിൻ ബാങ്കോക്കിലെത്തിയത്. 

[[ലെനിൻ]] രചിച്ച “തിസീസ് ഓൺ ദ നാഷണൽ ആന്ഡ് കൊളോണിയൽ ക്വസ്ത്യൻ‘ എന്ന പ്രബന്ധം ഹോയുടെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് ബലം നല്കി. [[1923]]-ല് മോസ്കോയിലെത്തി ഹോ മാർക്സിസം പഠിച്ചു. അടുത്ത വർഷം ഇൻഡോ ചൈനയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുണ്ടാക്കുക എന്ന രഹസ്യ ലക്ഷ്യവുമായി ഹോ ചൈനയിലെ കാൻറണിലെത്തി.  അവിറ്റെ സ്വാതന്ത്ര്യമോഹികളായ വിയറ്റ്നാം കാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് ‘റവല്യൂഷണറി യൂത്ത് ലീഗ്’ എന്ന സംഘടന രൂപവത്കരിച്ചു. ദേശീയബോധവും കോളനി വിരുദ്ധ വികാരവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വളർത്തുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. [[1929]] ൽ [[ഇന്ത്യ |ഇന്ത്യയിലേക്കും]], [[ഷാങ്ഹായ് |ഷാങ്ഹായിലേക്കും]] രക്ഷപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പ് ഹോ ചിമിൻ [[തായ്ലൻഡ് |തായ്ലൻഡിൽ]] തന്നെയാണ് തന്റെ പ്രവർത്തനം നടത്തിയിരുന്നത് &lt;ref&gt;ബ്രോഷെക്സ്, P., പുറങ്ങൾ. 44 and xiii (2007)&lt;/ref&gt;. 1931 ൽ ഹോചിമിൻ [[ഹോങ്കോങ്| ഹോങ്കോങിൽ]] വെച്ച് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. അന്യരാജ്യത്തുവെച്ചു അറസ്റ്റുചെയ്തതുകൊണ്ട് കുറ്റവാളിയെ തിരികെ സ്വന്തം സർക്കാരിനു ഏൽപ്പിച്ചുകൊടുക്കേണ്ട സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടായതുകൊണ്ട്  [[ബ്രിട്ടൺ|ബ്രിട്ടീഷ്]] സർക്കാർ 1932 ൽ ഹോ ചിമിൻ മരണമടഞ്ഞു എന്ന തെറ്റായ വാർത്ത പുറത്തുവിടുകയാണുണ്ടായത് &lt;ref&gt;ബ്രോഷെക്സ്, P., പുറങ്ങൾ. 57-58.&lt;/ref&gt;. 1933 ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഹോ ചിമിനെ സ്വതന്ത്രനാക്കി വിടുകയാണുണ്ടായത്. ഹോ ചിമിൻ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലേക്കു]] തന്നെ തിരികെപോയി. അവിടെ ഒരു ഭക്ഷണശാലയിൽ അദ്ദേഹം ജോലി നേടി. ഈ ഭക്ഷണശാലയിലെ പ്രധാന തീൻമേശമുറിയുടെ ചുമരിൽ ഹോചിമിന്റെ ഒരു വലിയ ചിത്രം ഇന്നും തൂക്കിയിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.terraligure.it/blog/lapide_minh.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-11-25 |archive-date=2013-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219223037/http://www.terraligure.it/blog/lapide_minh.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.terraligure.it/blog/trattoria_minh.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-11-25 |archive-date=2013-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219223044/http://www.terraligure.it/blog/trattoria_minh.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

1938 ൽ ഹോചിമിൻ [[ചൈന| ചൈനയിലേക്കു ]]തിരിച്ചു പോയി. ചൈനീസ് സേനയിൽ ഉപദേശകനായി ജോലി തുടങ്ങി &lt;ref name=&quot;Quinn Judge&quot;/&gt;.1940 ഓടുകൂടി അദ്ദേഹം ഹോചി മിൻ എന്ന പേരു ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. വിയറ്റ്നാമിലെ ഒരാളുടെ പേരിന്റെ കൂടെ അയാളുടെ കുടുംബപേരു കൂടി ഉപയോഗിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. അങ്ങനെയാണ് '''ഹോ''' എന്നതു കൂടി അദ്ദേഹം പേരിനു കൂടെ ചേർക്കാൻ തുടങ്ങിയത് &lt;ref&gt;ഡ്വിക്കർ, പുറങ്ങൾ. 248-49.&lt;/ref&gt;.

==സ്വാതന്ത്ര്യപ്രസ്ഥാനം==
1942 [[വിയറ്റ്നാം| വിയറ്റനാമിന്റെ]]സ്വാതന്ത്ര്യസമരപ്രസ്ഥാനത്തിനു നേതൃത്വം നൽകാനായി ഹോ [[വിയറ്റ്നാം | വിയറ്റ്നാമിലേക്കു]] തിരിച്ചുപോന്നു. 10,000 ത്തോളം വരുന്ന [[ഗറില്ലായുദ്ധം|ഗറില്ലാ]] പോരാളികളായിരുന്നു ഈ വിയറ്റ് മിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത് &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html &quot;ഹോ ചിമിൻ വാസ് നോട്ടഡ് ഫോർ സക്സസ് ഇൻ ബ്ലെൻഡിംഗ് നാഷണലിസം ആന്റ് കമ്മ്യൂണിസം&quot;], ''ദ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്''&lt;/ref&gt;. ഫ്രഞ്ച് സൈന്യത്തിനെതിരേയും,രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ കടന്നാക്രമിച്ച [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യത്തിനെതിരേയും ഹോ ചിമിൻ ധാരാളം യുദ്ധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിനെല്ലാം [[അമേരിക്ക |അമേരിക്കയുടെ]] വ്യക്തമായ എന്നാൽ നിഗൂഢമായ പിന്തുണയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ചൈനയിലെ [[കമ്മ്യൂണിസം |കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ]]നേതൃത്വത്തിനു രക്ഷപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നതിനു മുമ്പ് ചിയാങ് കൈഷക്കിന്റെ അധികാരനേതൃത്വം ഹോ ചിമിനെ ജയിലിലാക്കി  &lt;ref&gt;[http://books.google.com.ph/books?id=fJtqjYiVbUAC&amp;pg=PA198 ബ്രോഷെക്സ്, പുറം. 198]&lt;/ref&gt;. 1943 ൽ ഹോചിമിൻ വിയറ്റ്നാമിലേക്കു തിരിച്ചുപോന്നു. അദ്ദേഹം മലമ്പനിയാൽ വളരെ ക്ഷീണിതനായിരുന്നു.

വിയറ്റ് മിൻ നേതൃത്വം കൊടുത്ത ഓഗസ്റ്റ് വിപ്ലവത്തിനുശേഷം രൂപം കൊണ്ട് താൽക്കാലിക സർക്കാറിന്റെ ചെയർമാൻ ഹോ ചിമിൻ ആയി &lt;ref&gt;{{cite book|last=സിൻ|first=ഹൊവാർഡ്|title=എ പീപ്പിൾസ് ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്: 1492-പ്രസന്റ്|url=https://archive.org/details/peopleshistoryof0000zinn_s7j6|publisher=ഹാർപർ പെരന്യൽ|year=1995|location=ന്യൂയോർക്ക് |പുറം=460|isbn=0-06-092643-0}}&lt;/ref&gt;. അതോടൊപ്പം ബാവോ ദായി എന്ന ചക്രവർത്തിയോട് സ്വമേധയാ സ്ഥാനം ഒഴിയാനും ഹോ ചിമിൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു, വേറെ ഒരു രാജ്യംപോലും ഈ സർക്കാരിനെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല എന്ന ന്യായം പറഞ്ഞായിരുന്നു ഇത്. ഹോ ചിമിൻ തുടർച്ചയായി അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ഹാരി.എസ്.ട്രൂമാനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. വിയറ്റ്നാമിലെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തെ സഹായിക്കണം എന്ന ആവശ്യം ഉയർത്തിക്കൊണ്ടായിരുന്നു ഇത്. പക്ഷേ ട്രൂമാൻ ഈ ആവശ്യത്തോട് ഒരിക്കൽപോലും പ്രതികരിക്കുകയുണ്ടായില്ല &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rationalrevolution.net/war/collection_of_letters_by_ho_chi_.htm|title=കളക്ഷൻ ഓഫ് ലെറ്റേഴ്സ് ബൈ ഹോചിമിൻ|publisher=റാഷണൽറെവല്യൂഷൻ.നെറ്റ്|accessdate=2009-09-26}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|last=സിൻ|first=ഹൊവാർഡ്|title=എ പീപ്പിൾസ് ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്|url=https://archive.org/details/peopleshistoryof0000zinn_s7j6|publisher=ഹാർപർ പെരന്യൽ|year=1995|location=ന്യൂയോർക്ക്|പുറം=461|isbn=0-06-092643-0}}&lt;/ref&gt;.

അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മത്സരത്തിൽ വിയറ്റ് മിൻ പാർട്ടി എതിർപാർട്ടിയിലെ ചില ശത്രുക്കളെ കൊന്നൊടുക്കി, ഭരണനേതൃത്വത്തിലിരുന്ന പാർട്ടിയുടെ നേതാവ്, ൻഗൊ ദിൻ ദിയമിന്റെ സഹോദരൻ. ഇങ്ങനെ ധാരാളം പേരെ അവർ കൊന്നൊടുക്കി എന്ന് ചില സ്രോതസ്സുകളെ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് &lt;ref&gt;[[ദ ബ്ലാക്ക് ബുക്ക് ഓഫ് കമ്മ്യൂണിസം]]&lt;/ref&gt; ജോസഫ് ബട്ടിംഗർ പറയുന്നു &lt;ref&gt;ജോസഫ് ബട്ടിംഗർ, ''വിയറ്റ്നാം എ ഡ്രാഗൺ എംബാറ്റിൽഡ്'', vol 1 (ന്യൂയോർക്ക് : പ്രേജർ, 1967)&lt;/ref&gt;.

1946 ൽ ഹോ ചിമിൻ രാജ്യത്തിനു പുറത്തായിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴുദ്യോഗസ്ഥർ ഏതാണ്ട് 2,500 കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്കാരല്ലാത്തവരെ ജയിലിനുള്ളിലാക്കി. ഏകദേശം 6,000 ത്തോളം  ആളുകളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി പലായനം ചെയ്യിച്ചു &lt;ref&gt;കറി, സിസിൽ ബി. ''വിക്ടറി അറ്റ് എനി കോസ്റ്റ്'' (വാഷിംഗ്ടൺ: ബ്രാസെയ്സ്, 1997)പുറംp. 126 &lt;!-- ISBN#?? --&gt;&lt;/ref&gt;. നൂറുകണക്കിന് രാഷ്ട്രീയ ശത്രുക്കൾ ജയിലിലാവുകയോ രാജ്യം വിട്ടോടിപോകേണ്ടിവരുകയോ ചെയ്തു. വിയറ്റ്നാമിലെ താൽക്കാലിക സർക്കാരിനെതിരെ ഒരു പരാജയപ്പെട്ട സമരം നയിച്ചതിനായിരുന്നു ഈ കടുത്ത ശിക്ഷകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നത് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vnca.cand.com.vn/vi-vn/truyenthong/2005/9/50213.cand |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-11-25 |archive-date=2012-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124022848/http://vnca.cand.com.vn/vi-vn/truyenthong/2005/9/50213.cand |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ടക്കർ, സ്പെൻസർ. ''എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ദ വിയറ്റ്നാം വാർ: എ പൊളിറ്റിക്കൽ, സോഷ്യൽ, ആന്റ് മിലിറ്ററി ഹിസ്റ്ററി'' (vol. 2), 1998 &lt;!-- ISBN#?? --&gt;&lt;/ref&gt;. പ്രാദേശികമായ എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളേയും നിരോധിച്ചു, പ്രാദേശികസർക്കാരുകളെല്ലാം പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു &lt;ref&gt;കോൾവിൻ, ജോൺ. ''ജിയാപ്: ദ വോൾകാനോ അണ്ടർ ദ സ്നോ'' (ന്യൂയോർക്ക്: സോഹോ പ്രസ്സ്, 1996), പുറം. 51 &lt;!-- ISBN#?? --&gt;&lt;/ref&gt;.

ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ ആദ്യ സമ്മേളനത്തിൽ  പങ്കെടുത്തവരിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗവും വിയറ്റ് മിൻ പാർട്ടിക്ക് പുറത്തു നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു, ചിലർ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൂടാതെ തന്നെ നേരിട്ടു നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. ൻഗുയെൻ ഹായ് താൻ പാർട്ടിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റ് ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. പത്തിൽ നാലു മന്ത്രി പദങ്ങളും എൻ.പി.വി പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ളവർക്കായിരുന്നു.

===ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ ജനനം===
1945 സെപ്തംബർ 2 ആം തീയതി ബാവോ ചക്രവർത്തി സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞതിനുശേഷം ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാം പാർട്ടിയുടെ പേരിൽ വിയറ്റ്നാമിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യപ്രഖ്യാപനം നടത്തി &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://coombs.anu.edu.au/%7Evern/van_kien/declar.html|title=വിയറ്റ്നാം ഡിക്ലറേഷൻ ഓഫ് ഇൻഡിപെൻഡൻസ്|publisher=കൂമ്പ്സവെബ്|date=1945-09-02|accessdate=2009-09-26}}&lt;/ref&gt;.സൈഗോണിൽ ഇതേ സമയം, ഫ്രഞ്ച് സൈന്യവുമായുള്ള പോരാട്ടം മൂർഛിക്കുകയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കമ്മാൻഡർ ജനറൽ ഡഗ്ലസ് ഗ്രേസി  പട്ടാളനിയമം പ്രഖ്യാപിച്ചു. വിയറ്റ് മിൻ നേതാക്കൾ ഒരു സമരം ആഹ്വാനം ചെയ്താണ് ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിനെതിരേ പ്രതികരിച്ചത് &lt;ref&gt;കാർണോ, സ്റ്റാൻലി. ''വിയറ്റ്നാം: എ ഹിസ്റ്ററി''.&lt;/ref&gt; .

1945 സെപ്തംബറിൽ രണ്ട് ലക്ഷത്തോളം സൈനികർ ഉൾപ്പെടുന്ന ചൈനയുടെ പട്ടാളം ഹാനോയിലേക്കു വന്നു. നിലവിലുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗവൺമെന്റ് പിരിച്ചുവിട്ട് ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പു നടത്തി കൂട്ടുമന്ത്രിസഭ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉള്ള ഒരു ഒത്തു തീർപ്പ് ഹോ ചിമിനും ചൈനാ സൈനിക ജനറലുമായി ഉണ്ടാക്കി. പിന്നീട് ചിയാങകൈഷക് തന്റെ വിയറ്റ്നാമിലുള്ള സ്വാധീനം ഉപയോഗിച്ച് ഫ്രഞ്ചുകാരുമായി കരാറുണ്ടാക്കി, അവിടെ ഹോ ചിമിന് കീഴടങ്ങുകയല്ലാതെ മറ്റു മാർഗ്ഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം ഫ്രാൻസുമായി ഒരു കരാറിലേർപ്പെട്ടു. ഇൻഡോചൈനീസ് ഫെഡറേഷനിലും, ഫ്രഞ്ച് യൂണിയനിലും വിയറ്റ്നാം ഒരു സ്വതന്ത്ര സംസ്ഥാനമായി നിലകൊള്ളും എന്നതായിരുന്നു കരാർ. എന്നാൽ കരാർ ഉടൻ തന്നെ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഫ്രാൻസിനേയും, വിയറ്റ് മിനെയും സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ചിയാങ് കൈഷക്കിന്റെ സൈന്യത്തെ വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ നിന്ന് തുരത്തുക എന്ന ഒറ്റ ഉദ്ദേശം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. ചൈനീസ് സൈന്യം അവിടെ നിന്നു പിൻ വാങ്ങിയ ഉടൻ തന്നെ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. &lt;blockquote&gt; '' ചൈനക്കാർ ആദ്യം വന്നപ്പോൾ അവർ ആയിരക്കണക്കിനു കൊല്ലം ഇവിടെ താമസിച്ചു. ഫ്രഞ്ചുകാർ വിദേശികളാണ്. അവർ ദുർബലരാണ്. കോളനിവാഴ്ച മരിക്കുകയാണ്. ഏഷ്യയിൽ അവർ അവസാനിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പക്ഷേ ചൈനക്കാർക്ക് ഇവിടെ അവസരം കൊടുത്താൽ അവർ പിന്നീട് പോകില്ല. എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അഞ്ചുകൊല്ലത്തേക്ക് ഫ്രഞ്ച് ദുർഗന്ധം ശ്വസിക്കുന്നതാണ് ജീവിതകാലത്തേക്ക് ചൈനീസ് ദുർഗന്ധം ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത്.''&lt;/blockquote&gt;.

വിയറ്റ്നാമീസ് നാഷണലിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകരെ കൊന്നൊടുക്കാനായി വിയറ്റ് മിൻ പിന്നീടി ഫ്രഞ്ച് കോളനി ശക്തികളുമായി കൈകോർക്കുകയുണ്ടായി &lt;ref&gt;റോബർട്ട്.എഫ്.ടർണർ, വിയറ്റ്നാമീസ കമ്മ്യൂണിസം: ഇറ്റസ് ഒറിജിൻ ആന്റ് ഡവലപ്മെന്റ് (ഹൂവർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ പ്രസ്സ്, 1975), പുറങ്ങൾ 57-9, 67-9, 74 ആന്റ് “മിത്സ് ഓഫ് ദ വിയറ്റ്നാമീസ് വാർ,” സൗത്ത്ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യൻ പെർസ്പെക്ടീവ്, സെപ്തംബർ
1972, പുറങ്ങൾ14-8; ആർതർ.ജെ.ഡൊമ്മൻ, ദ ഇൻഡോചൈനീസ് എക്സ്പീരിയൻസ് ഓഫ് ഫ്രഞ്ച് ആന്റ് ദ അമേരിക്കൻസ് (ഇന്ത്യാനാ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്, 2001), പുറങ്ങൾ153-4.&lt;/ref&gt;. വിയറ്റ് മിൻ പാർട്ടി കമ്മ്യൂണിസത്തിനെതിരേയുള്ള നീക്കങ്ങളെയെല്ലാം അടിച്ചമർത്തിയെങ്കിലും ഫ്രഞ്ചുകാരുമായി ഒരു നല്ല ബന്ധം ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ അവർക്കായില്ല. 1946 കളുടെ അവസാനം പല ചർച്ചകൾക്കും, കരാറുകൾക്കും ശേഷം ഫ്രഞ്ചുകാരുമായുള്ള യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതാണെന്ന് വിയറ്റ് മിൻ പാർട്ടിക്കു മനസ്സിലായി.  ഹായിപോംഗിൽ ഫ്രഞ്ചുകാർ നടത്തിയ ബോംബാക്രമണം ഈ ചിന്തകൾക്കു ശക്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ഫ്രഞ്ചുകാർ തങ്ങൾക്കൊരിക്കലും സ്വയം ഭരണം നൽകില്ലെന്നും അവർക്കു മനസ്സിലായി. 19 ഡിസംബർ 1946 ന് ഹോ ചിമിൻ തന്റെ സർക്കാരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഫ്രഞ്ചുകാർക്കെതിരേ ഔദ്യോഗികമായി യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ശസ്ത്രക്രിയക്കുപയോഗിക്കുന്ന ചെറിയ കത്തികളും, ചെറിയ തോക്കുകളുമായിരുന്നു വിയറ്റ് മിൻ പാർട്ടിയുടെ ആയുധങ്ങൾ. കുരുമുളക് ഉള്ളിലിട്ടു കത്തിച്ച വൈക്കോൽ കെട്ടുകൾ കൊണ്ടാണ് അവർ ഫ്രഞ്ച് സേനക്കു നേരെ പോരാടിയത്. ചെറിയ മൈനുകളും,നാടൻ കൈബോംബുകളും കൊണ്ടാണ് അവർ സായുധവാഹനങ്ങളെ നേരിട്ടത്. രണ്ടുമാസത്തെ യുദ്ധത്തിനുശേഷം വിയറ്റ് മിൻ സേന യുദ്ധത്തിൽ നിന്നും പിൻവാങ്ങി. ഓപ്പറേഷൻ ലീ എന്നു പേരിട്ട ഒരു സായുധനീക്കത്തിലൂടെ,വിയറ്റ് ബാക്ക് എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ച് ഹോ ചിമിനെ പിടികൂടിയതായി ഫ്രഞ്ചുകാർ അവകാശപ്പെട്ടു. പത്രപ്രവർത്തകനായ ബെർണാഡ് ഫാൾ പറയുന്നതിൻ പ്രകാരം വളരെകാലത്തെ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഹോ ചിമിൻ ഒരു യുദ്ധവിരാമത്തിനു തയ്യാറായി. കൂര മേഞ്ഞ ഒരു കളിമൺ കുടിലിലായിരുന്നു ചർച്ചകൾ. അവിടെയെത്തിയ ഫ്രഞ്ചുകാർ കുടിലിന്റെ ഒരു വശത്തിരിക്കുന്ന ഐസ് പാത്രവും, നല്ല ഒരു കുപ്പി ഷാംപെയിനും കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഇതിനർത്ഥം ഈ ചർച്ച വിജയിച്ചു കാണണമെന്ന് ഹോ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു എന്നാണ്. കരാറിലെ ഒരു ആവശ്യം വിയറ്റ് മിനുകളെ യുദ്ധത്തിൽ സഹായിച്ച ജാപ്പനീസ് ഓഫീസർമാരെ ഫ്രഞ്ച് കസ്റ്റഡിയിൽ വിട്ടു തരിക എന്നതായിരുന്നു. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിചാരണക്കു വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇവരെ ഫ്രാൻസ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഹോ ചിമിൻ ഈ ആവശ്യത്തിനു മറുപടി പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്, ''' ജാപ്പനീസ് ഓഫീസർമാർ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാണ് അവരെ വഞ്ചിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറില്ല'''. ഇതിനു ശേഷം ഹോ ഏതാണ്ട് ഏഴുകൊല്ലക്കാലം നീണ്ടു നിന്ന യുദ്ധത്തിനുവേണ്ടി പുറത്തേക്കു ഇറങ്ങി നടന്നു &lt;ref&gt;ഫോൾ, ബെർണാഡ്. ''ലാസ്റ്റ് റിഫ്ലക്ഷൻസ് ഓൺ എ വാർ'', പുറം. 88. ന്യൂയോർക്ക്: ഡബിൾഡേ (1967).&lt;!--ISBN#??--&gt;&lt;/ref&gt;.

1950 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഹോ ചിമിൻ [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ |സ്റ്റാലിനും]], [[മാവോ സേതൂങ് |മാവേ സേതൂങുമായി]] [[മോസ്കോ |മോസ്കോയിൽ]] വെച്ചു കണ്ടുമുട്ടി. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]]വിയറ്റ് മിൻ സർക്കാരിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. വിയറ്റ്മിൻ പാർട്ടിയെ ധാർമ്മികമായി പിന്തുണക്കാൻ [[ചൈന]] ദൂതൻ വശം ഒരു സന്ദേശം മോസ്കോയിലേക്കു മാവോ കൊടുത്തയക്കുകയുണ്ടായി &lt;ref&gt;റഷ്യൻ മിനിസ്ട്രി ഓഫ് ഫോറിൻ അഫയേഴ്സ്, &quot;ക്രോണോളജി&quot;, പുറം. 45.&lt;/ref&gt;. കൂടുതൽ വിഭവങ്ങൾ പുറംലോകത്തിൽ നിന്നും എത്തി തുടങ്ങി, ഫ്രഞ്ചുകാരുമായുള്ള യുദ്ധം മറ്റൊരു തലത്തിലേക്കെത്തിക്കാൻ വിയറ്റ് മിൻ ശ്രമം തുടങ്ങി. 1954 ൽ ദിയൻ ബിയൻ ഫു എന്ന സ്ഥലത്തുവെച്ചു നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം വിയറ്റ് മിൻ സർക്കാരിനോട് പരാജയം സമ്മതിച്ചു.

== ജപ്പാൻ അധിനിവേശം ==
&lt;!-- [[ചിത്രം:Vietnam‍ map.jpg|thumb|300px|right| തെക്കൻ-വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമുകൾ ജനീവാ കരാറിനു ശേഷം]] --&gt;
ഇതിനിടക്ക് [[രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം]] തുടങ്ങി. [[1940]] ല് [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യം [[വിയറ്റ്നാം]] അധിനിവേശം നടത്തി. അതോടെ ശത്രുക്കൾ രണ്ടായി ആ രാജ്യത്തിന്. ഫ്രഞ്ച് കോളനിവാഴ്ചയും ജപ്പാൻ അധിനിവേശവും. [[1941]] [[മേയ്]] മാസത്തിൽ [[വിയറ്റ്നാം]] അതിർത്തിക്കടുത്ത് വച്ച് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി കേന്ദ്ര സമിതി സമ്മേളിച്ചു. അവിടെ വച്ച് അദ്ദേഹം പുതിയ ഒരു മുന്നണിയുടെ ആശയം നടപ്പിൽ വരുത്തി. [[വിയറ്റ് മിൻ]] (Viet Minh}  വിയറ്റ്നാമിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള ലീഗ് എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്തായിരുന്നു അത്. രണ്ടു ശത്രുക്കൾക്കുമെതിരെ [[ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറ]] ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു വിയറ്റ് മിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിനിടെ ജപ്പാൻ സൈന്യം ഫ്രഞ്ചുകാരെ തോല്പിച്ച് പഴയ രാജാവായ ബാവോ ദായിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സർക്കാരിനെ വാഴിച്ചു. ആ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ ഒളിപ്പോരാളികൾ പലവട്ടം നേരിട്ടു. അഞ്ചുവർഷത്തെ നിരന്തരശ്രമത്തിനൊടുവിൽ ജപ്പാൻ അടിയറവു പറഞ്ഞു. [[1945]]ല് ഹോ ചി മിൻ പ്രസിഡൻറായി വിയറ്റ്നാം ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചു. വിയറ്റ്നാമിലെ മാത്രമല്ല. ജപ്പാൻ ലോകമഹായുദ്ധത്തിലും തോറ്റു. [[പേൾ ഹാർബർ]] ആക്രമണത്തിനു തിരിച്ചടിയായി അമേരിക്ക [[ഹിരോഷിമ]], [[നാഗസാക്കി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ [[അണു ബോംബ്]] വർഷിച്ചതോടെ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ജപ്പാൻ കീഴടങ്ങി. 

ഈ അവസരത്തിൽ ഓടിപ്പോയ ഫ്രഞ്ചുകാർ തിരിച്ചുവന്ന് [[1946]] ല് വിയറ്റ്നാമിന്റെ തെക്കു ഭാഗങ്ങളിൽ ആധിപത്യം ഉറപ്പിച്ചു. ജനറൽ [[വോൻ ഗൂയെൻ ഗിയെസ്|വോൻ ഗൂയെൻ ഗിയെസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ വിയറ്റ്നാം സേന ഏകദേശം ഒൻപതു വർഷത്തോളം നിരന്തരമായി പ്രതിരോധിച്ചു. അവസാനം [[1954]] ല് [[ദിയെൻ ബിയെൻ ഫൂ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് വച്ച് വിയറ്റ്മിൻ സേന ഫ്രഞ്ചുകാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ യു.എൻ. ഇടപെട്ടു. ജനീവ കരാർ പ്രകാരം വിയറ്റ്നാമിനെ തെക്കും വടക്കും രണ്ടു രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിച്ചശേഷമേ ഫ്രഞ്ചുകാർ പിൻവാങ്ങിയുള്ളൂ.

== പ്രസിഡൻറ് സ്ഥാനത്തേയ്ക്ക് ==
[[File:Giap-Ho.jpg|thumb|ഹോ ചിമിൻ (വലത്) ഹാനോയിൽ, 1945]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-48579-0009, Stralsund, Ho Chi Minh mit Matrosen der NVA.jpg|thumb|ജർമ്മൻ നാവികരോടൊപ്പം സ്റ്റാർലണ്ട് തുറമുഖത്ത്, 1957]]

[[1955]] ല് ഹോ ചി മിൻ '''വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം''' അഥവാ ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപ്പബിക്ക് ഒഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രസിഡൻറായി.(DRV)[[1954]] ലെ ജനീവാ കരാർ പ്രകാരം (അമേരിക്കയോ വിയറ്റ്നാമോ ഒപ്പുവയ്ക്കാത്ത കരാർ) [[1956]] ല് തിരഞ്ഞെടുപ്പു നടത്തി രണ്ടു രാജ്യങ്ങളും പുനർ ഏകീകരണം നടത്താൻ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. 1954 ലെ ജനീവ കരാർ അനുസരിച്ച് വിഭജിക്കപ്പെട്ട രണ്ടു പ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിൽ പൗരന്മാർക്ക് മാറി താമസിക്കാൻ 300 ദിവസത്തെ സൗജന്യ സമയം അനുവദിച്ചിരുന്നു. തെക്കൻ വിയറ്റ്നാം, വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടത്. ഏതാണ്ട് 90 ലക്ഷത്തിനും, ഒരു കോടിക്കും ഇടക്കുള്ള ജനങ്ങൾ തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിലേക്ക് മാറി താമസിച്ചു. ഇവരിൽ കൂടുതലും, [[കത്തോലിക്ക സഭ |കത്തോലിക്കാ]] അനുഭാവികളായിരുന്നു കൂടാതെ, [[കമ്മ്യൂണിസം |കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ]]വിരുദ്ധ ബുദ്ധിജീവികൾ, ഫ്രഞ്ച് കോളനിവാഴ്ചക്കാലത്തെ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, സമ്പന്നരായ വിയറ്റ്നാമുകാർ എന്നീ ഗണത്തിൽപെടുന്നവരായിരുന്നു കൂടുതലായും വടക്കു നിന്നും തെക്കോട്ട് മാറി താമസിച്ചത്. എന്നാൽ തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ നിന്നും വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിലേക്കു പോയത് ഏകദേശം 2,50,000 ആളുകൾ മാത്രമായിരുന്നു, കൂടുതലും വിയറ്റ്നാമീസ് പട്ടാളക്കാർ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent11.htm |title=''പെന്റഗൺ പേപ്പേഴ്സ്'', പതിപ്പ് 1, അദ്ധ്യായം 5, &quot;ഒറിജിൻസ് ഓഫ് ദ ഇൻസർജൻസി ഇൻ സൗത്ത് വിയറ്റ്നാം, 1954-1960&quot; |access-date=2007-03-16 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814012347/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent11.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് ഹൈകമ്മീഷൻ ഫോർ റെഫ്യൂജീസ്, [http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/publ/opendoc.pdf?id=3ebf9bad0&amp;tbl=PUBL ''സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ദ വേൾഡ് റെഫ്യൂജീസ്''], അദ്ധ്യായം 4, &quot;ഫ്ലൈറ്റ് ഫ്രം ഇൻഡോ ചൈന&quot;.&lt;/ref&gt;. ചിലരെങ്കിലും തങ്ങളുടെ ഇംഗിതത്തിനെതിരായി വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ തന്നെ തങ്ങേണ്ടി വന്നു എന്ന് ചില കനേഡിയക്കാരായ നിരീക്ഷകർ ചിന്തിക്കുന്നു&lt;ref&gt;ഥാക്കൂർ, പുറം. 204&lt;/ref&gt;. അമേരിക്കയുടെ ധാർമ്മിക പിന്തുണയോടുകൂടി [[ൻഗൊ ദിൻ ദിയം]] 1956 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് റദ്ദാക്കി. അതുകൂടാതെ മറ്റൊരു തിരഞ്ഞെടുപ്പു നടത്തുകയും വഞ്ചനയിലൂടെ അധികാരസ്ഥാനത്തെത്തുകയും ചെയ്തു. ഇദ്ദേഹമാണ് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രഥമ പ്രസിഡന്റ്.. അന്നത്തെ കാലത്തെ നിരീക്ഷകർ എല്ലാം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ 80% പേരും ഹോ ചി മിന് അനുകൂലമായിരിന്നേനേ എന്നാണ് കരുതിയത്. യു.എസ്. പ്രസിഡൻറ് ഐസൻഹോവറും ഈ അഭിപ്രായക്കാരനായിരുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്നാൽ ദിയെം ജയിക്കില്ലെന്ന് [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കക്കും]] ദിയെമിനും നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു പകരം തെക്കൻ അമേരിക്കയെ എന്നെന്നേയ്ക്കുമായി സ്വന്തമാക്കാനായിരുന്നു രണ്ടു കക്ഷികളും ആഗ്രഹിച്ചത് തന്നെ. 

1950 കളിൽ പ്രതിപക്ഷകക്ഷികളെയെല്ലാം രാഷ്ട്രീയമായി അമർച്ച ചെയ്തിരുന്നു. സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്ന എല്ലാവരേയും അറസ്റ്റു ചെയ്തു ജയിലിലേക്കയച്ചിരുന്നു. കഠിനമായ തൊഴിൽ ക്യാംപുകളിലേക്കാണ് ഇത്തരക്കാരെ അയച്ചിരുന്നത്. ചില മധ്യവർഗത്തിൽപ്പെട്ട ബുദ്ധിജീവികൾ ഹോ ചിമിന്റെ ഭരണത്തെ വിമർശിക്കാൻ മുന്നോട്ടു വന്നെങ്കിലും ഇവരെല്ലാം തന്നെ ജയിലിലേക്കോ കഴുമരത്തിലേക്കോ പോകേണ്ടി വന്നു. ജയിലിൽ അവരെ കാത്തിരുന്നത് കഠിനശിക്ഷകൾ തന്നെയായിരുന്നു. കടുപ്പമേറിയ ജോലികൾ അവരുടെ മേൽ കെട്ടിയേൽപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. പലരും വിശപ്പുകൊണ്ടു, തളർച്ചകൊണ്ടും ,കൊടുംപീഠനംകൊണ്ടും ആണ് മരിച്ചത്. [[1953]] മുതൽ [[1956]] വരെ ചൈനീസ് സർക്കാരിന്റെ സമ്മർദ്ദം മൂലം ഭൂപരിഷ്കരണം കൊണ്ടുവരാൻ ഹോ നിർബന്ധിതനായിത്തീർന്നു. ചൈനയുടേതു പോലുള്ള ഭൂ നിയമങ്ങൾ നടപ്പാക്കുകയായിരുന്നു തത്ത്വത്തിൽ നടന്നത്. സർക്കാർ നടപ്പാക്കിയ കർശനമായ ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമത്തിലൂടെ പതിനായിരത്തോളം വരുന്ന വർഗ്ഗശത്രുക്കളെ സർക്കാർ ഉന്മൂലനം ചെയ്തു &lt;ref&gt;ആർ.ജെ.റമ്മൽ.  ''സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ഓഫ് ഡെമോസൈഡ്.''  [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP6.HTM സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമീസ് ഡെമോസൈഡ് ആന്റ് മാസ് മർഡർ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;റോബർട്ട് എഫ് ടർണർ, വിയറ്റ്നാമീസ് കമ്മ്യൂണിസം: ഇറ്റ്സ് ഒറിജിൻ ആന്റ് ഡെവലപ്മെന്റ് (ഹൂവർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ പ്രസ്സ് 1975), പുറങ്ങൾ141-3, 155-7.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;നട്ട്, അനിത ലോ.  [http://www.rand.org/pubs/papers/2008/P4416.pdf &quot;ഓൺ ദ ക്വസ്റ്റ്യൻ ഓഫ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് റിപ്രൈസൽസ് ഇൻ വിയറ്റ്നാം.&quot;]  റാൻഡ് കോർപ്പറേഷൻ.  ഓഗസ്റ്റ് 1970.&lt;/ref&gt;. രണ്ട് ലക്ഷത്തിനും, ഒമ്പതു ലക്ഷത്തിനു ഇടക്കുള്ള ആളുകൾ ക്യാംപുകളിൽവെച്ച് കൊലചെയ്യപ്പെടുകയോ, പട്ടിണിമൂലം മരിക്കുകയോ ചെയ്തു &lt;ref&gt;RFA.  [http://www.rfa.org/english/news/vietnam_landreform-20060608.html &quot;വിയറ്റ്നാമീസ് റിമംബർ ലാൻഡ് റീഫോം ടെറർ&quot;]  ജൂൺ 8, 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#Rosefielde2009RedHolocaust|Rosefielde (2009) ''റെഡ് ഹോളോകാസ്റ്റ്'']] പുറങ്ങൾ. 120–121.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390710003A.pdf |title=&quot;ദ ഹ്യൂമൻ കോസ്റ്റ് ഓഫ് കമ്മ്യൂണിസം ഇൻ വിയറ്റ്നാം&quot; |access-date=2012-11-27 |archive-date=2018-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622164657/http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390710003A.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref &gt;&lt;ref&gt;ടർൺർ, റോബർട്ട് എഫ്.  [http://www.paulbogdanor.com/deniers/vietnam/turner.pdf &quot;എക്സ്പർട്ട് പംക്ച്വർസ് 'നോ ബ്ലഡ് ബാത്ത് ' മിത്&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201045731/http://www.paulbogdanor.com/deniers/vietnam/turner.pdf |date=2013-02-01 }}.  ''ഹ്യൂമൻ ഇവന്റ്സ്,'' നവംബർ 11, 1972.&lt;/ref&gt;. 1956 ൽ ഹോ ചിമിൻ തന്നെ നേരിട്ടിടപെട്ട് ഇത്തരം ക്രൂരതകൾ നിറുത്തലാക്കുകയായിരുന്നു &lt;ref name=&quot;MargolinVietnam&quot;&gt;ഷോൺ ലൂയിസ് മാർഗോൺ &quot;വിയറ്റ്നാം ആന്റ് ലാവോസ്: ദ ഇംപാസ് ഓഫ് വാർ കമ്മ്യൂണിസം&quot; ഇൻ ''[[ദ ബ്ലാക്ക് ബുക്ക്]]'' പുറങ്ങൾ. 568–569.&lt;/ref&gt;. 

[[1959]] ഹോയുടെ സർക്കാർ [[ഹോ ചി മിൽ ഒളിപ്പാത]] വഴി നാഷണൽ ലിബെറേ ഷൻ ഫ്രണ്ട് (വിയറ്റ് കോങ്) എന്ന സംഘടനക്ക് സഹായം നൽകിപ്പോന്നു. [[1960]] [[ചൈന|ചൈനീസ് ]]സൈന്യത്തേയും അദ്ദേഹം ഇറക്കുമതി ചെയ്തു. ഈ സൈന്യം പാതകൾ, വിമാനത്താവളം, എന്നിവ നിർമ്മിക്കാൻ വിയറ്റ്നാം സൈന്യത്തെ സഹായിച്ചു, അങ്ങനെ വളരേയേറേ വിയറ്റ്നാം സൈനികർക്ക് അതേ സമയത്ത് യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിച്ചു. 
1959 അവസാനമായപ്പോഴേക്കും ഹോ ചിമിൻ തന്റെ സഹപ്രവർത്തകനായിരുന്ന [[ലെ ദുവാൻ|ലെ ദുവാനെ]] താൽക്കാലികമായ പാർട്ടി നേതാവാക്കി. ഇലക്ഷൻ ഉടനെയൊന്നും നടക്കാൻ പോകുന്നില്ലെന്നും മറിച്ച് പ്രതിപക്ഷ കക്ഷികളെ ഒന്നാകെ നശിപ്പിക്കാനാണ് ദിയമിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെന്നും ഇതിനോടകം ഹോചി മിൻ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. വിയറ്റ്കോംഗ്  മേഖലക്ക് സഹായമെത്തിക്കാൻ ഹോ ചിമിൻ തുടർച്ചയായി പോളിറ്റ്ബ്യൂറോയോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഹോചിമിന്റെ സ്വാധീനശക്തയും അധികാരവും കുറഞ്ഞതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണിത് എന്ന് പാശ്ചാത്യ നിരൂപകർ കരുതുന്നു&lt;ref&gt;ചെംഗ് ഗുവാങ് ആങ് &amp; ആൻ ചെംഗ് ഗുവാൻ, ''ദ വിയറ്റ്നാം വാർ ഫ്രം ദ അദർ സൈഡ്'', പുറം. 21. (2002)&lt;/ref&gt; . 1959 കളുടെ അവസാനം ഹോ ചിമിൻ ട്രയൽ എന്നറിയപ്പെടുന്ന നടപടിയിലൂടെ വിയറ്റ്കോംഗിന് അയൽ രാജ്യങ്ങളായ [[ലാവോസ് |ലാവോസിലൂടെയും]] [[കംബോഡിയ | കംബോഡിയയിലൂടെയും]] സഹായങ്ങൾ എത്തിത്തുടങ്ങി. അവിടെ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന യുദ്ധം തുടരാനും അത് തങ്ങളുടെ വഴിക്കു കൊണ്ടുവരാനും ഇത് അവരെ സഹായിച്ചു&lt;ref&gt;ലിൻഡ്, 1999&lt;/ref&gt;. 1960 ൽ ദുവാൻ ഔദ്യോഗികമായി പാർട്ടി നേതാവായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. രാജ്യത്തെ നയിക്കുക എന്നതിലുപരി ഹോ ചിമിൻ ഒരു പൊതു വ്യക്തിത്വമായി മാറി. ഹോ ചിമിൻ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ നന്നായി തന്നെ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അന്നത്തെ ഭരണകർത്താക്കളിൽ പലരും പിന്നീട് യുദ്ധത്തിനുശേഷം വിയറ്റ്നാമിലെ പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങളായി മാറി. 1963 ൽ ഹോ തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിലെ പ്രസിഡന്റുമായി ഒരു സമാധാനശ്രമത്തിനുവേണ്ടി ചർച്ച നടത്തി &lt;ref name=&quot;Brocheux174&quot;&gt;പി.ബ്രോഷേക്സ് &amp; ഡ്വിക്കർ, ക്ലെയർ. ''ഹോ ചിമിൻ: എ ബയോഗ്രഫി'', പുറം. 174; ISBN 0-521-85062-2.&lt;/ref&gt;. ദിയമിനെതിരേ ഒരു സൈനിക നീക്കം നടത്താൻ ഈ ചർച്ച അമേരിക്കക്കു വഴിയൊരുക്കി  &lt;ref name=&quot;Brocheux174&quot;/&gt;.

പെട്ടെന്നുള്ള ഒരു വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന ഹോ ചിമിൻ യുദ്ധം ഇങ്ങനെ നീണ്ടു പോകുന്നതിൽ നിരാശനായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ വായുസേനയും, നാവികസേനയും വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ ഓപ്പറേഷൻ റോളിംഗ് തണ്ടർ എന്നു പേരിട്ട വൻ ആക്രമണം അഴിച്ചു വിട്ടു. അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ ഹോ ചിമിൻ ഹാനോയിൽ തന്നെയായിരുന്നു. ഉപാധികളൊന്നുമില്ലാതെ വിദേശ ശക്തികൾ വിയറ്റ്നാം വിട്ടുപോകണം എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവശ്യം. 1967 ൽ ഹോ ചിമിനും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിലെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗങ്ങളും ഒരു ഉന്നത തല യോഗം ചേർന്നു. യുദ്ധം ഒരു സ്തംഭനാവസ്ഥയിലാണെന്നും, [[അമേരിക്ക |അമേരിക്കൻ]] സൈന്യത്തിന്റെ ഇടപെടൽ മൂലം ഹോ ചിമിൻ ട്രയൽ എന്ന നടപടിയിലൂടെ ലഭിച്ച വിഭവങ്ങൾ ധാരാളമായി വ്യയം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു എന്നും സമ്മേളനം വിലയിരുത്തി.  1968 ജനുവരി 31 ന് ഹോ ചിമിന്റെ അനുവാദത്തോടെ ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാം ആക്രമിക്കാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. അതിലൂടെ അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തെയും കീഴ്പ്പെടുത്താം എന്ന് അവർ വിചാരിച്ചു. വിചാരിച്ചതിലും കൂടുതൽ കഷ്ടനഷ്ടങ്ങൾ ടെറ്റ് ഒഫൻസീവ് എന്നു പേരിട്ട ഈ നടപടിയിലൂടെ ഉണ്ടായി. മരണസംഖ്യ വളരെ വലുതായിരുന്നു. ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിൽ അപ്പോഴും ആളുകൾ വിയറ്റ് കോംഗിനെതന്നെയാണ് പിന്തുണച്ചിരുന്നത്. ഹ്യൂ കൂട്ടക്കുരുതി വിയറ്റ് കോംഗിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിരുന്ന ജനപിന്തുണ കാറ്റിൽ പറത്തി &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sachhiem.net/SACHNGOAI/snL/LeHongPhong.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-11-27 |archive-date=2012-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120830235059/http://sachhiem.net/SACHNGOAI/snL/LeHongPhong.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ഈ യുദ്ധം അമേരിക്കയെ പിടിച്ചുലച്ചു എന്ന് ഹോ ചിമിൻ വിലയിരുത്തി. എളുപ്പത്തിൽ വിജയിക്കാം എന്നു വിചാരിച്ചിരുന്ന അമേരിക്ക ഈ പരാജയത്തിൽ തകർന്നു. ഇരുവിഭാഗത്തിലേയും ആളുകൾ അവസാനം യുദ്ധം എങ്ങനെ അവസാനിപ്പിക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചു ചർച്ച തുടങ്ങി.

== വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം ==
{{Main|വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം}}
[[പ്രമാണം:Ngo_Dinh_Diem_-_Thumbnail_-_ARC_542189.png|thumb|200px|right|  തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രസിഡൻറായിരുന്ന [[ൻഗോദിൻ ദിയെം]] ]]
അമേരിക്കൻ യുദ്ധം എന്നാണ് വിയറ്റ്നാമിൽ പറയപ്പെടുന്നത്.[[ഹനോയ്]] ആസ്ഥാനമാക്കി ഹോ ചി മിനും [[സൈഗോൺ]] തലസ്ഥാനമാക്കി തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ [[ൻഗോദിൻ ദിയെം|ൻഗോദിൻ ദിയെമും]] ഭരിച്ചു. ഒരു രാജ്യമായി ചേരാനുള്ള തെക്കൻ വിയറ്റ്നാം ജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്തെ [[ൻഗോദിൻ ദിയെം|ദിയെം]] ഏകാധിപത്യപരമായി അടിച്ചമർത്തി.തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താനുള്ള നിർദ്ദേശം ദിയെം തള്ളിക്കളഞ്ഞു.  തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ ചൈനയുടെ സഹായത്തോടെ ഹോ ഒരു കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിഭാഗം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് വിയറ്റ്കോങ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇവർ [[ൻഗോദിൻ ദിയെം|ദിയെമിന്റെ]] സൈന്യവുമായി പോരാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. രാജ്യങ്ങളുടെ ലയനമായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം ഈ അവസരത്തിലാണ് അമേരിക്ക വിയറ്റ്നാമിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത്. ദിയെമിന്റെ സൈന്യത്തെ സഹായിക്കാനാണ് അവർ രംഗത്തിറങ്ങിയത്. അതോടെ ലോക പ്രശസ്തമായ [[വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം]] (1964-‘75) തുടങ്ങി. അമേരിക്കയുടെ സുശക്തവും ആധുനികവുമായ സൈന്യത്തെ തീരെ ശക്തി കുറഞ്ഞതും ദാരിദ്ര്യജടിലവുമായ വിയറ്റ്നാം സൈന്യം ഒളിപ്പോരിലൂടെ നേരിട്ടു. നിരവധി അമേരിക്കൻ ഭടന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അമേരിക്കൻ സൈന്യം പലഗ്രാമങ്ങളിലും തേർവാഴ്ച നടത്തി. വിയറ്റ്നാമിന് അനുകൂലമായ തരംഗം ലോകമൊട്ടുക്കും ഉണ്ടായി. ഹോയുടെ അസാധാരണമായ നേതൃത്വവും ജനറൽ [[വോൻ ഗൂയെൻ ഗിയെപ്|വോൻ ഗൂയെൻ ഗിയെപിന്റെ]] പട്ടാളവും ചേർന്ന് 11 വർഷങ്ങൾക്കൊടുവിൽ അമേരിക്കയെ മുട്ടുകുത്തിച്ചു. [[1975]]-ല് വിയറ്റ്നാം സൈന്യം സൈഗോൺ പിടിച്ചു. ആ നഗരത്തിന്റെ പേർ ഹോ ചി മിൻ സിറ്റി എന്നാക്കി.

=== വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തിന്റെ നാഴികക്കല്ലുകൾ ===
[[File:My Tho, Vietnam. A Viet Cong base camp being. In the foreground is Private First Class Raymond Rumpa, St Paul, Minnesota - NARA - 530621 edit.jpg|thumb|200px|right| ഒരു വിയറ്റ്കോങ് ക്യാംപ് അമേരിക്ക ചുട്ടെരിച്ചപ്പോൾ]]
* [[1964]] [[ടോങ്കിൻ ഉൾക്കടൽ|ടോങ്കിൻ ഉൾക്കടലിൽ]] അമേരിക്കൻ കപ്പലുകളെ വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം ആക്രമിച്ചു എന്നാരോപിച്ച് അമേരിക്ക യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിനെ സഹായിക്കാനായിരുന്നു. 
* [[1965]] മാർച്ച്: വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിൽ അമേരിക്ക നിർദാക്ഷിണ്യം ബോംബുകൾ വർഷിക്കുന്നു.
** ജൂലൈ: അമേരിക്കൻ കരസേന വിയറ്റ്നാമിൽ ഇറങ്ങുന്നു. അമേരിക്കയിൽ എതിർപ്പ്
* [[1966]] പ്രസിഡൻറ് ലിൻഡർ ബി. ജോൺസൺ അമേരിക്കൻ പട്ടാളക്കാരുടെ എണ്ണം കൂട്ടാൻ തിരുമാനിക്കുന്നു.
* [[1968]] ജനുവരി: വിയറ്റ് കോങ് സൈന്യം ഗറില്ലാ യുദ്ധം വഴി അമേരിക്കൻ ഭടന്മാർക്ക് കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തുന്നു. 
** മാർച്ച്: കുപ്രസിദ്ധമായ [[മൈ ലയ്]] കൂട്ടക്കുരുതി നടത്തി യു.എസ്. സൈന്യം തിരിച്ചടിക്കുന്നു. നാടെങ്ങും യു.എസ്. വിരുദ്ധ തരംഗം
** മേയ്: പാരീസിൽ സമാധാനം സംഭാഷണം.
* [[1969]] സെപ്റ്റംബർ: യു.എസ്. പ്രസിഡൻറ് അഞ്ചര ലക്ഷം സൈനികരെ പിൻവലിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. വിയറ്റ്നാംകാർ തമ്മിൽ പൊരുതട്ടേ എന്ന ധ്വനിയിൽ. ഹോ ചി മിൻ അന്തരിച്ചു. അമേരിക്കക്ക് പുതിയ കച്ചിത്തുരുമ്പ്. 
** ഡിസംബർ: യു.എസിൽ വിയറ്റ്നാം യുദ്ധവിരുദ്ധ പ്രതിഷേധ ജാഥകൾ.
* [[1970]] കമ്യൂണിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങൾ തകർക്കാൻ കംബോഡിയയിലും യു.എസ്. ആക്രമിക്കുന്നു.
* [[1971]] [[തെക്കൻ വിയറ്റ്നാം]] പട്ടാളക്കാരെ അമേരിക്കക്കാർ ലാവോസ് പട്ടണത്തിലെത്തിക്കുന്നു. സമാധാന ചർച്ചയിൽ നിന്ന് വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം പിൻവാങ്ങുന്നു.
* [[1972]] അമേരിക്ക ബോംബാക്രമണം തുടരുന്നു. കര സൈന്യം ഏതാണ്ട് മുഴുവനുമായി പിൻവലിഞ്ഞു.
* [[1973]] വെടിനിർത്തലിനും പിൻവാങ്ങാനും അമേരിക്ക സമ്മതിക്കുന്നു.
* [[1974]] അമേരിക്ക പരാജയം സമ്മതിക്കുന്നു. പിൻവാങ്ങൽ.
* [[1975]] വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം സൈഗോൺ പിടിച്ചടക്കി.

== അവസാനകാലം ==
&lt;!-- [[ചിത്രം:Ho-Chi-Minh.jpg|thumb|200px|right| ഹോ ചി മിന്റെ മൃതദേഹം മൗസോളിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു]] --&gt;
വീയറ്റ്നാം സൈന്യം [[സൈഗോൺ]] കീഴടക്കുന്നതും രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ലയിക്കുന്നതും അമേരിക്ക പിൻവാങ്ങുന്നതും കാണാനുള്ള ഭാഗ്യം ഹോ ചി മിനുണ്ടായില്ല. [[1969]] [[സെപ്റ്റംബർ 2]] ന് അദ്ദേഹം 79-ആം വയസ്സിൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അന്തരിച്ചു. [[1954]] വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രസിഡൻറായി സ്ഥാനമേറ്റ ഹോ മരിക്കുന്നതു വരെ ആ സ്ഥാനത്ത് തുടരുകയായിരുന്നു. [[1958]] ല് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചു. [[മഹാത്മാഗാന്ധി]]യെ അതിരറ്റു ബഹുമാനിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം  ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] വുമായി ഗാഢമായ സുഹൃദ് ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. 

ഒരിക്കലും തളരാത്ത കീഴടങ്ങാത്ത വ്യക്തിത്വമായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. യുദ്ധത്തിനിടക്ക് അടവു മാറ്റാനായി നയതന്ത്രം പ്രയോഗിച്ച അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻറ് ലിൻഡർ ബി. ജോൺസണോട് ചർച്ചക്ക് ഒരുക്കമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം തുറന്നടിച്ചു. ഒരു പക്ഷേ അന്ന് ചർച്ച നടത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ ഒരിക്കലും വിയറ്റ്നാം ഒന്നാകില്ലായിരുന്നു. ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യ ശക്തിയെ മുട്ടുകുത്തിച്ച ആ ദരിദ്രരാഷ്ട്രത്തിന് അദ്ദേഹത്തിൻറേതു പോലുള്ള ധീരമായ മനസ്സുകൾ മാത്രമായിരുന്നു കൈമുതലായുണ്ടായിരുന്നത്.

==മരണം==
[[File:Ho Chi Minh Mausoleum 2006.jpg|thumb|ഹോ ചിമിന മുസോളിയം, ഹാനോയി]]
[[File:Ho Chi minh estatua.jpg|thumb|ഹോ ചിമിൻ നഗരത്തിനു പുറത്തുള്ള ഹോ ചിമിന്റെ പ്രതിമ, ഹോ ചിമിൻ സിറ്റി]]
വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനം അനിശ്ചിതത്വത്തിലായിരിക്കെ തന്നെ സെപ്തംബർ രണ്ട് 1969 രാവിലെ 9:47 ന് ഹോ ചിമിൻ അന്തരിച്ചു. ഹൃദയാഘാതം ആയിരുന്നു മരണകാരണം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ഇന്നും കേടുകൂടാതെ ഹോ ചിമിൻ നഗരത്തിലെ മുസോളിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൃതശരീരം ദഹിപ്പിച്ചുകളയണം എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹം &lt;ref&gt;ഡ്വിക്കർ 2000,പുറം. 565&lt;/ref&gt;. ഹോ ചിമിന്റ മരണവിവരം ഏതാണ്ട് 48 മണിക്കൂറോളം പൊതുജനങ്ങളിൽ നിന്നും മറച്ചുവെച്ചിരുന്നു.

==മരണാനന്തരം==
[[File:Hochiminh and Bebet.JPG|thumb|left|ഹോ ചിമിൻ, എലിസബത്ത് ഒബ്രാക്ക്, ലൂസി ഒബ്രാക്ക് 1946]]
ദക്ഷിണവിയറ്റ്നാമിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന സൈഗോൺ പിന്നീട് ഔദ്യോഗികമായി ഹോ ചിമിൻ നഗരം എന്നു നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 1 ന് സൈഗോൺ നഗരം പിടിച്ചടക്കിയതോടെയാണ് വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം ഔദ്യോഗികമായി അവസാനിച്ചത്. എന്നിരിക്കിലും അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ സ്വന്തം നഗരത്തെ സൈഗോൺ എന്നു തന്നെയാണ് വിളിച്ചിരുന്നത് &lt;ref&gt;{{cite web|title=ലെറ്റർ ഫ്രം ഹോ ചിമിൻ സിറ്റി - എ ട്രൈബ്യൂട്ട് ടു മൈ വിയറ്റ്നാം വെറ്റ് ഫാദർ|url=http://www.counterpunch.org/brown11122007.html|work=കൗണ്ടർപഞ്ച്|publisher=കൗണ്ടർപഞ്ച്|accessdate=15 ഒക്ടോബർ 2012|author=ബെൻ ബ്രൗൺ|date=12|month=നവംബർ|year=2007|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717160329/http://www.counterpunch.org/brown11122007.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ഹോ ചിമിൻ നഗരം എന്ന പേരിൽ നിന്നും  സൈഗോൺ എന്ന പഴയ പേരിലേക്കു മാറ്റാൻ ഇപ്പോഴും അവിടെ ആവശ്യമുയരുന്നുണ്ടത്രെ &lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18328455]&lt;/ref&gt;.

ഹോ ചിമിന്റെ ഭൗതികശരീരം ഹോ ചിമിൻ മുസോളിയത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മോസ്ക്കോ| മോസ്ക്കോയിലെ]] [[ലെനിൻ |ലെനിന്റെ]] മുസോളിയത്തിനു സമാനമാണിത്. ഈ സ്മാരകം കാണാനായി ദിവസവും നീണ്ട നിര തന്നെയാണുള്ളത്.  മറ്റു [[കമ്മ്യൂണിസം |കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ]]നേതാക്കളായ [[ലെനിൻ]], [[മാവോ സേതൂങ്]] തുടങ്ങിയവരുടെ സ്മാരകങ്ങളിലും ഇതേ പോലുള്ള കാഴ്ചയാണുള്ളത്.

ഹോ ചിമിൻ മ്യൂസിയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിനും പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുമായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 

[[ചിലി|ചിലിയൻ]] സംഗീതജ്ഞനായ [[വിക്ടർ ജാര]] തന്റെ ഒരു ഗാനത്തിൽ ഹോ ചിമിനെ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു &quot;ദ റൈറ്റ് ടു ലീവ് ഇൻ പീസ് &quot;.

ഇന്ന് വിയറ്റ്നാമിൽ കറൻസിയിൽ ഹോ ചിമിന്റെ ചിത്രം ആണുള്ളത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അർദ്ധകായ ചിത്രങ്ങൾ ഒരു മിക്ക എല്ലാ പൊതു കെട്ടിടങ്ങളിലും, ക്ലാസ്സ് മുറികളിലും കുറെ കുടുംബങ്ങളിലും എല്ലാം പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹോ ചിമിന്റെ പേരിൽ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമുണ്ട് വിയറ്റ് ലോംഗ് എന്ന സ്ഥലത്ത് &lt;ref&gt;[http://www.skydoor.net/place/%C4%90%E1%BB%81n_Th%E1%BB%9D_B%C3%A1c_H%E1%BB%93]&lt;/ref&gt;.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വാഴ്ച പിന്നീട് ഹോ ചിമിന്റെ ചുറ്റും ഒരു വ്യക്തിആരാധന നിലനിർത്താൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു.തുടക്കത്തിൽ അത് ഉത്തര വിയറ്റ്നാമിൽ മാത്രമായിരുന്നു എങ്കിലും പിന്നീട് അത് പതുക്കെ ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. ഹോചി മിന്റെ ചരിത്രവും, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഭൂതകാലവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കുക എന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നായിരുന്നു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക്. [[ചൈന|ചൈനയിൽ]] [[മാവോ സേതൂങ്|മാവോ സേതൂങിനും]], [[റഷ്യ|റഷ്യയിൽ]] [[ലെനിൻ|ലെനിനും]] ഇതുപോലൊരു വീരപരിവേഷം [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] ചാർത്തിക്കൊടുത്തിരുന്നു &lt;ref&gt;[http://www.changesinlongitude.com/mao-tse-tung-mausoleum-kim-il-sung-ho-chi-minh-mausoleum/]&lt;/ref&gt;. വിദ്യാലയങ്ങളിലും മറ്റും ഹോ ചിമിന് ഒരു വാഴ്ത്തപ്പെട്ടവന്റെ ചിത്രം ആണ് നൽകപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഹോ ചിമിനെ വിമർശിക്കുന്നവരോ, എതിർക്കുന്നവരോ ആയ എല്ലാവരേയും തടയുകയോ അറസ്റ്റു ചെയ്യുകയോ ചെയ്തിരുന്നു.

ഹോ ചിമിന്റെ ജന്മദിന ശതവാർഷികാഘോഷത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ [[യുനെസ്കോ|യുനെസ്കോ]] അവരുടെ അംഗരാജ്യങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ഒരു സമർപ്പണം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. ഹോ ചിമിൻ സാംസ്കാരിക,[[കല|കല]], [[വിദ്യാഭ്യാസം|വിദ്യാഭ്യാസ]], [[സ്വാതന്ത്ര്യം|സ്വാതന്ത്ര്യ]], [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]], [[സാമൂഹികം|സാമൂഹിക]] മേഖലകളിൽ നടത്തിയ പുരോഗമന ആശയങ്ങളെ പരിഗണിച്ചായിരുന്നു ഈ ബഹുമതി. തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടി ബലികൊടുത്ത ആ മനുഷ്യനെ ആദരിക്കാനുള്ള അവസരം [[യുനെസ്കോ]] പാഴാക്കിയില്ല &lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0007/000769/076995E.pdf|title=യുനെസ്കോ ജനറൽ കോൺഫറൻസ്; 24th; റെക്കോർഡ്സ് ഓഫ് ജനറൽ കോൺഫറൻസ്, 24th സെഷൻ, പാരീസ്, 20 ഒക്ടോബർ മുതൽ 20 നവംബർ 1987 വരെ, v. 1: റെസല്യൂഷൻസ്; 1988|format=പി.ഡി.എഫ്.|accessdate=2009-09-26}}&lt;/ref&gt;. വടക്കേ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലുള്ള]] ചില വിയറ്റ്നാം പൗരൻമാർ ഇത്തരം നീക്കത്തോട് വളരെ വിമർശനാത്മകമായി തന്നെ പ്രതികരിച്ചു. ഹോ ചിമിൻ [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|സ്റ്റാലിനെ]] പോലെ ഒരു സ്വേച്ഛാധിപതി ആയിരുന്നു എന്നും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാർ കടുത്ത മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു എന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു.

ഹോ ചിമിന്റെ ബ്രഹ്മചര്യത്തെ എതിർക്കുന്ന എല്ലാ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും വിയറ്റ്നാമിൽ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഹോ ചിമിന്റെ പൂജാപുരോഹിത വിരുദ്ധ പ്രതിഛായ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ആരുമായും ഒരു തരത്തിലും പ്രണയത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നില്ല എന്നും അവർ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇതു സംബന്ധമായി വാർത്തി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് വിയറ്റ്നാമിലെ ഒരു പത്രപ്രവർത്തകക്ക് തന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടു &lt;ref&gt;Ruane, Kevin, (2000), ''[http://books.google.com/books?id=3ZU2cZ8EU6MC&amp;q=താങ് തുയെത് മിൻ ദ വിയറ്റ്നാം വാർ]'', [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്]], പുറം. 26; ISBN 0-7190-5490-7&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Boobbyer&quot;&gt;ബോബിർ, ക്ലെയർ (2008) [http://books.google.com/books?id=0FKCuR0i0SMC&amp;q=താങ് തുയെത് മിൻ ഫുട്പ്രിന്റ് വിയറ്റ്നാം], ഫുട്പ്രിന്റ് വിയറ്റ്നാം. പുറം. 397; ISBN 1-906098-13-1.&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ ഹോ ചിമിന്റെ ജീവചരിത്രകാരനായിരുന്ന വില്ല്യം ഡ്വിക്കർ തന്റെ പുസ്തകമായ &quot;ഹോ ചിമിൻ : എ ലൈഫ്&quot; എന്ന പുസ്തകത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചു പരാമർശിക്കുന്നു. വിയറ്റ്നാം സർക്കാർ വില്യമിന്റെ പുസ്തകത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വിയറ്റ്നാം പരിഭാഷയിൽ ചില മുറിച്ചു നീക്കലുകൾ വേൺമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു എങ്കിലും ഈ ആവശ്യങ്ങൾ പ്രസാധകർ തള്ളിക്കളഞ്ഞു &lt;ref name=theage&gt;{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/08/14/1029113955533.html|title=ഗ്രേറ്റ് അങ്കിൾ ഹോ ഹാവ് എ മിയർ മോർട്ടൽ|date=2002-08-15|publisher=ദ ഏജ്|accessdate=2009-08-02}}&lt;/ref&gt;.

== അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ വരികൾ ==
{{cquote| '''ഒന്നിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അത്ര പ്രാധാന്യം ഇല്ല'''}}
{{cquote|'''ഞാൻ ഒരു പാർട്ടിയെ അനുഗമിക്കുന്നു. വിയറ്റനാം പാർട്ടി'''}}
{{cquote|'''ദേശസ്നേഹമാണ് കമ്യൂണിസമല്ല എന്നെ ത്രസിപ്പിക്കുന്നത്'''}}
{{cquote|'''ത്റോങ് സൊൺ മല ഉരുക്കിയാണെങ്കിലും നമുക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയേ തീരൂ'''}}

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;ഹോ ചിമിൻ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Ho Chi Minh 1946 and signature.jpg | ഹോ ചിമിന്റെ ഒപ്പ്.
File:Uncle Ho and Balloons.jpg | വിയറ്റ്നാമിലെ ഒരു കെട്ടിടത്തിനു മുന്നിലെ ചിത്രം.
File:Letter from Ho Chi Minh to President Harry S. Truman - NARA - 305263.tif | അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഹാരി.എസ്.ട്രൂമാന് അയച്ച കത്ത്.
File:Soong Ching-ling and Ho Chi Minh.jpg | സോങ ചിങ് ലിങ്ങിനോടൊപ്പം.
File:Hồ Chí Minh, 胡 志明, 1890年5月19日 - 1969年9月2日PB288259.jpg | ഹോ ചിമിന്റെ അർദ്ധകായ ചിത്രം.
File:Ho Shi Min. Grushetsky O.L..jpg | ഹോ ചിമിൻ.
File:Ho Chi Minh Museum - Hanoi - Vietnam - 02.JPG | ഹോ ചിമിൻ മ്യൂസിയം - ഹാനോയ് - വിയറ്റ്നാം.
File:Ho Chi Minh signature.jpg | ഹോ ചിമിൻ ഒപ്പ്.
File:Bundesarchiv Bild 183-48550-0036, Besuch Ho Chi Minhs bei Pionieren, bei Berlin.jpg | ഹോ ചിമിൻ ബെർലിനിൽ
File:Ho Chi Minh City.JPG | ഹോ ചിമിൻ നഗരം.
File:Ho Chi Minh City Peoples Committee (City Hall).jpg | ഹോ ചിമിൻ നഗരം - പീപ്പിൾസ് കമ്മറ്റി -സിറ്റി ഹാൾ.
File:Ho Chi Minh statue and flag of Vietnam.jpg | വിയറ്റ്നാം പതാകക്കു മുന്നിൽ ഹോ ചിമിന്റെ അർദ്ധകായ പ്രതിമ.
File:Ho Chi Minh statue.jpg | ഹോ ചിമിന്റെ പ്രതിമ.
File:Cottage of Ho Chi Minh 1.jpg | ഹോ ചിമിന്റെ വീട്.
File:Cottage of Ho Chi Minh 4.jpg | ഹോ ചിമിന്റെ വീട്.
File:Vietnam 10 Dong 1951 Averse.jpg | വിയറ്റ്നാം കറൻസി
File:Vietnam 200 Dong 1951 Averse.jpg | വിയറ്റ്നാം കറൻസി.
File:Ho Chi Minh museum, Hanoi.jpg | ഹോ ചിമിൻ മ്യൂസിയം - ഹാനോയ്.
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== കൂടുതൽ വായനക്ക് ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Wikisource author}}
{{Wikiquote}}
{{Commons+cat|Hồ Chí Minh|ഹോ ചി മിൻ}}
* {{Internet Archive author |sname=Ho Chi Minh}}
* [http://www.ealing.gov.uk/info/200622/historic_buildings/70/other_notable_buildings/2 ദ ഡ്രേടൺ കോർട്ട് ഹോട്ടൽ]
* [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html ഹോചിമിന് ആദരാഞ്ജലികൾ, ''ദ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്'', 4 സെപ്തംബർ 1969]
* [http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html ടൈം മാസിക 100 പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തികൾ: ഹോ ചിമിൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000531033857/http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html |date=2000-05-31 }}
* [https://web.archive.org/web/20070714171151/http://www.cpv.org.vn/english/archives/?topic=14&amp;subtopic=99&amp;leader_topic=39 ഹോ ചിമിൻ ജീവചരിത്രം]
* [http://maps.google.com/maps?t=k&amp;ie=UTF8&amp;ll=21.036772,105.834383&amp;spn=0.002333,0.003616&amp;om=1 ഹോ ചിമിൻ മുസോളിയം ഉപഗ്രഹ ചിത്രം - ഗൂഗിൾ മാപ്സ്]
* [http://www.cpv.org.vn/details_e.asp?id=BT2750372918 വിയറ്റ്നാം വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി - അന്ത്യാഭിവാദ്യങ്ങൾ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.clemson.edu/caah/history/facultypages/EdMoise/commlead.html#ho ഹോ ചിമിൻ കൃതികൾ]
* [http://www.booknotes.org/Watch/160224-1/William+Duiker.aspx ഹോ ചിമിന്റെ ജീവചരിത്രകാരനുമായി അഭിമുഖം, നവംബർ 12, 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004143603/http://www.booknotes.org/Watch/160224-1/William+Duiker.aspx |date=2012-10-04 }}

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Bảo Đại]]|as=ചക്രവർത്തി}}
{{s-ttl|title=[[President of Vietnam|ദി ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രസിഡന്റ്]]|years=2 സെപ്റ്റംബർ 1945 – 2 സെപ്റ്റംബർ 1969}}
{{s-aft|after=[[Tôn Đức Thắng]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Trần Trọng Kim]]|as=വിയറ്റ്നാം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി}}
{{s-ttl|title=[[Prime Minister of Vietnam|ദി ഡെമോക്രാറ്റിക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി]]|years=2 സെപ്റ്റംബർ 1945 – 20 സെപ്റ്റംബർ 1955}}
{{s-aft|after=[[Phạm Văn Đồng]]}}
|-
{{s-ppo}}
{{s-bef|before=New title}}
{{s-ttl|title=[[Chairman of the Workers' Party of Vietnam]]|years=1951–1969}}
{{s-aft|after=None}}
{{s-bef|before=[[Trường Chinh]]}}
{{s-ttl|title=[[First Secretary of the Workers' Party of Vietnam]]|years=1956–1960}}
{{s-aft|after=[[Lê Duẩn]]}}
|-
{{s-end}}
{{Vietnamese independence movement}}
{{VietnamPres}}
{{VietnamPMs}}
{{VietnamFirstSecs}}
{{Cold War}}
{{Portalbar|Communism|Socialism|Politics|Literature|Cold War|Asia|Vietnam|Biography}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ലോകനേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 19-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 2-ന് മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ibtdin10p75wn7hgzpfwel7zkpu4qlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആൻഡി വോഹോൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14619</id>
    <revision>
      <id>4665738</id>
      <parentid>4581500</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9508" sha1="744y76q2hfx5u8k9eydko24tm539wdo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Andy Warhol}}
{{Infobox artist
| image            = Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg
| alt              = 
| caption          = Warhol in 1980
| birth_name       = Andrew Warhola Jr.
| birth_date       = {{Birth date|1928|8|6}}
| birth_place      = [[പിറ്റ്സ്ബർഗ്]], [[പെൻസിൽവാനിയ]], യു.എസ്.
| field            = {{hlist|[[Printmaking]]|painting|cinema|photography}}
| training         = [[Carnegie Institute of Technology]]
| movement         = [[Pop art]]
| works            = {{ubl|''[[Chelsea Girls]]'' (1966 film)|''[[Exploding Plastic Inevitable]]'' (1966 event)|''[[Campbell's Soup Cans]]'' (1962 painting)|''[[Marilyn Diptych]]'' (1962 painting)}}
| death_date       = {{Death date and age|1987|2|22|1928|8|6}}
| module           = {{Infobox person|child=yes
| signature   = Andy Warhol Autograph.svg}}
| death_place      = ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, യു.എസ്.&lt;!-- No boroughs/neighborhoods, just cities per format --&gt;
| style            = {{hlist|[[Pop art]]|[[contemporary art]]}}
| resting_place    = St. John the Baptist Byzantine Catholic Cemetery, [[Bethel Park, Pennsylvania]]
| partner          = [[Jed Johnson (designer)|Jed Johnson]] (1968–1980)
}}

'''ആൻഡി വോഹോൾ''' ([[ഓഗസ്റ്റ് 6]], 1928 - [[ഫെബ്രുവരി 22]], 1987) പോപ്പ് ആർട്ട് എന്ന മുന്നേറ്റത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി തീർന്ന അമേരിക്കൻ കലാകാരൻ ആയിരുന്നു. ഒരു വാണിജ്യ ചിത്രകാരനായി (പരസ്യങ്ങൾ, കടകളിലെ പ്രദർശന ബോർഡുകൾ തുടങ്ങിയവ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു) സാമ്പത്തിക വിജയം നേടിയ ആൻഡി പിന്നീട് ചിത്രകാരൻ പരീക്ഷണാത്മക (അവാന്ത് ഗാർഡ്) ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്, സംഗീത നിർമ്മാതാവ്, എഴുത്തുകാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ ലോകപ്രശസ്തനായി. (പോപ്പ് ആർട്ട് എന്നത് ദൈനംദിന വസ്തുക്കളെയും ചിത്രങ്ങളെയും അതേപോലെ വരയ്ക്കുന്ന കലാരൂപമാണ്). ആൻഡി വോഹോളിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തം അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിയായ [[മരിലിൻ മൺറോ|മരിലിൻ മൺറോയുടെ]] നിറപ്പകിട്ടാർന്ന ഛായാചിത്രമാണ്. ബൊഹീമിയൻ തെരുവുവാസികൾ, പ്രശസ്ത ബുദ്ധിജീവികൾ, ഹോളിവുഡ് പ്രശസ്തർ, ഉന്നതകുലജാതരായ സമ്പന്നർ തുടങ്ങി വ്യത്യസ്തത പുലർത്തുന്ന പല സാമൂഹിക വൃത്തങ്ങളിലും വോഹോളിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. 

തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് വിവാദപുരുഷനായിരുന്ന (പലപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളെ വിമർശകർ കള്ളത്തരം, ഏച്ചുകെട്ടിയത്, എന്നിങ്ങനെ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്) വോഹോൾ 1987-ൽ അന്തരിച്ചശേഷം പല റിട്രോസ്പെക്ടീവ് പ്രദർശനങ്ങളുടെയും പുസ്തകങ്ങളുടെയും ഡോക്യുമെന്ററികളുടെയും വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ കലാകാരന്മാരിൽ ഒരാളായി ആൻഡി വോഹോളിനെ പൊതുവേ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. 

വോഹോൾ [[കാർണഗി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റ്റെക്നോളജി]]യിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയശേഷം [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലേക്ക്]] താമസം മാറി. [[ഗ്ലാമർ മാഗസിൻ|ഗ്ലാമർ മാഗസിന്]] വേണ്ടി [[1949]]-ൽ ചിത്രം വരയ്ക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചതായിരുന്നു ആൻഡി വോഹോളിന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ്. ആൻഡി വോഹോള എന്ന പേര് ഈ മാസിക തെറ്റായി &quot;ആൻഡി വോഹോൾ വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ&quot; എന്ന് അച്ചടിച്ചതോടെ അദ്ദേഹം ആൻഡി വോഹോൾ എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു. 

[[പ്രമാണം:Warhol-Campbell Soup-1-screenprint-1968.jpg|left|thumb|200px|''കാമ്പ്ബെൽസ് സൂപ്പ് കാൻ'' (1968)]] 

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons|Andy Warhol|ആൻഡി വോഹോൾ}}
* '''[http://www.warholfoundation.org/ Warhol Foundation] in New York City'''
* '''[http://www.warhol.org/ Andy Warhol Collection in Pittsburgh]'''
* '''[http://www.warhol.org/collection/archives Time Capsules: the Andy Warhol Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161213225907/http://www.warhol.org/collection/archives/ |date=2016-12-13 }}'''
*[http://www.contemporaryartdaily.com/tag/andy-warhol/ Documentation of recent exhibitions of work by Andy Warhol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105232142/http://www.contemporaryartdaily.com/tag/andy-warhol/ |date=2018-11-05 }}
* [http://www.ubu.com/sound/warhol.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210203033018/http://www.ubu.com/sound/warhol.html |date=2021-02-03 }} on [[UbuWeb]]
* {{cite web |url=http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&amp;page_number=1&amp;template_id=6&amp;sort_order=1 |title=Andy Warhol |publisher=[[Museum of Modern Art]] |location=New York City |year=2007 |accessdate=January 23, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122213755/http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&amp;page_number=1&amp;template_id=6&amp;sort_order=1 |archivedate=2009-01-22 |url-status=live }}
* [http://www.warholstars.org/ Warholstars]: Andy Warhol Films, Art and Superstars
* [http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 Art Directors Club biography, portrait and images of work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206022109/http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 |date=2013-12-06 }}
* {{Cite journal |first=Stephen |last=Berens |year=2002 |month=Fall |title=Responses to Warhol Retrospective at MOCA |journal=X-TRA |volume=5 |issue=1 |publisher=Project X Foundation for Art and Criticism |location=Los Angeles |url=http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |accessdate=January 23, 2009 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172858/http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |url-status=dead }}
* [http://www.warholcity.com/ The Andy Warhol Museum of Modern Art—city of origin]
* {{IMDb name|912238}}
* [http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris Warhol in Paris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903053913/http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris |date=2011-09-03 }}—slideshow by ''[[The First Post]]''
*[http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 Andy Warhol makes a [[digital painting]] of [[Debbie Harry]] at the Commodore Amiga product launch press conference in 1985]
*[http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/andy-warhol/a-documentary-film/44 Andy Warhol: A Documentary film] by [[Ric Burns]] for [[Public Broadcasting Service|PBS]]
* [http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm Andy Warhol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310000603/http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm |date=2013-03-10 }}


[[വർഗ്ഗം:1928-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം: 1987-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 6-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 22-ന് മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചിത്രകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാക്കൾ]]


{{artist-stub}}</text>
      <sha1>744y76q2hfx5u8k9eydko24tm539wdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കോഴി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14906</id>
    <revision>
      <id>4665643</id>
      <parentid>4664252</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ */</comment>
      <origin>4665643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58200" sha1="fx28bniotpu0iffdjl5w0ndh8i9vat4" xml:space="preserve">{{prettyurl|hen}}
{{Taxobox | name = കോഴി
 | status        = വളർത്തു പക്ഷി
 | image         = Male and female chicken sitting together.jpg
 | image_width   = 200px
 | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right)
 | regnum        = [[Animal]]ia
 | phylum        = [[Chordate|Chordata]]
 | classis       = [[Bird|Aves]]
 | ordo          = [[Galliformes]]
 | familia       = [[Phasianidae]]
 | subfamilia    = [[Phasianinae]]
 | genus         = ''[[Junglefowl|Gallus]]''
 | species       = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]''
 | subspecies    = '''''Gallus gallus domesticus''''' &lt;br&gt; ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
 | binomial      =
 | binomial_authority  =
 | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f)
 }}

[[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ  ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്.    

ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ|വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ)]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി, ഗ്രാമലക്ഷ്മി  തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന്  കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത്  ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്.   

വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ  ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു.      

സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ  വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്.   

[[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]]

== ഇണ ==
കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും .

== പ്രത്യേകതകൾ ==
ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട  വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി  ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും  പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത  ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ  ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു.  ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 

== ഉപയോഗം ==
[[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]]
മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. 

ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com&lt;/ref&gt;

==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ==
പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ്  അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. 

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന  ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറികൾ - 239

മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g	(21%)

പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g	(19%)

സോഡിയം - 82 mg (3%)

പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%)

പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%)

കാൽസ്യം - 1%

അയൺ -  7%

വിറ്റാമിൻ B6 - 20%	

കൊബലമിൻ -	5%

മഗ്നിഷ്യം -	5%	

USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

കാലറി: 158

കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g

പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g

സോഡിയം: 47 mg

പൊട്ടാസ്യം: 343 mg

പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg

മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg

ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg

സെലിനിയം: 32µg

== വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ ==
*  ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ - ഏറ്റവും അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി. തവിട്ട് നിറം.  അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹൈ ലൈൻ ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം മുട്ട കോഴിയാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ (Hy-Line Brown). അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള ഇവ വർഷത്തിൽ 360 വരെ ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ് (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം തീറ്റയും പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ 30-40 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റയും നൽകേണ്ടത് മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. ഇന്ത്യയിൽ ശ്രീനിവാസ ഫാംസ് ഇവയുടെ വിതരണം നടത്തിയിരുന്നു.
*  ISA ബ്രൗൺ - ഫ്രാൻസിൽ ഉടലെടുത്ത അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഈ മുട്ടക്കോഴികൾ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 350 തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ വരെ ഇടാറുണ്ട്. തവിട്ട് നിറം. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
*  ബിവി 380 - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. തവിട്ട് നിറം. ഇന്ത്യയിലെ വെങ്കഡെശ്വര റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാം പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ്  എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കോഴിയാണ് BV 380. വർഷം ഏകദേശം 308  വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ  ആവശ്യമാണ്  (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റയും പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ 30-40 ഗ്രാം തീറ്റയും മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
* [[വൈറ്റ് ലഗോൺ|വൈറ്റ് ലഗോൺ (അതുല്യ വൈറ്റ്)]] - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഇറ്റലിയിൽ ഉത്ഭവം. അവിടെ അമേരിക്ക, യുകെ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ ഇത് സങ്കരയിനം മുട്ടക്കൊഴിയായി മാറി. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 280-320  വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. അതിനാൽ നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും നന്നായി പറക്കാനും കഴിവുണ്ട് എന്നത് ഇതിന്റെ എടുത്തു പറയേണ്ട പ്രത്യേകതയാണ്. അതിനാൽ പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ  ആവശ്യമാണ്. ഇവയുടെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള ബ്രൗൺ ലെഗോൺ ഇനവും നിലവിലുണ്ട്.  കേരളത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അതുല്യ വൈറ്റ് കോഴി വൈറ്റ് ലെഗോൺ സങ്കര ഇനമാണ്.
* കൈരളി - 250 തിലധികം മുട്ടകൾ ഇടുന്ന മുട്ടക്കോഴി. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നാടൻ കോഴി ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മുട്ട കോഴിയാണ് കൈരളി. കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഡോക്ടർ ശശിധരൻ പതിനൊന്ന് വ്യത്യസ്ത കോഴികളെ  ഉപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം.  വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ഉള്ള കോഴികൾ, അസീൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന രോഗ പ്രജിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ അനുയോജ്യം. നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള (30-40%) ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
* ഓസ്ട്രലോർപ് - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പൊതുവേ കറുത്ത നിറം. 250 മുതൽ 300 ബ്രൗൺ നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 360 തിന് മുകളിൽ മുട്ടകൾ ഇട്ടതായി കാണുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
*  റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അമേരിക്കയിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്.
*  സോണാലി - 220 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് പൂവൻ, ഫയോമി പിട എന്നിവയുടെ സങ്കരയിനം. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ട്‌ ഇനങ്ങളുടെ ജനതിക ഗുണങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാം. ഫയോമിയുടെ കാണാനുള്ള ഭംഗി, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് കോഴിയുടെ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനശേഷിയും ചേർന്ന സങ്കരം. തീറ്റ ചിലവ്  കുറവ്. വീടുകളിൽ വളർത്താൻ ഉത്തമം. ഫയോമിയെപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടാനും മറ്റും സാധിക്കുന്നു. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ കോഴി തീറ്റയും (30-40%) അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ലയർ തീറ്റയും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
*  ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ ഫയോമി-150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യം. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും  പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും ഏറെ അനുയോജ്യം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്.
*  സാസോ -  ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും വേണ്ടി ഒരുപോലെ വളർത്താൻ കഴിയുന്ന നല്ല ഒരു കോഴിയിനമാണ് സാസോ. ഫ്രാൻസിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇവ കൃത്യമായി തീറ്റ നൽകിയാൽ വളരെ പെട്ടെന്ന് വളരുന്നു. ഇവ പത്ത് മുതൽ പതിനാറ് ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ 2.5 മുതൽ അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. (സാസോ പൂവൻ കോഴികൾ പെട്ടന്ന് ഇറച്ചിക്ക് തയ്യാറാകുന്നു.) കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പ്രോട്ടീൻ സമൃദ്ധവുമായ ഇവയുടെ ഗുണമേന്മയുള്ള മാംസത്തിന് നാടൻ  കോഴിയുടെ ഇറച്ചിയുടെ സ്വാദ് ഉണ്ട്. ഇവ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 180 മുതൽ 240 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. നാടൻ കോഴികളെ പോലെ ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുണ്ട്. കാര്യമായ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ ഇവയെ വീട്ടുവളപ്പിലും ഫാമുകളിലും എളുപ്പം വളർത്താൻ സാധിക്കും.
*  ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ:  കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ വർഷത്തിൽ 200 മുതൽ 260 വരെ മുട്ടകൾ തരുന്നു. അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് ഇത് മികച്ചതാണ്. നാലുമാസം കൊണ്ട് പൂവൻ കോഴികൾ ഒന്നര കിലോയിലധികം ഭാരത്തിലെത്തുന്നു. രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കൂടുതലാണ്. അഴിച്ചുവിട്ടും കൂട്ടിലിട്ടും ഒരുപോലെ വളർത്താം. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക.
*  ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി -  അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യമായി  വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മികച്ച ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഒരു സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴിയാണ് ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി അഥവാ അസ്ട്രോ വൈറ്റ്. ഓസ്ട്രലോർപ് പൂവനും വൈറ്റ് ലെഗോൺ പിടയും ഇണചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അസ്ട്രോ വൈറ്റ് എന്ന ഈ മുട്ട കോഴികൾ വളർത്താൻ എളുപ്പമാണ്. വെളുപ്പിൽ കറുത്ത പുള്ളികൾ ഉള്ള തൂവലോട് കൂടിയ ഇവ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 220- 280 വരെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്.
*  ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ - അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, ചിലി എന്നി രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടലെടുത്ത ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ എന്നയിനം മുട്ട കോഴികൾ മറ്റു ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് താടി, വ്യത്യസ്ത പൂവ് തുടങ്ങിയ  പ്രത്യേകതകൾ കാണാം. ഇവയുടെ മുട്ട വ്യത്യസ്തവും മനോഹരവുമായ പച്ച, നീല, ഒലിവ്, പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 280 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. 
* [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനം. കോർണിഷ് പൂവൻ കോഴികളും, വെളുത്ത പ്ലൈമൌത്ത് റോക്ക് ഇനവും ചേർന്ന സങ്കരയിനം. 
*
* [[ഗ്രാമപ്രിയ]]
* [[അസീൽ ]]

==അലങ്കാരക്കോഴികൾ==
*  കൊളമ്പിയൻ ബ്രഹ്മ- അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. വലിയ ശരീരവും കാലുകളിൽ പോലും മനോഹരമായ തൂവലുകളും ഉള്ള കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള  അലങ്കാര കോഴി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 200 വലിയ മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. പൂവൻ കോഴി അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. 
*  സിൽക്കി - ഭംഗിയുള്ള ചൈനീസ് കോഴി ഇനം. വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 120 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. 
*  ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി- കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. പ്രതിവർഷം 150-200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. 
*  വയടട്ട്- അമേരിക്കൻ കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ പുള്ളിയുള്ള തൂവലുകൾ. പ്രതിവർഷം ഏതാണ്ട് 200 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു.  
*  പോളിഷ് ക്യാപ്- പോളണ്ടിൽ ഉടലെടുത്ത തൊപ്പിയുള്ള കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ രൂപം. പ്രതിവർഷം 200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. 
*  അമേരിക്കൻ ബന്റം - മനോഹരമായ മറ്റൊരു കോഴി ഇനം. കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള രൂപം. 
*  സെറാമ - മലേഷ്യൻ സെറാമ ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ കോഴി ഇനമാണ്. ഇതൊരു ചെറിയ പോര് കോഴി ഇനമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 
*  അസീൽ - പോരുകോഴി. തമിഴ് നാട്, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കോഴി പോരിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശക്തമായ ശരീരം. തത്തയോട് സാമ്യമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. വർഷത്തിൽ പരമാവധി 60-70 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. 

== നാടൻ കോഴികൾ ==
തലശേരി കോഴി, അസീൽ (പോര് കോഴി), നേക്കട് നെക്ക്, കരിംകോഴി തുടങ്ങിയവ. പൊതുവേ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന നാടൻ കോഴികൾക്ക്  കുറഞ്ഞ മുട്ട ഉത്പാദനം (ഉദാഹരണത്തിന് വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 100 മുട്ടകൾ അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ താഴെ), മുട്ടയുടെ വലിപ്പക്കുറവ്, കുറഞ്ഞ ശരീരഭാരം, ചെറിയ വലിപ്പം, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, , അടയിരിക്കുന്ന സ്വഭാവം, വേഗത്തിൽ ചലിക്കാനും സാമാന്യം പറക്കാനുമുള്ള കഴിവ് എന്നിവ പ്രത്യേകതകൾ. ഫയോമി എന്നയിനം ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴിയും കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സങ്കരയിനമാണ് സൊണാലി മുട്ട കോഴികൾ.  

== കോഴി തീറ്റ ==
ഉയർന്ന അളവിൽ പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, കാൽസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ പ്രത്യേക തരം പോഷക സമൃദ്ധമായ കോഴി തീറ്റ വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇവ ഒരു കോഴിയ്ക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. പല തരത്തിലുള്ള കോഴി തീറ്റകൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് ലയർ തീറ്റ അഥവാ മുട്ട തീറ്റയും, വളരുന്ന കോഴികൾക്ക് ഗ്രോവർ എന്ന പേരിലും, കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് സ്റ്റാർട്ടർ തുടങ്ങിയ പലതരം തീറ്റകൾ ലഭ്യമാണ്. അതോടൊപ്പം കുടിക്കാൻ ശുദ്ധ ജലവും ഉറപ്പ് വരുത്തുക.     

പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുകളിൽ അടച്ചിട്ടു വളർത്തുന്ന ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, BV 380, അതുല്യ വൈറ്റ് പോലെയുള്ള മുട്ട കോഴികൾക്ക് നിശ്ചിത അളവിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് 100-110 ഗ്രാം മുട്ട കോഴിത്തീറ്റ) ദിവസേന ഇത്തരം തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ  അത്യാവശ്യമാണ്.    

എന്നാൽ പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന മുട്ട കോഴികൾക്ക് അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടാതെ നിത്യേന 30-40 ഗ്രാം മുട്ട കോഴി തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. മുട്ട തീറ്റ കോഴികൾക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങളും, മുട്ട തോടിന് ആവശ്യമായ കാൽസ്യവും ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു.    

ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും കൃത്യമായ അളവിൽ പ്രത്യേക കോഴിതീറ്റ ആവശ്യമാണ്.     

== കോഴി വളർത്തൽ ==
കോഴി വളർത്തൽ എന്നത് വരുമാനം നേടാൻ മാത്രമല്ല ഒരു വീട്ടിലെ ആവശ്യത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ നല്ല ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും  സഹായിക്കുന്ന ഒരു മികച്ച വഴിയാണ്. ഇതിനായി മികച്ച കോഴി ഇനങ്ങൾ, വൃത്തിയുള്ള നല്ലൊരു കൂട്, പോഷകസമൃദ്ധമായ തീറ്റ, കൃത്യമായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകൾ, ശരിയായ രീതിയിൽ സൂര്യ പ്രകാശം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. 

കോഴികൾക്ക് വായു സഞ്ചാരമുള്ളതും, വെളിച്ചം കടക്കുന്നതും, നനവില്ലാത്തതുമായ കൂട് ഒരുക്കുക. രോഗങ്ങൾ വരാതിരിക്കാൻ കൂടും പരിസരവും എപ്പോഴും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുക. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും വലിയ കോഴികൾക്കും ആവശ്യത്തിന് സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. 

ഗുണനിലവാരമുള്ള തീറ്റയും എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വെള്ളവും നൽകുക. വീട്ടിലെ ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് ധാന്യങ്ങളും, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങളും, ഇലകളും നൽകാം. 

തുറന്ന് വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ (ഫ്രീ റേഞ്ച് കോഴി വളർത്തൽ) കോഴികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇര തേടാനും നടക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഇതിൽ കോഴികൾക്ക് 10 ചതുരശ്രയടി സ്ഥലമെങ്കിലും പുറത്ത് മേയാൻ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കോഴികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പോഷകസമൃദ്ധമായ മുട്ടകൾ ലഭിക്കാനും,  തീറ്റച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും, മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും  സ്വാഭാവിക രുചി ഉണ്ടാകാനും ഈ രീതി നല്ലതാണ്. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ സുരക്ഷിതമായി കൂടുകയറാൻ സൗകര്യം വേണം. 

നായ, കുറുക്കൻ, പരുന്തുകൾ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കൾ കോഴികൾക്ക് ഭീഷണിയാണ്. അതിനാൽ ഇവയിൽ  നിന്നും കോഴികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുക. കേരളത്തിൽ നായ ശല്യം കാരണം വീടുകളിൽ കോഴി വളർത്തൽ ഒഴിവാക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുവേ ഭാരം കുറഞ്ഞ വൈറ്റ് ലെഗോൺ, കൈരളി, ഫയോമി, നാടൻ കോഴികൾ  പോലെയുള്ളവ നായ  പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടിയോ പറന്നോ രക്ഷപെടാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. എപ്പോഴും ശുദ്ധജലവും അനുബന്ധ തീറ്റയും ഇടയ്ക്കിടെ നൽകുക. കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നാശം വരാത്ത രീതിയിൽ വേലി കെട്ടി തിരിക്കുക. 

ഒരു വ്യക്തി അയാളുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകരമായ]] ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി മുട്ടകൾ കഴിച്ചിരിക്കണം എന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ നിർദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീടുകളിലെ കോഴി വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. 

രണ്ട്‌ മുതൽ പത്ത് വരെ കോഴികളെ വളർത്തുന്ന ചെറുകിട യൂണിറ്റുകളാണ് വീട്ടുമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യം.  ഉൽപാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞ നാടൻ കോഴികൾക്ക് പകരം വീടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടിയ മുട്ട കോഴിയിനങ്ങൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. തവിട്ടും, കറുപ്പും, വെളുപ്പും കലർന്ന ഗ്രാമശ്രീ, വെളുപ്പിൽ കറുത്തപുള്ളികളുള്ള ഗ്രാമലക്ഷ്മി (ആസ്ട്രോ വൈറ്റ്), കൈരളി, കാവേരി, കലിംഗ ബ്രൗൺ, സൊണാലി തുടങ്ങിയ കോഴി ഇനങ്ങൾ അടുക്കളമുറ്റങ്ങൾക്കു വേണ്ടി വികസിപ്പിച്ചവയാണ്. 

സ്വദേശിയും വിദേശിയുമായ വിവിധ കോഴിയിനങ്ങൾ തമ്മിൽ ജനിതക മിശ്രണം ചെയ്ത് ഉരിത്തിരിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കരയിനം കോഴികൾ അഞ്ച്-അഞ്ചര മാസം പ്രായമെത്തുമ്പോൾ മുട്ടയിടൽ ആരംഭിക്കും. ഒരു വർഷം ഏകദേശം 220 മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിൽ നിന്നും കിട്ടും. ഒന്നര വർഷം പ്രായം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ലാഭകരമായ മുടയുൽപ്പാദനകാലം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവയെ ഇറച്ചിക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യാം. 

രണ്ട് മാസം പ്രായമെത്തിയ ആവശ്യമായ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവെയ്പുകൾ നൽകിയ മുട്ടക്കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്താനായി വാങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. സർക്കാർ അംഗീകൃത നഴ്സറികളിൽ നിന്നോ, ഫാമുകളിൽ നിന്നോ കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വാങ്ങാം. 

വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ചുവിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി തടിയും കമ്പിവലയും ഉപയോഗിച്ച് ലളിതമായ പാർപ്പിടം പണിയാം. യഥേഷ്ടം കാറ്റും വെളിച്ചവും കടക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ വേണം നിർമിക്കേണ്ടത്. ഒരു കോഴിക്ക് നിൽക്കാൻ കൂട്ടിൽ ഒരു ചതുരശ്രയടി സ്ഥല സൗകര്യം നൽകണം. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് രണ്ടടി എങ്കിലും ഉയരത്തിൽ വേണം കൂട് ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. പുരയിടത്തിൽ പൂർണമായും തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താൻ സൗകര്യമില്ലെങ്കിൽ കൂടിന് ചുറ്റും വേലികെട്ടി തിരിച്ച് അതിനുള്ളിൽ തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താം. ഒരു കോഴിക്ക് പത്ത് ചതുരശ്രയടി സ്ഥലം എന്ന കണക്കിൽ പത്ത് കോഴികൾക്ക് 100 ചതുരശ്ര അടി സ്ഥലം വേലികെട്ടിനുള്ളിൽ നൽകണം. തീറ്റപാത്രങ്ങളും വെള്ളപാത്രങ്ങളും കൂട്ടിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കാം. 

കോഴികൾക്ക് മുട്ടയിടുന്നതിനായി ഒരടി വീതം നീളത്തിലും വീതിയിലും അരയടി ഉയരത്തിലും കാർഡ് ബോർഡു കൊണ്ടോ മരം കൊണ്ടോ ഉള്ള നെസ്റ്റ് ബോക്സ് കൂട്ടിലോ വേലി കെട്ടിനുള്ളിലോ നിർമിക്കണം. നെസ്റ്റ് ബോക്സിനുള്ളിൽ വൈക്കോലോ ഉണക്കപ്പുല്ലോ ചകിരിയോ വിരിച്ച് വിരിപ്പൊരുക്കാം. അഞ്ച് കോഴികൾക്ക് ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ വേണം നെസ്റ്റ് ബോക്സുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. 

സ്ഥല പരിമിതിയുള്ളവർക്ക് കോഴികളെ മുറ്റത്തോ, മട്ടുപ്പാവിലെ വളർത്തുന്നതിനായി  തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മോഡേൺ കൂടുകളും ഇന്നുണ്ട്. കുടിവെള്ള സൗകര്യമൊരുക്കാൻ കൂടിന് മുകളിൽ വാട്ടർ ടാങ്ക്, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് നിപ്പിൾ ഡ്രിങ്കർ സംവിധാനം, ഫീഡർ, എഗ്ഗർ ചാനൽ, കാഷ്ടം ശേഖരിക്കാൻ ട്രേ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു കുടക്കീഴിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ് ഈ ഹൈടെക് കൂടുകൾ. വിലയൊരല്പം കൂടുമെങ്കിലും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് കോഴികളെ വളർത്താം എന്നതും ദീർഘകാലം ഈട് നിൽക്കുമെന്നതും ഈ കൂടുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. 

അത്യുൽപ്പാദനശേഷിയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, BV 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ പോലുള്ള കോഴിയിനങ്ങളാണ് ഹൈടെക് കൂടുകൾക്ക് അനുയോജ്യം. 

ഒരു ദിവസം ഒരു കോഴിക്ക് വേണ്ടത് 100-120 ഗ്രാം വരെ തീറ്റയാണ്. അൽപ്പം കോഴി തീറ്റ അഥവാ ലയർ തീറ്റ (30 ഗ്രാം), വീട്ടിലെ മിച്ചാഹാരം, അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, വില കുറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, തവിട്, പിണ്ണാക്ക്, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വീട്ടുവളപ്പിലെ കോഴികൾക്ക് ആഹാരമായി നൽകാം. ഒപ്പം മുറ്റത്തും, പറമ്പിലും അവർ സ്വയം ബാക്കി ആഹാരം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യും. അസോള, അഗത്തിച്ചീര, ചെമ്പരത്തിയില തുടങ്ങിയ പച്ചിലകളും, തീറ്റപ്പുല്ലും അരിഞ്ഞ് കോഴികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാം.

സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴികൾക്ക് പ്രത്യേകമായുള്ള ലയർ തീറ്റ 30 ഗ്രാം വരെ ദിവസവും നൽകാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കൂടുകളിൽ പൂർണസമയം അടച്ചിട്ട് വളർത്തുന്ന ബിവി 380 പോലെയുള്ള കോഴികളുടെ അത്യുൽപ്പാദനക്ഷമത പൂർണമായും കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ദിവസം 100-120 ഗ്രാം ലയർ തീറ്റ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂട്ടിനുള്ളിലിട്ട് പരിപാലിക്കുന്ന കോഴികളെ വളർത്താൻ അല്പം ചിലവേറും. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് ഓരോ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി മൂന്ന് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ വിരയിളക്കുന്നതിനായുള്ള മരുന്നുകൾ നൽകണം. മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് 15-16 ആഴ്ച പ്രായം  കോഴിവസന്തക്കെതിരായ വാക്സിൻ കുത്തിവെയ്പ്പ് നൽകുകയും വേണം. {{CC|Gallus gallus domesticus}}

== ഇതും കാണുക ==
[[കാട്ടുകോഴി]]
== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==

[[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]]
==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Bird-stub}}</text>
      <sha1>fx28bniotpu0iffdjl5w0ndh8i9vat4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19926</id>
    <revision>
      <id>4665701</id>
      <parentid>4658296</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ ആവർത്തനം നീക്കി. Small info added</comment>
      <origin>4665701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134825" sha1="hdbd7pzzhxoccg8b1i6qldbrsn2l4ua" xml:space="preserve">{{PU|Mookambika Temple, Kollur}}
{{Infobox Hindu temple
| name               = കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം
| native_name        = ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ
| image              = Kollur Mookambika Temple 20080123.JPG
| image_upright      = 1.5
| alt                = 
| caption            = കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം
| map_type           = Karnataka
| map_caption        = Location in Karnataka
| coordinates        = {{coord|13.8638|74.8145|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        = 
| proper_name        = 
| country            = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| state              = [[കർണാടക]]
| district           = [[ഉഡുപ്പി ജില്ല|ഉഡുപ്പി]]
| region             = [[തുളുനാട്]]
| locale             = [[കൊല്ലൂർ]]
| elevation_m        = 
| deity              = ശ്രീ [[മൂകാംബിക]] ([[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപിണി)
| festivals          = [[രഥോത്സവം]], [[നവരാത്രി]],  [[വിജയദശമി]] 
| architecture       = 
| temple_quantity    = 
| monument_quantity= 
| inscriptions       = 
| year_completed     = ~800 എ.ഡി
| creator            = ഹാലുഗല്ലു വീര സംഗയ്യ മഹാരാജാവ് 
| website            = 
}}
[[File:The_chariot.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_chariot.jpg|ലഘുചിത്രം|ശ്രീ മൂകാംബിക ദേവിയുടെ സ്വർണ്ണ രഥം.]]
[[File:Lamp_in_front_of_the_temple.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamp_in_front_of_the_temple.jpg|ലഘുചിത്രം|ദീപസ്തംഭവും കൊടിമരവും (ധ്വജസ്തംഭം).]]
[[File:View_of_the_entrance.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_entrance.jpg|ലഘുചിത്രം|പ്രവേശന കവാടത്തിൻ്റെ കാഴ്ച]]
[[പ്രമാണം:Kollur mookambika temple.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]
[[കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്ത് [[ഉഡുപ്പി ജില്ല]]യിലെ [[ബൈന്ദൂർ താലൂക്ക്|ബൈന്ദൂർ താലൂക്കിൽ]] [[കൊല്ലൂർ|കൊല്ലൂരിൽ]], [[സൗപർണിക|സൗപർണ്ണികാ നദിയുടെ]] തെക്കേ തീരത്ത്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ്  '''കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം''' ([[കന്നഡ]]:ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ) [[മൂകാംബിക]] എന്ന ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന  ഈ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ ജാതി മതസ്ഥർക്കും  ദർശനം അനുവദനീയമാണ്. 

[[കുടജാദ്രി]] മലകളുടെ താഴ്‌വാരത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം കോലാപുരാ ആദിലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.  ലോകം എമ്പാടുമുള്ള ദേവീ  ഭക്തരുടെയും ശാക്തേയ ഉപാസകരുടെയും ഒരു  പുണ്യകേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്.  

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] മൂകാംബിക. &quot;[[കാളി|മഹാകാളി]], [[ലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]]&quot; എന്നി മൂന്ന് ഭാവങ്ങളുടെ  ഐക്യരൂപിണിയായി [[മൂകാംബിക]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ മൂന്ന് ഭാവങ്ങൾക്കും ഇവിടെ തുല്യ പ്രാധാന്യമാണ് എന്നാൽ,  മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയില്ല. എല്ലാ പൂജകളും ഈ മൂന്നു സങ്കല്പങ്ങളെയും സമന്വയിച്ചുള്ളതാണ്. [[ത്രിപുര സുന്ദരി]] എന്ന പേരിലും മൂകാംബിക അറിയപ്പെടുന്നു.  ശ്രീചക്രപീഠത്തിൽ ഭഗവതിയോടൊപ്പം [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തിസാന്നിധ്യം]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[ശിവലിംഗം]] കൂടിയുള്ളതിനാൽ ശിവശക്തി-ത്രിമൂർത്തി ഐക്യരൂപത്തിലാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. ഗ്രഹണ സമയത്ത് നട അടയ്ക്കാത്ത ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഇവിടെയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/karnataka/kollur-mookambika-temple/ps47149893.cms|title=Kollur Mookambika Temple|publisher=timesofindia.indiatimes.com|newspaper=The Times of India|access-date=6 January 2023|last1=Hande|first1=Shrinidhi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.devotionalstore.com/blogs/devotional-blog/things-to-keep-in-mind-while-travelling-to-mookambika-temple|title=Things To Keep In Mind While Travelling to Mookambika Temple|access-date=6 January 2023|website=devotionalstore.com|publisher=Devotional Store|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704003703/https://www.devotionalstore.com/blogs/devotional-blog/things-to-keep-in-mind-while-travelling-to-mookambika-temple|archive-date=4 July 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gotirupati.com/kollur-mookambika-temple/|title=Kollur Mookambika Temple|access-date=6 January 2023|date=6 March 2016|website=gotirupati.com|publisher=Gotirupati}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kollur.com/|title=Welcome To Kollur Sri Mookambika Devi Site|access-date=7 April 2007|website=kollur.com/|publisher=kollur.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629041707/http://www.kollur.com/|archive-date=29 June 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.karnatakaholidays.com/kollur-mookambika-temple.php|title=Kollur Mookambika Temple|access-date=6 January 2023|website=karnatakaholidays.com|publisher=Karnataka Holidays|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101222127/http://www.karnatakaholidays.com/kollur-mookambika-temple.php|archive-date=1 November 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ആദിപരാശക്തിയുടെ വാസസ്ഥാനമായി കരുതപ്പെടുന്ന [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക്]] ഇവിടെ അതീവപ്രാധാന്യമുണ്ട്. വടക്ക് [[ഗോകർണ്ണം|ഗോകർണം]] മുതൽ തെക്ക് [[കന്യാകുമാരി]] വരെ വ്യാപിച്ചു കിടന്നിരുന്ന [[കേരളം|പുരാതന കേരളത്തിന്റെ]] രക്ഷയ്ക്കായി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച നാല് അംബികമാരിൽ പ്രധാനിയാണ് മൂകാംബിക എന്ന്‌ സങ്കല്പമുണ്ട്. അതിനാൽ മലയാളികൾ ധാരാളമായി ദർശനം നടത്തുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. നിലവിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് കർണാടകയിലാണെങ്കിലും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന ഭക്തരിൽ നല്ലൊരു ശതമാനവും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നാണ്. മലയാളികൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട  ഈ മഹാക്ഷേത്രത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=54520 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-29 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916055212/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=54520 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഭഗവതീസാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിലും]], ശിവസാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലും]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണിത്. 

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മഹാരഥോത്സവവും,  [[ആശ്വിനം|ആശ്വിനമാസത്തിലെ]] ഒമ്പത് നാൾ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന &quot;[[നവരാത്രി]] ഉത്സവവും &quot;[[വിദ്യാരംഭം|വിദ്യാരംഭവും]]&quot; ഇവിടെ അതിപ്രധാനമാണ്. മറ്റൊന്ന് മൂകാംബിക ജന്മാഷ്ടമി ആണ്. കൂടാതെ [[യുഗാദി]], [[മഹാശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷങ്ങളാണ്. കർണാടക സർക്കാരിന് കീഴിലുള്ള ഹിന്ദുമത സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനത്തിന് കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
ശിവശക്തി ഐക്യരൂപത്തിലാണ് മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ശങ്കരാചാര്യരാണ്  ഭഗവതിയെ ഇന്ന്‌ കാണുന്ന രീതിയിൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ശ്രീചക്രത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്ന ജ്യോതിർലിംഗവും അതോടൊപ്പം ശങ്കരാചാര്യർ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ചതുർബാഹുവായ മൂകാംബികാദേവിയുടെ  വിഗ്രഹവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠകൾ.         

സ്വർണ്ണരേഖയാൽ പകുത്തിരിക്കുന്ന സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തിൻ്റെ വലത്തെ പകുതിയിൽ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ  എന്നീ ത്രിമൂർത്തികളുടെ സാന്നിദ്ധ്യവും മറുവശത്ത് പരാശക്തിയുടെ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളായ മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി എന്നിവരുടെ സാന്നിദ്ധ്യവും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്വർണ്ണരേഖ തുല്യമായിട്ടല്ല ശിവലിംഗത്തെ പകുത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, മറിച്ച് അല്പം വലത്തോട്ട് മാറിയാണ്. തന്മൂലം ത്രിമൂർത്തികളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന വലതുഭാഗത്തിന്  വലുപ്പം കുറവാണ്. ഇതുമൂലമാണ് ഇവിടെ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം വന്നതും. എങ്കിലും ത്രിമൂർത്തികളെ, അവരിൽത്തന്നെ പ്രധാനമായും ശിവനെ ഒട്ടും പ്രാധാന്യം കുറവില്ലാതെ കണ്ടുവരാറുണ്ട്.       

ശംഖ്, ചക്രം, വരദം, അഭയം എന്നീ മുദ്രകളോടെ  പഞ്ചലോഹ നിർമ്മിതമായ ബിംബത്തിൻ്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്.  ദേവിയുടെ മാറിലെ മരതക രത്നം അമൂല്യമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത സിംഹമുഖം, വെള്ളിയിൽ തീർത്ത വാൾ ഇവയാണ് പ്രധാന അലങ്കാരങ്ങൾ. ശ്രീചക്രത്തിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന ഭഗവതിയ്ക്ക് സിംഹാസനസ്ഥയായ മഹാരാജ്ഞിയുടെ ഭാവമാണ്.   

കോലാപുരേശിയായ മഹാലക്ഷ്മിയായും മൂകാംബിക ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിൽ വിദ്യാദേവിയുടെ പ്രത്യേക പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കലോപാസകരുടെ കേന്ദ്രമാണ് ഈ സരസ്വതി മണ്ഡപം എന്ന് പറയാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തായി മറ്റൊരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം കാണാം. ഇവിടെ [[ചാമുണ്ഡി|ചാമുണ്ഡിയാണ്]] പ്രതിഷ്ഠ. [[ചൗഡേശ്വരി]] എന്ന പേരിലാണ് ഈ ദേവി അറിയപ്പെടുന്നത്.  ഇങ്ങനെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളിൽ ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇതെല്ലാം ചേർന്നതാണ് മൂകാംബികാദേവിയുടെ സങ്കല്പം.   

പ്രധാന ശ്രീകോവിലിലെ സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കുകൊള്ളുന്ന മഹാദേവനെ, ഉപദേവതാ സ്ഥാനത്ത് 4 വ്യത്യസ്തമായ  ഭാവങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു - പ്രാണലിംഗേശ്വൻ, പാർത്ഥേശ്വരൻ ([[കിരാതമൂർത്തി]]), നഞ്ചുണ്ടേശ്വരൻ, ചന്ദ്രമൗലീശ്വരൻ എന്നീ പേരുകളിൽ.   [[ഗണപതി]] (സ്തംഭ ഗണപതി, അഷ്ടദശഭുജ ഗണപതി , പഞ്ചമുഖ ഗണപതി ഉൾപ്പെടെ മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ), മഹാവിഷ്ണു, [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ദേവിയുടെ സേനാനായകനായ വീരഭദ്രനെ തൊഴുത ശേഷമാണ് ദേവീദർശനം നടത്തേണ്ടത് എന്നതാണ് ചിട്ട. കൂടാതെ, മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്ത് തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തായി വലമ്പിരി (ബലമുറി) ഗണപതിയുടെ ഒരു ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്. വടക്കോട്ട് ദർശനം നൽകുന്ന ഈ ഗണപതി ഭഗവാനെ തൊഴുതശേഷമേ  മതിൽക്കകത്ത്  ദർശനം നടത്താവു.  വലമ്പിരി ഗണപതിയ്ക്ക് നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 

== പുരാണം, ഐതിഹ്യം ==
[[പ്രമാണം:Sree Mookambika Temple.JPG|thumb|300px|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രകവാടം]] 

ശ്രീലകത്ത്‌ ശംഖ -ചക്ര -വരദാഭയ ഹസ്‌തയായി    മൂകാംബികാദേവി പത്മാസനത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു. കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുരാണം ഇപ്രകാരമാണ്. 

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗം പണ്ട് കൊടും വനമായിരുന്നുവത്രെ. അവിടെയായിരുന്നു കോലമഹർഷി തപസ്സ് ചെയ്തിരുന്നത്.  അപ്പോൾ അവിടെ കംഹൻ എന്ന അസുരൻ വരികയും മഹർഷിയെയും മറ്റ് മനുഷ്യരെയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തു.

ശക്തിയും അമരത്വവും നേടാനായി കംഹാസുരൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു. പരിഭ്രാന്തരായ ദേവന്മാർ പരാശക്തിയെ  അഭയം പ്രാപിച്ചു. തപസ്സിൽ പ്രീതനായി ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ, കംഹാസുരന്റെ നാവിൽ കുടിയേറിയ ഭഗവതി അയാളെ മൂകനാക്കി മാറ്റി.

മൂകനായ കംഹൻ വരമൊന്നും ചോദിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മടങ്ങി. ഇങ്ങനെ കംഹനെ മൂകനാക്കിയതിനാലാണ് ദേവിക്ക് മൂകാംബിക എന്ന പേരു വന്നത്. കംഹൻ അതിനുശേഷം  മൂകാസുരൻ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. തപോലക്ഷ്യത്തിനു വിഘ്‌നം നേരിട്ടതോടെ  കോപിഷ്ടനായ മൂകാസുരൻ ദേവലോകം ആക്രമിച്ചു. പിന്നീട് ഭഗവതി, എല്ലാ ശക്തിയും ആർജിച്ച് മൂകാസുരനിഗ്രഹം നടത്തുകയായിരുന്നു. 

ഈ സമയം ത്രിമൂർത്തികൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട്  ജ്യോതിർമയമായ ശ്രീചക്രം ഉണ്ടാക്കി ലോകരക്ഷാർഥം മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഐക്യരൂപത്തിൽ ആദിപരാശക്തിയെ കൊല്ലൂരിൽ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. 

ഇങ്ങനെ ത്രിമൂർത്തികൾ ചേർന്ന് പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണത്രെ ഇന്നു കാണുന്ന ത്രിമൂർത്തി സമേതയായ മൂകാംബിക പ്രതിഷ്ഠ. പിന്നീട്, ശ്രീശങ്കരാചാര്യർ ഇവിടെയെത്തി തപസ്സു ചെയ്തു ഭഗവതിയെ  പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം കണ്ട അതേ രൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണ് ഇന്നു കാണുന്ന നാലു കരങ്ങളോടു കൂടിയ ഭഗവതീപ്രതിഷ്ഠ. അതിനു മുമ്പ് സ്വയംഭൂ ലിംഗം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. 

പൂജയ്ക്കു വേണ്ടതെല്ലാം ഒരുക്കി വച്ചിട്ടാണ്‌ മേൽശാന്തി രാത്രിയിൽ നട അടയ്ക്കുന്നത്‌. തുടർന്ന്‌ ദേവന്മാരുടെ പൂജകൾ നടക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. രാവിലെ നട തുറക്കുമ്പോൾ വിഗ്രഹത്തിൽ ചില പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ കാണാം. 'അകത്തു കണ്ടത്‌ പുറത്ത്‌ പറയരുത് ' എന്നുള്ളത് കൊണ്ട് പലതും രഹസ്യമായി തന്നെയിരിക്കുന്നു.

ശ്രദ്ധിക്കുക! അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി ആരും ഇവിടെ വരാൻ പാടില്ല. ദേവിയുടെ സൗന്ദര്യം ആസ്വദിക്കു. അത് ആനന്ദ ലഹരിയായി മാറും. അതു തന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യവിരചിതമായ സൗന്ദര്യ ലഹരി. ഏത്‌ ഭാവത്തിൽ  സങ്കല്പിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നുവോ ആ ഭാവത്തിൽ തന്നെ അമ്മ നമ്മെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. 

ഗർഭഗൃഹത്തിന് പിറകിലായി ഒരു സ്ഥാനത്ത്‌ ശ്രീശങ്കരന്റെ ചിത്രം കാണാം. അദ്ദേഹം ധ്യാനിച്ചിരുന്ന സ്ഥലം ഒരു മുറിയാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്‌. ശങ്കരാചാര്യർ നിശ്ചയിച്ച പൂജാക്രമങ്ങളാണ് ഇന്നും ഇവിടെ പിന്തുടർന്നു വരുന്നത്.

ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകരായ വീരഭദ്രൻ, ചൗഡേശ്വരി  കൂടാതെ ഗണപതി (3 ഭാവങ്ങൾ), ശിവൻ (4 ഭാവങ്ങൾ), വിഷ്ണു,  സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ ഉപക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്‌.

മൂകാംബികാസന്നിധിയിൽ എത്തണമെങ്കിൽ  ഭഗവതി വിളിക്കണം എന്നൊരു വിശ്വാസം കേരളത്തിലുണ്ട്. എത്ര സമയമെടുത്ത് മുന്നൊരുക്കങ്ങൾ നടത്തിയാലും മനസ്സിൽ അമ്മയുടെ  വിളി എത്തിയില്ലായെങ്കിൽ കൊല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്ര മുടങ്ങുമത്രെ. 

[[ജ്യേഷ്ഠം|ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ]] വെളുത്ത പക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിനാളിലാണ് ഭഗവതി ഇവിടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചതെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആ ദിവസം ഇവിടെ ''ജന്മാഷ്ടമി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. 

ഒരിക്കൽ രോഗബാധിതനായി കിടന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് വേണ്ടി ഭഗവതി കഷായവുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇന്നും കഷായ പ്രസാദം നൽകി വരുന്നു.

== ക്ഷേത്ര നിർമ്മിതി ==
=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===
[[കൊല്ലൂർ]] ഗ്രാമത്തിന്റെ നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുവശവും നിരവധി മലകൾ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു. പന്ത്രണ്ടടി ഉയരമുള്ള ആനപ്പള്ളമതിൽ ക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റി നിൽക്കുന്നു. കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ രണ്ട് ഇരുനില ഗോപുരങ്ങൾ കാണാം. പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് അര കിലോമീറ്റർ മാറി മാരികാംബാക്ഷേത്രം ([[മാരിയമ്മൻ]] ക്ഷേത്രം) എന്ന മറ്റൊരു ദേവീക്ഷേത്രവും, അവിടുന്ന് അല്പം മാറി സിദ്ധേശ്വരക്ഷേത്രം എന്ന ചെറിയ ശിവക്ഷേത്രവുമുണ്ട്. തെക്കേ നടയിൽ ക്ഷേത്രം തന്ത്രിമാരുടെ വീട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് തൊട്ടുമുന്നിലൂടെ ''അഗ്നിതീർത്ഥം'' എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊച്ചു അരുവി ഒഴുകിപ്പോകുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടെ പോയാൽ മറുകരയിലെത്താം. [[കുടജാദ്രി]]യിൽ നിന്ന് വരുന്ന ഈ അരുവിയും മറ്റ് 63 അരുവികളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുവച്ച് സംഗമിച്ചാണ് [[സൗപർണിക|സൗപർണ്ണികയാകുന്നത്]]. കിഴക്കേ നടയിൽ ക്ഷേത്രം വക ചെരുപ്പ് കൗണ്ടറുണ്ട്. ഇതിനടുത്താണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ആനകളെ പാർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

കിഴക്കേ നടയിലൂടെ അകത്ത് കടന്നാൽ ആദ്യം കാണുന്നത് സ്വർണ്ണക്കൊടിമരവും അതിന് തൊട്ടുമുന്നിലുള്ള ഏതാണ്ടത്രയുംതന്നെ വലിപ്പമുള്ള ദീപസ്തംഭവുമാണ്. തനി കന്നഡ ശൈലിയിലാണ് ഇവിടെ കൊടിമരം പണിതിട്ടുള്ളത്. ഇതിന്റെ മുകളിലെ ഭാഗം സ്തൂപാകൃതിയിലും താഴെയുള്ള ഭാഗം ചതുരാകൃതിയിലുമാണ്. ഏറ്റവും മുകളിൽ ദേവിയുടെ വാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തിന്റെ]] രൂപം കാണാം; താഴേയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ വിവിധ ദേവീദേവന്മാരുടെ രൂപങ്ങളും. ദീപസ്തംഭത്തിൽ ഒരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. 'സ്തംഭഗണപതി' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പേര്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളെല്ലാം ഈ ഗണപതിയെ വണങ്ങിയേ തുടങ്ങാറുള്ളൂ. 

മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിവരുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ പലയിടങ്ങളിൽ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് ദശഭുജഗണപതി, പുറത്ത് സ്തംഭഗണപതി, പഞ്ചമുഖഗണപതി, മതിൽക്കെട്ടിനും പുറത്ത് വലമ്പിരി ഗണപതി - ഇങ്ങനെ പലയിടങ്ങളിലായി പല രൂപങ്ങളിൽ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ദേവി ആറാട്ടിനെത്തുന്ന സൗപർണ്ണികാ നദിയുടെ തീരത്തും ഒരു ഗണപതിക്ഷേത്രം കാണാം. ഇതെല്ലാം ഗണപതിയ്ക്ക് ഇവിടെ നൽകിവരുന്ന പ്രാധാന്യത്തിന്റെ തെളിവാണ്.
 
തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ ശ്രീകോവിൽ കാണാം. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[മഴു|മഴുവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[വജ്രായുധം|വജ്രായുധവും]] ധരിച്ച ഭഗവാന്റെ മുന്നിലെ ഇടതുകൈ അഭയമുദ്രയാക്കി താഴേയ്ക്കും മുന്നിലെ വലതുകൈ വരദമുദ്രയാക്കി നേരെയും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. വലതുചുമലിൽ [[വേൽ]] കാണാം. മുകളിലായി ചെറിയൊരു നാഗരൂപവും കാണാം. ഇത് നാഗഭാവത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെ ബന്ധനസ്ഥനാക്കിയ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മുക്തിനേടാൻ സുബ്രഹ്മണ്യൻ നാഗരൂപം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സിനുപോയ പുരാണകഥയെ അനുസ്മരിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ രൂപം. എല്ലാമാസത്തിലും വരുന്ന വെളുത്ത [[ഷഷ്ഠി]] ഇവിടെ അതിവിശേഷമാണ്. അവയിൽ, [[തുലാം|തുലാമാസത്തിൽ]] വരുന്ന [[സ്കന്ദഷഷ്ഠി|സ്കന്ദഷഷ്ഠിയും]] [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] വരുന്ന [[ചമ്പാഷഷ്ഠി]]യും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയോടൊപ്പം നാഗദൈവങ്ങളും ശ്രീകോവിലിൽ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സ്വർണ്ണത്തിലും വെള്ളിയിലും തീർത്ത മൂന്ന് നാഗരൂപങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. നാഗദോഷനിവാരണത്തിന് ഇവിടെ നിരവധി പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. 

സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്താണ് പ്രസിദ്ധമായ '''സരസ്വതീമണ്ഡപം'''. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ സ്ഥലം. ഇവിടെ സരസ്വതീദേവിയുടെ ചെറിയ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. വെള്ളിയിൽ തീർത്ത, ഏകദേശം രണ്ടടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം സാധാരണ കാണുന്ന സരസ്വതീരൂപത്തിൽ തന്നെയാണ്. ഇതിന് പിന്നിലായി കാണുന്ന അറയിൽ സിംഹത്തിന്റെ പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. എന്നാൽ വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഈ നട തുറക്കാറുള്ളു എന്നതിനാൽ എപ്പോഴും ദർശനം സാധിക്കില്ല. ഈ സരസ്വതി മണ്ഡപത്തിൽ മിക്കപ്പോഴും കലാപരിപാടികൾ നടക്കുന്നതായി കാണാം.    

സരസ്വതി ദേവിക്ക് സമീപം തന്നെ ഒരു ഗണപതിവിഗ്രഹവും കാണാം. ഇത് വിദ്യാഗണപതിയായി സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ദിവസവും പൂജകൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. അത്താഴശീവേലിസമയത്ത് ദേവിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന് അല്പസമയം ഇരുത്തുന്നത് പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. ഈ സമയത്ത് ദേവിയെ തൊഴുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്ക് ഉത്തമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[അവിൽ]] നിവേദ്യമാണ് ഈ സമയത്തെ പ്രധാന വഴിപാട്. ദിവസവും ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ഇവിടെ വന്ന് തങ്ങളുടെ നൃത്തസംഗീതമികവുകൾ പ്രകടമാക്കാറുണ്ട്. ഒട്ടുമിക്ക ദിവസവും ഇവിടെ ധാരാളം കലാകാരന്മാരെ കാണാം. ഗാനഗന്ധർവ്വൻ ഡോ. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]] എല്ലാ വർഷവും തന്റെ ജന്മദിനമായ ജനുവരി 10-ന് ഇവിടെ വന്ന് സംഗീതാർച്ചന നടത്താറുണ്ട്. ഇവിടെ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് കുട്ടികൾ [[വിദ്യാരംഭം]] ചെയ്യുന്നതും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതകളിലൊന്നാണ്.   

സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിന്റെ തൊട്ടടുത്ത് തിടപ്പള്ളിയും ഹോമപ്പുരയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി അടുത്തടുത്ത് അഞ്ച് ശ്രീകോവിലുകൾ കാണാം. ഇവയിൽ ആദ്യത്തെ ശ്രീകോവിലിൽ പഞ്ചമുഖഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയും മറ്റ് നാലിടത്തും ശിവപ്രതിഷ്ഠകളുമാണ്. ശിവപ്രതിഷ്ഠകൾ കുടികൊള്ളുന്ന ശ്രീകോവിലുകളിലെ പ്രതിഷ്ഠകൾ യഥാക്രമം (തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട്) പ്രാണലിംഗേശ്വരൻ, പാർത്ഥേശ്വരൻ, നഞ്ചുണ്ടേശ്വരൻ, ചന്ദ്രമൗലീശ്വരൻ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. വ്യത്യസ്ത വലുപ്പങ്ങളിലുള്ള ശിവലിംഗങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. നഞ്ചുണ്ടേശ്വരന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ മാത്രമാണ് [[നന്ദി]]പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുഭാഗത്തായി ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം കാണാം. ഇവിടെ ഉഗ്രരൂപിണിയായ [[ചാമുണ്ഡി|ചാമുണ്ഡിയാണ്]] (കാളി) പ്രതിഷ്ഠ. ദേവീസങ്കല്പത്തിൽ മൂന്ന് വിഗ്രഹങ്ങളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകൾ കാണാം. ഇവയിൽ ഒന്നിൽ ഹനുമാനും മറ്റേതിൽ മഹാവിഷ്ണുവുമാണ് പ്രതിഷ്ഠകൾ. [[ലങ്ക]]യിലേയ്ക്ക് ചാടാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭാവത്തിലുള്ള വീരഹനുമാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം പൂർണ്ണമായും കുങ്കുമത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നു. ലക്ഷ്മീദേവിയ്ക്കും ഭൂമീദേവിയ്ക്കുമൊപ്പം നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെ മഹാവിഷ്ണുവിഗ്രഹം. നാലുകൈകളിലായി ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ കാണാം. രണ്ട് പ്രതിഷ്ഠകൾക്കും താരതമ്യേന പഴക്കം കുറവാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും വഴിപാട് കൗണ്ടറുകളുമാണ്. ഇവിടെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ രഥങ്ങൾ ഉത്സവക്കാലമൊഴിച്ചുള്ള സമയങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കുക. വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ദക്ഷാന്തകനായ വീരഭദ്രൻ കുടികൊള്ളുന്നു. ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായാണ് ഇവിടെ വീരഭദ്രന്റെ സങ്കല്പം. ആദ്യം വീരഭദ്രനെ തൊഴണം എന്നാണ് ആചാരം. വീരഭദ്രന്റെ ശ്രീകോവിലിന് സമീപം ഒരു തുളസിത്തറയും അതിന് ചുവട്ടിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക ദ്വാരത്തിൽ [[ഓടക്കുഴൽ|ഓടക്കുഴലൂതുന്ന]] ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ഒരു വിഗ്രഹവുമുണ്ട്. ഈ പ്രതിഷ്ഠ പിൽക്കാലത്ത് വന്നതാണ്. വിഗ്രഹം കാണണമെങ്കിൽ താഴേയ്ക്ക് നോക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ പലരും ഇത് കാണാതെ പോകുന്ന പതിവുണ്ട്.

=== വലംപിരി (ബലമുറി) ഗണപതി ക്ഷേത്രം ===
ക്ഷേത്രമതിൽക്കെട്ടിനുപുറത്ത് തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി വലംപിരി ഗണപതിഭഗവാന്റെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടിനിൽക്കുന്ന ഗണപതിയാണ് വലംപിരി ഗണപതി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. കന്നഡഭാഷയിൽ ബലമുറി ഗണപതി എന്നാണ് പ്രതിഷ്ഠയുടെ പേര്. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതുവേണം ദേവിയെ ദർശിയ്ക്കാൻ എന്നാണ് ചിട്ട. തീരാത്ത തടസ്സങ്ങൾ മാറാൻ ഇവിടെ ദർശിച്ചാൽ മതി എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇവിടെ നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ഇവിടെ പ്രത്യേകം പൂജകൾ നടത്തപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
കന്നഡശൈലിയിൽ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്തതാണ് ഇവിടെയുള്ള ചതുരശ്രീകോവിൽ. കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശ്രീകോവിലുകളെ അപേക്ഷിച്ച് കാഴ്ചയിൽ വളരെ ചെറുതും അനാകർഷകവുമാണ് ഈ ശ്രീകോവിൽ. [[ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ|ചുവർച്ചിത്രങ്ങളോ]] ദാരുശില്പങ്ങളോ ഒന്നും തന്നെ ഇതിനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നില്ല. എങ്കിലും സ്വതേ ഒരു ആകർഷണമുണ്ട്. മുകളിലേയ്ക്ക് കന്നഡശൈലിയിൽ കെട്ടിപ്പൊക്കിയ ശ്രീകോവിലിന്റെ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയാണ്. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് ഒരു മുറിയേയുള്ളൂ. അതാണ് വിഗ്രഹവും സ്വയംഭൂലിംഗവും പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. നാലടി ഉയരം വരുന്ന ഇരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[പഞ്ചലോഹം|പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിൽ]] കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീമൂകാംബികാദേവി കുടികൊള്ളുന്നു. ചതുർബാഹുവായ ദേവിയുടെ തൃക്കൈകളിൽ ശംഖചക്രവരദാഭയമുദ്രകൾ കാണാം. പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിഗ്രഹത്തിന്റെ തൊട്ടുമുന്നിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മൂലപ്രതിഷ്ഠയായ സ്വയംഭൂലിംഗം കാണപ്പെടുന്നത്. സുവർണ്ണരേഖയോടുകൂടിയ ഈ ലിംഗത്തിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം കാണും. സുവർണ്ണരേഖ ഇതിനെ രണ്ടായി പകുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ വലത്തെ പകുതി ത്രിമൂർത്തികളെയും ഇടത്തെ പകുതി അവരുടെ ശക്തികളെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനത്തിനു മാത്രമേ ഈ രൂപത്തിൽ ദർശനമുണ്ടാകൂ. പ്രധാനവിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്താറില്ല. എല്ലാം സ്വയംഭൂലിംഗത്തിലാണ് നടത്തുന്നത്. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആകർഷിച്ചുകൊണ്ട് ജഗദംബികയായ ശ്രീമൂകാംബികാദേവി മഹാകാളി-മഹാലക്ഷ്മി-മഹാസരസ്വതി-ശിവശക്തി ഐക്യരൂപമായി കൊല്ലൂരിൽ കുടികൊള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി [[നാലമ്പലം]] പണിതിട്ടുണ്ട്. കന്നഡശൈലിയിൽ തന്നെയാണ് നാലമ്പലവും പണിതിരിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളീയശൈലിയിലാണ് ഇതിന്റെ മേൽക്കൂര കാണപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞാണ് ഇരിയ്ക്കുന്നത്. നാലുവശത്തും വരിനിൽക്കാനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. ഇതിൽ എന്നും ഭക്തജനങ്ങളുടെ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി ദശഭുജഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. പത്തുകൈകളോടുകൂടിയ ഗണപതിയാണ് ദശഭുജഗണപതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. അത്യുഗ്രമൂർത്തിയാണ് ദശഭുജഗണപതി. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്താണ് ശങ്കരപീഠം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.  ശങ്കരാചാര്യർ ദേവിയെ സ്തുതിച്ച് [[സൗന്ദര്യലഹരി]] എന്ന പ്രസിദ്ധമായ സ്തോത്രം എഴുതിയത് ഇവിടെ വച്ചാണെന്ന വിശ്വാസത്തെത്തുടർന്നാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഇവിടെ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ഒരു പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. തെക്കുഭാഗത്തുതന്നെയാണ് ചില വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുന്നതും. നാലമ്പലത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കിണറുണ്ട്. ഈ കിണറ്റിലാണ് പണ്ട് ത്രിമധുരം നിക്ഷേപിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് ഇത് നിരോധിച്ചു.

ശ്രീകോവിലിന് ചുറ്റുമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. കേരളീയമായ തന്ത്രപദ്ധതികളുമായി വളരെയധികം സാദൃശ്യമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളാണ് ഇവിടെയും ബലിക്കല്ലുകൾക്ക്. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവിടങ്ങളിലും ബലിതൂകുന്നു. ബലിക്കല്ലുകൾ ദേവിയുടെ വികാരഭേദങ്ങളാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. തന്മൂലം അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ട് തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

== നിത്യപൂജകൾ ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം.  അഞ്ചു മണിക്ക്  നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം. പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകങ്ങൾ നടത്താറില്ല. അഞ്ചരയോടെ ഒരു നാളികേരം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഗണപതിഹോമം തുടങ്ങുന്നു. രാവിലെ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജ. ''ദന്തധാവനപൂജ'' എന്നാണ് ഇവിടെ ഉഷഃപൂജ അറിയപ്പെടുന്നത്. ദേവി പല്ലുതേയ്ക്കുന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന പൂജയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഏഴേകാലിന് ദന്തധാവന മംഗളാരതിയും ഏഴരയ്ക്ക് പഞ്ചാമൃതാഭിഷേകവും നടത്തുന്നു. ഏഴേമുക്കാലിന് ദേവിയ്ക്ക് നിവേദ്യമാണ്. തുടർന്ന് എട്ടുമണിയോടെ എതിരേറ്റുപൂജയും അതിനുശേഷം ഉഷഃശീവേലിയും നടത്തപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ആനകളുണ്ടെങ്കിലും ശീവേലി നടത്തുന്നത് ആനപ്പുറത്തേറിയല്ല. ആദ്യ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ തലയിലേറ്റിയും പിന്നീടുള്ള മൂന്ന് പ്രദക്ഷിണങ്ങളിൽ പല്ലക്കിൽ കിടത്തിയും അവസാനം തേരിലേറ്റിയുമാണ് ശീവേലി നടത്തുക. അകമ്പടിയായി പ്രത്യേക രീതിയിൽ നിർമ്മിച്ച [[ചെണ്ട|ചെണ്ടയും]] [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന നാദസ്വരത്തേക്കാൾ ചെറുതാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. തന്മൂലം ഇതിന് ശബ്ദവും കൂടുതലായിരിയ്ക്കും. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപ്പൂജയും പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് ഉച്ചശീവേലിയും നടത്തി ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നരയോടെ നടയടയ്ക്കുന്നു. 

ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നട വീണ്ടും തുറക്കുന്നു. മൂന്ന് മുതൽ വൈകുന്നേരം ആറുവരെ ഭക്തർക്ക് ദർശനത്തിന് വേണ്ടി മാത്രമുള്ള സമയമാണ്. തിരക്ക് കുറച്ചു   ദർശനം നടത്താൻ വേണ്ടിയാണ് ഇത്തരമൊരു സംവിധാനം. അതിനാൽ സൗകര്യപ്രദമായി ദർശനം നടത്തണം എന്നുള്ളവർക്ക് ഈ സമയം പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമായത്തോടനുബന്ധിച്ച് മഹാദീപാരാധന. ''പ്രദോഷപൂജ'' എന്നാണ് ഇവിടെ ദീപാരാധന അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് പഞ്ചാമൃതാഭിഷേകവും പതിവാണ്. തുടർന്ന് രാത്രി ഏഴുമണിയ്ക്ക് നിവേദ്യവും ഏഴേകാലിന് അത്താഴപ്പൂജയും നടത്തുന്നു. അത്താഴപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മംഗളാരതിയ്ക്ക് ''സലാം മംഗളാരതി'' എന്നാണ് പേര്. ഒരിയ്ക്കൽ ഈ മംഗളാരതിയുടെ സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുകൂടെ കടന്നുപോയ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ഈ കാഴ്ച കണ്ട് സ്തബ്ധനാകുകയും ഇസ്ലാമിക രീതിയിൽ സലാം പറയുകയും ചെയ്തു എന്ന കഥയെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ പേര് പറയപ്പെടുന്നത്. അത്താഴപ്പൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ഉപദേവതകൾക്കുള്ള പൂജകളാണ്. തുടർന്ന് എട്ടുമണിയോടെ ഇവർക്കുള്ള നിവേദ്യവും ദീപാരാധനയും. എട്ടേകാലിന് അത്താഴശീവേലി തുടങ്ങുന്നു. ഈയവസരത്തിൽ ദേവീവിഗ്രഹം സരസ്വതീമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ട്. അതിപ്രധാനമാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് അവിലും നാളികേരവുമാണ് നിവേദ്യങ്ങളായി ഭഗവതിയ്ക്ക് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. വിദ്യാഭിവൃദ്ധി ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർക്ക് ഈ ദർശനം അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിവേദ്യത്തിനുശേഷം വിശേഷാൽ പൂജയും മംഗളാരതിയും നടത്തുന്നു. ഈ സമയത്ത് എല്ലാ വാദ്യോപകരണങ്ങളും അകമ്പടിയായി വായിയ്ക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ഭക്തരുടെ നാമജപവുമുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞാൽ ദേവിയെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഒമ്പതുമണിയോടെ ദേവിയുടെ പ്രധാന നിവേദ്യമായ കഷായതീർത്ഥം നേദിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചും ഒരു പൂജയുണ്ട്. അത് പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ ക്ഷേത്രനട വീണ്ടും അടയ്ക്കുന്നു.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: [[കൊടിയേറ്റുത്സവം]], [[നവരാത്രി]], മൂകാംബികാ ജന്മാഷ്ടമി) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും പൂജകൾക്ക് മാറ്റം വരും. ഉത്സവക്കാലത്ത് ഇവിടെ ധാരാളം ക്രിയകളുള്ളതിനാൽ പൂജകൾക്ക് മാറ്റം വരും. മഹാനവമിനാളിൽ രാത്രി എല്ലാ ഭക്തരും തൊഴുതിറങ്ങിയശേഷമേ നടയടയ്ക്കൂ. പുലർച്ചെ അഞ്ചുമണി മുതൽ രാത്രി ഒൻപത് വരെ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ചെറിയ ഇടവേളകൾ ഒഴിച്ചാൽ  ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സമയത്തും ദർശനം സാധ്യമാണ്. ഉച്ചയ്ക്ക് ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ മാത്രമാണ് നട അടയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇവിടെ ഗ്രഹണം ബാധകമല്ല. ഗ്രഹണസമയത്തും ഇവിടെ പൂജകൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകില്ല. 

'''[[അഡിഗ]]''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണസമൂഹമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രി, മേൽശാന്തി സ്ഥാനങ്ങൾ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവർ സാധാരണയായി ദേവിയെ മാത്രം പൂജിയ്ക്കുന്നവരാണ്. വിവാഹിതരായവർക്ക് മാത്രമേ അമ്മയെ പൂജിയ്ക്കാനുള്ള അനുവാദമുള്ളൂ. പ്രതിഷ്ഠ ശിവശക്തി ഐക്യഭാവത്തിലുള്ളതായതുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെയൊരു നിബന്ധന. '''[[ഭട്ട്]]''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണസമൂഹമാണ് ഇവിടെ കീഴ്ശാന്തിപ്പണി ചെയ്തുവരുന്നത്. 

== ഉത്സവങ്ങൾ ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവം ===
[[ഫാൽഗുനം|ഫാൽഗുനമാസത്തിലെ]] (മലയാളം കലണ്ടറിൽ [[മീനം|മീനമാസം]]) [[ഉത്രം]] നാളിൽ കൊടിയേറി ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആണ്ടുവിശേഷം. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് [[മൂലം]] നാളിൽ നടക്കുന്ന രഥോത്സവം വളരെ വിശേഷമാണ്. രഥോത്സവം എട്ടാം നാൾ വരും വിധത്തിലാണ് ഉത്സവം നടത്തപ്പെടുന്നത്. കർണാടക മാതൃകയിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന ഉത്സവമാണെങ്കിലും കേരളീയഭക്തരും ധാരാളമായി പങ്കെടുക്കുന്ന വിശേഷമാണ്. ഒമ്പതുദിവസവും വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടത്തപ്പെടുന്നു. ഉച്ചയ്ക്കുള്ള ''ശതരുദ്രാഭിഷേകമാണ്'' പ്രധാന താന്ത്രികവിശേഷം. നൂറുതരം അഭിഷേകദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ നടത്തുന്ന അഭിഷേകത്തിനാണ് ശതരുദ്രാഭിഷേകം എന്ന പേരുവന്നത്. വൈകീട്ട് അഞ്ചരയ്ക്കും രാത്രി പത്തുമണിയ്ക്കും ദേവിയെ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങുണ്ടാകും. ഓരോ ദിവസവും ഓരോ വാഹനത്തിലിരുത്തിയാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്.   

എട്ടാം ദിവസമായ മൂലം നാളിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മഹാരഥോത്സവം നടത്തപ്പെടുന്നത്. ദേവിയുടെ ജന്മനക്ഷത്രദിവസമാണ് ഫാൽഗുനമാസത്തിലെ മൂലം എന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. '''ബ്രഹ്മരഥം''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴുനിലകളോടുകൂടിയ മഹാരഥം അന്നാണ് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസം പതിവിലും രണ്ടുമണിക്കൂർ നേരത്തേ നടതുറക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗണപതിഹോമം. ഇവയ്ക്കുശേഷം രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെ രഥോത്സവത്തിനുള്ള പൂജകൾ തുടങ്ങും. മുഹൂർത്തബലി, ക്ഷിപ്രബലി, രഥബലി തുടങ്ങിവയാണ് രഥോത്സവത്തിന് മുന്നോടിയായ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ. തുടർന്ന് രഥാരോഹണവും അതിനുശേഷം പ്രതീകാത്മക രഥചലനവും തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രനടയിൽ നിന്ന് ഏതാനും ദൂരം വരെ രഥം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ദേവിയുടെ രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്.   

എന്നാൽ, പ്രധാന എഴുന്നള്ളത്ത് നടക്കുന്നത് വൈകീട്ട് അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് സൗപർണ്ണികാതീരത്തെ ഓലകമണ്ഡപം (ആറാട്ട് മണ്ഡപം) വരെയാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. രഥം വലിയ്ക്കാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരാണ് വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂകാംബികാസന്നിധിയിലേയ്ക്ക് വരുന്നത്. വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ദേവീമന്ത്രജപങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ രഥം വലിച്ച് ഓലകമണ്ഡപത്തിലെത്തിയ്ക്കുകയും അവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രനടയിൽ നിന്ന് കഷ്ടിച്ച് ഒരു കിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരമേയുള്ളൂവെങ്കിലും എഴുന്നള്ളത്ത് അവിടെയെത്താൻ ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂറെടുക്കും. തിരിച്ചും അത്രയും സമയം തന്നെ.    

പിറ്റേദിവസം വൈകീട്ടാണ് ആറാട്ട്. അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകൾക്കുശേഷം ദേവീവിഗ്രഹം പ്രദക്ഷിണമായി സൗപർണ്ണികാതീരത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ഓലകമണ്ഡപത്തിൽ വയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഏഴുമണിയോടെ ''ഓക്കുളി മഹോത്സവം'' തുടങ്ങുന്നു. ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹോത്സവമായ [[ഹോളി|ഹോളിയോട്]] സാദൃശ്യമുള്ള ഒരു ചടങ്ങാണിത്. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും പരസ്പരം നിറങ്ങൾ വാരിയെറിഞ്ഞും പീച്ചാംകുഴൽ വഴി നിറമടങ്ങിയ വെള്ളം തെറിപ്പിച്ചും ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന ഈ ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് ദേവിയുടെ ആറാട്ട്. ഇതിനുമുമ്പായി ദേവീവിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകവും പുഷ്പാർച്ചനയും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന അർച്ചകൻ വിഗ്രഹവുമായി സൗപർണ്ണികാനദിയിൽ മൂന്നുപ്രാവശ്യം മുങ്ങുന്നു. ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ നദിയിൽ ഭക്തരും മുങ്ങുന്നു. പിന്നീടാണ് ''തെപ്പോത്സവം'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചടങ്ങ്. ദേവീവിഗ്രഹം തോണിയിലിരുത്തി മൂന്നുവട്ടം പ്രദക്ഷിണം വയ്പിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ഈ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ദേവിയുടെ പള്ളിവേട്ട. ആറാട്ടിനുശേഷം പള്ളിവേട്ട നടക്കുന്നത് കേരളീയാചാരത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. നദീതീരത്തെ ഒരു പറമ്പിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കി വച്ച സ്ഥലത്ത് അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് ഓലകമണ്ഡപത്തിൽ വിശ്രമിയ്ക്കുന്ന ദേവിയെ പിറ്റേദിവസം രാവിലെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവത്തിന് സമാപ്തിയാകുന്നു.

=== നവരാത്രി പുഷ്പരഥോത്സവവും കനക വർഷവും വിദ്യാരംഭവും ===
[[ആശ്വിനം|ആശ്വിനമാസത്തിലെ]] ആദ്യ ഒമ്പത് ദിവസങ്ങളിൽ, അതായത് [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്ത [[പ്രഥമ]] ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതൽ [[നവമി]] വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് ''നവരാത്രി'' എന്ന പേരിൽ ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും പല പേരുകളിലും പല ഭാവങ്ങളിലും ഈ മഹോത്സവം ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ ഈ ഒമ്പതുദിവസങ്ങളും പ്രധാനമാണെങ്കിലും ഏറ്റവും പ്രധാനം ഒമ്പതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം നടത്തുന്ന പുഷ്പരഥോത്സവവും കനകവർഷം എന്ന ചടങ്ങും  വിജയദശമി നാളിലെ വിദ്യാരംഭവുമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ധാരാളം കലാപരിപാടികളും ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറും. കലകളുടെ അമ്മയായ മൂകാംബികയ്ക്കുമുന്നിൽ നടത്തുന്ന അരങ്ങേറ്റം പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിന് കൊടിയേറ്റമില്ല.     

പ്രഥമദിവസം രാവിലെ നടക്കുന്ന കലശസ്ഥാപനത്തോടെയാണ് നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. സുവാസിനി പൂജ, ചണ്ഡികാഹോമം തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അതോടെ കേരളത്തിൽ നിന്നടക്കമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കുന്നു. മഹാനവമി നാളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ മഹാചണ്ഡികാഹോമവും സുവാസിനിപൂജയും വൈകിട്ട് പുഷ്പ രഥോത്സവവും നടക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടലങ്കരിച്ച പരാശക്തിയുടെ രഥം വലിക്കുന്ന ചടങ്ങ് ഭക്തരാണ് നടത്തുന്നത്. കനകവർഷം എന്ന ചടങ്ങും ഈ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. രഥത്തിൽ നിന്നും പൂജാരി ഭക്തരുടെ നേർക്ക് പൂജിച്ച നാണയങ്ങൾ വിതറുന്ന ചടങ്ങാണ് ഇത്. മഹാനവമി ദിവസം മഹാലക്ഷ്മി ഭാവം പൂണ്ട മൂകാംബികാ അമ്മ  തന്റെ ഭക്തർക്ക് സമ്പത്തും സമൃദ്ധിയും ചൊരിയുന്നു എന്ന വിശ്വാസമാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം. എല്ലാ ഭക്തരും തൊഴുതിറങ്ങിയ ശേഷം രാത്രി വളരെ വൈകി മാത്രമേ അന്ന് നടയടയ്ക്കുകയുള്ളു. പിറ്റേന്ന് വിജയദശമിനാളിൽ രാവിലെ മൂന്ന് മണിക്ക് വിദ്യാരംഭത്തിന്റെ ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന്  ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ മൂകാംബികാസന്നിധിയിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ മൂകാംബികയെ മഹാസരസ്വതി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ഭഗവതിയെ സ്വർണ്ണ തേരിലും വെള്ളി തേരിലും എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന ചടങ്ങുകളാണ് വിജയദശമി ദിവസത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചടങ്ങ്. വൈകിട്ട് നടക്കുന്ന വിജയയാത്രയോടെ നവരാത്രിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു.

=== മൂകാംബികാ ജന്മാഷ്ടമി ===
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ (മലയാളം കലണ്ടറിൽ [[ഇടവം|ഇടവമാസം]]) (ജൂൺ/ ജൂലൈ മാസത്തിലെ)  വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[അഷ്ടമി]] ദിവസമാണ് മൂകാംബികാ ജന്മാഷ്ടമിയായി ആചരിച്ചു വരുന്നത്. മൂകാസുരവധത്തിനുശേഷം പരാശക്തി ആദ്യമായി സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കുടികൊണ്ട ദിവസമാണ് ഇതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ദേവിയ്ക്ക് ശതരുദ്രാഭിഷേകവും പഞ്ചാമൃതാഭിഷേകവും രാത്രി പുഷ്പരഥോത്സവവും നടത്തപ്പെടുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ജന്മാഷ്ടമി കഴിഞ്ഞാൽ മഹാനവമി വരെ രഥോത്സവങ്ങളുണ്ടാകാറില്ല.

== സൗപർണിക നദി ==
[[File:Mural_painting_from_kollur_mookambika_temple.jpg|thumb|right|]]
{{main|സൗപർണിക}}
[[കുടജാദ്രി]] മലകളിൽ നിന്നും ഉദ്ഭവിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിനു സമീപത്തു കൂടെ ഒഴുകുന്ന പുണ്യ നദിയാണു [[സൗപർണിക]].  [[ഗരുഡൻ]] തന്റെ മാതാവായ വിനതയുടെ സങ്കടമോക്ഷാർത്ഥം ഈ നദീതീരത്തു തപസ്സു ചെയ്തു എന്നും തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടയായ ദേവിയോടു തന്റെ പേരിൽ ഈ നദി അറിയപ്പെടണമെന്നു ആവശ്യപ്പെട്ടു എന്നാണു സങ്കൽപം. ഗരുഡൻ തപസ്സു ചെയ്തു എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഗുഹ &quot;ഗരുഡ ഗുഹ&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അനേകം ഔഷധച്ചെടികളിലൂടെ ഒഴുകി വരുന്നതു കൊണ്ടു സൗപർണിക നദിയിലെ സ്നാനം സർവ്വരോഗനിവാരണമായി കരുതി വരുന്നു. എന്നാൽ, ഈയടുത്ത കാലത്ത് നദി വല്ലാതെ മലിനമായിട്ടുണ്ട്. തന്മൂലം 2014-ലെ ആറാട്ട് ക്ഷേത്രത്തിനുസമീപം പ്രത്യേകം തീർത്ത കുളത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റിയിരുന്നു. എങ്കിലും, ക്ഷേത്രക്കമ്മിറ്റി മാലിന്യനിർമ്മാർജ്ജനപ്രക്രിയ മികച്ചരീതിയിൽ നടത്തിപ്പോരുന്നുമുണ്ട്. കുടജാദ്രി മലകളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിയ്ക്കുന്ന ഈ നദി 100 കിലോമീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ദൂരം ഒഴുകി [[കുന്താപുര]]യിൽ വച്ച് അറബിക്കടലിൽ പതിയ്ക്കുന്നു. സൗപർണികാനദിയും അറബിക്കടലും ചേരുന്ന സ്ഥലത്ത് മനോഹരമായ പ്രകൃതിക്കാഴ്ചയാണ്.
[[File:Mookambika Temple, Kollur.jpg|thumb|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]

== കുടജാദ്രി ==
{{main|കുടജാദ്രി}}

മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും കുറച്ചു കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണു [[കുടജാദ്രി]] മലനിര. കുടജാദ്രിയുമയി ബന്ധപ്പെട്ടു മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിനു ഒരു ഐതിഹ്യം നിലവിലുണ്ട്‌. വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ വിദ്യഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിക്ക് ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിൽ വിഷമിച്ച ആദിശങ്കരൻ ഈ മലനിരകളിൽ തപസ്സു ചെയ്യുകയും ഈ തപസ്സിൽ പ്രസാദിച്ചു ഭഗവതി  മഹാസരസ്വതീഭാവത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ തന്റെ കൂടെ ഭഗവതി വരണമെന്നും താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്‌ ദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം എന്നും ആഗ്രഹം അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് സമ്മതിച്ച ഭഗവതി  അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുകയും ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നതു വരെ ശങ്കരൻ തിരിഞ്ഞു നോക്കരുത് എന്ന വ്യവസ്ഥ വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ശങ്കരനെ പരീക്ഷിക്കാനുറച്ച ഭഗവതി കൊല്ലൂരെത്തിയപ്പോൾ തന്റെ പാദസരത്തിന്റെ ശബ്ദം നിലപ്പിയ്ക്കുകയും ഇതിൽ സംശയാലുവായ ശങ്കരൻ തിരിഞ്ഞുനോക്കുകയും അങ്ങനെ [[മഹാസരസ്വതി]] അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആദിപരാശക്തിയുടെ സ്വയംഭൂവിഗ്രഹത്തിൽ വിലയം പ്രാപിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. തന്റെ മുൻപിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട അതേ രൂപത്തിലാണ് സ്വയംഭൂവിനുപിറകിൽ ഭഗവതിയെ ശ്രീചക്രത്തിൽ  പ്രതിഷ്ഠിച്ചതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ കേരളത്തിൽ [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ [[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം|ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] പ്രഭാത സമയത്ത് താൻ കുടികൊള്ളാമെന്ന് ഭഗവതി അറിയിച്ചുവെന്നും കഥയുണ്ട്. തന്മൂലം മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുന്നത് [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിൽ]] നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും കഴിഞ്ഞാണ്.

[[ചിത്രം:കുടജാദ്രി മല ഉച്ചി.JPG|thumb|right|കുടജാദ്രി മലയുടെ ഉച്ചിയിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം|191x191px]]

പലതരം സസ്യലതാതികളാലും സൗപർണികാ നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം എന്നതിലും കുടജാദ്രി വളരെ സവിശേഷതകൾ ഉള്ള ഒരു ഇടമാണ്. ഇവിടെ ആദിശങ്കരൻ തപസ്സു ചെയ്തു എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ചിത്രമൂല ഗുഹയും ശങ്കരപീഠവും കാണാം. മൂകാംബികാദേവിയുടെ മൂലസ്ഥാനം എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന ഇടത്തിൽ ഒരു [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രം കാണാം. വളരെയധികം സിദ്ധന്മാരുടേയും സന്യാസിമാരുടേയും വാസസ്ഥലമാണു കുടജാദ്രി. അതികഠിനമായ ഈ മലനിരകൾ അംബാവനത്തിൽ മൂകാംബികയിൽ നിന്ന് നാല്പത് കിലോമീറ്ററോളം ദൂരെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മൂകാംബികയിൽ നിന്ന് ചില ജീപ്പുകൾ ഇങ്ങോട്ട് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്.

ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശരദ പീഠം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന സർവ്വജ്ഞ പീoത്തിന് സമാനമായ സ്ഥലമാണ് ഇവിടം.ശ്രീ ആദി ശങ്കരാചാര്യൻ തന്റെ നീണ്ട ആത്മീയ യാത്രയിൽ ഇവിടെ വരികയും പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്ത

== മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള മാർഗം ==

==== റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ: ബൈണ്ടൂർ മൂകാംബിക റോഡ്, കുന്താപുര ====

*[[ബൈന്ദൂർ|ബൈണ്ടൂർ മൂകാംബിക റോഡ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]: 27 കി. മി  (ക്ഷേത്രത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവെ സ്റ്റേഷൻ. മുംബൈ-ഗോവ-മംഗലാപുരം കൊങ്കൺ റെയിൽവേ റൂട്ട്) 

*[[കുന്ദാപുര]]: 38 കി. മി  (അടുത്തുള്ള മറ്റൊരു  റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ). കേരളത്തിൽ നിന്ന് വരുമ്പോൾ ആദ്യം എത്തുന്നത് ഈ കുന്ദാപുര സ്റ്റേഷനിലാണ്. കേരളത്തിൽ നിന്ന് പോകുമ്പോൾ ആദ്യം എത്തുന്നത് ഇവിടെയാണ്.  
*[[ഭട്ക്കൽ]]: 45 കി. മി 
*[[മുർഡേശ്വർ ശിവ ക്ഷേത്രം]]: 61 കി. മി 
*[[ഉഡുപ്പി]]: 60 കി. മി 
(ട്രെയിൻ നമ്പർ: [[നേത്രാവതി എക്സ്പ്രസ്സ്‌|16346 തിരുവനന്തപുരം -ലോകമാന്യതിലക് നേത്രാവതി]] മേലെ കൊടുത്ത രണ്ട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിർത്തുന്നു. എറണാകുളം-നിസാമുദീൻ മംഗള ലക്ഷദ്വീപ് എക്സ്പ്രസ്സ്, ‌‌മരുസാഗർ, എറണാകുളം പുണെ സൂപ്പഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌  അടക്കമുള്ള പല ട്രെയിനുകളും ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്തുള്ള മറ്റൊരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനായ കുന്താപുര സ്റ്റേഷനിൽ നിർത്താറുണ്ട്. ഇത് രണ്ടും ദിവസേന സർവീസ് നടത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.  

ട്രെയിൻ നമ്പർ: 16336 നാഗർകോവിൽ-ഗാന്ധിധം, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 16334 തിരുവനന്തപുരം-വെരാവൽ, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 16312 കൊച്ചുവേളി-ശ്രീഗംഗാനഗർ, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 19259 കൊച്ചുവേളി-ഭാവനഗർ, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 16338 എറണാകുളം-ഓഖ, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 12977 മരുസാഗർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌, ട്രെയിൻ നമ്പർ: 11098 എറണാകുളം-പൂനെ പൂർണ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ തുടങ്ങിയ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള അനേകം തീവണ്ടികൾ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്തുള്ള ബൈണ്ടൂർ മൂകാംബിക റോഡ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിർത്തുന്നു. 

മംഗലാപുരം-ഗോവ  റൂട്ടിലുള്ള മറ്റ് ട്രെയിനുകളും ഇവിടെ നിർത്താറുണ്ട്. ബൈണ്ടൂരിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് മുപ്പത് മിനിറ്റ് ദൂരം സഞ്ചരിച്ചാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താം. മംഗലാപുരം, കുന്ദാപുര, ബൈണ്ടൂർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാരാളം ബസുകൾ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നതായി കാണാം.   

&lt;ref&gt;http://www.konkanrailway.com/website/ehtm/6345.html&lt;/ref&gt;

====== റോഡ് മാർഗം: [[ദേശീയപാത 66 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 66]] ======
*[[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരം]]: 135
*[[കാസർഗോഡ്]]: 175
*[[ഗുരുവായൂർ]]: 450
*[[ബെംഗളൂരു]] ([[ഷിമോഗ]] വഴി): 400
*[[ബെംഗളൂരു]] (മംഗലാപുരം വഴി): 485
*[[ഗോവ]] (പനാജി): 256

ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് മംഗലാപുരം, ബൈണ്ടൂർ, കുന്താപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും സർക്കാർ സ്വകാര്യ ബസുകൾ, ടാക്സി എന്നിവ ലഭ്യമാണ്. 

കേരളത്തിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും മൂകാംബികയിലേയ്ക്ക് ബസ് സർവ്വീസുകളുണ്ട്.  [[കേരള സ്റ്റേറ്റ് റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ|കെ.എസ്ആ.ർ.ടി.സി]] കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന് കൊല്ലൂരേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നു. [[ഗുരുവായൂർ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[കൊട്ടാരക്കര]], [[കണ്ണൂർ]], [[തിരുവനന്തപുരം]],[[ആലപ്പുഴ]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കു ഇവിടെനിന്നു നേരിട്ടു ബസ് സർവീസ്‌ ഉണ്ട്‌. [[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരത്ത്]] നിന്നും NH 66 പാത വഴി ഏകദേശം 130 കിലോമീറ്റർ റോഡ് വഴി സഞ്ചരിച്ചാലും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം. മംഗലാപുരത്തുനിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ധാരാളം ബസുകൾ സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. അനേകം ബസുകൾ മംഗലാപുരം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നു. [[കേരള സ്റ്റേറ്റ് റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ|കെ.എസ്ആ.ർ.ടി.സി]] കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന് കൊല്ലൂരേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

====== വിമാനത്താവളം: [[മാംഗളൂർ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം|മംഗലാപുരം]] ======
[[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്ന് മംഗലാപുരത്തേക്ക് [[ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|ബംഗളൂരു]] വഴി പ്രതിദിനം 14 കണക്റ്റിംഗ് ഫ്ലൈറ്റുകളാണ് സർവീസ് നടത്തുന്നത്. [[എയർ ഇന്ത്യ]], [[ഇൻഡിഗോ എയർലൈൻസ്‌|ഇൻഡിഗോ]], അലയൻസ് എയർ, ആകാശ എയർ, [[എയർ ഏഷ്യ ഇന്ത്യ|എയർ ഏഷ്യ]], ഗോ ഫസ്റ്റ് എന്നിവയാണ് ഈ റൂട്ടി ലെ ചില പ്രധാന എയർലൈനുകൾ.

[[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] നിന്ന് മംഗലാപുരത്തേക്ക്  ബംഗളൂരു വഴി പ്രതിദിനം അഞ്ച് കണക്റ്റിംഗ് ഫ്ലൈറ്റുകളാണ് സർവീസ് നടത്തുന്നത്. ഇൻഡിഗോയും എയർ ഇന്ത്യയുമാണ് ഈ റൂട്ടിലെ ചില പ്രധാന എയർലൈനുകൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goibibo.com/flights/trivandrum-to-mangalore-flights/|title=Trivandrum to Mangalore Flight @ ₹4806 + upto ₹650 OFF}}&lt;/ref&gt;

== മൂകാംബികാക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധമുള്ള കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിനും മൂകാംബികാ ദേവിയ്ക്കും കേരളീയരോടുള്ള അടുപ്പത്തെക്കുറിച്ച് ധാരാളം കഥകളുണ്ട്. മൂകാംബികാ സന്നിധിയിൽ നിത്യവും മലയാളികളുടെ ഒരു പ്രവാഹമാണ്. ഇവരിൽ പലരും കലാരംഗത്തുനിന്നുള്ളവരാണെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന നിവേദ്യമായ ത്രിമധുരം തദ്ദേശീയരെക്കാൾ കൂടുതൽ മലയാളികൾക്ക് പ്രിയങ്കരമാണെന്നും ഇത് കഴിച്ച മലയാളികൾക്ക് അത്ഭുതസിദ്ധിയുണ്ടാകുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി തദ്ദേശീയരായ പൂജാരിമാർ പൂജ കഴിഞ്ഞാൽ കിണറ്റിലിട്ടു പോകുന്നത് പതിവായിരുന്നു. [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] ഇത്തരത്തിൽ ത്രിമധുരം അകത്താക്കി അത്ഭുതസിദ്ധി നേടിയ രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ഒരാൾ സരസകവിയായിരുന്ന [[മുട്ടസ്സ് നമ്പൂതിരി|മുട്ടസ്സ് നമ്പൂതിരിയും]] മറ്റേയാൾ വാദ്യപ്രതിഭയായിരുന്ന [[മുണ്ടേമ്പിള്ളി കൃഷ്ണമാരാർ|മുണ്ടേമ്പിള്ളി കൃഷ്ണമാരാരുമാണ്]]. പക്ഷേ ഇരുവരും ഇത് കള്ളത്തരത്തിലൂടെയാണ് സ്വന്തമാക്കിയത്. തന്മൂലം ഇവർക്ക് പ്രവൃത്തിയിൽ വികടതയുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ഇതുപോലെ നിരവധി കഥകൾ കേരളീയരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രചരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, കേരളത്തിൽ തന്നെ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ചില ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ചിലതിന് ''ദക്ഷിണമൂകാംബിക'' എന്ന അപരനാമവുമുണ്ട്. അത്തരത്തിൽ ചില ക്ഷേത്രങ്ങളാണ് താഴെ ചേർക്കുന്നത്.

=== പനച്ചിക്കാട് മഹാവിഷ്ണു-സരസ്വതീക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം) ===
{{പ്രധാനലേഖനം|പനച്ചിക്കാട് മഹാവിഷ്ണു-സരസ്വതീക്ഷേത്രം}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] [[പനച്ചിക്കാട്]] ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രം. ഇവിടത്തെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും മഹാസരസ്വതീക്ഷേത്രമായാണ് ഇതിനെ പരിഗണിച്ചുവരുന്നത്. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് പനച്ചിക്കാട്ടെ കീഴുപുറം നമ്പൂതിരിയോടൊപ്പം ഓലക്കുടയിൽ കയറിവന്ന മൂകാംബികാദേവിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരിയ്ക്കലും വറ്റാത്ത ഒരു കൊച്ചുകുളവും അതിനടുത്ത് ഒരു വള്ളിപ്പടർപ്പുമുണ്ട്. ആ വള്ളിപ്പടർപ്പിനകത്തെ ഒരു പ്രത്യേക ദ്വാരത്തിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. എന്നാൽ, പൂജാവിധികൾ ഇതിന് അഭിമുഖമായ പൂജാവിഗ്രഹത്തിലാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ഈ വള്ളിപ്പടർപ്പുകളിലൊന്ന് മറ്റൊരിടത്തും കാണാനാകാത്ത സരസ്വതീലതയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുപോരുന്നു. അതിനാൽ, പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് ദിവ്യത്വം കല്പിച്ചുപോരുന്നു. ദേവീവിഗ്രഹത്തിൽ നിന്നൊഴുകിവരുന്ന നീരുറവ  അടുത്തുള്ള [[കൊടൂരാർ|കൊടൂരാറ്റിലെത്തിച്ചേരുന്നു]] എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിലെ മഹാവിഷ്ണു കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, [[അയ്യപ്പൻ]], ശിവൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ, [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], [[യക്ഷി]] എന്നിവർക്ക് പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. കീഴുപുറം, കരുനാട്ട്, കൈമുക്ക് എന്നീ മൂന്ന് ഇല്ലക്കാർ ചേർന്ന ഒരു ട്രസ്റ്റാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. ത്രിമധുരവും സാരസ്വതഘൃതവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. മഹാനവമിയൊഴികെ എല്ലാ ദിവസവും വിദ്യാരംഭം നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. നവരാത്രിയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെയും പ്രധാന ഉത്സവം.

=== വടക്കൻ പറവൂർ ശ്രീ ദക്ഷിണ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രം ===
{{പ്രധാനലേഖനം|വടക്കൻ പറവൂർ ശ്രീ ദക്ഷിണ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രം}}

എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[വടക്കൻ പറവൂർ]] പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുരാതനമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ശ്രീ ദക്ഷിണമൂകാംബികാക്ഷേത്രം'''. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ആദിശക്തി മാതാവായ ശ്രീ മൂകാംബികാദേവിയാണ്. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഇവിടെയുള്ള ദേവി, തികഞ്ഞ മൂകാംബികാഭക്തനായിരുന്ന പറവൂർ തമ്പുരാന്, പ്രായാധിക്യം കാരണം മൂകാംബികാദർശനം നടത്താൻ സാധിയ്ക്കാതായപ്പോൾ ഇവിടെ വന്ന് കുടികൊള്ളുകയായിരുന്നു. ഒരു കൊച്ചു താമരക്കുളവും അതിന് നടുവിൽ കെട്ടിപ്പൊക്കിയ ഒരു കൊച്ചുശ്രീകോവിലുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ. ഈ ശ്രീകോവിലിൽ വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ ശ്രീമൂകാംബികാദേവി [[സരസ്വതി|സരസ്വതീഭാവത്തിൽ]] കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, മഹാവിഷ്ണു, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ, യക്ഷി എന്നിവരാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡാണ്]] ക്ഷേത്രഭരണം കയ്യാളുന്നത്. [[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[ഉത്രട്ടാതി]] ആറാട്ടായുള്ള പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവവും നവരാത്രിയുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വിശേഷദിവസങ്ങൾ. മഹാനവമിയൊഴികെ എല്ലാ ദിവസവും വിദ്യാരംഭം നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്.

=== ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം ===
{{പ്രധാനലേഖനം|ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം}}

എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതീക്ഷേത്രം'''. സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മി മഹാവിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ദേവി മൂന്നു ഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും ആരാധിക്കപ്പെടുക. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാഭഗവതിയായ [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതിയായി]] (മൂകാംബിക) പ്രഭാതത്തിലും, ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല|നീലവസ്ത്രത്തിൽ]] പൊതിഞ്ഞ് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗാഭഗവതിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. ഈ മൂന്നുഭാവങ്ങളുമുള്ളതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ '''ആദിപരാശക്തി അല്ലെങ്കിൽ രാജരാജേശ്വരീ''' സങ്കല്പത്തിലാണ് ആരാധിയ്ക്കുന്നത്. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലാത്തതിൽ ദുഃഖിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ, കുടജാദ്രിയിൽ പോയി ദേവിയെ തന്റെ നാട്ടിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോരുന്ന വഴിയിൽ ഇടയ്ക്കുവച്ച് ദേവിയുടെ കാലൊച്ച നിലച്ചുപോയെന്നും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്ന വ്യവസ്ഥ ലംഘിച്ച് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ദേവി പാറയായതായി അറിയുകയും തുടർന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെ പോരാനാകില്ലെന്ന് ദേവി പറയുകയും എന്നാൽ അത്രയും നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ കുടികൊള്ളാമെന്നും അതുകഴിഞ്ഞേ മൂകാംബികയിലെത്തൂ എന്നും ദേവി അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടതുറക്കുന്നത് രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞാണിത്. 

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഉയരത്തിലുള്ള പ്രധാന ക്ഷേത്രം '''മേൽക്കാവ്''' എന്നും അവിടെ നിന്ന് താഴെക്കിടക്കുന്ന കൊച്ചു ക്ഷേത്രം '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. പ്രാചീന കേരളത്തിലെ നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിൽ രണ്ടും ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ട്. മേൽക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ സരസ്വതി, ലക്ഷ്മി, ദുർഗ്ഗ, കാളി, പാർവ്വതി തുടങ്ങി എല്ലാ ദേവീസങ്കല്പങ്ങളുടെയും സംഗമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കീഴ്ക്കാവിലേത് അത്യുഗ്രഭാവത്തിലുള്ള ഭദ്രകാളിയാണ്. മേൽക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ വിശേഷാൽ ആകൃതിയൊന്നുമില്ലാത്ത സ്വയംഭൂവായ ഒരു ശിലയാണ്. ഇത് രുദ്രാക്ഷശിലയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. നിർമ്മാല്യസമയത്തുമാത്രമേ ഇത് കാണാനാകൂ. അല്ലാത്തപ്പോഴെല്ലാം സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയ രൂപമാണ് പുറത്ത് കാണാനുക. ശ്രീരത്നാങ്കിതപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ടിട്ടിരിയ്ക്കുന്ന ചതുർബാഹുവായ ദേവിയുടെ രൂപമാണിത്. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും ധരിച്ച ദേവി, മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹിയ്ക്കുകയും വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തഹൃദയങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദേവീവിഗ്രഹത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ മഹാവിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യവുമുണ്ട്. ഇതുമൂലം '''അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ''' എന്നാണ് ഇവിടെ വരുന്ന ഭക്തർ ജപിയ്ക്കുന്നത്. കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന്]] വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്, യക്ഷിയമ്മ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർക്ക് ചോറ്റാനിക്കര ഭജനം ഉത്തമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ നിരവധി മനോരോഗികൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന വരാറുണ്ട്. കീഴ്ക്കാവിൽ രാത്രി നടക്കുന്ന [[ഗുരുതി|ഗുരുതി പൂജ]] വളരെ വിശേഷമാണ്. എല്ലാ മാനസികാസ്വസ്ഥ്യങ്ങളും ഗുരുതിയോടെ തീരും എന്നാണ് വിശ്വാസം. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയത്ത് ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്നതും അങ്ങനെ ഒഴിഞ്ഞുപോകുന്ന ബാധകൾ അടുത്തുള്ള [[പാല|പാലമരത്തിൽ]] ആണിയടിച്ച് കയറ്റുന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. കൂടാതെ ഉദയാസ്തമനപൂജ, അന്നദാനം, പട്ടും താലിയും ചാർത്തൽ, നെയ്പായസം, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനമാണ്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണിനാളിൽ]] കൊടികയറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] വലിയ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനം. ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന '''മകം തൊഴൽ''' ഏറ്റവും സവിശേഷമായ പ്രാധാന്യം അർഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ ദിവസം നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. മംഗല്യസൗഭാഗ്യത്തിന് മകം തൊഴൽ വിശേഷമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. കൂടാതെ [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക|തൃക്കാർത്തികയും]] നവരാത്രിയും വിശേഷങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] വകയാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

=== പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബികാക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ ===
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[കണ്ണൂർ]] നഗരത്തിന് വടക്കുഭാഗത്ത് [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ|കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷനിൽ]] തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബികാക്ഷേത്രം'''. പുരാതന കേരളത്തിലെ നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും പരശുരാമനാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. [[കണ്ണൂർ സെൻട്രൽ ജയിൽ|കണ്ണൂർ സെൻട്രൽ ജയിലിന്]] സമീപമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രധാന മൂർത്തിയായ മൂകാംബികാദേവി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ദുർഗ്ഗാ ഭാവമുള്ള ഭഗവതിയെ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചു വരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവപാർവതിമാർ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഭദ്രകാളിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കേരളത്തിലെ പുരാതന മാന്ത്രികകുടുംബമായ കാട്ടുമാടം മന വകയായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രം. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം. [[കൃഷ്ണഗാഥ]]യുടെ കർത്താവായ [[ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി]] ഇവിടത്തെ ശാന്തിക്കാരനായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] രോഹിണിനാളിൽ കൊടികയറി നടക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും അതിനിടയിൽ വരുന്ന [[പൂരം]]കുളിയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന ആഘോഷം. നവരാത്രിയും വിദ്യാരംഭവും  അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/permalink.php?id=1137602349660596&amp;story_fbid=2301250823295737|title=പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബികാക്ഷേത്രം കണ്ണൂർ ജില്ല|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=Facebook}}&lt;/ref&gt;

=== മലയാലപ്പുഴ ദേവിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ===
{{main|മലയാലപ്പുഴ ദേവീക്ഷേത്രം}}
കേരളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു ദേവീക്ഷേത്രമാണ് [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]]യിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മലയാലപ്പുഴ ദേവീക്ഷേത്രം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]]യാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠയെങ്കിലും മൂകാംബികാചൈതന്യം കൂടി സങ്കല്പിച്ചുവരുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഇവിടത്തുകാരായ രണ്ട് നമ്പൂതിരിമാർ, കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി ദീർഘകാലം ഭജനമിരുന്നപ്പോൾ അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ സംപ്രീതയായി അമ്മ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേരുകയായിരുന്നു. അവരുടെ തേവാരബിംബത്തിലൂടെ ദേവീചൈതന്യം ഇവിടെയെത്തി. എന്നാൽ അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം സന്ധ്യയായി പോയതിനാൽ ഭഗവതി ഉഗ്രരൂപിണി ആയിത്തീർന്നിരുന്നു. ആ സമയം പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് കൊണ്ട്ഇ വിടെ ദേവി ഭദ്രകാളി സങ്കല്പത്തിലാകുകയായിരുന്നു. തുടർന്ന് കടുശർക്കരയോഗക്കൂട്ടിൽ വിഗ്രഹം പണിത് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയായിരുന്നത്രേ. ഏകദേശം ആറടി ഉയരം വരുന്ന ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, മുഹൂർത്തി, മലദൈവങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ സ്വയംഭൂവായ ശിവന്ന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നും വളർന്നുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്ന ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. തന്മൂലം, ഇവിടെ ശ്രീകോലിൽ പണിതിട്ടില്ല. എന്നും പൂക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരം ഇവിടെയുണ്ട്. അതിന് ചുവട്ടിലാണ് ശിവപ്രതിഷ്ഠ. പാർവതീദേവിയുടെ മടിയിലിരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും ശ്രദ്ധേയമാണ്. അഞ്ചുമലകളുടെ സംരക്ഷകയാണ് മലയാലപ്പുഴയമ്മ എന്നൊരു വിശ്വാസമുണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിലെല്ലാം മലദൈവങ്ങളെ കുടിയിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. തന്മൂലം, പ്രകൃത്യാ തന്നെ മൂകാംബികാക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധം വരുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. കുംഭമാസത്തിൽ തിരുവാതിര നാളിൽ കൊടിയേറി നടക്കുന്ന പതിനൊന്നുദിവസത്തെ ഉത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, മകരപ്പൊങ്കാല തുടങ്ങിയവയാണ് ഇവിടെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ. അഞ്ചുപൂജകളുള്ള ഇവിടെ അടിമറ്റത്ത് മനയ്ക്കാണ് തന്ത്രാധികാരം. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനാണ് ക്ഷേത്രഭരണം.

===ഉത്രാളിക്കാവ് രുധിര മഹാകാളി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ===
{{Main|ഉത്രാളിക്കാവ് ക്ഷേത്രം}}
മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന മറ്റൊരു കേരളീയക്ഷേത്രമാണ് [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉത്രാളിക്കാവ് ശ്രീ മഹാകാളിക്ഷേത്രം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ മഹാകാളിയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, വടക്കാഞ്ചേരിയിലെ വലിയ ഭൂവുടമയായിരുന്ന കേളത്തച്ചൻ കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി ഭജനമിരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓലക്കുടയിൽ കയറി ഇവിടെ വന്നതാണ് ഇവിടെയുള്ള രുധിര മഹാകാളി. അകമല താഴ്വരയിലെ പാടത്ത് സ്വയംഭൂവായി ദേവി അവതരിച്ചു. പിൽക്കാലത്തെന്നോ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താൻ വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ, തന്റെ അരിവാളിന് മൂർച്ച കൂട്ടാൻ അടുത്തുകണ്ട കല്ലിൽ ഉരച്ചുനോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തപ്രവാഹമുണ്ടാകുകയും, തുടർന്ന് പ്രശ്നവിധിയിൽ ദേവീസാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രം പണിയുകയുമായിരുന്നു. മൂകാംബികയിൽ നിന്നുവന്ന് കുടികൊണ്ടതായിട്ടും എന്തോ കാരണം കൊണ്ട് ദേവി  മഹാകാളിയായി മാറുകയായിരുന്നു. രുധിരമഹാകാളിക്കാവ്, പിന്നീട് ഉതിരകാളിക്കാവും അവസാനം ഉത്രാളിക്കാവുമായി ലോപിച്ചു എന്നാണ് കഥ. 

[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]]-[[ഷൊർണൂർ]] സംസ്ഥാനപാതയ്ക്കും റെയിൽപ്പാതയ്ക്കുമിടയിൽ, പ്രകൃതിരമണീയമായ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് ഉത്രാളിക്കാവ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഒരുവശത്ത് അകമല നിരകളും മറുവശത്ത് നെൽപ്പാടങ്ങളുമാണ്. പ്രധാനദേവതയായ ഭദ്രകാളി, സ്വയംഭൂവായ ശിലയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഇവിടെ ഉപദേവതകളില്ല എന്നൊരു വലിയ പ്രത്യേകത കൂടി ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രാധികാരം സ്രാമ്പിയ്ക്കൽ മഠം എന്നുപേരുള്ള ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിനാണ്. കേരളത്തിൽ തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർക്ക് തന്ത്രാധികാരമുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണിത്. മുമ്പ് ഇവിടെ തന്ത്രിയായിരുന്ന നമ്പൂതിരി കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയപ്പോഴാണ് ഈ കുടുംബത്തിന് അവകാശം ലഭിച്ചത്. കുംഭമാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ ചൊവ്വാഴ്ച നടക്കുന്ന ഉത്രാളിക്കാവ് പൂരമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൂരങ്ങളിലൊന്നാണ് ഉത്രാളിക്കാവ് പൂരം. നവരാത്രിയും അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.

=== വടക്കുംകൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, വൈക്കം, കോട്ടയം ===
കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വൈക്കത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം ആണിത്. സരസ്വതി ഭാവത്തിൽ ഭഗവതി ഇവിടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

=== എഴുകോൺ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം ===
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കൊട്ടാരക്കരയ്ക്ക് സമീപം എഴുകോണിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മൂകാംബിക ക്ഷേത്രമാണ് ഇത്. ഇവിടെ നവരാത്രി ആഘോഷം അതി പ്രധാനമാണ്. കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ അതേ രീതിയിൽ ആണ് ആരാധന. 

=== ഞാങാട്ടിരി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പട്ടാമ്പി, പാലക്കാട്‌. (വള്ളുവനാടൻ മൂകാംബിക) ===
പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിലെ പട്ടാമ്പിക്കടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഞാങാട്ടിരി ഭഗവതി ക്ഷേത്രം മൂകാംബിക സാന്നിധ്യത്താൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിനാൽ ക്ഷേത്രം വള്ളുവനാടൻ മൂകാംബിക എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ നവരാത്രി, വിദ്യാരംഭം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. 

=== പാറശ്ശേരി ശ്രീ മൂകാംബിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട്‌ ===
പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിലെ പെരിങ്ങോട് (കോങ്ങാട് വെസ്റ്റ്) എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ  ക്ഷേത്രമാണ് പാറശ്ശേരി ശ്രീ മൂകാംബിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ നവരാത്രി, വിദ്യാരംഭം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. 

=== കൊട്ടാരം ശ്രീ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കോലഴി, തൃശൂർ ===
തൃശൂർ നഗരത്തിന് സമീപം കോലഴി എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് കൊട്ടാരം ശ്രീ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം. നവരാത്രി ഇവിടെ പ്രധാനമാണ്. 

=== പിഷാരിക്കൽ ശ്രീ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, പരപ്പനങ്ങാടി, മലപ്പുറം ===
മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പരപ്പനങ്ങാടി എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട മൂകാംബിക ക്ഷേത്രമാണ്  പിഷാരിക്കൽ ശ്രീ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം. കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതു പോലെ നവരാത്രി, വിദ്യാരംഭം എന്നിവ പ്രധാനം. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിദ്യാരംഭ കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് ഇത്. 

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;

&lt;!--== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;--&gt;== പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==

*[http://karnatakatourism.org/heritage_devine_mookambika.htm കർണ്ണാടകടൂറിസം.ഓർഗ് വെബ്സൈറ്റിൽ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിനെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219133325/http://www.karnatakatourism.org/heritage_devine_mookambika.htm |date=2009-12-19 }}
*[http://www.p4panorama.com/panos/Mookambika/index.html മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഒരു സാങ്കല്പികയാത്ര]
{{commons category|Kollur Mookambika Temple}}
[[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>hdbd7pzzhxoccg8b1i6qldbrsn2l4ua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൊളസ്ട്രോൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22745</id>
    <revision>
      <id>4665765</id>
      <parentid>4661814</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അമിത കൊളസ്ട്രോൾ */</comment>
      <origin>4665765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30030" sha1="jvc63xav9qhwrwp2sbxoh7f9l8rjl4f" xml:space="preserve">{{prettyurl|Cholesterol}}
{{chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477165736
| ImageFile=Cholesterol.svg
| ImageSize=
| ImageFile2=Cholesterol-3d.png
| IUPACName=(3β)-cholest-5-en-3-ol
| SystematicName=2,15-dimethyl-14-(1,5-dimethylhexyl)tetracyclo[8.7.0.0&lt;sup&gt;2,7&lt;/sup&gt;.0&lt;sup&gt;11,15&lt;/sup&gt;]heptacos-7-en-5-ol
| OtherNames=(10''R'',13''R'')-10,13-dimethyl-17-(6-methylheptan-2-yl)-2,3,4,7,8,9,11,12,14,15,16,17-dodecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-3-ol, Cholesterin, Cholesteryl alcohol &lt;ref name=SciFinder&gt;{{cite web|title=Substance Data for 57-88-5}}&lt;/ref&gt;
| Section1= {{Chembox Identifiers
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 97C5T2UQ7J
| InChI = 1/C27H46O/c1-18(2)7-6-8-19(3)23-11-12-24-22-10-9-20-17-21(28)13-15-26(20,4)25(22)14-16-27(23,24)5/h9,18-19,21-25,28H,6-8,10-17H2,1-5H3/t19-,21+,22+,23-,24+,25+,26+,27-/m1/s1
| InChIKey = HVYWMOMLDIMFJA-DPAQBDIFBB
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 112570
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C27H46O/c1-18(2)7-6-8-19(3)23-11-12-24-22-10-9-20-17-21(28)13-15-26(20,4)25(22)14-16-27(23,24)5/h9,18-19,21-25,28H,6-8,10-17H2,1-5H3/t19-,21+,22+,23-,24+,25+,26+,27-/m1/s1
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = HVYWMOMLDIMFJA-DPAQBDIFSA-N
| CASNo=57-88-5
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 5775
| PubChem=5997
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00040
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 16113
| SMILES = C[C@H](CCCC(C)C)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1(CC[C@H]3[C@H]2CC=C4[C@@]3(CC[C@@H](C4)O)C)C
}}
| Section2= {{Chembox Properties
| Formula=C&lt;sub&gt;27&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;46&lt;/sub&gt;O
| MolarMass=386.65 g/mol
| Appearance= white crystalline powder&lt;ref name=MSDS&gt;{{cite web |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CH/cholesterol.html |title=Safety (MSDS) data for cholesterol |accessdate=2007-10-20 |work= |archive-date=2007-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070712214801/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CH/cholesterol.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Density= 1.052 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| MeltingPt=148–150 °C&lt;ref name=MSDS/&gt;
| BoilingPt=360 °C (decomposes)
| Solubility=0.095 mg/L (30 °C)
| SolubleOther = soluble in [[acetone]], [[benzene]], [[chloroform]], [[ethanol]], [[ether]], [[hexane]], [[isopropyl myristate]], [[methanol]]
 }}
| Section7= {{Chembox Hazards
| MainHazards=
| FlashptC =209.3 ±12.4&amp;nbsp;°C &lt;ref name=&quot;SciFinder&quot;/&gt;
| AutoignitionC =
 }}
}}
[[Image:Adamantinomatous craniopharyngioma.jpg|thumb|200px|right|Microscopic appearance of cholesterol crystals in water. Photo taken under [[polarized light]].]]
ജീവികളുടെ [[കോശഭിത്തി|കോശഭിത്തികളിലും]] ശരീരകലകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഒരുതരം [[കൊഴുപ്പ്|കൊഴുപ്പാണ്‌]] '''കൊളസ്ട്രോൾ'''. [[ഗ്രീക്ക്]] പദങ്ങളായ chole- (പിത്തം) stereos (ഖരം) എന്നിവയോട് ആൽക്കഹോളിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന -ol എന്ന പ്രത്യയം ചേർത്താണ്‌ കൊളസ്റ്റ്രോൾ എന്ന പദം ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത്‌. ഭക്ഷണപദാർഥങ്ങളിൽ നിന്നും ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയോ [[കരൾ]] തുടങ്ങിയ ആന്തരികാവയവങ്ങളിൽ സംശ്ലേഷിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന കൊളസ്ട്രോൾ, [[രക്തം|രക്തത്തിലൂടെയാണ്‌]] ശരീരത്തിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. 27 [[കാർബൺ|കാർബണുകൾ]] വരാം. സൈഡ് ചെയിനുകളിൽ 8 കാർബൺ ആറ്റങ്ങളും.  70 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള ഒരാളിൽ 140 ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോളുണ്ട്. ഇതിൽ 30 ഗ്രാം [[മസ്തിഷ്കം|മസ്തിഷ്കത്തിലും]] നാഡികളിലും 30 ഗ്രാം [[പേശി|പേശികളിലും]] 30 ഗ്രാം ആഡിപ്പോസ് കലകളിലും 20 ഗ്രാം [[ത്വക്ക്|ത്വക്കിലും]] ആണുള്ളത്. ക്ലോറോഫോമിലും മറ്റ് കൊഴുപ്പ് ലായകങ്ങളിലും ഇത് ലയിക്കുന്നതുമാണ്. [[പ്രോകാരിയോട്ടുകൾ|പ്രോകാരിയോട്ടുകളിൽ]] കൊളസ്ട്രോളില്ല (മൈക്കോപ്ലാസ്മകളിൽ കൊളസ്ട്രോൾ അവയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്.) കൊഴുപ്പുതൻമാത്രകളായാണ് ഇവപരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. ജന്തുശരീരം നിർമ്മിക്കുന്ന ഏറ്റവും മുഖ്യമായ സ്റ്റീറോളാണിത്.&lt;br /&gt;
കരളിന് കൊളസ്ട്രോളിനെ നിർമ്മിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. കൊളസ്ട്രോളിനെ കരൾ ബൈൽ സാൾട്ടുകളാക്കി (പിത്തലവണം) മാറ്റുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIfouWtRFmm7s_1jJ3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712465431/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heartuk.org.uk%2fcholesterol%2fwhat-is-cholesterol/RK=2/RS=ff3u99ydU422AH5hAL.JT1Un1Tg-|title=What is cholesterol? {{!}} What are lipids?|website=www.heartuk.org.uk}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== അമിത കൊളസ്ട്രോൾ ==
ശരീരത്തിലെ [[അമിത കൊളസ്ട്രോൾ|അമിതമായ കൊളസ്ട്രോൾ (LDL)]], ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാറുണ്ട്. രക്തത്തിലെ കൊളസ്ട്രോളിന്റെ അളവ്‌ മനുഷ്യശരീരത്തിൽ നിശ്ചിതപരിധിയിൽ കൂടിയാൽ മാരകമായ പല രോഗങ്ങൾക്കും ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും അത് കാരണമാകാറുണ്ട്. 

ചീത്ത കൊളസ്ട്രോളായ എൽ.ഡി.എൽ, ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ  അധികമായാൽ അവ ധമനികളുടെ ആന്തരിക പാളികളിൽ അടിഞ്ഞു കൂടുകയും ഉൾവ്യാപ്തി കുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതോടെ ധമനികളിലൂടെയുള്ള രക്തസഞ്ചാരം ദുഷ്കരമാകുന്നു. ഇതു [[ഹൃദ്രോഗം]], [[ഹൃദയാഘാതം]], [[മസ്തിഷ്കാഘാതം]], [[ഫാറ്റി ലിവർ]],  [[അമിതവണ്ണം]], [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്]], [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]] എന്നിവക്ക് കാരണമാകാറുണ്ട്. 

അത് ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ, മരണം, അമിതമായ ചികിത്സ ചിലവ്, ബന്ധങ്ങളുടെ തകർച്ച എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കാം. ഇന്ന് തെറ്റായ ജീവിതശൈലി നിമിത്തം മധ്യവയസ്ക്കരിലും ചെറുപ്പക്കാരിൽ പോലും അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ മൂലമുള്ള രോഗങ്ങൾ വ്യാപകമാണ്. 

കരളിൽ കൊഴുപ്പ് അടിഞ്ഞു കൂടുന്നത് ഫാറ്റി ലിവർ എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. വയറിനു ചുറ്റും കൊഴുപ്പ് അടിഞ്ഞു കൂടുന്നത് ശരീരത്തിന്റെ ആകാരഭംഗി കുറയ്ക്കുന്നു എന്നത് മാത്രമല്ല [[പ്രമേഹം]] അഥവാ ഡയബറ്റിസ് പോലെയുള്ള ഗുരുതര രോഗങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[അമിതവണ്ണം]] , [[കാൻസർ]] അടക്കമുള്ള പല മാരക രോഗങ്ങൾക്കുമുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. 

ജനതികവും പാരമ്പര്യവുമായി ഘടകങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആർത്തവവിരാമത്തിന് ശേഷം സ്ത്രീകളിൽ കൊളെസ്ട്രോൾ ആധിക്യം, ഹൃദ്രോഗം തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത ഉണ്ട്.

പുകവലിക്കുന്നവരിൽ ഇത്തരം പ്രശ്നം ഗുരുതരമാകാൻ സാധ്യത ഉണ്ട്. 

അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ [[ലൈംഗികവും പ്രത്യുൽപാദനപരവുമായ ആരോഗ്യം|ലൈംഗികവും പ്രത്യുൽപാദനപരവുമായ ആരോഗ്യത്തെ]] ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നു. ഇക്കൂട്ടരിൽ [[വന്ധ്യത]], പി.സി.ഓ.ഡി എന്നിവ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. 

ജനനേന്ദ്രിയ ഭാഗത്തുള്ള രക്തക്കുഴലുകളിൽ കൊഴുപ്പ് അടിയുന്നത് നിമിത്തം പുരുഷന്മാരിൽ [[ലിംഗം|ലിംഗത്തിലേക്കുള്ള]] രക്തയോട്ടം കുറയുകയും അക്കാരണത്താൽ [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്]] ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. സമാനമായി [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]], [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] എന്നിവയും ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ലൈംഗിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉള്ള ആളുകളിൽ ഹൃദ്രോഗം അടക്കമുള്ള ഗുരുതര രോഗങ്ങൾ  ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുന്നു എന്ന് പറയാനുള്ള കാരണവും കൊളെസ്ട്രോൾ തന്നെ. 

[[ശാരീരിക വ്യായാമം|ശാരീരിക വ്യായാമക്കുറവ്]] കൊളെസ്ട്രോൾ അമിതമാകാൻ പ്രധാന കാരണമാണ്. ഏറെ നേരം ഇരുന്നുള്ള ജോലി, ശാരീരിക അധ്വാനക്കുറവ് തുടങ്ങിയവ ഉള്ളവരിൽ ഈ പ്രശ്നം കാണാം.

അമിതമായി ഊർജം അഥവാ കാലറി അടങ്ങിയ ചോറ് അല്ലെങ്കിൽ ചപ്പാത്തി അതുമല്ലെങ്കിൽ ബിരിയാണി തുടങ്ങിയ അന്നജം അഥവാ carbohydrate കൂടുതൽ അടങ്ങിയ ആഹാരങ്ങൾ അമിതമായി കഴിക്കുക, എണ്ണ, നെയ്യ്, കൊഴുപ്പ്, പഞ്ചസാര, വറുത്തതും പൊരിച്ചതും, പലഹാരങ്ങൾ, കൊഴുപ്പ് കൂടുതൽ അടങ്ങിയ ചുവന്ന മാംസം തുടങ്ങിയവരുടെ അമിതമായ ഉപയോഗം, [[പുകവലി|പുകവലി,]] അമിത മദ്യപാനം തുടങ്ങിയവ അമിതമായ കൊളെസ്ട്രോൾ,  ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്.

പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരത്തിന്റെ അഭാവം കൊളെസ്ട്രോൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു. പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, ഇലക്കറികൾ, പരിപ്പുവർഗങ്ങൾ, ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് അടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങൾ, തവിട് ചേർന്ന മുഴു ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ആഹാരത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് ഉൾപ്പെടുത്താതിരിക്കുന്നതും മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്.

കൃത്യമായി [[ശാരീരിക വ്യായാമം]] ചെയ്യുക എന്നതാണ് അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ കുറയാൻ ഏറ്റവും പ്രധാന മാർഗം. വേഗത്തിൽ നടക്കുക, സൈക്കിൾ ചവിട്ടുക, ശാരീരിക അധ്വാനത്തിൽ ഏർപ്പെടുക, ജിം പരിശീലനം, നൃത്തം ഉദാ: [[സുംബ]], കളികൾ, അയോധന കലകൾ, ജിനേഷ്യത്തിൽ ട്രെയിനിങ് തുടങ്ങിയവ ഏറെ ഗുണം ചെയ്യും.

ഉറക്കക്കുറവ് കൊളെസ്ട്രോൾ വർധിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്ന മറ്റൊരു കാരണമാണ്. നിത്യേന 7-9 മണിക്കൂർ ഉറങ്ങേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. 

ഭക്ഷണത്തിൽ എണ്ണയും കൊഴുപ്പും അന്നജവും കുറയ്ക്കുക എന്നതാണ് മറ്റൊന്ന്. അതിന്റെ ഭാഗമായി ചോറ്, ചപ്പാത്തി, ബിരിയാണി, വറുത്തതും പൊരിച്ചതും, എണ്ണ പലഹാരങ്ങൾ, അച്ചാർ തുടങ്ങിയവ കുറയ്ക്കേണ്ടതാണ്. 

പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം കഴിക്കുക. നിത്യേന 5 കപ്പ് പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഇലക്കറികളും ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക, കൂടാതെ നട്ട്സും ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് അടങ്ങിയ മത്സ്യവും, മുട്ട വെള്ള, കൊഴുപ്പ് നീക്കിയ പാലും മറ്റുമടങ്ങിയ പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരശൈലി സ്വീകരിക്കുക, [[പുകവലി]] ഒഴിവാക്കുക തുടങ്ങിയ ശീലിക്കുന്ന ആളുകളിൽ മേല്പറഞ്ഞ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളും  കുറവാണ്. ചെറുതോ ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ളതോവായ [[കരിമീൻ]], [[മത്തി]], [[അയല]], നെത്തോലി അഥവാ കൊഴുവ, തിരുത (കണമ്പ്), ആവോലി,  കാളാഞ്ചി, പൂമീൻ തുടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങളിൽ ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് ധാരാളം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറെ കാണപ്പെടുന്ന സാമൺ, ട്രൗട്ട്, മാക്കറൽ തുടങ്ങിയവയിൽ ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് ഉയർന്ന അളവിൽ കാണപ്പെടുന്നു. [[തിലാപ്പിയ]], റോഹു, [[കട്‌ല]] തുടങ്ങിയവയിലും ഈ പോഷകം കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA30h3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fhigh-cholesterol%2f/RK=2/RS=hG5CfKYJrXbnnq2cyTykQBwo6KA-|title=High cholesterol - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA9Eh3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.mayoclinic.org%2fdiseases-conditions%2fhigh-blood-cholesterol%2fsymptoms-causes%2fsyc-20350800/RK=2/RS=5zZVnRGenZzgblHvsGZJ5Fdf6Hk-|title=High cholesterol - Symptoms and causes - Mayo Clinic|website=www.mayoclinic.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA_Eh3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzgEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fmedlineplus.gov%2fcholesterol.html/RK=2/RS=FlknLMZKxLysIwTPNdGi0Qpp568-|title=Cholesterol {{!}} MedlinePlus|website=medlineplus.gov}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew14vhFmwqsAWA53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467705/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.medicalnewstoday.com%2farticles%2fcan-high-cholesterol-cause-ed/RK=2/RS=scmEVSP1W7Plnx2uzrrLvqfhFJ0-|title=Erectile dysfunction and high cholesterol: What's the link?|website=www.medicalnewstoday.com › articles › can-highErectile dysfunction and high cholesterol: What's the link?}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew3GvhFmM6w_7Jt3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467783/RO=10/RU=https%3a%2f%2fhealth.howstuffworks.com%2fdiseases-conditions%2fcardiovascular%2fcholesterol%2f5-ways-cholesterol-can-affect-your-sex-life.htm/RK=2/RS=NYe5P4.GT1_ny4Y5vyedAQ8Ytz8-|title=5 Ways Cholesterol Can Affect Your Sex Life {{!}} HowStuffWorks|website=health.howstuffworks.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== കൊളസ്ട്രോളിന്റെ ധർമ്മം ==
# [[കോശസ്തരം|കോശസ്തരത്തിലെ]] ഘടകമാണിത്. കോശസ്തരത്തിന്റെ ഫ്ലൂയിഡിറ്റി നിലനിർത്തുന്നു.
# വൈദ്യുതിരോധശേഷിയുള്ളതിനാൽ [[നാഡീവ്യൂഹം|നാഡികളെ]] പൊതിയുന്ന ഇൻസുലേറ്ററായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
# കൊഴുപ്പിന്റെ ആഗിരണത്തിന് സഹായിക്കുന്ന 21 [[കാർബൺ]] [[പിത്തരസം|ബൈൽ അമ്ളങ്ങളുടെ]] നിർമ്മാണത്തിന് കൊളസ്ട്രോൾ ആവശ്യമാണ്.
# 21 C ഗ്ലൂക്കോകോർട്ടിക്കോയിഡുകൾ, 18 C എസ്ട്രോജനുകൾ, 19 C ആൻഡ്രോജനുകൾ എന്നിവ കൊളസ്ട്രോളിൽ നിന്നാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
# 7- ഡീഹൈഡ്രോകൊളസ്ട്രോളിൽ നിന്നാണ് ജീവകം D3 ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;ടെക്സ്റ്റ് ബുക്ക് ഓഫ് ബയോകെമസ്ട്രി, ഡി.എം.വാസുദേവൻ, ശ്രീകുമാരി.എസ്, JAYPEE, 5th Ed., പേജ്-148&lt;/ref&gt;
== കൊളസ്ട്രോളിന്റെ ആഗിരണം ==
കൊളസ്ട്രോൾ ചെറുകുടലിൽ മൈസെല്ലുകളായി മാറുന്നു. പിന്നീടിവ ചെറുകുടലിന്റെ ഉൾഭിത്തിയിലെ മ്യൂക്കോസൽ കോശങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് കൈലോമൈക്രോണുകൾ എന്ന  ഘടകങ്ങളായി മാറുന്നു. ഇവ ലിംഫ് വ്യവസ്ഥയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് കരളിലെത്തിച്ചേരുന്നു.
കൊളസ്ട്രോളിന്റെ വിസർജ്ജനം
പ്രതിദിനം ശരാശരി ഭക്ഷണത്തിലൂടെ ശരീരമെടുക്കുന്ന കൊളസ്ട്രോൾ 130 മി.ഗ്രാം വരും. പ്രതിദിനം 700 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ ശരീരം തന്നെ നിർമ്മിക്കുന്നുമുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ആകെ വരുന്ന 1000 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോളിൽ 500 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ബൈൽ (പിത്തരസം)-ലൂടെ പുറന്തള്ളുന്നു. ഇതിൽ കുറച്ചുഭാഗം ചെറുകുടലിലൂടെ ഭാഗികമായി ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടാത്ത ഭാഗം ചെറുകുടലിലെ ബാക്ടീരിയങ്ങൾ ആഗിരണം ചെയ്ത് കോൾസ്റ്റനോൾ, കോപ്രോസ്റ്റനോൾ എന്നിവ രൂപപ്പെടുത്തി, മലത്തിലൂടെ പുറന്തള്ളുന്നു. മറ്റൊരു 500 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ പിത്തരസത്തിലെ അമ്ളങ്ങളാക്കപ്പെട്ട് (ബൈൽ ആസിഡ്) പിത്തരസത്തിലെ പിത്തലവണങ്ങളായി (ബൈൽ സാൾട്ട്) പുറന്തള്ളുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew1XvxFmR6QA9xt3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467928/RO=10/RU=https%3a%2f%2fenetmd.com%2fcontent%2fcholesterol-sources-absorption-function-and-metabolism/RK=2/RS=yHud4CmzXZRnMHBZye.YlRPDIS4-|title=Cholesterol - Sources, Absorption, Function, and Metabolism|website=enetmd.com}}&lt;/ref&gt;  
== അഭികാമ്യമായ അളവുകൾ ==
[[അമേരിക്കൻ ഹാർട്ട്‌ അസോസിയേഷൻ]] രക്തത്തിലെ കൊളസ്ട്രോൾ അളവുകളുടെ അപകടസാദ്ധ്യത താഴെപ്പറയുന്നരീതിയിൽ തിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. (12 മണിക്കൂർ ഉപവാസത്തിനുശേഷം) 

=== രക്തത്തിലെ ആകെ കൊളസ്ട്രോൾ ===
* 200 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 200 - 239 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
* 240 - മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
=== എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ ===
[[എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] അഥവാ 'ചീത്ത കൊളസ്ട്രോൾ'
* 100 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 100 - 129 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അഭികാമ്യമായതിലും കൂടുതൽ‍.
* 130 to 159 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 160 to 189 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 190 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍.

=== ട്രൈഗ്ലിസറൈഡുകൾ ===
* 150 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 150 to 199 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 200 to 499 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 500 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
=== എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ ===
[[എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] (നല്ല കൊളസ്ട്രോൾ) 
* പുരുഷന്മാരിൽ 40മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നതും സ്ത്രീകളിൽ 50മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നതും ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത. 
* പുരുഷന്മാരിൽ 40-50മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ സ്ത്രീകളിൽ 50-60മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ സാധാരണ നില.
* 60മില്ലിഗ്രാം ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾക്കെതിരെ സുരക്ഷ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkOOu9vxFmD78ACj93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712468030/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heart.org%2fen%2fhealth-topics%2fcholesterol%2fabout-cholesterol%2fwhat-your-cholesterol-levels-mean/RK=2/RS=qs9wZOqruSu6K40_eWH0IQi85Kw-|title=What Your Cholesterol Levels Mean {{!}} American Heart Association|website=www.heart.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLHo2wBFmSFYAgjJ3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712468151/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heartuk.org.uk%2fcholesterol%2foverview/RK=2/RS=TeYo5zPGR8BEA1R5yiUpF7JbPm0-|title=Cholesterol &amp; Cholesterol levels|website=www.heartuk.org.uk}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* സാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ ലിപോപ്രോട്ടീനുകൾ അഥവാ [[എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] 'ചീത്ത കൊളസ്ട്രോൾ'(Low-density lipoproteins ,LDL)
* സാന്ദ്രത കൂടിയ ലിപോപ്രോട്ടീനുകൾ അഥവാ [[എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] 'നല്ല കൊളസ്ട്രോൾ'(High-density lipoproteins ,HDL) 
* [[ട്രൈഗ്ലിസറൈഡുകൾ]] (Triglycerides)
* [[ഹൃദ്രോഗം]]
== അവലംബം ==
{{Reflist}}
* [http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=1516 കൊളസ്ട്രോൾ - അമേരിക്കൻ ഹാർട്ട്‌ അസോസിയേഷൻ]
* [http://www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/cholesterol/ കൊളസ്ട്രോൾ - വേൾഡ്‌ ഹാർട്ട്‌ ഫെഡറേഷൻ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030025057/http://www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/cholesterol/ |date=2007-10-30 }}
{{biochem-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജൈവരസതന്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രം]]</text>
      <sha1>jvc63xav9qhwrwp2sbxoh7f9l8rjl4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665766</id>
      <parentid>4665765</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അമിത കൊളസ്ട്രോൾ */</comment>
      <origin>4665766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30145" sha1="kqxyi1vezux8660fc8vrrxhm5l7ubfh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Cholesterol}}
{{chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477165736
| ImageFile=Cholesterol.svg
| ImageSize=
| ImageFile2=Cholesterol-3d.png
| IUPACName=(3β)-cholest-5-en-3-ol
| SystematicName=2,15-dimethyl-14-(1,5-dimethylhexyl)tetracyclo[8.7.0.0&lt;sup&gt;2,7&lt;/sup&gt;.0&lt;sup&gt;11,15&lt;/sup&gt;]heptacos-7-en-5-ol
| OtherNames=(10''R'',13''R'')-10,13-dimethyl-17-(6-methylheptan-2-yl)-2,3,4,7,8,9,11,12,14,15,16,17-dodecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-3-ol, Cholesterin, Cholesteryl alcohol &lt;ref name=SciFinder&gt;{{cite web|title=Substance Data for 57-88-5}}&lt;/ref&gt;
| Section1= {{Chembox Identifiers
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 97C5T2UQ7J
| InChI = 1/C27H46O/c1-18(2)7-6-8-19(3)23-11-12-24-22-10-9-20-17-21(28)13-15-26(20,4)25(22)14-16-27(23,24)5/h9,18-19,21-25,28H,6-8,10-17H2,1-5H3/t19-,21+,22+,23-,24+,25+,26+,27-/m1/s1
| InChIKey = HVYWMOMLDIMFJA-DPAQBDIFBB
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 112570
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C27H46O/c1-18(2)7-6-8-19(3)23-11-12-24-22-10-9-20-17-21(28)13-15-26(20,4)25(22)14-16-27(23,24)5/h9,18-19,21-25,28H,6-8,10-17H2,1-5H3/t19-,21+,22+,23-,24+,25+,26+,27-/m1/s1
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = HVYWMOMLDIMFJA-DPAQBDIFSA-N
| CASNo=57-88-5
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 5775
| PubChem=5997
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00040
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 16113
| SMILES = C[C@H](CCCC(C)C)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1(CC[C@H]3[C@H]2CC=C4[C@@]3(CC[C@@H](C4)O)C)C
}}
| Section2= {{Chembox Properties
| Formula=C&lt;sub&gt;27&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;46&lt;/sub&gt;O
| MolarMass=386.65 g/mol
| Appearance= white crystalline powder&lt;ref name=MSDS&gt;{{cite web |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CH/cholesterol.html |title=Safety (MSDS) data for cholesterol |accessdate=2007-10-20 |work= |archive-date=2007-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070712214801/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CH/cholesterol.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Density= 1.052 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| MeltingPt=148–150 °C&lt;ref name=MSDS/&gt;
| BoilingPt=360 °C (decomposes)
| Solubility=0.095 mg/L (30 °C)
| SolubleOther = soluble in [[acetone]], [[benzene]], [[chloroform]], [[ethanol]], [[ether]], [[hexane]], [[isopropyl myristate]], [[methanol]]
 }}
| Section7= {{Chembox Hazards
| MainHazards=
| FlashptC =209.3 ±12.4&amp;nbsp;°C &lt;ref name=&quot;SciFinder&quot;/&gt;
| AutoignitionC =
 }}
}}
[[Image:Adamantinomatous craniopharyngioma.jpg|thumb|200px|right|Microscopic appearance of cholesterol crystals in water. Photo taken under [[polarized light]].]]
ജീവികളുടെ [[കോശഭിത്തി|കോശഭിത്തികളിലും]] ശരീരകലകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഒരുതരം [[കൊഴുപ്പ്|കൊഴുപ്പാണ്‌]] '''കൊളസ്ട്രോൾ'''. [[ഗ്രീക്ക്]] പദങ്ങളായ chole- (പിത്തം) stereos (ഖരം) എന്നിവയോട് ആൽക്കഹോളിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന -ol എന്ന പ്രത്യയം ചേർത്താണ്‌ കൊളസ്റ്റ്രോൾ എന്ന പദം ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത്‌. ഭക്ഷണപദാർഥങ്ങളിൽ നിന്നും ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയോ [[കരൾ]] തുടങ്ങിയ ആന്തരികാവയവങ്ങളിൽ സംശ്ലേഷിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന കൊളസ്ട്രോൾ, [[രക്തം|രക്തത്തിലൂടെയാണ്‌]] ശരീരത്തിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. 27 [[കാർബൺ|കാർബണുകൾ]] വരാം. സൈഡ് ചെയിനുകളിൽ 8 കാർബൺ ആറ്റങ്ങളും.  70 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ള ഒരാളിൽ 140 ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോളുണ്ട്. ഇതിൽ 30 ഗ്രാം [[മസ്തിഷ്കം|മസ്തിഷ്കത്തിലും]] നാഡികളിലും 30 ഗ്രാം [[പേശി|പേശികളിലും]] 30 ഗ്രാം ആഡിപ്പോസ് കലകളിലും 20 ഗ്രാം [[ത്വക്ക്|ത്വക്കിലും]] ആണുള്ളത്. ക്ലോറോഫോമിലും മറ്റ് കൊഴുപ്പ് ലായകങ്ങളിലും ഇത് ലയിക്കുന്നതുമാണ്. [[പ്രോകാരിയോട്ടുകൾ|പ്രോകാരിയോട്ടുകളിൽ]] കൊളസ്ട്രോളില്ല (മൈക്കോപ്ലാസ്മകളിൽ കൊളസ്ട്രോൾ അവയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്.) കൊഴുപ്പുതൻമാത്രകളായാണ് ഇവപരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. ജന്തുശരീരം നിർമ്മിക്കുന്ന ഏറ്റവും മുഖ്യമായ സ്റ്റീറോളാണിത്.&lt;br /&gt;
കരളിന് കൊളസ്ട്രോളിനെ നിർമ്മിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. കൊളസ്ട്രോളിനെ കരൾ ബൈൽ സാൾട്ടുകളാക്കി (പിത്തലവണം) മാറ്റുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIfouWtRFmm7s_1jJ3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712465431/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heartuk.org.uk%2fcholesterol%2fwhat-is-cholesterol/RK=2/RS=ff3u99ydU422AH5hAL.JT1Un1Tg-|title=What is cholesterol? {{!}} What are lipids?|website=www.heartuk.org.uk}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== അമിത കൊളസ്ട്രോൾ ==
ശരീരത്തിലെ [[അമിത കൊളസ്ട്രോൾ|അമിതമായ കൊളസ്ട്രോൾ (LDL)]], ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാറുണ്ട്. രക്തത്തിലെ കൊളസ്ട്രോളിന്റെ അളവ്‌ മനുഷ്യശരീരത്തിൽ നിശ്ചിതപരിധിയിൽ കൂടിയാൽ മാരകമായ പല രോഗങ്ങൾക്കും ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും അത് കാരണമാകാറുണ്ട്. 

ചീത്ത കൊളസ്ട്രോളായ എൽ.ഡി.എൽ, ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ  അധികമായാൽ അവ ധമനികളുടെ ആന്തരിക പാളികളിൽ അടിഞ്ഞു കൂടുകയും ഉൾവ്യാപ്തി കുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതോടെ ധമനികളിലൂടെയുള്ള രക്തസഞ്ചാരം ദുഷ്കരമാകുന്നു. ഇതു [[ഹൃദ്രോഗം]], [[ഹൃദയാഘാതം]], [[മസ്തിഷ്കാഘാതം]], [[ഫാറ്റി ലിവർ]],  [[അമിതവണ്ണം]], [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്]], [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]] എന്നിവക്ക് കാരണമാകാറുണ്ട്. 

അത് ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ, മരണം, അമിതമായ ചികിത്സ ചിലവ്, ബന്ധങ്ങളുടെ തകർച്ച എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കാം. ഇന്ന് തെറ്റായ ജീവിതശൈലി നിമിത്തം മധ്യവയസ്ക്കരിലും ചെറുപ്പക്കാരിൽ പോലും അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ മൂലമുള്ള രോഗങ്ങൾ വ്യാപകമാണ്. 

കരളിൽ കൊഴുപ്പ് അടിഞ്ഞു കൂടുന്നത് ഫാറ്റി ലിവർ എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. വയറിനു ചുറ്റും കൊഴുപ്പ് അടിഞ്ഞു കൂടുന്നത് ശരീരത്തിന്റെ ആകാരഭംഗി കുറയ്ക്കുന്നു എന്നത് മാത്രമല്ല [[പ്രമേഹം]] അഥവാ ഡയബറ്റിസ് പോലെയുള്ള ഗുരുതര രോഗങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[അമിതവണ്ണം]] , [[കാൻസർ]] അടക്കമുള്ള പല മാരക രോഗങ്ങൾക്കുമുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. 

ജനതികവും പാരമ്പര്യവുമായി ഘടകങ്ങളും, [[മാനസിക സമ്മർദം|മാനസിക സമ്മർദവും]] ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആർത്തവവിരാമത്തിന് ശേഷം സ്ത്രീകളിൽ കൊളെസ്ട്രോൾ ആധിക്യം, ഹൃദ്രോഗം തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത ഉണ്ട്.

പുകവലിക്കുന്നവരിൽ ഇത്തരം പ്രശ്നം ഗുരുതരമാകാൻ സാധ്യത ഉണ്ട്. 

അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ [[ലൈംഗികവും പ്രത്യുൽപാദനപരവുമായ ആരോഗ്യം|ലൈംഗികവും പ്രത്യുൽപാദനപരവുമായ ആരോഗ്യത്തെ]] ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നു. ഇക്കൂട്ടരിൽ [[വന്ധ്യത]], പി.സി.ഓ.ഡി എന്നിവ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. 

ജനനേന്ദ്രിയ ഭാഗത്തുള്ള രക്തക്കുഴലുകളിൽ കൊഴുപ്പ് അടിയുന്നത് നിമിത്തം പുരുഷന്മാരിൽ [[ലിംഗം|ലിംഗത്തിലേക്കുള്ള]] രക്തയോട്ടം കുറയുകയും അക്കാരണത്താൽ [[ഉദ്ധാരണശേഷിക്കുറവ്]] ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. സമാനമായി [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]], [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] എന്നിവയും ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ലൈംഗിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉള്ള ആളുകളിൽ ഹൃദ്രോഗം അടക്കമുള്ള ഗുരുതര രോഗങ്ങൾ  ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കൂടുന്നു എന്ന് പറയാനുള്ള കാരണവും കൊളെസ്ട്രോൾ തന്നെ. 

[[ശാരീരിക വ്യായാമം|ശാരീരിക വ്യായാമക്കുറവ്]] കൊളെസ്ട്രോൾ അമിതമാകാൻ പ്രധാന കാരണമാണ്. ഏറെ നേരം ഇരുന്നുള്ള ജോലി, ശാരീരിക അധ്വാനക്കുറവ് തുടങ്ങിയവ ഉള്ളവരിൽ ഈ പ്രശ്നം കാണാം.

അമിതമായി ഊർജം അഥവാ കാലറി അടങ്ങിയ ചോറ് അല്ലെങ്കിൽ ചപ്പാത്തി അതുമല്ലെങ്കിൽ ബിരിയാണി തുടങ്ങിയ അന്നജം അഥവാ carbohydrate കൂടുതൽ അടങ്ങിയ ആഹാരങ്ങൾ അമിതമായി കഴിക്കുക, എണ്ണ, നെയ്യ്, കൊഴുപ്പ്, പഞ്ചസാര, വറുത്തതും പൊരിച്ചതും, പലഹാരങ്ങൾ, കൊഴുപ്പ് കൂടുതൽ അടങ്ങിയ ചുവന്ന മാംസം തുടങ്ങിയവരുടെ അമിതമായ ഉപയോഗം, [[പുകവലി|പുകവലി,]] അമിത മദ്യപാനം തുടങ്ങിയവ അമിതമായ കൊളെസ്ട്രോൾ,  ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ് എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്.

അതുപോലെ പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരത്തിന്റെ അഭാവം കൊളെസ്ട്രോൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു. പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, ഇലക്കറികൾ, പരിപ്പുവർഗങ്ങൾ, ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് അടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങൾ, തവിട് ചേർന്ന മുഴു ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ആഹാരത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് ഉൾപ്പെടുത്താതിരിക്കുന്നതും മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്.

കൃത്യമായി [[ശാരീരിക വ്യായാമം]] ചെയ്യുക എന്നതാണ് അമിത കൊളെസ്ട്രോൾ കുറയാൻ ഏറ്റവും പ്രധാന മാർഗം. വേഗത്തിൽ നടക്കുക, സൈക്കിൾ ചവിട്ടുക, ശാരീരിക അധ്വാനത്തിൽ ഏർപ്പെടുക, ജിം പരിശീലനം, നൃത്തം ഉദാ: [[സുംബ]], കളികൾ, അയോധന കലകൾ, ജിനേഷ്യത്തിൽ ട്രെയിനിങ് തുടങ്ങിയവ ഏറെ ഗുണം ചെയ്യും.

ഉറക്കക്കുറവ് കൊളെസ്ട്രോൾ വർധിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്ന മറ്റൊരു കാരണമാണ്. നിത്യേന 7-9 മണിക്കൂർ ഉറങ്ങേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. 

ഭക്ഷണത്തിൽ എണ്ണയും കൊഴുപ്പും അന്നജവും കുറയ്ക്കുക എന്നതാണ് മറ്റൊന്ന്. അതിന്റെ ഭാഗമായി ചോറ്, ചപ്പാത്തി, ബിരിയാണി, വറുത്തതും പൊരിച്ചതും, എണ്ണ പലഹാരങ്ങൾ, അച്ചാർ തുടങ്ങിയവ കുറയ്ക്കേണ്ടതാണ്. 

പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം കഴിക്കുക. നിത്യേന 5 കപ്പ് പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഇലക്കറികളും ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക, കൂടാതെ നട്ട്സും ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് അടങ്ങിയ മത്സ്യവും, മുട്ട വെള്ള, കൊഴുപ്പ് നീക്കിയ പാലും മറ്റുമടങ്ങിയ പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരശൈലി സ്വീകരിക്കുക, [[പുകവലി]] ഒഴിവാക്കുക തുടങ്ങിയ ശീലിക്കുന്ന ആളുകളിൽ മേല്പറഞ്ഞ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളും  കുറവാണ്. ചെറുതോ ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ളതോവായ [[കരിമീൻ]], [[മത്തി]], [[അയല]], നെത്തോലി അഥവാ കൊഴുവ, തിരുത (കണമ്പ്), ആവോലി,  കാളാഞ്ചി, പൂമീൻ തുടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങളിൽ ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് ധാരാളം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറെ കാണപ്പെടുന്ന സാമൺ, ട്രൗട്ട്, മാക്കറൽ തുടങ്ങിയവയിൽ ഒമേഗാ 3 ഫാറ്റി ആസിഡ് ഉയർന്ന അളവിൽ കാണപ്പെടുന്നു. [[തിലാപ്പിയ]], റോഹു, [[കട്‌ല]] തുടങ്ങിയവയിലും ഈ പോഷകം കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA30h3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fhigh-cholesterol%2f/RK=2/RS=hG5CfKYJrXbnnq2cyTykQBwo6KA-|title=High cholesterol - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA9Eh3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.mayoclinic.org%2fdiseases-conditions%2fhigh-blood-cholesterol%2fsymptoms-causes%2fsyc-20350800/RK=2/RS=5zZVnRGenZzgblHvsGZJ5Fdf6Hk-|title=High cholesterol - Symptoms and causes - Mayo Clinic|website=www.mayoclinic.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew2bvRFm9iYA_Eh3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzgEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467484/RO=10/RU=https%3a%2f%2fmedlineplus.gov%2fcholesterol.html/RK=2/RS=FlknLMZKxLysIwTPNdGi0Qpp568-|title=Cholesterol {{!}} MedlinePlus|website=medlineplus.gov}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew14vhFmwqsAWA53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467705/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.medicalnewstoday.com%2farticles%2fcan-high-cholesterol-cause-ed/RK=2/RS=scmEVSP1W7Plnx2uzrrLvqfhFJ0-|title=Erectile dysfunction and high cholesterol: What's the link?|website=www.medicalnewstoday.com › articles › can-highErectile dysfunction and high cholesterol: What's the link?}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew3GvhFmM6w_7Jt3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467783/RO=10/RU=https%3a%2f%2fhealth.howstuffworks.com%2fdiseases-conditions%2fcardiovascular%2fcholesterol%2f5-ways-cholesterol-can-affect-your-sex-life.htm/RK=2/RS=NYe5P4.GT1_ny4Y5vyedAQ8Ytz8-|title=5 Ways Cholesterol Can Affect Your Sex Life {{!}} HowStuffWorks|website=health.howstuffworks.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== കൊളസ്ട്രോളിന്റെ ധർമ്മം ==
# [[കോശസ്തരം|കോശസ്തരത്തിലെ]] ഘടകമാണിത്. കോശസ്തരത്തിന്റെ ഫ്ലൂയിഡിറ്റി നിലനിർത്തുന്നു.
# വൈദ്യുതിരോധശേഷിയുള്ളതിനാൽ [[നാഡീവ്യൂഹം|നാഡികളെ]] പൊതിയുന്ന ഇൻസുലേറ്ററായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
# കൊഴുപ്പിന്റെ ആഗിരണത്തിന് സഹായിക്കുന്ന 21 [[കാർബൺ]] [[പിത്തരസം|ബൈൽ അമ്ളങ്ങളുടെ]] നിർമ്മാണത്തിന് കൊളസ്ട്രോൾ ആവശ്യമാണ്.
# 21 C ഗ്ലൂക്കോകോർട്ടിക്കോയിഡുകൾ, 18 C എസ്ട്രോജനുകൾ, 19 C ആൻഡ്രോജനുകൾ എന്നിവ കൊളസ്ട്രോളിൽ നിന്നാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
# 7- ഡീഹൈഡ്രോകൊളസ്ട്രോളിൽ നിന്നാണ് ജീവകം D3 ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;ടെക്സ്റ്റ് ബുക്ക് ഓഫ് ബയോകെമസ്ട്രി, ഡി.എം.വാസുദേവൻ, ശ്രീകുമാരി.എസ്, JAYPEE, 5th Ed., പേജ്-148&lt;/ref&gt;
== കൊളസ്ട്രോളിന്റെ ആഗിരണം ==
കൊളസ്ട്രോൾ ചെറുകുടലിൽ മൈസെല്ലുകളായി മാറുന്നു. പിന്നീടിവ ചെറുകുടലിന്റെ ഉൾഭിത്തിയിലെ മ്യൂക്കോസൽ കോശങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് കൈലോമൈക്രോണുകൾ എന്ന  ഘടകങ്ങളായി മാറുന്നു. ഇവ ലിംഫ് വ്യവസ്ഥയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് കരളിലെത്തിച്ചേരുന്നു.
കൊളസ്ട്രോളിന്റെ വിസർജ്ജനം
പ്രതിദിനം ശരാശരി ഭക്ഷണത്തിലൂടെ ശരീരമെടുക്കുന്ന കൊളസ്ട്രോൾ 130 മി.ഗ്രാം വരും. പ്രതിദിനം 700 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ ശരീരം തന്നെ നിർമ്മിക്കുന്നുമുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ആകെ വരുന്ന 1000 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോളിൽ 500 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ബൈൽ (പിത്തരസം)-ലൂടെ പുറന്തള്ളുന്നു. ഇതിൽ കുറച്ചുഭാഗം ചെറുകുടലിലൂടെ ഭാഗികമായി ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടാത്ത ഭാഗം ചെറുകുടലിലെ ബാക്ടീരിയങ്ങൾ ആഗിരണം ചെയ്ത് കോൾസ്റ്റനോൾ, കോപ്രോസ്റ്റനോൾ എന്നിവ രൂപപ്പെടുത്തി, മലത്തിലൂടെ പുറന്തള്ളുന്നു. മറ്റൊരു 500 മി.ഗ്രാം കൊളസ്ട്രോൾ പിത്തരസത്തിലെ അമ്ളങ്ങളാക്കപ്പെട്ട് (ബൈൽ ആസിഡ്) പിത്തരസത്തിലെ പിത്തലവണങ്ങളായി (ബൈൽ സാൾട്ട്) പുറന്തള്ളുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIew1XvxFmR6QA9xt3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712467928/RO=10/RU=https%3a%2f%2fenetmd.com%2fcontent%2fcholesterol-sources-absorption-function-and-metabolism/RK=2/RS=yHud4CmzXZRnMHBZye.YlRPDIS4-|title=Cholesterol - Sources, Absorption, Function, and Metabolism|website=enetmd.com}}&lt;/ref&gt;  
== അഭികാമ്യമായ അളവുകൾ ==
[[അമേരിക്കൻ ഹാർട്ട്‌ അസോസിയേഷൻ]] രക്തത്തിലെ കൊളസ്ട്രോൾ അളവുകളുടെ അപകടസാദ്ധ്യത താഴെപ്പറയുന്നരീതിയിൽ തിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. (12 മണിക്കൂർ ഉപവാസത്തിനുശേഷം) 

=== രക്തത്തിലെ ആകെ കൊളസ്ട്രോൾ ===
* 200 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 200 - 239 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
* 240 - മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
=== എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ ===
[[എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] അഥവാ 'ചീത്ത കൊളസ്ട്രോൾ'
* 100 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 100 - 129 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അഭികാമ്യമായതിലും കൂടുതൽ‍.
* 130 to 159 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 160 to 189 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 190 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍.

=== ട്രൈഗ്ലിസറൈഡുകൾ ===
* 150 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നത് അഭികാമ്യം. 
* 150 to 199 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ നേരിയ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 200 to 499 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ അപകടസാദ്ധ്യത .
* 500 മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത ‍. 
=== എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ ===
[[എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] (നല്ല കൊളസ്ട്രോൾ) 
* പുരുഷന്മാരിൽ 40മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നതും സ്ത്രീകളിൽ 50മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്ററിൽ കുറവായിരിക്കിന്നതും ഉയർന്ന അപകടസാദ്ധ്യത. 
* പുരുഷന്മാരിൽ 40-50മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ സ്ത്രീകളിൽ 50-60മില്ലിഗ്രാം/ഡെസീലിറ്റർ സാധാരണ നില.
* 60മില്ലിഗ്രാം ഡെസീലിറ്ററിൽ കൂടുതൽ - ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾക്കെതിരെ സുരക്ഷ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkOOu9vxFmD78ACj93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712468030/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heart.org%2fen%2fhealth-topics%2fcholesterol%2fabout-cholesterol%2fwhat-your-cholesterol-levels-mean/RK=2/RS=qs9wZOqruSu6K40_eWH0IQi85Kw-|title=What Your Cholesterol Levels Mean {{!}} American Heart Association|website=www.heart.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLHo2wBFmSFYAgjJ3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1712468151/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.heartuk.org.uk%2fcholesterol%2foverview/RK=2/RS=TeYo5zPGR8BEA1R5yiUpF7JbPm0-|title=Cholesterol &amp; Cholesterol levels|website=www.heartuk.org.uk}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* സാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ ലിപോപ്രോട്ടീനുകൾ അഥവാ [[എൽ.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] 'ചീത്ത കൊളസ്ട്രോൾ'(Low-density lipoproteins ,LDL)
* സാന്ദ്രത കൂടിയ ലിപോപ്രോട്ടീനുകൾ അഥവാ [[എച്‍.ഡി.എൽ കൊളസ്ട്രോൾ]] 'നല്ല കൊളസ്ട്രോൾ'(High-density lipoproteins ,HDL) 
* [[ട്രൈഗ്ലിസറൈഡുകൾ]] (Triglycerides)
* [[ഹൃദ്രോഗം]]
== അവലംബം ==
{{Reflist}}
* [http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=1516 കൊളസ്ട്രോൾ - അമേരിക്കൻ ഹാർട്ട്‌ അസോസിയേഷൻ]
* [http://www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/cholesterol/ കൊളസ്ട്രോൾ - വേൾഡ്‌ ഹാർട്ട്‌ ഫെഡറേഷൻ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030025057/http://www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/cholesterol/ |date=2007-10-30 }}
{{biochem-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ജൈവരസതന്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രം]]</text>
      <sha1>kqxyi1vezux8660fc8vrrxhm5l7ubfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23082</id>
    <revision>
      <id>4665703</id>
      <parentid>4602724</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T22:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ തെറ്റ് തിരുത്തി. Famous ആയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ‌ Akhora moorthy ആണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്ന്‌ ദേവസ്വം ബോർഡ്‌ പറയുന്നു. രാവിലെ മാത്രമാണ് എന്ന്‌ വിക്കിയിൽ കാണുന്നു. അത് മാറ്റി കറക്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്</comment>
      <origin>4665703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82673" sha1="8k4v78zoqxobivfcrpg2g92fnoqs4s0" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ettumanoor Mahadeva Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം
| image              = Ettumanoor Temple North Gate Entrance.JPG
| image_alt          =
| caption            = ഏറ്റുമാനൂർ പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരം
| pushpin_map        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| latd = 9 | latm = 40 | lats = 25 | latNS = N
| longd= 76 | longm= 33 | longs = 36 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        =
| proper_name        = ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം
| devanagari         = 
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| Tagalog            = 
| Hindi              = 
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
| location           = [[ഏറ്റുമാനൂർ]]
| elevation_m        =
| primary_deity_God  = [[പരമശിവൻ|അഘോരമൂർത്തി]]
| primary_deity_Godess = 
| utsava_deity_God   =
| utsava_deity_Godess=
| Direction_posture  = [[പടിഞ്ഞാറ്]]
| Pushakarani        = 
| Vimanam            = 
| Poets              = 
| Prathyaksham       = [[ഖരൻ]] (ആദ്യപ്രതിഷ്ഠ)&lt;br /&gt;  [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] (പുനഃപ്രതിഷ്ഠ)
| important_festivals= തിരുവുത്സവം ([[കുംഭം]])&lt;br /&gt; [[ശിവരാത്രി]]
| architecture       = കേരള-ദ്രാവിഡ ശൈലി
| number_of_temples  = 1
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[ഖരൻ]] (ആദ്യപ്രതിഷ്ഠ)&lt;br /&gt;  [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] (പുനഃപ്രതിഷ്ഠ)
| temple_board       = [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]
| Website            = 
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] [[ഏറ്റുമാനൂർ]] നഗരഹൃദയത്തിൽ [[എം.സി. റോഡ്|എം.സി. റോഡിന്റെ]] കിഴക്കുവശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. രൗദ്രഭാവത്തിലുള്ള [[ശിവൻ|പരമശിവൻ അഥവാ അഘോരമൂർത്തിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇവിടുത്തെ ഭഗവാൻ അഘോരമൂർത്തി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവന്റെ അഞ്ച് മുഖങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഉഗ്രമായ അഘോരമൂർത്തി എന്ന്‌ ശൈവ പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. കൂടാതെ ഉച്ചയ്ക്ക് [[ശരഭമൂർത്തി|ശരഭമൂർത്തിയായും]] വൈകീട്ട് [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ|അർദ്ധനാരീശ്വരനായും]] സങ്കല്പിച്ചാണ് ആരാധന. ഭയത്തിൽ നിന്നും തിന്മയിൽ നിന്നും രക്ഷയ്ക്കായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ശൈവ ഭാവം. സർവ്വ ദുരിതങ്ങൾക്കും ഇവിടുത്തെ ദർശനം ഫലപ്രദമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയെക്കുറിച്ച് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളും, പ്രാദേശിക കഥകളും പുരാണ വസ്തുതകളുമുണ്ടെങ്കിലും വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളുടെ കുറവു കാണുന്നുണ്ട്. ഖരപ്രതിഷ്ഠയാണന്നു വിശ്വസിയ്ക്കുമ്പോഴും പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ [[108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണന്നും കരുതിപോരുന്നു. നാലേക്കറിൽ കൂടുതൽ വരുന്ന സ്ഥലത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായിട്ടാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &lt;ref&gt;ഐതിഹ്യമാല -- പുരുഹരിണപുരേശ മാഹാത്മ്യം -- കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിന്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt; 

ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]] (ശിവൻ), [[ദുർഗ്ഗ]], [[ശാസ്താവ്]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[യക്ഷി|യക്ഷിയമ്മ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തായി [[അന്തിമഹാകാളൻ]] (ശിവൻ), [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്നീ ദേവന്മാർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര (നക്ഷത്രം)|തിരുവാതിര]] ആറാട്ടായുള്ള പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന എട്ടാം വിളക്കും അന്ന് നടക്കുന്ന ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനവും ഏറ്റവും ഗംഭീരമാണ്. കൂടാതെ കുംഭമാസത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിലെ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]] എന്നിവയും വിശേഷദിവസങ്ങളാണ്. [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
ഖരൻ എന്ന അസുരൻ മുത്തച്ഛനായ മാല്യവാനിൽ നിന്ന് ശൈവവിദ്യ ഗ്രഹിച്ച് [[ചിദംബരം|ചിദംബരത്തുപോയി]] ശിവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനായി തപസ്സാരംഭിച്ചു. ഭക്തന്റെ തപസ്സിൽ സംപ്രീതനായ ഭഗവാൻ അവന് മൂന്ന് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. തുടർന്ന്, ആകാശമാർഗ്ഗേണ യാത്ര ആരംഭിച്ച ഖരൻ ശിവലിംഗങ്ങളുടെ ഭാരം കാരണം അല്പനേരം വിശ്രമിയ്ക്കാനായി [[വൈക്കം|വൈക്കത്തെത്തി]]. തുടർന്ന്, തന്റെ വലതുകയ്യിലെ ശിവലിംഗം അവിടെ ഇറക്കിവച്ച് ഖരൻ വിശ്രമം ആരംഭിച്ചു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ് ശിവലിംഗം എടുക്കാൻ നോക്കിയപ്പോൾ അത് എടുക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നില്ല. താൻ താമസിയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലമാണതെന്ന് തത്സമയം ശിവഭഗവാന്റെ അശരീരിയും മുഴങ്ങി. തുടർന്ന്, ശിവലിംഗം അവിടെ തപസ്സിരുന്ന വ്യാഘ്രപാദൻ എന്ന മഹർഷിയെ ഏല്പിച്ച് ഖരൻ മുക്തിയടഞ്ഞു. തുടർന്ന് തന്റെ ഇടതുകയ്യിലെ ശിവലിംഗം ഖരൻ ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും വായ കൊണ്ട് കടിച്ചുപിടിച്ച ശിവലിംഗം [[കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഇന്നും മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് ദർശനം നടത്തുന്നത് പുണ്യകരമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു.
[[ചിത്രം:Ettumanoor temple front.JPG|thumb|left|260px|ഏറ്റുമാനൂർ അലങ്കാരഗോപുരം]]

പിൽക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രം കാടുപിടിച്ചുകിടക്കാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവവുമുണ്ടായത്രേ! അതിനുപിന്നിലും ഒരു കഥയുണ്ട്. ഒരിയ്ക്കൽ, [[വ്യാസൻ|വ്യാസമഹർഷിയുടെ]] ശിഷ്യനായ ലോമഹർഷൻ എന്ന മഹർഷി, ഏറ്റുമാനൂരപ്പനെ ദർശിയ്ക്കാനായി ഇവിടെ വരികയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കാനിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം, അബദ്ധത്തിൽ കാലുവഴുതിവീഴുകയും ഈ കാഴ്ച കാണാനിടയായ ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കളിയാക്കുകയും ചെയ്തു. കുപിതനായ മഹർഷി, ഏറ്റുമാനൂർ ദേശം ആയിരം വർഷം കാടായിക്കിടക്കട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. അങ്ങനെ, നാട്ടുകാർ പലരും പലവിധ കാരണങ്ങളാൽ മരണമടയുകയും, അവശേഷിച്ചവർ നാടുവിടുകയും, അതോടെ ഏറ്റുമാനൂർ ദേശവും ക്ഷേത്രവും കാടുപിടിച്ചുകിടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ, സമീപഗ്രാമമായ [[കുറവിലങ്ങാട്|കുറവിലങ്ങാടിനടുത്തുള്ള]] [[അരുവിയ്ക്കൽ ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|അരുവിയ്ക്കൽ ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിലായിരുന്നു]] ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ശാപകാലാവധി കഴിഞ്ഞ അവസരത്തിൽ, പരമഭാഗവതനായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഇവിടെ വരാനിടയായി.  

== ചരിത്രം ==

ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് ഏകദേശം ആയിരത്തിലധികം വർഷം പഴക്കമുണ്ടെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, അത് തെളിയിയ്ക്കുന്ന രേഖകളൊന്നും ക്ഷേത്രത്തിലില്ല. ക്ഷേത്രം ആദ്യം [[വടക്കുംകൂർ]] രാജ്യത്തായിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മക്കാർ എട്ടു മനക്കാരായിരുന്നു. ഇതുവഴി '''എട്ടുമനയൂർ''' എന്ന പേര് സ്ഥലത്തിന് വന്നുവെന്നും അതാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ആയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. എട്ടു മനക്കാർക്കിടയിലെ ആഭ്യന്തരകലഹവും മറ്റുമായപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തകർന്നുപോയി. പിന്നീട് കൊല്ലവർഷം 929-ൽ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ ഏറ്റെടുത്തു. തിരുവിതാംകൂർ ദിവാനായിരുന്ന മൺറോ പ്രഭുവിന്റെ ആശയമായിരുന്നു ഇത്. ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലാണ്.

ക്ഷേത്രത്തിലെ അതിപ്രസിദ്ധമായ രണ്ട് പ്രത്യേകതകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ വിളക്കും [[ഏഴരപ്പൊന്നാന|ഏഴരപ്പൊന്നാനയും]]. ഇവയുടെ വരവും വളരെ രസകരമായ സാഹചര്യങ്ങളിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള വലിയ വിളക്ക് അഞ്ചുതിരികളോടുകൂടിയ ഒരു കെടാവിളക്കാണ്. നാല് പ്രധാന ദിക്കുകളിലേയ്ക്കും (കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്) വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുമാണ് അഞ്ചുതിരികളിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. 1540-ലാണ് ഈ ദീപം സ്ഥാപിച്ചത്. പിന്നീട് ഇതുവരെ ഇത് കെട്ടിട്ടില്ല. സ്ഥലത്തെ ഒരു മൂശാരിയാണ് ഈ വിളക്ക് തീർത്തത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ഷേത്ര അധികാരികൾ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ചിലർ മൂശാരിയോട് അത്രയും വലുപ്പമുള്ള വിളക്ക് തങ്ങൾ മുമ്പെവിടെയും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് പറയുകയും അത് എവിടെ സ്ഥാപിയ്ക്കണമെന്ന് ചോദിയ്ക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും മൂശാരിയ്ക്ക് ഉത്തരം കിട്ടിയില്ല. ആ സമയത്ത് പെട്ടെന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുനിന്നൊരാൾ തുള്ളിവന്ന് മൂശാരിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് വിളക്ക് വാങ്ങി ദീപം ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ കൊണ്ടുപോയി സ്ഥാപിച്ചു. ആ സമയത്ത് ഒരു വൻ ഇടിമിന്നലുണ്ടാകുകയും വിളക്ക് എണ്ണയില്ലാതെ കത്തുകയും ചെയ്തു. മൂശാരിയെയും വിഗ്രഹം തറച്ച വിദ്വാനെയും പിന്നീടാരും കണ്ടിട്ടില്ല. ആ വിദ്വാൻ സാക്ഷാൽ ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. മൂശാരി അങ്ങനെ ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നുവത്രേ!

ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വലിയ ആകർഷണമാണ് ഏഴരപ്പൊന്നാന. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഏഴ് വലിയ ആനകളും ഒരു ചെറിയ ആനയും അടങ്ങുന്ന ഒരു ശില്പരൂപമാണിത്. തേക്കിൻതടിയിൽ തീർത്ത് സ്വർണ്ണം പൂശിയ വിഗ്രഹങ്ങളാണ് ഇവ. ആനകൾക്കൊപ്പം ഒരു സ്വർണ്ണ പഴക്കുലയും ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു. കുംഭമാസത്തിൽ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് എട്ടാം നാളിൽ നടക്കുന്ന ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനത്തിൽ ഭഗവാന്റെ തിടമ്പിനൊപ്പം ഏഴരപ്പൊന്നാനകളും പ്രദർശനത്തിനുവയ്ക്കും. ആറാട്ടുദിവസം തീവെട്ടികളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ നാലുപേർ ചേർന്ന് ഇവയെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന പതിവുമുണ്ട്. 1972-ലിറങ്ങിയ [[അക്കരപ്പച്ച (ചലച്ചിത്രം)|''അക്കരപ്പച്ച'']] എന്ന ചിത്രത്തിൽ ''ഏഴരപ്പൊന്നാനപ്പുറത്തെഴുന്നള്ളും ഏറ്റുമാനൂരപ്പാ'' എന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു ശിവഭക്തിഗാനമുണ്ട്. വലിയ ആനകൾക്ക് രണ്ടടിയും ചെറിയ ആനയ്ക്ക് ഒരടിയുമാണ് ഉയരം. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിന്റെ സ്ഥാപകനായിരുന്ന [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|അനിഴം തിരുനാൾ വീരമാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] നേർന്ന വഴിപാടായിരുന്നു. എന്നാൽ, അത് നേരും മുമ്പ് അദ്ദേഹം നാടുനീങ്ങിപ്പോയതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവനും പിൻഗാമിയുമായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യാണ് ([[ധർമ്മരാജ]]) ഇത് നടയ്ക്കുവച്ചത്. വാസ്തവത്തിൽ ഏഴരപ്പൊന്നാന വൈക്കത്ത് നേരാൻ വച്ചിരുന്ന വഴിപാടായിരുന്നുവത്രേ![[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുനിന്ന്]] വൈക്കത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ ഏറ്റുമാനൂരെത്തിയപ്പോൾ അല്പനേരം വിശ്രമിയ്ക്കാനും മറ്റുമായി രാജാവും ഭടന്മാരും കൂടി ഏറ്റുമാനൂരമ്പലത്തിലെ പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിലെത്തി. ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെ ഇറക്കിവച്ച് അവർ വിശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ പോകാൻ നേരത്ത് ആനകളുടെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഉഗ്രസർപ്പങ്ങൾ ഫണം വിടർത്തിനിൽക്കുന്നു! ഭയാക്രാന്തരായ രാജാവും ഭടന്മാരും അടുത്തുള്ള ഒരു ജ്യോത്സ്യരെക്കൊണ്ട് പ്രശ്നം വപ്പിച്ചുനോക്കി. അപ്പോൾ, അവ ഏറ്റുമാനൂരിൽ തന്നെ സമർപ്പിയ്ക്കണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് തെളിഞ്ഞു. തുടർന്ന്, 1769 മെയ് മാസം 14-ആം തീയതി വെള്ളിയാഴ്ച ഒരു ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെ ഭഗവാന് നടയ്ക്കുവച്ചു. പിന്നീട് മറ്റൊരു ഏഴരപ്പൊന്നാനയുണ്ടാക്കി അത് വൈക്കത്ത് സമർപ്പിയ്ക്കാമെന്ന് ധർമ്മരാജ വിചാരിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹത്തിന് വൈക്കത്തപ്പന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായി. തനിയ്ക്ക് മറ്റൊരു ഏഴരപ്പൊന്നാന വേണ്ടെന്നും പകരം ആ കാശിന് സഹസ്രകലശം നടത്തിയാൽ മതിയെന്നുമായിരുന്നു വൈക്കത്തപ്പന്റെ അരുളപ്പാട്. പിറ്റേന്നുതന്നെ ധർമ്മരാജ വൈക്കത്തേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വൈക്കത്തെത്തിയ അദ്ദേഹം ഏഴരപ്പൊന്നാന നേരാൻ വച്ച തുക കൊണ്ട് വൈക്കത്തപ്പന് സഹസ്രകലശം നടത്തുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദമായ പ്രാതലുണ്ട് ആനന്ദദർശനം നടത്തി നാട്ടിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, ഏഴരപ്പൊന്നാന കൊടുത്തതിൽ വൈക്കത്തപ്പന് ഏറ്റുമാനൂരപ്പനുമായി പിണക്കമാണെന്ന് അടുത്തകാലം വരെ ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവന്നിരുന്നു. അതിന്റെ തെളിവായി ഏറ്റുമാനൂരുകാരാരും വൈക്കത്ത് അഷ്ടമിദർശനത്തിനോ വൈക്കത്തുകാർ തിരിച്ച് ഏറ്റുമാനൂരിൽ ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനത്തിനോ പോയിരുന്നില്ല. [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] ഈ കഥ വിശദമായി പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇന്ന് സ്ഥിതിയിൽ മാറ്റം വന്നുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

== ക്ഷേത്ര നിർമ്മിതി ==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

വൈക്കത്തേതുമായി നോക്കുമ്പോൾ താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയ മതിൽക്കകമാണ് ഏറ്റുമാനൂരിലേത്. ഏകദേശം അഞ്ചേക്കർ വിസ്തീർണ്ണം വരും. എം.സി. റോഡിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[നടരാജൻ|നടരാജമൂർത്തി]]യുടെ രൂപം കൊത്തിവച്ച ക്ഷേത്രകവാടം കാണാം. ആ കവാടത്തിനകത്തുതന്നെയാണ് വാഹനപാർക്കിംഗ് സൗകര്യവും ഉള്ളത്. ഇതും കഴിഞ്ഞ് അല്പദൂരം നടന്നാൽ  വലിയ [[അരയാൽ]]മരം കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ അടിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] നടുക്ക് [[വിഷ്ണു]]വും മുകളിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നതായി വിശ്വസിക്കുന്നു. അതായത്, അരയാലിനെ ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമായി കണ്ടുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് നാലുഭാഗത്തും ഗോപുരങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ളതാണ് ഏറ്റവും വലുതു്. ഇതിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. '''കീഴ്തൃക്കോവിൽ ക്ഷേത്രം''' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ശിവന്റെ കോപം കുറയ്ക്കാനാണ് ഇവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കുടികൊള്ളുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണ് പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന് ഉപദേവതയായി ഗണപതിയും കുടികൊള്ളുന്നു.

പ്രധാനവഴിയിൽ നിന്ന് അല്പമിറങ്ങിയാണ് ഗോപുരത്തറ കാണപ്പെടുന്നത്. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരം ഓടുമേഞ്ഞതാണ്. ഇതിനടുത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസ്. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലെ പ്രധാന ദേവസ്വങ്ങളിലൊന്നാണ് ഏറ്റുമാനൂരിലുള്ളത്. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം കാണുന്നത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിലാണ്. ഏകദേശം മൂന്നാനകളെ നിർത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഇവിടെയുണ്ട്. ആനക്കൊട്ടിലിന് തൊട്ടപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം  നിലകൊള്ളുന്നു. മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന കൊടിമരം കാലപ്പഴക്കം കാരണം ജീർണ്ണിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 2010-ലാണ് നിലവിലെ കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്{{തെളിവ്}}. കൊടിമരച്ചുവട്ടിൽ [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കൊടിമരത്തിനപ്പുറത്ത് ബലിക്കൽപ്പുരയാണ്. ഇവിടെ ക്ഷേത്രത്തിലെ ബലിക്കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പത്തടിയിലധികം ഉയരമുണ്ട് ഈ ബലിക്കല്ലിന്. ഏണിചാരിനിന്നാണ് ഇവിടെ ബലിതൂകുന്നത്. ബലിക്കല്ലിനുമുന്നിലാണ് ഇവിടത്തെ ''വലിയ വിളക്ക്''.  ഈ വിളക്കിൽ തിരിയൊഴിയ്ക്കുന്നത് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടാണ്. 

ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടത്തിരുവശവും  മൂന്ന് ചുവർച്ചിത്രങ്ങളുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് [[അനന്തശയനം|അനന്തശയനഭാവത്തിലുള്ള]] മഹാവിഷ്ണുവും തെക്കുഭാഗത്ത് അഘോരമൂർത്തിയും നടരാജമൂർത്തിയുമാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. എട്ടുകൈകളിൽ ത്രിശൂലം, മഴു, വാൾ, അമ്പ്, ഉടുക്ക്, കപാലം, പരിച, വില്ല് എന്നിവ ധരിച്ച് മൂന്നാം തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന് അഗ്നിജ്വാലകൾ വർഷിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭാവമാണ് അഘോരമൂർത്തിയുടെ ചിത്രത്തിന്. ഇത്തരത്തിലൊരു ചിത്രം ലോകത്ത് മറ്റൊരിടത്തുമില്ല. നടരാജമൂർത്തിയുടെ ചിത്രത്തിന് [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] നടരാജചിത്രവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ഇരുപതുകൈകളോടുകൂടിയ ഭഗവാൻ അവയിൽ പതിനെട്ടിലും ആയുധങ്ങളേന്തി തന്റെ മറ്റ് രണ്ടുകൈകൾ നൃത്തമുദ്രയിൽ പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. നടരാജനൃത്തം കാണാൻ ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ കൈലാസത്തിലെത്തിയതും ചിത്രത്തിൽ തെളിഞ്ഞുകാണാം. 

ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറിയാണ് '''ആസ്ഥാനമണ്ഡപം'''. കുംഭമാസത്തിലെ എട്ടാം ഉത്സവദിവസം ഭഗവാനെ ഇവിടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇരുത്തുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഏഴരപ്പൊന്നാനകൾകക്കൊപ്പമുള്ള ആ ദർശനം അതിവിശേഷമായി പറയപ്പെടുന്നത്. ഉത്സവത്തിൽ ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന് തൊട്ടുവടക്കുഭാഗത്ത് വില്ലിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. '''വില്ലുകുളം''' എന്ന് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. വില്ലുകുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ക്ഷേത്രദർശനത്തിനെത്തുന്നത്{{തെളിവ്}}. വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് നാഗദൈവങ്ങൾ കുടികൊള്ളുന്നു. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]]യും നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവുമാണ് നാഗത്തറയിലെ പ്രതിഷ്ഠകൾ. നാഗരാജക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുതന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനമണ്ഡപവും. ദാനങ്ങളിൽ മഹാദാനമായ അന്നദാനം ഇവിടെ നിത്യേന രാവിലെ പതിനൊന്നരയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇവിടെ നിന്ന് അല്പം മാറി കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിനടുത്ത് ഒരു സനാതനധർമ്മ പാഠശാലയുണ്ട്. ഹിന്ദുധർമ്മത്തിലേയ്ക്ക് യുവതലമുറയെ ആകർഷിയ്ക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടുകൂടി തുടങ്ങിയ ഈ പാഠശാല ധാരാളം ഭക്തരെ ആകർഷിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്താണ് ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയവും സ്റ്റേജുമുള്ളത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===

കേരളത്തിലെ മിക്ക മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിലേതും പോലെ ഭീമാകാരമായ വട്ടശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ഈ ശ്രീകോവിലിന് ഒറ്റനിലയേയുള്ളൂ{{തെളിവ്}}. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ഉണ്ട്. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നരയടിയോളം ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗം രണ്ടരയടി ഉയരം വരുന്ന പീഠത്തിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. അലങ്കാരസമയത്ത് ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ, ശിവലിംഗമായി ശ്രീലകത്ത് വാഴുന്നു. 

ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും മനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളുമുണ്ട്. [[വാമനൻ|വാമനമൂർത്തി]], [[അഷ്ടാവക്രൻ|അഷ്ടാവക്രമഹർഷി]], ലക്ഷ്മിഭൂമിസമേതനായ മഹാവിഷ്ണു, പത്നീസമേതനായ ഗണപതി, ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ രാസലീല, [[സൂര്യൻ|സൂര്യഭഗവാൻ]] തുടങ്ങിയ ഇവയിൽ കാണാം. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിൽ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയും ഗണപതിയും കുടികൊള്ളുന്നു. ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹം കാണണമെങ്കിൽ അല്പം ചരിച്ചുനോക്കേണ്ടതുണ്ട്. കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു അടഞ്ഞ വാതിൽ കാണാം. അവിടെ [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതായി]] വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആ നട തുറക്കാറില്ല. പകരം വിളക്കുവയ്പ് മാത്രമേയുള്ളൂ. ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് കാണപ്പെടുന്നു. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു. ശിവക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ പൂർണ്ണപ്രദക്ഷിണം പാടില്ല. 

വട്ടശ്രീകോവിലുള്ള മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതും പോലെ ഏറ്റുമാനൂരിലും പ്രതിഷ്ഠ തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് വളരെ പൊങ്ങിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, പ്രതിഷ്ഠ കാണണമെങ്കിൽ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ തന്നെ നിൽക്കണം.

=== നമസ്കാര മണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. 16 കാലുകളാണ് ഈ മണ്ഡപത്തിന്. ചെമ്പുമേഞ്ഞ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിന് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടമുണ്ട്. [[രാമായണം]], [[ഭാഗവതം]] തുടങ്ങിയ കഥകളിൽ നിന്നുള്ള പല കഥകളും ഇവിടെ ശില്പങ്ങളായി ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും വടക്കുകിഴക്കും മൂലകളിലെ തൂണുകളിൽ യഥാക്രമം [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാദേവിയും]] [[യക്ഷി]]യമ്മയും കുടികൊള്ളുന്നു. മണ്ഡപത്തിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്ത് രണ്ട് നന്ദിവിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് ഓടുകൊണ്ടും മറ്റേത് ശിലകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഇവയിൽ ഓടുകൊണ്ടുള്ള വിഗ്രഹം ഒരു [[ചെമ്പകശ്ശേരി]] രാജാവ് തന്റെ വയറുവേദന സുഖപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് നടയ്ക്കുവച്ചതാണ്. ഉത്സവക്കാലത്തും മറ്റും വേദലക്ഷാർച്ചനയും കലശപൂജയും നടക്കുന്നതും ഈ മണ്ഡപത്തിലാണ്. 

=== നാലമ്പലവും, വിളക്കുമാടവും ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ചെമ്പുമേഞ്ഞാണ് നാലമ്പലവും നിലകൊള്ളുന്നത്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് ശ്രീകോവിലിന് ചുറ്റുമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. അഷ്ടദിക്പാലകർ (പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]], കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]]), സപ്തമാതൃക്കൾ ([[ബ്രാഹ്മി]]/[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[കൗമാരി]], [[ചാമുണ്ഡി]]), [[വീരഭദ്രൻ]], ഗണപതി, ശാസ്താവ്, [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], ബ്രഹ്മാവ്, [[അനന്തൻ]], ദുർഗ്ഗാദേവി, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലി തൂകുന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ശാസ്താവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ കാണാം. ശബരിമലയ്ക്ക് പോകുന്നവർ ഇതിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതും. ശാസ്താക്ഷേത്രത്തിന് തൊട്ടപ്പുറത്ത് ക്ഷേത്രക്കിണർ പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]]യാണ്.

ശ്രീകോവിലിന്റെ പുറംചുവരുകൾ വിളക്കുമാടം കൊണ്ട് അലംകൃതമായിരിയ്ക്കുന്നു. ദിവസവും സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനാസമയത്ത് ഇവിടം ദീപങ്ങൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞുനിൽക്കും{{തെളിവ്}}. വിളക്കുമാടം പിച്ചള പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശി മനോഹരമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആയിരത്തിലധികം വിളക്കുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്.

== പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ==

===തിരുവേറ്റുമാനൂരപ്പൻ ([[ശിവൻ]])===
ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. അഘോരമൂർത്തി സങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. 'അഘോരൻ' എന്ന വാക്കിന് ഒട്ടും ഘോരനല്ലാത്തവനെന്നും ഏറ്റവും ഘോരനായവനെന്നും അർത്ഥം പറഞ്ഞുവരുന്നു. ദുഷ്ടർക്ക് ഏറ്റവും ഘോരനായും, ശിഷ്ടർക്ക് ഏറ്റവും സൗമ്യനുമായി കാണപ്പെടുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. എന്നാലും, പൊതുവേ ഉഗ്രമൂർത്തീസങ്കല്പമാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക്. മൂന്നരയടിയോളം ഉയരമുള്ള ശിവലിംഗത്തിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ഭഗവാൻ ഇവിടെ ദിവസവും മൂന്നുഭാവങ്ങളിൽ ദർശനം നൽകുന്നതായാണ് വിശ്വാസം. രാവിലെ ശിവശക്തി ഐക്യരൂപമായ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ|അർദ്ധനാരീശ്വരനായും]], ഉച്ചയ്ക്ക് [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] പരീക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് പാശുപതാസ്ത്രം നൽകിയ [[കിരാതമൂർത്തി]]യായും, വൈകീട്ട് പ്രപഞ്ചത്തെ മുച്ചൂടും ഇല്ലാതാക്കുന്ന സംഹാരരുദ്രനായും. രാവിലെ, അപസ്മാരയക്ഷനെ ചവുട്ടിമെതിയ്ക്കുന്ന നടരാജനും, ഉച്ചയ്ക്ക് [[നരസിംഹം|നരസിംഹമൂർത്തി]]യുടെ കോപമടക്കിയ ശരഭനും, വൈകീട്ട് അർദ്ധനാരീശ്വരനുമാണെന്നൊരു പാഠഭേദം കൂടിയുണ്ട്. വലിയ വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാട്. ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല എന്നിവയും പ്രധാനമാണ്.

== ഉപദേവതകൾ ==

=== ഗണപതി ===

ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിലെ ത്വരത്തിൽ തെക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹു വിഗ്രഹം മഹാഗണപതിയുടെ രൂപത്തിലാണ്. വിഘ്നേശ്വര പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യവും ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ദക്ഷിണാമൂർത്തി ===
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിഗുരുവായി പറയപ്പെടുന്ന ദക്ഷിണാമൂർത്തി ശിവൻ തന്നെയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതിയ്ക്ക് [[സരസ്വതി]]യ്ക്കും ഗണപതിയ്ക്കുമൊപ്പം ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെയും പൂജിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഏറ്റുമാനൂരിലെ ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിലെ ത്വരത്തിൽ തെക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിയ്ക്കൊപ്പമാണ് ദക്ഷിണാമൂർത്തിയ്ക്കും പ്രതിഷ്ഠ.  മഹാഭാരതം വിവർത്തനം എഴുതുന്ന സമയത്ത് മഹാകവി [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ]] ഇവിടെ വന്ന് ദർശനം നടത്തിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ശിവസാന്നിദ്ധ്യമായതുകൊണ്ട് ശിവപ്രീതികരമായ എല്ലാ വഴിപാടുകളും ദക്ഷിണാമൂർത്തിയ്ക്കും നടത്താറുണ്ട്.

=== ശാസ്താവ് (അയ്യപ്പൻ) ===

നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. രണ്ടടിയോളം ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ്. ഒരു കയ്യിൽ അമ്പും മറുകയ്യിൽ വില്ലും ധരിച്ച കിരാത ശാസ്താവാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. അപ്പം, അട, പായസം, നെയ്യഭിഷേകം തുടങ്ങിയവയും പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതും ഈ ശാസ്താവിന്റെ നടയിലാണ്. ശനിയാഴ്ച പ്രധാന ദിവസം.

=== ദുർഗ്ഗ ===

നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറേത്തൂണിലാണ് ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. അഷ്ടബാഹുക്കളോടുകൂടിയ ഉഗ്രരൂപിണിയാണ് ഭഗവതി. ഐശ്വര്യദായിനി. [[മഹിഷാസുരൻ|മഹിഷാസുരനെ]] വധിച്ച ശേഷമുള്ള ഭാവമാണ് ഇതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ആദിപരാശക്തി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹസരസ്വതി തുടങ്ങിയ സങ്കൽപ്പങ്ങളും ഉണ്ട്. മഞ്ഞൾ-കുങ്കുമാർച്ചന, നെയ്പായസം തുടങ്ങിയവയാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക തുടങ്ങിയവ പ്രധാനം.

=== യക്ഷിയമ്മ ===

ക്ഷേത്രനമസ്കാരമണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേത്തൂണിലാണ് യക്ഷിയമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. വാൽക്കണ്ണാടി നോക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപമാണ് യക്ഷിയമ്മയ്ക്ക്. ദിവസവും വിളക്കുവയ്പും ഇളനീരും വറപൊടിയുമല്ലാതെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല.

=== നാഗദൈവങ്ങൾ ===

നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി ശൈവ സർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ [[വാസുകി]]യും നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും മറ്റ് സർപ്പങ്ങളുമടങ്ങിയതാണ് ഈ തറ. നൂറും പാലും, പുറ്റും മുട്ടയും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== നിത്യപൂജകൾ ==
[[ചിത്രം:Ettumanoor temple.jpg|thumb|260px|ക്ഷേത്ര മതിലകം]]
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നു ശീവേലികളുമുള്ള ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടിയോടെയും ശംഖനാദത്തോടെയും പള്ളിയുണർത്തൽ. തുടർന്ന് നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കും. തുടർന്ന് അരമണിക്കൂർ നിർമ്മാല്യദർശനം. പിന്നീട് ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അഭിഷേകം കഴിഞ്ഞാൽ നിവേദ്യം, പിന്നീട് ഉഷഃപൂജ. ഉഷഃപൂജയ്ക്ക് 'മാധവിപ്പള്ളിപ്പൂജ' എന്നു പേരുണ്ട്. ഇതിനുപിന്നിലുള്ള ഒരു ഐതിഹ്യം ഇതാണ്: [[കോഴിക്കോട്]] [[സാമൂതിരി]]യ്ക്ക് മാധവി എന്നുപേരുള്ള ഒരു അനന്തരവളുണ്ടായിരുന്നു. യൗവനാരംഭത്തിൽ അവൾക്ക് ഒരു ഗന്ധർവന്റെ ആവേശമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വിദഗ്ദ്ധചികിത്സകൾ നടത്തിയിട്ടും കാര്യമുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് ഒരു ജ്യോത്സ്യന്റെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് ഏറ്റുമാനൂരിൽ ഭജനമിരുത്തുകയും രോഗം മാറുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് സാമൂതിരി ഉഷഃപൂജയ്ക്ക് അനന്തരവളുടെ പേരുനൽകി, അത് തന്റെ വകയാക്കി മാറ്റി. 

ഉഷഃപൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ എതിരേറ്റുപൂജ അഥവാ എതൃത്തപൂജ തുടങ്ങും. സൂര്യോദയസമയത്താണ് ഈ പൂജ നടക്കുന്നത്. പിന്നീട് തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നതിനായി ഭഗവാൻ ഇറങ്ങുന്നു. ഇതാണ് കാലത്തെ ശീവേലി. മേൽശാന്തി ശ്രീകോവിലിൽനിന്നിറങ്ങി ബലിക്കല്ലുകളിൽ ബലി തൂകുന്നു. തുടർന്ന് തിടമ്പ് കയ്യിലെടുത്ത് കീഴ്ശാന്തി ആനപ്പുറത്ത് കയറുന്നു. ശീവേലിയ്ക്ക് എല്ലാ ക്ഷേത്രവാദ്യങ്ങളും അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നു. ശീവേലിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ പിന്നാലെ ഭക്തരും പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. അവസാനപ്രദക്ഷിണം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണമായിരിയ്ക്കും.

നിഴലിന് പന്ത്രണ്ടടി നീളം വരുന്ന സമയത്ത്, അതായത് രാവിലെ എട്ടുമണിയ്ക്ക്, പന്തീരടിപൂജ തുടങ്ങും. പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ധാര തുടങ്ങും. പിന്നീട് നവകാഭിഷേകം. ഉച്ചപ്പൂജയും ശീവേലിയും കഴിഞ്ഞ് ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മണിയോടെ നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയസമയത്ത് ദീപാരാധന നടക്കുന്നു. പിന്നീട് അത്താഴപ്പൂജയും ശീവേലിയും. അവകഴിഞ്ഞാൽ തൃപ്പുക തുടങ്ങുന്നു. പേരു സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ശ്രീകോവിലിൽ അഷ്ടഗന്ധം പുകയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. തൃപ്പുക കഴിഞ്ഞ് രാത്രി എട്ടുമണിയോടെ വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാവിധികളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, ശിവരാത്രി, തിരുവാതിര, പ്രദോഷവ്രതം) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[ഗ്രഹണം]] നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിലും പൂജാസമയങ്ങളിൽ മാറ്റമുണ്ടാകും. കൊടിയേറ്റുത്സവസമയത്ത് നിരവധി താന്ത്രികക്രിയകളുള്ളതിനാൽ അർദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞേ നടയടയ്ക്കാറുള്ളൂ. അതിവിശേഷമായ ഏഴരപ്പൊന്നാന ദർശനം നടക്കുന്ന എട്ടാം ദിവസമാകട്ടെ, നടയടപ്പുമില്ല. ശിവരാത്രിനാളിലും രാത്രി നടയടയ്ക്കാറില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും വിശേഷാൽ പൂജകളും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവൂണ്ടാകും. പ്രദോഷദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അഭിഷേകവും രാത്രി ഋഷഭവാഹനത്തിലേറി എഴുന്നള്ളത്തും പതിവാണ്. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം 18 പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. അന്ന് വിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കാൻ അർദ്ധരാത്രിയാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പേ അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജയ്ക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടച്ചിരിയ്ക്കുന്ന സമയത്തെല്ലാം അകത്ത് ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടലും പുറത്ത് നാദസ്വരവായനയുമുണ്ടാകും.

ശബരിമലയിൽ തന്ത്രാവകാശമുള്ള [[ചെങ്ങന്നൂർ]] താഴമൺ മഠത്തിനാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാവകാശം കിട്ടിയിരിയ്ക്കുന്നത്. താഴമൺ മഠത്തിന് തന്ത്രാധികാരമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷപ്പെട്ട സ്ഥാനം ഏറ്റുമാനൂരിനുണ്ട്. [[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[നീലേശ്വരം]] സ്വദേശികളായ പത്തിലത്തിൽ പോറ്റിമാരാണ് മേൽശാന്തിമാരാകുക{{തെളിവ്}}.

== ആട്ടവിശേഷങ്ങൾ ==
=== തിരുവുത്സവം ===

[[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര]] ആറാട്ടായി പത്തുദിവസമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവം നടക്കുന്നത്. ആറാട്ടിന് പത്തുദിവസം മുമ്പ് (സാധാരണയായി [[ചതയം]] നാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നു. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ ശീവേലിയും രണ്ടാം ദിവസം മുതൽ ഉത്സവബലിയും നടന്നുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്റ്റേജിൽ ദിവസവും ചില കലാപരിപാടികളുണ്ടാകും. [[കഥകളി]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുഡി]], [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[നാടകം]], [[കഥാപ്രസംഗം]] തുടങ്ങിയവയാണ് അവയിൽ പ്രധാനം{{തെളിവ്}}. കൊടിയേറ്റദിവസമൊഴികെയുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം വേലകളിയും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുണ്ടാകും.

എട്ടാം ദിവസമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങായ ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനം. അന്ന് അർദ്ധരാത്രി ഭഗവാന്റെ തിടമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ആസ്ഥാനമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പീഠത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തും. തുടർന്ന് ഇതിന് നേരെ മുന്നിൽ ഒരു വലിയ പാത്രം കൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കും. ആസ്ഥാനമണ്ഡപത്തിൽ ദർശനത്തിനുവരുന്ന ഭക്തർ അപ്പോൾ തങ്ങളെക്കൊണ്ടാകുന്ന ഒരു അളവ് പണം ഏറ്റുമാനൂരപ്പന് കാണിയ്ക്കയായിടും. ഇതിന് 'വലിയ കാണിയ്ക്ക' എന്നാണ് പേര്{{തെളിവ്}}. ആദ്യം ചെങ്ങന്നൂർ പൊന്നുരൂട്ട് മഠത്തിലെ പണ്ടാരപ്രതിനിധിയാണ് കാണിയ്ക്കയിടുക. തുടർന്ന് ദേവസ്വം, ഉപദേശകസമിതി അംഗങ്ങളും ഭക്തരും കാണിയ്ക്കയിടും. ഇതേ സമയത്ത്, നാലുപേർ ചേർന്ന് ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെയും തോളിലേറ്റിക്കൊണ്ടുവന്ന് മണ്ഡപത്തിൽ വയ്ക്കും.

ഒമ്പതാം ദിവസമാണ് പള്ളിവേട്ട. രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനിടയിൽ മൂന്നാനകളുടെ അകമ്പടിയോടെ ഭഗവാൻ പടിഞ്ഞാറേ നടയിലൂടെ പുറത്തുകടന്ന് അടുത്തുള്ള കാട്ടിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ഒരു മരത്തിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത സ്ഥലത്ത് ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കുറുപ്പ് അമ്പെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. പള്ളിവേട്ട കഴിഞ്ഞ് ക്ഷീണിതനായ ഭഗവാൻ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വളരെ വൈകി ഉണരുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ഏറ്റുമാനൂരിൽ നിന്ന് രണ്ട് കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[മീനച്ചിലാർ|മീനച്ചിലാറ്റിലെ]] പേരൂർ പൂവത്തുംകടവിലാണ് ആറാട്ട്. ഇതിന് തൊട്ടടുത്ത് 'പേരൂർക്കാവ്' എന്നൊരു ഭഗവതിക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[ഭദ്രകാളി]]യാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പേരൂർക്കാവിലമ്മ ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ മകളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും ആറാനകളുടെ അകമ്പടിയോടെയുമുള്ള ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പേരൂർക്കാവിലെത്തുമ്പോൾ ഭഗവതി അച്ഛനെ വരവേൽക്കാൻ നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന്, അടുത്ത തവണ കൊണ്ടുവരാമെന്ന് വാക്കുകൊടുത്ത് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ ആറാട്ടിന് പോകുന്നു. ഒടുവിൽ, ആറാട്ട് കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് വാദ്യമേളങ്ങളില്ലാതെ തിരിച്ചുപോകുന്നു. ഇതേ സമയത്ത്, അക്കരെ തിരുവഞ്ചൂരിൽ പാറാമ്പുഴ പെരിങ്ങള്ളൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും ആറാട്ടുണ്ടാകും. രണ്ടും ഒരേ സമയം നടക്കുന്നത് ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.

ആറാട്ട് കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുമ്പോൾ പേരൂർ ചാലയ്ക്കൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിൽ ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ട്. ഈ സമയത്ത് ഭഗവാൻ ശൈവ-വൈഷ്ണവചൈതന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ [[ശങ്കരനാരായണൻ|ശങ്കരനാരായണനായി]] സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. പൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ഭക്തർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ആറാട്ടുസദ്യയുമുണ്ട്. ചാലയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റുമാനൂരപ്പന് കാണിയ്ക്കയിടുന്നതും പതിവാണ്. ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പുസമയത്തും നാലുപേർ ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെയും ചുമന്നുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കാണാം. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി ഭഗവാനെ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും ഏഴുതവണ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. പ്രദക്ഷിണത്തിനുശേഷം കൊടിയിറങ്ങുന്നതോടെ പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
{{പ്രധാന ലേഖനം|ശിവരാത്രി}}
കുംഭമാസത്തിൽ കറുത്ത ചതുർദ്ദശിദിവസമാണ് ശിവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കാളകൂടം കുടിച്ച് അപകടാവസ്ഥയിലായ ശിവനുവേണ്ടി ദേവകൾ ഉണർന്നിരുന്ന ദിവസമായും 'ആരാടാ വലിയവൻ?' എന്നുചോദിച്ച് വഴക്കിടുന്ന ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും മുമ്പിൽ ശിവൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ദിവസമായും ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു{{തെളിവ്}}. ശിവരാത്രി ദിവസം ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രനട ഒരുമണിക്കൂർ നേരത്തെ തുറന്ന് നിർമ്മാല്യം നടത്തും. അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ മുടങ്ങാതെ അഭിഷേകം നടത്തും. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ത്രിവേദ ലക്ഷാർച്ചനയും വിശേഷാൽ കലാ പരിപാടുകളും വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ ദിവസത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് സന്ധ്യയ്ക്കുള്ള ശയനപ്രദക്ഷിണമാണ്. നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഈറനോടെ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലെത്തി നിലത്തുകിടന്ന് ഉരുളാൻ തുടങ്ങുന്നു. ശിവരാത്രിനാളിൽ പതിനെട്ട് പൂജകളുണ്ട്. അന്ന് രാത്രി ക്ഷേത്രനടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതോടനുബന്ധിച്ച് കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതുതൊഴാൻ രാത്രിയിൽ ഭക്തർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ താമസിയ്ക്കാറുമുണ്ട്.
===തിരുവാതിര===
ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര ഭഗവാന് അതിവിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ അഖണ്ഡ ഭസ്മാഭിഷേകമാണ് പ്രധാന ചടങ്ങ്.

=== പ്രദോഷ വ്രതം ===
എല്ലാ മാസത്തിലും വരുന്ന [[പ്രദോഷവ്രതം]] ഏറ്റുമാനൂരിൽ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. അന്നേദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി വിശേഷാൽ അഭിഷേകം നടത്താറുണ്ട്. അന്നത്തെ അത്താഴശീവേലിയ്ക്ക് ഋഷഭവാഹനത്തിലേറിയാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത്. നിരവധി ഭക്തർ ഇതുതൊഴാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്താറുണ്ട്.

[[ശനിയാഴ്ച|ശനി]], [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കൾ]] ദിവസങ്ങളിലുള്ള പ്രദോഷം കൂടുതൽ വിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്സവത്തിനിടയിൽ പ്രദോഷവ്രതം വരുന്നതുമൂലമുണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഒഴിവാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ കൊടിയേറ്റുത്സവം ക്രമീകരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്.

പ്രദോഷവ്രതം സർവ്വ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്ന ഒന്നാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം‌. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്ക് ശിവൻ പാർവതീസമക്ഷം ആനന്ദ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. തദവസരത്തിൽ നൃത്തത്തിന്‌ മോടികൂട്ടാൻ [[സരസ്വതി|സരസ്വതിദേവി]] വീണ വായിക്കുന്നു. ബ്രഹ്‌മാവ്‌ താളം പിടിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ പുല്ലാങ്കുഴൽ വായിക്കുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിദേവി]] ഗാനാലാപം നടത്തുന്നു. ശിവഭൂതഗണങ്ങളും നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ദേവന്മാർ ഭഗവൽ സ്‌തോത്രങ്ങൾ പാടുന്നു. യക്ഷ കിന്നരന്മാർ ഭഗവാനെ സ്‌തുതിക്കുന്നു. സകലദേവന്മാരും സന്നിഹിതരാവുന്ന, പ്രദോഷവ്രതം നോറ്റാൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു പ്രസാദിക്കുമെന്ന മാഹാത്മ്യം കൂടി ഈ വ്രതത്തിനുണ്ട്‌. പ്രദോഷവ്രത സമയത്ത് ഗുരുനിന്ദയും വെറ്റിലമുറുക്കും നിഷിദ്ധമാണ്‌. രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ച്‌ പഞ്ചാക്ഷരം ജപിച്ചും ശിവമഹാത്മ്യം പാരായണം ചെയ്‌തും 12 മാസം വ്രതം ആചരിച്ചാൽ ശാന്തിയും സമാധാനവും കളിയാടും എന്നാണ് ശൈവ വിശ്വാസം.

== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച തുടങ്ങിയവ ശിവ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനമാണ്.  പൊതുവേ ഞായറാഴ്ച ആണ് മഹാദേവന് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ദിവസം. ആദിത്യന്റെ ദിവസമായ ഞായറാഴ്ച ശിവാരാധന നടത്തുന്നത് ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകും എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിത്യന്റെ അധിദൈവം ശിവനാണ്. സൂര്യശംഭു എന്നറിയപ്പെടുന്നു. തിങ്കളാഴ്ചയും പ്രധാനമാണ്. പാർവതി സമേതനായ ശിവനാണ് അന്ന് പ്രാധാന്യം. മനഃശാന്തിക്കും, ഇഷ്ട വിവാഹ ജീവിതത്തിനും അന്ന് തിങ്കളാഴ്ച വ്രതം ഉത്തമം എന്ന് വിശ്വാസം. 

== ദർശന സമയം ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;അതിരാവിലെ 4 am മണിമുതൽ ഉച്ചക്ക് 11.45 വരെ. 12 pm നട അടയ്ക്കുന്നു.   

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;വൈകുന്നേരം 5 am മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.  

== വഴിപാടുകൾ ==
ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;എംസി റോഡ് ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുകൂടെ കടന്ന് പോകുന്നു. കോട്ടയത്ത്‌ നിന്നും ഏറ്റുമാനൂർ ഭാഗത്തേക്ക്‌ ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. എംസി റോഡ് വഴിയുള്ള  ദീർഘദൂര ബസുകളും ഇതുവഴി പോകുന്നു. കോട്ടയം തൃശൂർ റൂട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ബസുകൾ ഏറ്റുമാനൂരിൽ നിർത്തുന്നു.    

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;കോട്ടയത്ത്‌ നിന്നും 12 കിലോമീറ്റർ ദൂരം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;എറണാകുളത്ത് നിന്നും ഏകദേശം 52 കിലോമീറ്റർ അകലെ.  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 44 കിലോമീറ്റർ അകലെ.   

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - ഏറ്റുമാനൂർ. വേണാട്, പരശുറാം, ഗുരുവായൂർ-മധുര അടക്കമുള്ള ധാരാളം എക്സ്പ്രസ്സ്‌ ട്രെയിനുകൾ, മെമു തുടങ്ങിയവ ഇവിടെ നിർത്തുന്നു.  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം.   

== ഇതും കാണുക ==
* [[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[ഏറ്റുമാനൂർ]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{reflist}}
{{commonscat|Ettumanoor Temple}}
{{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}}

[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[Category:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>8k4v78zoqxobivfcrpg2g92fnoqs4s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665704</id>
      <parentid>4665703</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T22:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82700" sha1="dadwqlj9o5xr33bfr0uqx06cixhf9jo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ettumanoor Mahadeva Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം
| image              = Ettumanoor Temple North Gate Entrance.JPG
| image_alt          =
| caption            = ഏറ്റുമാനൂർ പടിഞ്ഞാറെ ഗോപുരം
| pushpin_map        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| latd = 9 | latm = 40 | lats = 25 | latNS = N
| longd= 76 | longm= 33 | longs = 36 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        =
| proper_name        = ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം
| devanagari         = 
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| Tagalog            = 
| Hindi              = 
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
| location           = [[ഏറ്റുമാനൂർ]]
| elevation_m        =
| primary_deity_God  = [[പരമശിവൻ|അഘോരമൂർത്തി]]
| primary_deity_Godess = 
| utsava_deity_God   =
| utsava_deity_Godess=
| Direction_posture  = [[പടിഞ്ഞാറ്]]
| Pushakarani        = 
| Vimanam            = 
| Poets              = 
| Prathyaksham       = [[ഖരൻ]] (ആദ്യപ്രതിഷ്ഠ)&lt;br /&gt;  [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] (പുനഃപ്രതിഷ്ഠ)
| important_festivals= തിരുവുത്സവം ([[കുംഭം]])&lt;br /&gt; [[ശിവരാത്രി]]
| architecture       = കേരള-ദ്രാവിഡ ശൈലി
| number_of_temples  = 1
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[ഖരൻ]] (ആദ്യപ്രതിഷ്ഠ)&lt;br /&gt;  [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] (പുനഃപ്രതിഷ്ഠ)
| temple_board       = [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]
| Website            = 
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] [[ഏറ്റുമാനൂർ]] നഗരഹൃദയത്തിൽ [[എം.സി. റോഡ്|എം.സി. റോഡിന്റെ]] കിഴക്കുവശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''. രൗദ്രഭാവത്തിലുള്ള [[ശിവൻ|പരമശിവൻ അഥവാ അഘോരമൂർത്തിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇവിടുത്തെ ഭഗവാൻ അഘോരമൂർത്തി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശിവന്റെ അഞ്ച് മുഖങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഉഗ്രഭാവത്തിലുള്ള അഘോരമൂർത്തി എന്ന്‌ ശൈവ പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. കൂടാതെ ഉച്ചയ്ക്ക് [[ശരഭമൂർത്തി|ശരഭമൂർത്തിയായും]] വൈകീട്ട് [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ|അർദ്ധനാരീശ്വരനായും]] സങ്കല്പിച്ചാണ് ആരാധന. ഭയത്തിൽ നിന്നും തിന്മയിൽ നിന്നും രക്ഷയ്ക്കായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ശൈവ ഭാവം. സർവ്വ ദുരിതങ്ങൾക്കും ഇവിടുത്തെ ദർശനം ഫലപ്രദമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയെക്കുറിച്ച് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളും, പ്രാദേശിക കഥകളും പുരാണ വസ്തുതകളുമുണ്ടെങ്കിലും വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളുടെ കുറവു കാണുന്നുണ്ട്. ഖരപ്രതിഷ്ഠയാണന്നു വിശ്വസിയ്ക്കുമ്പോഴും പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ [[108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണന്നും കരുതിപോരുന്നു. നാലേക്കറിൽ കൂടുതൽ വരുന്ന സ്ഥലത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായിട്ടാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &lt;ref&gt;ഐതിഹ്യമാല -- പുരുഹരിണപുരേശ മാഹാത്മ്യം -- കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിന്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt; 

ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[ദക്ഷിണാമൂർത്തി]] (ശിവൻ), [[ദുർഗ്ഗ]], [[ശാസ്താവ്]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[യക്ഷി|യക്ഷിയമ്മ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തായി [[അന്തിമഹാകാളൻ]] (ശിവൻ), [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] എന്നീ ദേവന്മാർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര (നക്ഷത്രം)|തിരുവാതിര]] ആറാട്ടായുള്ള പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന എട്ടാം വിളക്കും അന്ന് നടക്കുന്ന ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനവും ഏറ്റവും ഗംഭീരമാണ്. കൂടാതെ കുംഭമാസത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ശിവരാത്രി]], [[ധനു|ധനുമാസത്തിലെ]] [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിര]] എന്നിവയും വിശേഷദിവസങ്ങളാണ്. [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
ഖരൻ എന്ന അസുരൻ മുത്തച്ഛനായ മാല്യവാനിൽ നിന്ന് ശൈവവിദ്യ ഗ്രഹിച്ച് [[ചിദംബരം|ചിദംബരത്തുപോയി]] ശിവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനായി തപസ്സാരംഭിച്ചു. ഭക്തന്റെ തപസ്സിൽ സംപ്രീതനായ ഭഗവാൻ അവന് മൂന്ന് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. തുടർന്ന്, ആകാശമാർഗ്ഗേണ യാത്ര ആരംഭിച്ച ഖരൻ ശിവലിംഗങ്ങളുടെ ഭാരം കാരണം അല്പനേരം വിശ്രമിയ്ക്കാനായി [[വൈക്കം|വൈക്കത്തെത്തി]]. തുടർന്ന്, തന്റെ വലതുകയ്യിലെ ശിവലിംഗം അവിടെ ഇറക്കിവച്ച് ഖരൻ വിശ്രമം ആരംഭിച്ചു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ് ശിവലിംഗം എടുക്കാൻ നോക്കിയപ്പോൾ അത് എടുക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നില്ല. താൻ താമസിയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലമാണതെന്ന് തത്സമയം ശിവഭഗവാന്റെ അശരീരിയും മുഴങ്ങി. തുടർന്ന്, ശിവലിംഗം അവിടെ തപസ്സിരുന്ന വ്യാഘ്രപാദൻ എന്ന മഹർഷിയെ ഏല്പിച്ച് ഖരൻ മുക്തിയടഞ്ഞു. തുടർന്ന് തന്റെ ഇടതുകയ്യിലെ ശിവലിംഗം ഖരൻ ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും വായ കൊണ്ട് കടിച്ചുപിടിച്ച ശിവലിംഗം [[കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഇന്നും മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് ദർശനം നടത്തുന്നത് പുണ്യകരമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു.
[[ചിത്രം:Ettumanoor temple front.JPG|thumb|left|260px|ഏറ്റുമാനൂർ അലങ്കാരഗോപുരം]]

പിൽക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രം കാടുപിടിച്ചുകിടക്കാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവവുമുണ്ടായത്രേ! അതിനുപിന്നിലും ഒരു കഥയുണ്ട്. ഒരിയ്ക്കൽ, [[വ്യാസൻ|വ്യാസമഹർഷിയുടെ]] ശിഷ്യനായ ലോമഹർഷൻ എന്ന മഹർഷി, ഏറ്റുമാനൂരപ്പനെ ദർശിയ്ക്കാനായി ഇവിടെ വരികയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കാനിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം, അബദ്ധത്തിൽ കാലുവഴുതിവീഴുകയും ഈ കാഴ്ച കാണാനിടയായ ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ കളിയാക്കുകയും ചെയ്തു. കുപിതനായ മഹർഷി, ഏറ്റുമാനൂർ ദേശം ആയിരം വർഷം കാടായിക്കിടക്കട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. അങ്ങനെ, നാട്ടുകാർ പലരും പലവിധ കാരണങ്ങളാൽ മരണമടയുകയും, അവശേഷിച്ചവർ നാടുവിടുകയും, അതോടെ ഏറ്റുമാനൂർ ദേശവും ക്ഷേത്രവും കാടുപിടിച്ചുകിടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ, സമീപഗ്രാമമായ [[കുറവിലങ്ങാട്|കുറവിലങ്ങാടിനടുത്തുള്ള]] [[അരുവിയ്ക്കൽ ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|അരുവിയ്ക്കൽ ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിലായിരുന്നു]] ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ശാപകാലാവധി കഴിഞ്ഞ അവസരത്തിൽ, പരമഭാഗവതനായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഇവിടെ വരാനിടയായി.  

== ചരിത്രം ==

ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് ഏകദേശം ആയിരത്തിലധികം വർഷം പഴക്കമുണ്ടെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, അത് തെളിയിയ്ക്കുന്ന രേഖകളൊന്നും ക്ഷേത്രത്തിലില്ല. ക്ഷേത്രം ആദ്യം [[വടക്കുംകൂർ]] രാജ്യത്തായിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരായ്മക്കാർ എട്ടു മനക്കാരായിരുന്നു. ഇതുവഴി '''എട്ടുമനയൂർ''' എന്ന പേര് സ്ഥലത്തിന് വന്നുവെന്നും അതാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ആയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. എട്ടു മനക്കാർക്കിടയിലെ ആഭ്യന്തരകലഹവും മറ്റുമായപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തകർന്നുപോയി. പിന്നീട് കൊല്ലവർഷം 929-ൽ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ ഏറ്റെടുത്തു. തിരുവിതാംകൂർ ദിവാനായിരുന്ന മൺറോ പ്രഭുവിന്റെ ആശയമായിരുന്നു ഇത്. ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലാണ്.

ക്ഷേത്രത്തിലെ അതിപ്രസിദ്ധമായ രണ്ട് പ്രത്യേകതകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ വിളക്കും [[ഏഴരപ്പൊന്നാന|ഏഴരപ്പൊന്നാനയും]]. ഇവയുടെ വരവും വളരെ രസകരമായ സാഹചര്യങ്ങളിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള വലിയ വിളക്ക് അഞ്ചുതിരികളോടുകൂടിയ ഒരു കെടാവിളക്കാണ്. നാല് പ്രധാന ദിക്കുകളിലേയ്ക്കും (കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്) വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുമാണ് അഞ്ചുതിരികളിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. 1540-ലാണ് ഈ ദീപം സ്ഥാപിച്ചത്. പിന്നീട് ഇതുവരെ ഇത് കെട്ടിട്ടില്ല. സ്ഥലത്തെ ഒരു മൂശാരിയാണ് ഈ വിളക്ക് തീർത്തത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ഷേത്ര അധികാരികൾ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ചിലർ മൂശാരിയോട് അത്രയും വലുപ്പമുള്ള വിളക്ക് തങ്ങൾ മുമ്പെവിടെയും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് പറയുകയും അത് എവിടെ സ്ഥാപിയ്ക്കണമെന്ന് ചോദിയ്ക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും മൂശാരിയ്ക്ക് ഉത്തരം കിട്ടിയില്ല. ആ സമയത്ത് പെട്ടെന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുനിന്നൊരാൾ തുള്ളിവന്ന് മൂശാരിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് വിളക്ക് വാങ്ങി ദീപം ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ കൊണ്ടുപോയി സ്ഥാപിച്ചു. ആ സമയത്ത് ഒരു വൻ ഇടിമിന്നലുണ്ടാകുകയും വിളക്ക് എണ്ണയില്ലാതെ കത്തുകയും ചെയ്തു. മൂശാരിയെയും വിഗ്രഹം തറച്ച വിദ്വാനെയും പിന്നീടാരും കണ്ടിട്ടില്ല. ആ വിദ്വാൻ സാക്ഷാൽ ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. മൂശാരി അങ്ങനെ ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നുവത്രേ!

ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വലിയ ആകർഷണമാണ് ഏഴരപ്പൊന്നാന. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഏഴ് വലിയ ആനകളും ഒരു ചെറിയ ആനയും അടങ്ങുന്ന ഒരു ശില്പരൂപമാണിത്. തേക്കിൻതടിയിൽ തീർത്ത് സ്വർണ്ണം പൂശിയ വിഗ്രഹങ്ങളാണ് ഇവ. ആനകൾക്കൊപ്പം ഒരു സ്വർണ്ണ പഴക്കുലയും ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു. കുംഭമാസത്തിൽ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് എട്ടാം നാളിൽ നടക്കുന്ന ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനത്തിൽ ഭഗവാന്റെ തിടമ്പിനൊപ്പം ഏഴരപ്പൊന്നാനകളും പ്രദർശനത്തിനുവയ്ക്കും. ആറാട്ടുദിവസം തീവെട്ടികളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ നാലുപേർ ചേർന്ന് ഇവയെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന പതിവുമുണ്ട്. 1972-ലിറങ്ങിയ [[അക്കരപ്പച്ച (ചലച്ചിത്രം)|''അക്കരപ്പച്ച'']] എന്ന ചിത്രത്തിൽ ''ഏഴരപ്പൊന്നാനപ്പുറത്തെഴുന്നള്ളും ഏറ്റുമാനൂരപ്പാ'' എന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു ശിവഭക്തിഗാനമുണ്ട്. വലിയ ആനകൾക്ക് രണ്ടടിയും ചെറിയ ആനയ്ക്ക് ഒരടിയുമാണ് ഉയരം. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിന്റെ സ്ഥാപകനായിരുന്ന [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|അനിഴം തിരുനാൾ വീരമാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] നേർന്ന വഴിപാടായിരുന്നു. എന്നാൽ, അത് നേരും മുമ്പ് അദ്ദേഹം നാടുനീങ്ങിപ്പോയതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവനും പിൻഗാമിയുമായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യാണ് ([[ധർമ്മരാജ]]) ഇത് നടയ്ക്കുവച്ചത്. വാസ്തവത്തിൽ ഏഴരപ്പൊന്നാന വൈക്കത്ത് നേരാൻ വച്ചിരുന്ന വഴിപാടായിരുന്നുവത്രേ![[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുനിന്ന്]] വൈക്കത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ ഏറ്റുമാനൂരെത്തിയപ്പോൾ അല്പനേരം വിശ്രമിയ്ക്കാനും മറ്റുമായി രാജാവും ഭടന്മാരും കൂടി ഏറ്റുമാനൂരമ്പലത്തിലെ പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിലെത്തി. ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെ ഇറക്കിവച്ച് അവർ വിശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ പോകാൻ നേരത്ത് ആനകളുടെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഉഗ്രസർപ്പങ്ങൾ ഫണം വിടർത്തിനിൽക്കുന്നു! ഭയാക്രാന്തരായ രാജാവും ഭടന്മാരും അടുത്തുള്ള ഒരു ജ്യോത്സ്യരെക്കൊണ്ട് പ്രശ്നം വപ്പിച്ചുനോക്കി. അപ്പോൾ, അവ ഏറ്റുമാനൂരിൽ തന്നെ സമർപ്പിയ്ക്കണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് തെളിഞ്ഞു. തുടർന്ന്, 1769 മെയ് മാസം 14-ആം തീയതി വെള്ളിയാഴ്ച ഒരു ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെ ഭഗവാന് നടയ്ക്കുവച്ചു. പിന്നീട് മറ്റൊരു ഏഴരപ്പൊന്നാനയുണ്ടാക്കി അത് വൈക്കത്ത് സമർപ്പിയ്ക്കാമെന്ന് ധർമ്മരാജ വിചാരിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹത്തിന് വൈക്കത്തപ്പന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായി. തനിയ്ക്ക് മറ്റൊരു ഏഴരപ്പൊന്നാന വേണ്ടെന്നും പകരം ആ കാശിന് സഹസ്രകലശം നടത്തിയാൽ മതിയെന്നുമായിരുന്നു വൈക്കത്തപ്പന്റെ അരുളപ്പാട്. പിറ്റേന്നുതന്നെ ധർമ്മരാജ വൈക്കത്തേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വൈക്കത്തെത്തിയ അദ്ദേഹം ഏഴരപ്പൊന്നാന നേരാൻ വച്ച തുക കൊണ്ട് വൈക്കത്തപ്പന് സഹസ്രകലശം നടത്തുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദമായ പ്രാതലുണ്ട് ആനന്ദദർശനം നടത്തി നാട്ടിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, ഏഴരപ്പൊന്നാന കൊടുത്തതിൽ വൈക്കത്തപ്പന് ഏറ്റുമാനൂരപ്പനുമായി പിണക്കമാണെന്ന് അടുത്തകാലം വരെ ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവന്നിരുന്നു. അതിന്റെ തെളിവായി ഏറ്റുമാനൂരുകാരാരും വൈക്കത്ത് അഷ്ടമിദർശനത്തിനോ വൈക്കത്തുകാർ തിരിച്ച് ഏറ്റുമാനൂരിൽ ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനത്തിനോ പോയിരുന്നില്ല. [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] ഈ കഥ വിശദമായി പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇന്ന് സ്ഥിതിയിൽ മാറ്റം വന്നുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

== ക്ഷേത്ര നിർമ്മിതി ==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

വൈക്കത്തേതുമായി നോക്കുമ്പോൾ താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയ മതിൽക്കകമാണ് ഏറ്റുമാനൂരിലേത്. ഏകദേശം അഞ്ചേക്കർ വിസ്തീർണ്ണം വരും. എം.സി. റോഡിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[നടരാജൻ|നടരാജമൂർത്തി]]യുടെ രൂപം കൊത്തിവച്ച ക്ഷേത്രകവാടം കാണാം. ആ കവാടത്തിനകത്തുതന്നെയാണ് വാഹനപാർക്കിംഗ് സൗകര്യവും ഉള്ളത്. ഇതും കഴിഞ്ഞ് അല്പദൂരം നടന്നാൽ  വലിയ [[അരയാൽ]]മരം കാണാം. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ അടിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] നടുക്ക് [[വിഷ്ണു]]വും മുകളിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നതായി വിശ്വസിക്കുന്നു. അതായത്, അരയാലിനെ ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമായി കണ്ടുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് നാലുഭാഗത്തും ഗോപുരങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ളതാണ് ഏറ്റവും വലുതു്. ഇതിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. '''കീഴ്തൃക്കോവിൽ ക്ഷേത്രം''' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ശിവന്റെ കോപം കുറയ്ക്കാനാണ് ഇവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കുടികൊള്ളുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണ് പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന് ഉപദേവതയായി ഗണപതിയും കുടികൊള്ളുന്നു.

പ്രധാനവഴിയിൽ നിന്ന് അല്പമിറങ്ങിയാണ് ഗോപുരത്തറ കാണപ്പെടുന്നത്. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരം ഓടുമേഞ്ഞതാണ്. ഇതിനടുത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസ്. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലെ പ്രധാന ദേവസ്വങ്ങളിലൊന്നാണ് ഏറ്റുമാനൂരിലുള്ളത്. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം കാണുന്നത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിലാണ്. ഏകദേശം മൂന്നാനകളെ നിർത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഇവിടെയുണ്ട്. ആനക്കൊട്ടിലിന് തൊട്ടപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം  നിലകൊള്ളുന്നു. മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന കൊടിമരം കാലപ്പഴക്കം കാരണം ജീർണ്ണിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 2010-ലാണ് നിലവിലെ കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്{{തെളിവ്}}. കൊടിമരച്ചുവട്ടിൽ [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കൊടിമരത്തിനപ്പുറത്ത് ബലിക്കൽപ്പുരയാണ്. ഇവിടെ ക്ഷേത്രത്തിലെ ബലിക്കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പത്തടിയിലധികം ഉയരമുണ്ട് ഈ ബലിക്കല്ലിന്. ഏണിചാരിനിന്നാണ് ഇവിടെ ബലിതൂകുന്നത്. ബലിക്കല്ലിനുമുന്നിലാണ് ഇവിടത്തെ ''വലിയ വിളക്ക്''.  ഈ വിളക്കിൽ തിരിയൊഴിയ്ക്കുന്നത് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടാണ്. 

ബലിക്കൽപ്പുരയിൽ നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടത്തിരുവശവും  മൂന്ന് ചുവർച്ചിത്രങ്ങളുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് [[അനന്തശയനം|അനന്തശയനഭാവത്തിലുള്ള]] മഹാവിഷ്ണുവും തെക്കുഭാഗത്ത് അഘോരമൂർത്തിയും നടരാജമൂർത്തിയുമാണ് ചുവർച്ചിത്രങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. എട്ടുകൈകളിൽ ത്രിശൂലം, മഴു, വാൾ, അമ്പ്, ഉടുക്ക്, കപാലം, പരിച, വില്ല് എന്നിവ ധരിച്ച് മൂന്നാം തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന് അഗ്നിജ്വാലകൾ വർഷിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭാവമാണ് അഘോരമൂർത്തിയുടെ ചിത്രത്തിന്. ഇത്തരത്തിലൊരു ചിത്രം ലോകത്ത് മറ്റൊരിടത്തുമില്ല. നടരാജമൂർത്തിയുടെ ചിത്രത്തിന് [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] നടരാജചിത്രവുമായി രൂപത്തിൽ നല്ല സാദൃശ്യമുണ്ട്. ഇരുപതുകൈകളോടുകൂടിയ ഭഗവാൻ അവയിൽ പതിനെട്ടിലും ആയുധങ്ങളേന്തി തന്റെ മറ്റ് രണ്ടുകൈകൾ നൃത്തമുദ്രയിൽ പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. നടരാജനൃത്തം കാണാൻ ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ കൈലാസത്തിലെത്തിയതും ചിത്രത്തിൽ തെളിഞ്ഞുകാണാം. 

ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറിയാണ് '''ആസ്ഥാനമണ്ഡപം'''. കുംഭമാസത്തിലെ എട്ടാം ഉത്സവദിവസം ഭഗവാനെ ഇവിടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇരുത്തുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഏഴരപ്പൊന്നാനകൾകക്കൊപ്പമുള്ള ആ ദർശനം അതിവിശേഷമായി പറയപ്പെടുന്നത്. ഉത്സവത്തിൽ ക്ഷേത്രമതിലകത്തിന് തൊട്ടുവടക്കുഭാഗത്ത് വില്ലിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. '''വില്ലുകുളം''' എന്ന് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. വില്ലുകുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ക്ഷേത്രദർശനത്തിനെത്തുന്നത്{{തെളിവ്}}. വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് നാഗദൈവങ്ങൾ കുടികൊള്ളുന്നു. നാഗരാജാവായി [[വാസുകി]]യും നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവുമാണ് നാഗത്തറയിലെ പ്രതിഷ്ഠകൾ. നാഗരാജക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുതന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനമണ്ഡപവും. ദാനങ്ങളിൽ മഹാദാനമായ അന്നദാനം ഇവിടെ നിത്യേന രാവിലെ പതിനൊന്നരയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇവിടെ നിന്ന് അല്പം മാറി കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിനടുത്ത് ഒരു സനാതനധർമ്മ പാഠശാലയുണ്ട്. ഹിന്ദുധർമ്മത്തിലേയ്ക്ക് യുവതലമുറയെ ആകർഷിയ്ക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടുകൂടി തുടങ്ങിയ ഈ പാഠശാല ധാരാളം ഭക്തരെ ആകർഷിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്താണ് ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയവും സ്റ്റേജുമുള്ളത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===

കേരളത്തിലെ മിക്ക മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിലേതും പോലെ ഭീമാകാരമായ വട്ടശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ഈ ശ്രീകോവിലിന് ഒറ്റനിലയേയുള്ളൂ{{തെളിവ്}}. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടം ഉണ്ട്. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നരയടിയോളം ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗം രണ്ടരയടി ഉയരം വരുന്ന പീഠത്തിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. അലങ്കാരസമയത്ത് ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട കൂവളമാല, തുമ്പപ്പൂമാല, രുദ്രാക്ഷമാല എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുക്കാൽ ഭാഗവും മറഞ്ഞിരിയ്ക്കും. വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ, ശിവലിംഗമായി ശ്രീലകത്ത് വാഴുന്നു. 

ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും മനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളുമുണ്ട്. [[വാമനൻ|വാമനമൂർത്തി]], [[അഷ്ടാവക്രൻ|അഷ്ടാവക്രമഹർഷി]], ലക്ഷ്മിഭൂമിസമേതനായ മഹാവിഷ്ണു, പത്നീസമേതനായ ഗണപതി, ശ്രീരാമപട്ടാഭിഷേകം, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ രാസലീല, [[സൂര്യൻ|സൂര്യഭഗവാൻ]] തുടങ്ങിയ ഇവയിൽ കാണാം. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിൽ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയും ഗണപതിയും കുടികൊള്ളുന്നു. ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹം കാണണമെങ്കിൽ അല്പം ചരിച്ചുനോക്കേണ്ടതുണ്ട്. കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു അടഞ്ഞ വാതിൽ കാണാം. അവിടെ [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതായി]] വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആ നട തുറക്കാറില്ല. പകരം വിളക്കുവയ്പ് മാത്രമേയുള്ളൂ. ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് കാണപ്പെടുന്നു. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു. ശിവക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ പൂർണ്ണപ്രദക്ഷിണം പാടില്ല. 

വട്ടശ്രീകോവിലുള്ള മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതും പോലെ ഏറ്റുമാനൂരിലും പ്രതിഷ്ഠ തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് വളരെ പൊങ്ങിയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, പ്രതിഷ്ഠ കാണണമെങ്കിൽ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ തന്നെ നിൽക്കണം.

=== നമസ്കാര മണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. 16 കാലുകളാണ് ഈ മണ്ഡപത്തിന്. ചെമ്പുമേഞ്ഞ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിന് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടമുണ്ട്. [[രാമായണം]], [[ഭാഗവതം]] തുടങ്ങിയ കഥകളിൽ നിന്നുള്ള പല കഥകളും ഇവിടെ ശില്പങ്ങളായി ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറും വടക്കുകിഴക്കും മൂലകളിലെ തൂണുകളിൽ യഥാക്രമം [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാദേവിയും]] [[യക്ഷി]]യമ്മയും കുടികൊള്ളുന്നു. മണ്ഡപത്തിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്ത് രണ്ട് നന്ദിവിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് ഓടുകൊണ്ടും മറ്റേത് ശിലകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഇവയിൽ ഓടുകൊണ്ടുള്ള വിഗ്രഹം ഒരു [[ചെമ്പകശ്ശേരി]] രാജാവ് തന്റെ വയറുവേദന സുഖപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് നടയ്ക്കുവച്ചതാണ്. ഉത്സവക്കാലത്തും മറ്റും വേദലക്ഷാർച്ചനയും കലശപൂജയും നടക്കുന്നതും ഈ മണ്ഡപത്തിലാണ്. 

=== നാലമ്പലവും, വിളക്കുമാടവും ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. ചെമ്പുമേഞ്ഞാണ് നാലമ്പലവും നിലകൊള്ളുന്നത്. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് ശ്രീകോവിലിന് ചുറ്റുമായി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിട്ടുണ്ട്. അഷ്ടദിക്പാലകർ (പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]], കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]]), സപ്തമാതൃക്കൾ ([[ബ്രാഹ്മി]]/[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[കൗമാരി]], [[ചാമുണ്ഡി]]), [[വീരഭദ്രൻ]], ഗണപതി, ശാസ്താവ്, [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], ബ്രഹ്മാവ്, [[അനന്തൻ]], ദുർഗ്ഗാദേവി, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ [[ചണ്ഡികേശ്വരൻ]]) എന്നിവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലി തൂകുന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി ശാസ്താവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ കാണാം. ശബരിമലയ്ക്ക് പോകുന്നവർ ഇതിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതും. ശാസ്താക്ഷേത്രത്തിന് തൊട്ടപ്പുറത്ത് ക്ഷേത്രക്കിണർ പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]]യാണ്.

ശ്രീകോവിലിന്റെ പുറംചുവരുകൾ വിളക്കുമാടം കൊണ്ട് അലംകൃതമായിരിയ്ക്കുന്നു. ദിവസവും സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനാസമയത്ത് ഇവിടം ദീപങ്ങൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞുനിൽക്കും{{തെളിവ്}}. വിളക്കുമാടം പിച്ചള പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശി മനോഹരമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആയിരത്തിലധികം വിളക്കുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്.

== പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ==

===തിരുവേറ്റുമാനൂരപ്പൻ ([[ശിവൻ]])===
ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. അഘോരമൂർത്തി സങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. 'അഘോരൻ' എന്ന വാക്കിന് ഒട്ടും ഘോരനല്ലാത്തവനെന്നും ഏറ്റവും ഘോരനായവനെന്നും അർത്ഥം പറഞ്ഞുവരുന്നു. ദുഷ്ടർക്ക് ഏറ്റവും ഘോരനായും, ശിഷ്ടർക്ക് ഏറ്റവും സൗമ്യനുമായി കാണപ്പെടുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. എന്നാലും, പൊതുവേ ഉഗ്രമൂർത്തീസങ്കല്പമാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക്. മൂന്നരയടിയോളം ഉയരമുള്ള ശിവലിംഗത്തിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ കുടികൊള്ളുന്നത്. ഭഗവാൻ ഇവിടെ ദിവസവും മൂന്നുഭാവങ്ങളിൽ ദർശനം നൽകുന്നതായാണ് വിശ്വാസം. രാവിലെ ശിവശക്തി ഐക്യരൂപമായ [[അർദ്ധനാരീശ്വരൻ|അർദ്ധനാരീശ്വരനായും]], ഉച്ചയ്ക്ക് [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] പരീക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് പാശുപതാസ്ത്രം നൽകിയ [[കിരാതമൂർത്തി]]യായും, വൈകീട്ട് പ്രപഞ്ചത്തെ മുച്ചൂടും ഇല്ലാതാക്കുന്ന സംഹാരരുദ്രനായും. രാവിലെ, അപസ്മാരയക്ഷനെ ചവുട്ടിമെതിയ്ക്കുന്ന നടരാജനും, ഉച്ചയ്ക്ക് [[നരസിംഹം|നരസിംഹമൂർത്തി]]യുടെ കോപമടക്കിയ ശരഭനും, വൈകീട്ട് അർദ്ധനാരീശ്വരനുമാണെന്നൊരു പാഠഭേദം കൂടിയുണ്ട്. വലിയ വിളക്കിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നതാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാട്. ധാര, ശംഖാഭിഷേകം, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല എന്നിവയും പ്രധാനമാണ്.

== ഉപദേവതകൾ ==

=== ഗണപതി ===

ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാന ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിലെ ത്വരത്തിൽ തെക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹു വിഗ്രഹം മഹാഗണപതിയുടെ രൂപത്തിലാണ്. വിഘ്നേശ്വര പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യവും ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഒറ്റയപ്പം, മോദകം, കറുകമാല, നാളികേരമുടയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് ഗണപതിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ദക്ഷിണാമൂർത്തി ===
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിഗുരുവായി പറയപ്പെടുന്ന ദക്ഷിണാമൂർത്തി ശിവൻ തന്നെയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതിയ്ക്ക് [[സരസ്വതി]]യ്ക്കും ഗണപതിയ്ക്കുമൊപ്പം ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെയും പൂജിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഏറ്റുമാനൂരിലെ ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കേ നടയിലെ ത്വരത്തിൽ തെക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിയ്ക്കൊപ്പമാണ് ദക്ഷിണാമൂർത്തിയ്ക്കും പ്രതിഷ്ഠ.  മഹാഭാരതം വിവർത്തനം എഴുതുന്ന സമയത്ത് മഹാകവി [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ]] ഇവിടെ വന്ന് ദർശനം നടത്തിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ശിവസാന്നിദ്ധ്യമായതുകൊണ്ട് ശിവപ്രീതികരമായ എല്ലാ വഴിപാടുകളും ദക്ഷിണാമൂർത്തിയ്ക്കും നടത്താറുണ്ട്.

=== ശാസ്താവ് (അയ്യപ്പൻ) ===

നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. രണ്ടടിയോളം ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ്. ഒരു കയ്യിൽ അമ്പും മറുകയ്യിൽ വില്ലും ധരിച്ച കിരാത ശാസ്താവാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. അപ്പം, അട, പായസം, നെയ്യഭിഷേകം തുടങ്ങിയവയും പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതും ഈ ശാസ്താവിന്റെ നടയിലാണ്. ശനിയാഴ്ച പ്രധാന ദിവസം.

=== ദുർഗ്ഗ ===

നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറേത്തൂണിലാണ് ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. അഷ്ടബാഹുക്കളോടുകൂടിയ ഉഗ്രരൂപിണിയാണ് ഭഗവതി. ഐശ്വര്യദായിനി. [[മഹിഷാസുരൻ|മഹിഷാസുരനെ]] വധിച്ച ശേഷമുള്ള ഭാവമാണ് ഇതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ആദിപരാശക്തി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹസരസ്വതി തുടങ്ങിയ സങ്കൽപ്പങ്ങളും ഉണ്ട്. മഞ്ഞൾ-കുങ്കുമാർച്ചന, നെയ്പായസം തുടങ്ങിയവയാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക തുടങ്ങിയവ പ്രധാനം.

=== യക്ഷിയമ്മ ===

ക്ഷേത്രനമസ്കാരമണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേത്തൂണിലാണ് യക്ഷിയമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. വാൽക്കണ്ണാടി നോക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപമാണ് യക്ഷിയമ്മയ്ക്ക്. ദിവസവും വിളക്കുവയ്പും ഇളനീരും വറപൊടിയുമല്ലാതെ മറ്റ് വഴിപാടുകളൊന്നുമില്ല.

=== നാഗദൈവങ്ങൾ ===

നാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. നാഗരാജാവായി ശൈവ സർപ്പവും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ [[വാസുകി]]യും നാഗയക്ഷിയും നാഗകന്യകയും നാഗചാമുണ്ഡിയും ചിത്രകൂടവും മറ്റ് സർപ്പങ്ങളുമടങ്ങിയതാണ് ഈ തറ. നൂറും പാലും, പുറ്റും മുട്ടയും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== നിത്യപൂജകൾ ==
[[ചിത്രം:Ettumanoor temple.jpg|thumb|260px|ക്ഷേത്ര മതിലകം]]
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നു ശീവേലികളുമുള്ള ഒരു മഹാക്ഷേത്രമാണ് ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടിയോടെയും ശംഖനാദത്തോടെയും പള്ളിയുണർത്തൽ. തുടർന്ന് നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കും. തുടർന്ന് അരമണിക്കൂർ നിർമ്മാല്യദർശനം. പിന്നീട് ശിവലിംഗത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അഭിഷേകം കഴിഞ്ഞാൽ നിവേദ്യം, പിന്നീട് ഉഷഃപൂജ. ഉഷഃപൂജയ്ക്ക് 'മാധവിപ്പള്ളിപ്പൂജ' എന്നു പേരുണ്ട്. ഇതിനുപിന്നിലുള്ള ഒരു ഐതിഹ്യം ഇതാണ്: [[കോഴിക്കോട്]] [[സാമൂതിരി]]യ്ക്ക് മാധവി എന്നുപേരുള്ള ഒരു അനന്തരവളുണ്ടായിരുന്നു. യൗവനാരംഭത്തിൽ അവൾക്ക് ഒരു ഗന്ധർവന്റെ ആവേശമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വിദഗ്ദ്ധചികിത്സകൾ നടത്തിയിട്ടും കാര്യമുണ്ടായില്ല. തുടർന്ന് ഒരു ജ്യോത്സ്യന്റെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് ഏറ്റുമാനൂരിൽ ഭജനമിരുത്തുകയും രോഗം മാറുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് സാമൂതിരി ഉഷഃപൂജയ്ക്ക് അനന്തരവളുടെ പേരുനൽകി, അത് തന്റെ വകയാക്കി മാറ്റി. 

ഉഷഃപൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ എതിരേറ്റുപൂജ അഥവാ എതൃത്തപൂജ തുടങ്ങും. സൂര്യോദയസമയത്താണ് ഈ പൂജ നടക്കുന്നത്. പിന്നീട് തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നതിനായി ഭഗവാൻ ഇറങ്ങുന്നു. ഇതാണ് കാലത്തെ ശീവേലി. മേൽശാന്തി ശ്രീകോവിലിൽനിന്നിറങ്ങി ബലിക്കല്ലുകളിൽ ബലി തൂകുന്നു. തുടർന്ന് തിടമ്പ് കയ്യിലെടുത്ത് കീഴ്ശാന്തി ആനപ്പുറത്ത് കയറുന്നു. ശീവേലിയ്ക്ക് എല്ലാ ക്ഷേത്രവാദ്യങ്ങളും അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നു. ശീവേലിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ പിന്നാലെ ഭക്തരും പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. അവസാനപ്രദക്ഷിണം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണമായിരിയ്ക്കും.

നിഴലിന് പന്ത്രണ്ടടി നീളം വരുന്ന സമയത്ത്, അതായത് രാവിലെ എട്ടുമണിയ്ക്ക്, പന്തീരടിപൂജ തുടങ്ങും. പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ധാര തുടങ്ങും. പിന്നീട് നവകാഭിഷേകം. ഉച്ചപ്പൂജയും ശീവേലിയും കഴിഞ്ഞ് ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മണിയോടെ നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. സന്ധ്യയ്ക്ക് സൂര്യാസ്തമയസമയത്ത് ദീപാരാധന നടക്കുന്നു. പിന്നീട് അത്താഴപ്പൂജയും ശീവേലിയും. അവകഴിഞ്ഞാൽ തൃപ്പുക തുടങ്ങുന്നു. പേരു സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ശ്രീകോവിലിൽ അഷ്ടഗന്ധം പുകയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. തൃപ്പുക കഴിഞ്ഞ് രാത്രി എട്ടുമണിയോടെ വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നു.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാവിധികളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, ശിവരാത്രി, തിരുവാതിര, പ്രദോഷവ്രതം) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[ഗ്രഹണം]] നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിലും പൂജാസമയങ്ങളിൽ മാറ്റമുണ്ടാകും. കൊടിയേറ്റുത്സവസമയത്ത് നിരവധി താന്ത്രികക്രിയകളുള്ളതിനാൽ അർദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞേ നടയടയ്ക്കാറുള്ളൂ. അതിവിശേഷമായ ഏഴരപ്പൊന്നാന ദർശനം നടക്കുന്ന എട്ടാം ദിവസമാകട്ടെ, നടയടപ്പുമില്ല. ശിവരാത്രിനാളിലും രാത്രി നടയടയ്ക്കാറില്ല. പകരം രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും വിശേഷാൽ പൂജകളും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവൂണ്ടാകും. പ്രദോഷദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അഭിഷേകവും രാത്രി ഋഷഭവാഹനത്തിലേറി എഴുന്നള്ളത്തും പതിവാണ്. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം 18 പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. അന്ന് വിളക്ക് കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കാൻ അർദ്ധരാത്രിയാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പേ അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജയ്ക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടച്ചിരിയ്ക്കുന്ന സമയത്തെല്ലാം അകത്ത് ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടലും പുറത്ത് നാദസ്വരവായനയുമുണ്ടാകും.

ശബരിമലയിൽ തന്ത്രാവകാശമുള്ള [[ചെങ്ങന്നൂർ]] താഴമൺ മഠത്തിനാണ് ഇവിടെയും തന്ത്രാവകാശം കിട്ടിയിരിയ്ക്കുന്നത്. താഴമൺ മഠത്തിന് തന്ത്രാധികാരമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ അതിവിശേഷപ്പെട്ട സ്ഥാനം ഏറ്റുമാനൂരിനുണ്ട്. [[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[നീലേശ്വരം]] സ്വദേശികളായ പത്തിലത്തിൽ പോറ്റിമാരാണ് മേൽശാന്തിമാരാകുക{{തെളിവ്}}.

== ആട്ടവിശേഷങ്ങൾ ==
=== തിരുവുത്സവം ===

[[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[തിരുവാതിര]] ആറാട്ടായി പത്തുദിവസമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവം നടക്കുന്നത്. ആറാട്ടിന് പത്തുദിവസം മുമ്പ് (സാധാരണയായി [[ചതയം]] നാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നു. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വിശേഷാൽ ശീവേലിയും രണ്ടാം ദിവസം മുതൽ ഉത്സവബലിയും നടന്നുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്റ്റേജിൽ ദിവസവും ചില കലാപരിപാടികളുണ്ടാകും. [[കഥകളി]], [[ഭരതനാട്യം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[കുച്ചിപ്പുഡി]], [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[നാടകം]], [[കഥാപ്രസംഗം]] തുടങ്ങിയവയാണ് അവയിൽ പ്രധാനം{{തെളിവ്}}. കൊടിയേറ്റദിവസമൊഴികെയുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം വേലകളിയും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുണ്ടാകും.

എട്ടാം ദിവസമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചടങ്ങായ ആസ്ഥാനമണ്ഡപദർശനം. അന്ന് അർദ്ധരാത്രി ഭഗവാന്റെ തിടമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ആസ്ഥാനമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പീഠത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തും. തുടർന്ന് ഇതിന് നേരെ മുന്നിൽ ഒരു വലിയ പാത്രം കൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കും. ആസ്ഥാനമണ്ഡപത്തിൽ ദർശനത്തിനുവരുന്ന ഭക്തർ അപ്പോൾ തങ്ങളെക്കൊണ്ടാകുന്ന ഒരു അളവ് പണം ഏറ്റുമാനൂരപ്പന് കാണിയ്ക്കയായിടും. ഇതിന് 'വലിയ കാണിയ്ക്ക' എന്നാണ് പേര്{{തെളിവ്}}. ആദ്യം ചെങ്ങന്നൂർ പൊന്നുരൂട്ട് മഠത്തിലെ പണ്ടാരപ്രതിനിധിയാണ് കാണിയ്ക്കയിടുക. തുടർന്ന് ദേവസ്വം, ഉപദേശകസമിതി അംഗങ്ങളും ഭക്തരും കാണിയ്ക്കയിടും. ഇതേ സമയത്ത്, നാലുപേർ ചേർന്ന് ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെയും തോളിലേറ്റിക്കൊണ്ടുവന്ന് മണ്ഡപത്തിൽ വയ്ക്കും.

ഒമ്പതാം ദിവസമാണ് പള്ളിവേട്ട. രാത്രി വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനിടയിൽ മൂന്നാനകളുടെ അകമ്പടിയോടെ ഭഗവാൻ പടിഞ്ഞാറേ നടയിലൂടെ പുറത്തുകടന്ന് അടുത്തുള്ള കാട്ടിലേയ്ക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ഒരു മരത്തിൽ പ്രത്യേകം തീർത്ത സ്ഥലത്ത് ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കുറുപ്പ് അമ്പെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. പള്ളിവേട്ട കഴിഞ്ഞ് ക്ഷീണിതനായ ഭഗവാൻ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വളരെ വൈകി ഉണരുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ഏറ്റുമാനൂരിൽ നിന്ന് രണ്ട് കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[മീനച്ചിലാർ|മീനച്ചിലാറ്റിലെ]] പേരൂർ പൂവത്തുംകടവിലാണ് ആറാട്ട്. ഇതിന് തൊട്ടടുത്ത് 'പേരൂർക്കാവ്' എന്നൊരു ഭഗവതിക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[ഭദ്രകാളി]]യാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പേരൂർക്കാവിലമ്മ ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ മകളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും ആറാനകളുടെ അകമ്പടിയോടെയുമുള്ള ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പേരൂർക്കാവിലെത്തുമ്പോൾ ഭഗവതി അച്ഛനെ വരവേൽക്കാൻ നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന്, അടുത്ത തവണ കൊണ്ടുവരാമെന്ന് വാക്കുകൊടുത്ത് ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ ആറാട്ടിന് പോകുന്നു. ഒടുവിൽ, ആറാട്ട് കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് വാദ്യമേളങ്ങളില്ലാതെ തിരിച്ചുപോകുന്നു. ഇതേ സമയത്ത്, അക്കരെ തിരുവഞ്ചൂരിൽ പാറാമ്പുഴ പെരിങ്ങള്ളൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും ആറാട്ടുണ്ടാകും. രണ്ടും ഒരേ സമയം നടക്കുന്നത് ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.

ആറാട്ട് കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുമ്പോൾ പേരൂർ ചാലയ്ക്കൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിൽ ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ട്. ഈ സമയത്ത് ഭഗവാൻ ശൈവ-വൈഷ്ണവചൈതന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ [[ശങ്കരനാരായണൻ|ശങ്കരനാരായണനായി]] സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. പൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ഭക്തർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ആറാട്ടുസദ്യയുമുണ്ട്. ചാലയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റുമാനൂരപ്പന് കാണിയ്ക്കയിടുന്നതും പതിവാണ്. ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പുസമയത്തും നാലുപേർ ഏഴരപ്പൊന്നാനകളെയും ചുമന്നുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കാണാം. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി ഭഗവാനെ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും ഏഴുതവണ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കുന്നു. പ്രദക്ഷിണത്തിനുശേഷം കൊടിയിറങ്ങുന്നതോടെ പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
{{പ്രധാന ലേഖനം|ശിവരാത്രി}}
കുംഭമാസത്തിൽ കറുത്ത ചതുർദ്ദശിദിവസമാണ് ശിവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കാളകൂടം കുടിച്ച് അപകടാവസ്ഥയിലായ ശിവനുവേണ്ടി ദേവകൾ ഉണർന്നിരുന്ന ദിവസമായും 'ആരാടാ വലിയവൻ?' എന്നുചോദിച്ച് വഴക്കിടുന്ന ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും മുമ്പിൽ ശിവൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ദിവസമായും ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു{{തെളിവ്}}. ശിവരാത്രി ദിവസം ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രനട ഒരുമണിക്കൂർ നേരത്തെ തുറന്ന് നിർമ്മാല്യം നടത്തും. അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ മുടങ്ങാതെ അഭിഷേകം നടത്തും. ശിവരാത്രിയോടനുബന്ധിച്ച് ത്രിവേദ ലക്ഷാർച്ചനയും വിശേഷാൽ കലാ പരിപാടുകളും വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ ദിവസത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ് സന്ധ്യയ്ക്കുള്ള ശയനപ്രദക്ഷിണമാണ്. നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഈറനോടെ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലെത്തി നിലത്തുകിടന്ന് ഉരുളാൻ തുടങ്ങുന്നു. ശിവരാത്രിനാളിൽ പതിനെട്ട് പൂജകളുണ്ട്. അന്ന് രാത്രി ക്ഷേത്രനടയടയ്ക്കില്ല. പകരം, രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതോടനുബന്ധിച്ച് കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇതുതൊഴാൻ രാത്രിയിൽ ഭക്തർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ താമസിയ്ക്കാറുമുണ്ട്.
===തിരുവാതിര===
ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര ഭഗവാന് അതിവിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ അഖണ്ഡ ഭസ്മാഭിഷേകമാണ് പ്രധാന ചടങ്ങ്.

=== പ്രദോഷ വ്രതം ===
എല്ലാ മാസത്തിലും വരുന്ന [[പ്രദോഷവ്രതം]] ഏറ്റുമാനൂരിൽ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. അന്നേദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി വിശേഷാൽ അഭിഷേകം നടത്താറുണ്ട്. അന്നത്തെ അത്താഴശീവേലിയ്ക്ക് ഋഷഭവാഹനത്തിലേറിയാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത്. നിരവധി ഭക്തർ ഇതുതൊഴാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്താറുണ്ട്.

[[ശനിയാഴ്ച|ശനി]], [[തിങ്കളാഴ്ച|തിങ്കൾ]] ദിവസങ്ങളിലുള്ള പ്രദോഷം കൂടുതൽ വിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്സവത്തിനിടയിൽ പ്രദോഷവ്രതം വരുന്നതുമൂലമുണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഒഴിവാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ കൊടിയേറ്റുത്സവം ക്രമീകരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്.

പ്രദോഷവ്രതം സർവ്വ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്ന ഒന്നാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം‌. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്ക് ശിവൻ പാർവതീസമക്ഷം ആനന്ദ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. തദവസരത്തിൽ നൃത്തത്തിന്‌ മോടികൂട്ടാൻ [[സരസ്വതി|സരസ്വതിദേവി]] വീണ വായിക്കുന്നു. ബ്രഹ്‌മാവ്‌ താളം പിടിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ പുല്ലാങ്കുഴൽ വായിക്കുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിദേവി]] ഗാനാലാപം നടത്തുന്നു. ശിവഭൂതഗണങ്ങളും നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ദേവന്മാർ ഭഗവൽ സ്‌തോത്രങ്ങൾ പാടുന്നു. യക്ഷ കിന്നരന്മാർ ഭഗവാനെ സ്‌തുതിക്കുന്നു. സകലദേവന്മാരും സന്നിഹിതരാവുന്ന, പ്രദോഷവ്രതം നോറ്റാൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു പ്രസാദിക്കുമെന്ന മാഹാത്മ്യം കൂടി ഈ വ്രതത്തിനുണ്ട്‌. പ്രദോഷവ്രത സമയത്ത് ഗുരുനിന്ദയും വെറ്റിലമുറുക്കും നിഷിദ്ധമാണ്‌. രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ച്‌ പഞ്ചാക്ഷരം ജപിച്ചും ശിവമഹാത്മ്യം പാരായണം ചെയ്‌തും 12 മാസം വ്രതം ആചരിച്ചാൽ ശാന്തിയും സമാധാനവും കളിയാടും എന്നാണ് ശൈവ വിശ്വാസം.

== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച തുടങ്ങിയവ ശിവ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനമാണ്.  പൊതുവേ ഞായറാഴ്ച ആണ് മഹാദേവന് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ദിവസം. ആദിത്യന്റെ ദിവസമായ ഞായറാഴ്ച ശിവാരാധന നടത്തുന്നത് ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകും എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിത്യന്റെ അധിദൈവം ശിവനാണ്. സൂര്യശംഭു എന്നറിയപ്പെടുന്നു. തിങ്കളാഴ്ചയും പ്രധാനമാണ്. പാർവതി സമേതനായ ശിവനാണ് അന്ന് പ്രാധാന്യം. മനഃശാന്തിക്കും, ഇഷ്ട വിവാഹ ജീവിതത്തിനും അന്ന് തിങ്കളാഴ്ച വ്രതം ഉത്തമം എന്ന് വിശ്വാസം. 

== ദർശന സമയം ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;അതിരാവിലെ 4 am മണിമുതൽ ഉച്ചക്ക് 11.45 വരെ. 12 pm നട അടയ്ക്കുന്നു.   

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;വൈകുന്നേരം 5 am മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.  

== വഴിപാടുകൾ ==
ഉദയാസ്തമയ പൂജ, പ്രദോഷ പൂജ, ഉമാമഹേശ്വരപൂജ, സ്വയംവര പുഷ്‌പാഞ്‌ജലി, മൃത്യുഞ്ജയ ഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന, ആയുർസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, രുദ്രസൂക്ത പുഷ്പാഞ്ജലി, കൂവളഹാര സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

== എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;എംസി റോഡ് ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുകൂടെ കടന്ന് പോകുന്നു. കോട്ടയത്ത്‌ നിന്നും ഏറ്റുമാനൂർ ഭാഗത്തേക്ക്‌ ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. എംസി റോഡ് വഴിയുള്ള  ദീർഘദൂര ബസുകളും ഇതുവഴി പോകുന്നു. കോട്ടയം തൃശൂർ റൂട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ബസുകൾ ഏറ്റുമാനൂരിൽ നിർത്തുന്നു.    

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;കോട്ടയത്ത്‌ നിന്നും 12 കിലോമീറ്റർ ദൂരം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;എറണാകുളത്ത് നിന്നും ഏകദേശം 52 കിലോമീറ്റർ അകലെ.  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 44 കിലോമീറ്റർ അകലെ.   

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - ഏറ്റുമാനൂർ. വേണാട്, പരശുറാം, ഗുരുവായൂർ-മധുര അടക്കമുള്ള ധാരാളം എക്സ്പ്രസ്സ്‌ ട്രെയിനുകൾ, മെമു തുടങ്ങിയവ ഇവിടെ നിർത്തുന്നു.  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം.   

== ഇതും കാണുക ==
* [[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം]]
* [[ഏറ്റുമാനൂർ]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{reflist}}
{{commonscat|Ettumanoor Temple}}
{{ഫലകം:Famous Hindu temples in Kerala}}

[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[Category:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dadwqlj9o5xr33bfr0uqx06cixhf9jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹോമിയോപ്പതി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26773</id>
    <revision>
      <id>4665660</id>
      <parentid>4645392</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55064" sha1="chropq57sko9btuglgehspv38w62ex4" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Homeopathy}}
{{Infobox alternative medicine
| name = ഹോമിയോപ്പതി
| synonyms = Homoeopathy
| pronounce = {{IPAc-en|audio=En-uk-homeopathy.ogg|ˌ|h|oʊ|m|i|ˈ|ɒ|p|ə|θ|i}}
| image = Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde III 19.jpg
| image_size = 250
| alt = സാമുവൽ ഹാനിമാൻ
| caption = [[സാമുവൽ ഹാനിമാൻ]], ഹോമിയോപ്പതിയുടെ ഉപജ്ഞാതാവ്
| claims = എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും കാരണം'ജീവശക്തി'യുടെ അസന്തുലിതാവസ്ഥയാണ്.
നേർപ്പിക്കും തോറും വീര്യം കൂടും.
| topics = [[ബദൽചികിത്സ]]
| origyear = 1796
| origprop = [[സാമുവൽ ഹാനിമാൻ]]
| laterprop = [[James Tyler Kent]], [[Royal S. Copeland]], [[George Vithoulkas]]
| seealso = [[ഹ്യൂമറിസം]], [[heroic medicine]]
| MeshID = D006705
}}
{{Alternative medical systems}}
ഒരു [[ബദൽചികിത്സ|ബദൽ ചികിത്സ]] സമ്പ്രദായമാണ്‌ '''ഹോമിയോപ്പതി''' ({{IPAc-en|audio=En-uk-homeopathy.ogg|ˌ|h|oʊ|m|i|ˈ|ɒ|p|ə|θ|i}}).  [[ഗ്രീക്ക്‌]] ഭാഷയിലെ ''Homoios'' (&lt;i&gt;ഒരുപോലെയുള്ള&lt;/i&gt;), ''Pathos'' (&lt;i&gt;അസുഖം&lt;/i&gt;) എന്നീ വാക്കുകൾ ചേർന്നാണ് ഹോമിയോപ്പതി എന്ന പദമുണ്ടായിരിക്കുന്നത്‌.&lt;ref name=&quot;Tuomela&quot;&gt;{{cite book |author=Tuomela, R|authorlink=Raimo Tuomela |veditors=Pitt JC, Marcello P |doi=10.1007/978-94-009-3779-6_4 |series=Boston Studies in the Philosophy of Science |volume=98 |year=1987 |pages=83–101 |publisher=Springer |chapter=Chapter 4: Science, Protoscience, and Pseudoscience |title=Rational Changes in Science: Essays on Scientific Reasoning |isbn=978-94-010-8181-8|issn = 0068-0346}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smith2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Smith K |title=Homeopathy is Unscientific and Unethical |journal=Bioethics |volume=26 |issue=9 |doi=10.1111/j.1467-8519.2011.01956.x|url=https://zenodo.org/record/1035885 |pages=508–512 |year=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baran2014&quot;&gt;{{cite book |vauthors=Baran GR, Kiana MF, Samuel SP |work=Healthcare and Biomedical Technology in the 21st Century |publisher=Springer |year=2014 |pages=19–57 |title=Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ? |doi=10.1007/978-1-4614-8541-4_2 |isbn=978-1-4614-8540-7 |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4614-8541-4_2/fulltext.html |quote=within the traditional medical community it is considered to be quackery}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ladyman&quot;&gt;{{cite book |author=Ladyman J |veditors=Pigliucci M, Boudry M |year=2013 |pages=48–49 |publisher=University of Chicago Press |chapter=Chapter 3: Towards a Demarcation of Science from Pseudoscience |title=Philosophy of Pseudoscience: Reconsidering the Demarcation Problem |quote=Yet homeopathy is a paradigmatic example of pseudoscience. It is neither simply bad science nor science fraud, but rather profoundly departs from scientific method and theories while being described as scientific by some of its adherents (often sincerely). |isbn=978-0-226-05196-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=|title=Chapter 4: Science, Protoscience, and Pseudoscience&quot;.|last=|first=|date=1987|journal=|accessdate=|doi=https://doi.org/10.1007%2F978-94-009-3779-6_4|pmid=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|url=|title=Smith K (2012). &quot;Homeopathy is Unscientific and Unethical&quot;. Bioethics|last=|first=|date=2012|journal=|accessdate=|doi=https://doi.org/10.1111%2Fj.1467-8519.2011.01956.x|pmid=}}&lt;/ref&gt; [[ജർമനി|ജർമ്മൻ]] ഭിഷഗ്വരനായ [[സാമുവൽ ഹാനിമാൻ]] പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം ഈ ചികിത്സ രീതി വിഭാവനം ചെയ്തത്.  “''ഓർഗനോൺ''’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് ഹാനിമാന്റെ ആശയങ്ങളും ചികിത്സാ പദ്ധതിയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.

ഹോമിയോപതി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://luca.co.in/homeopathy/|title|access-date=2024-05-29|last=|first=ഡോ. കെ.പി. അരവിന്ദൻ|date=2020-08-04| ഹോമിയോപതി|publisher=ലൂക്കാ|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt; ഇത് [[ശാസ്ത്രീയ സമീപനം| ഏതുതരം രോഗത്തിനായാലും ഹോമിയോപതി മരുന്നുകൾ ചികിത്സിക്കുന്നതിന് ഫലപ്രദമല്ല.&lt;ref&gt;https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4614-8541-4_2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zenodo.org/record/1035885#.XxoOUBLhXIU&lt;/ref&gt; ഹോമിയോപ്പതി ഇന്ത്യയിൽ ഒരു അംഗീകൃത ചികിത്സാരീതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/regulatory-system_mtl|title=Homeopathy in India - Regulatory System|last=|first=|date=|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923130425/http://www.nhp.gov.in/regulatory-system_mtl|archive-date=2016-09-23|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/UploadFiles/microsite/635960641909289061_1.pdf|title=Homoeopathy Central Council Act, 1973|last=|first=|date=1973|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220105314/https://www.nhp.gov.in/UploadFiles/microsite/635960641909289061_1.pdf|archive-date=2019-12-20|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പല വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും ഹോമിയോപ്പതി ചികിത്സക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhmrc.gov.au/about-us/resources/homeopathy#block-views-block-file-attachments-content-block-1|title=scientific evidence for the effectiveness of homeopathy in treating a variety of clinical conditions|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2020-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221154310/https://www.nhmrc.gov.au/about-us/resources/homeopathy#block-views-block-file-attachments-content-block-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-academy-of-sciences-homeopathy-treaments-pseudoscience-does-not-work-par-magic-a7566406.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/11/homeopathy-not-effective-for-treating-any-condition-australian-report-finds|title=Homeopathy not effective for treating any condition, Australian report finds|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.cbsnews.com/stories/2005/08/26/health/webmd/main797796.shtml&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;http://www.asianetnews.com/life/unscientific-side-of-homeopathy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/homeopathy-is-not-more-effective-than-placebo-for-almost-every-illness-says-health-council-10099645.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sciencebasedpharmacy.wordpress.com/2009/08/21/world-health-organization-warns-against-homeopathy/&lt;/ref&gt; ഹോമിയോ മരുന്നുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെറും [[പ്ലാസിബോ പ്രതിഭാസം|മാനസികമായ ഫലങ്ങൾ]] മാത്രമാണെന്ന് നിരവധി പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;https://sciencebasedpharmacy.wordpress.com/2009/08/21/world-health-organization-warns-against-homeopathy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/homeopathy-is-not-more-effective-than-placebo-for-almost-every-illness-says-health-council-10099645.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.asianetnews.com/life/unscientific-side-of-homeopathy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;www.cbsnews.com/stories/2005/08/26/health/webmd/main797796.shtml&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
ഇരുനൂറ് വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന പ്രാകൃത ചികിത്സാരീതികളിൽ നിന്ന് വിഭിന്നമായ ഒരു മാർഗ്ഗം രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കാനുള്ള ജർമൻ ഭിഷഗ്വരനായ സാമുവൽ ഹാനിമാന്റെ (1755-1843) ശ്രമഫലമായാണ് ഹോമിയോപ്പതി രൂപം കൊണ്ടത്. അക്കാലത്ത് യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നത് [[രക്തം]], [[കഫം]], കറുപ്പും മഞ്ഞയും പിത്തരസങ്ങൾ എന്നീ ശരീര ദ്രവങ്ങളിൽ ഊന്നിയ [[ഗ്രീക്ക്]] ചികിത്സാരീതിയായിരുന്നു. ഈ ശരീരദ്രവങ്ങളെ നാല് ശരീരാവസ്ഥകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരുന്നു- യഥാക്രമം ഉഷ്ണം, ശീതം, ഈർപ്പം, വരണ്ടത് എന്നിങ്ങനെ. ഈ ശരീരാവസ്ഥകളെ വീണ്ടും [[ഭൂമി]], [[വായു]], [[അഗ്നി]], [[വെള്ളം]] എന്നീ [[മൂലകം|മൂലകങ്ങളുമായും]] ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. രോഗ ലക്ഷണങ്ങളായി പ്രകടമാവുന്ന നാല് ശരീരാവസ്ഥകളെയും അതിന് തത്തുല്യമായ എതിർവിഭാഗം കൊണ്ടായിരുന്നു ചികിത്സിച്ചിരുന്നത്. ഈ രീതിയെ ഹാനിമാൻ '[[അലോപ്പതി]]' എന്നു വിളിച്ചു (''allos''- വിപരീതം, ''pathos''- ക്ലേശം).  ഈ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ തന്റെ '''Organon of Medicine''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/homeopathy-origin_mtl|title=Homeopathy in India - Origin|last=|first=|date=|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101232613/http://www.nhp.gov.in/homeopathy-origin_mtl|archive-date=2016-11-01|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== അടിസ്ഥാന തത്ത്വം == 
[[Image:Homeopathic332.JPG|thumb|right|ഔഷധങ്ങൾ]]
എല്ലാ [[രോഗം|രോഗങ്ങൾക്കും]] കാരണം 'ജീവശക്തി'യുടെ അസന്തുലിതാവസ്ഥയാണെന്ന് ഹാനിമാൻ വാദിച്ചു. ഈ അസന്തുലിതാവസ്ഥയെ അദ്ദേഹം '''miasm''&lt;nowiki/&gt;' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു. ജീവശക്തിയെ ചികിത്സിക്കുകയാണ് രോഗനിവാരണത്തിനുള്ള യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗമെന്നും അദ്ദേഹം സിദ്ധാന്തിച്ചു.&lt;ref name=Causation&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/causation-of-diseases_mtl|title=Homeopathy in India - Causation of Diseases|last=|first=|date=|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003074608/http://www.nhp.gov.in/causation-of-diseases_mtl|archive-date=2016-10-03|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

അക്കാലത്ത്‌ [[മലമ്പനി|മലേറിയയുടെ]] ചികിൽസക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[സിങ്കോണ]] മരത്തിന്റെ തടി കഴിച്ച ഹാനിമാനിൽ മലേറിയയുടെതു പോലെയുള്ള  [[പനി]], വിറയൽ, [[സന്ധിവേദന]] എന്നീ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമായി. ഒരു രോഗത്തിനുള്ള ഫലപ്രദമായ മരുന്ന്, ആരോഗ്യവാനായ ഒരു വ്യക്തി കഴിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ രോഗത്തിനു സമാനമായ ലക്ഷണങ്ങൾ അയാളിൽ അതുണ്ടാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനിച്ചു - ഇതാണ്‌ ഹോമിയോപ്പതിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ ''സദൃശം സദൃശത്തെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നു'' ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: ''Like Cures Like'' [[ജർമ്മൻ]]: ''Similia Similibus Curantur'') എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിന് അടിസ്ഥാനം.&lt;ref name=Causation/&gt;

== ചികിത്സാരീതി == 
[[File:Homeopathic substance.png|thumb|ചേരുവകൾ]]
ഹോമിയോപ്പതി മരുന്നുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് സസ്യങ്ങൾ, ജന്തുക്കൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവയിൽനിന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.homeopathyoz.org/fact-sheets/homoeopathic-medicines|title=Homœopathic Medicines|last=|first=|date=|website=Australian Homoeopathic Association|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-03-18}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇവയുടെ അങ്ങേയറ്റം നേർപ്പിച്ചെടുത്ത മിശ്രിതങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഈ പദാർഥങ്ങൾ ചേർത്ത ആൽക്കഹോൾ മിശ്രിതം തുടർച്ചയായ നേർപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയക്കൊടുവിൽ [[ലാക്റ്റോസ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഫ്രക്റ്റോസ്]] ([[പഞ്ചസാര]]യുടെ മറ്റൊരു രൂപം) മാധ്യമത്തിൽ ചേർത്ത് ഗുളിക രൂപത്തിലാക്കുന്നു. പിന്നീട് ഗുളികകളിൽ നിന്ന് ജലാംശം പൂർണ്ണമായും ബാഷ്പീകരിച്ച് പോവുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hahnemannlabs.com/preparation.html|title=Methods of Preparation of Homeopathic Medicines|last=|first=|date=|website=AHahnemann Laboratories, Inc|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-03-18}}&lt;/ref&gt;

==ഹോമിയോ ചികിത്സകരുടെ കാഴ്ചപ്പാട്==
ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലെ എല്ലാത്തരത്തിലുമുള്ള ഗവേഷണങ്ങളെയും ഹോമിയോപ്പതി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഇതിന്റെ പ്രയോക്താക്കൾ പറയുന്നു, എന്നാൽ ഇത് തെറ്റാണ്. രോഗത്തെയും രോഗികളെയും ഹോമിയോപ്പതി &quot;യുക്തി&quot;ബോധത്തോടെയാണ്‌ നോക്കിക്കാണുന്നതെന്നും വ്യക്തിക്കാണ്  ഹോമിയോപ്പതിയിൽ പ്രാധാന്യം കല്പ്പിക്കുന്നത് എന്ന  കപടവാദമുണ്ട്.  പാരമ്പര്യമായി വ്യക്തിയിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ദോഷങ്ങളെ ഒഴിവാക്കുന്നതിന് ഹോമിയോപ്പതി ശ്രമിക്കുന്നു എന്ന് ഹോമിയോ വക്താക്കൾ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഇത് വെറും കബളിപ്പിക്കൽ മാത്രമാണ്. വ്യക്തിയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള ഊർജ്ജത്തെ ഉപയോഗിച്ചാണ്‌ രോഗങ്ങൾക്കെതിരെ ഉള്ള പ്രതിരോധ ശേഷി ഹോമിയോപ്പതി  വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നത് എന്നാണ്‌ മറ്റൊരു വിശദീകരണം. വ്യക്തിയുടെ ആരോഗ്യത്തിന് മുഖ്യ പരിഗണന നൽകുന്നുണ്ടെന്നും ഹോമിയോപ്പതിയിലെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങൾ പാലിച്ചാൽ രോഗത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തിക്ക് ആരോഗ്യപൂർണ്ണമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കഴിയുമെന്നും ഇവർ പറയുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/Principles-of-Prescribing_mtl|title=Homeopathy in India - Principles of Prescribing|last=|first=|date=|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117130526/http://www.nhp.gov.in/Principles-of-Prescribing_mtl|archive-date=2017-01-17|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ഹോമിയോപ്പതി ഇന്ത്യയിൽ ==
[[File:National Institute of Homoeopathy - India.jpg|thumb|[[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് ഓഫ് ഹോമിയോപ്പതി]]]]
[[File:India - Varanasi pharmacy - 0830.jpg|thumb|വാരണാസിയിലെ ഒരു ഹോമിയോപതി മരുന്നുശാല]]
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബംഗാളിന്റെ തീരത്ത് [[കോളറ]] പടർന്നുപിടിച്ചപ്പോൾ [[ജർമ്മനി|ജർമ്മൻ]] മിഷനറിമാർ  നടത്തിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയാണ് ഇന്ത്യയിൽ ഹോമിയോപ്പതി ചികിത്സയുടെ തുടക്കം. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായശേഷം പല സംസ്ഥാനങ്ങളും ഹോമിയോപ്പതി ചികിത്സയും പഠനവും ക്രമപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള നിയമങ്ങളുണ്ടാക്കി. ഇന്ത്യൻ പാർലിമെന്റ് [[Homeopathy Central Council Act, 1973]] എന്ന നിയമം കൊണ്ടുവരികയും അതനുസരിച്ചു [[Central Council of Homeopathy]] (CCH) 1974-ൽ രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1978-ൽ [[Central Council for Research in Homeopathy]] (CCRH) രൂപം കൊണ്ടു. 1975-ൽ [[നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് ഓഫ് ഹോമിയോപ്പതി]] (NIH) സ്ഥാപിതമായി. ആ വർഷം തന്നെ [[Homoeopathic Pharmacopoeia Laboratory]] (HPL) ഉം സ്ഥാപിതമായി. ഇന്ത്യ ഗവണ്മെന്റിന്റെ അശ്രാന്തമായ പരിശ്രമങ്ങളുടെ ഫലമായി ഹോമിയോപ്പതി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെങ്ങും വ്യാപകമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/development-in-india_mtl|title=Homeopathy in India - Development in India|last=|first=|date=|website=National Health Portal - National Institute of Health and Family Welfare (NIHFW)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101235916/http://www.nhp.gov.in/development-in-india_mtl|archive-date=2016-11-01|dead-url=|access-date=2018-03-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== വിമർശനങ്ങൾ ==
ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രവും സയൻസും ഹോമിയോപ്പതിയുടെ രണ്ട് അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങളെയും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Medicine/Homeop.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-11 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322060856/http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Medicine/Homeop.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; തന്റെ ''സദൃശം സദൃശത്തെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നു'' ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: ''Like Cures Like'' [[ജർമ്മൻ]]: ''Similia Similibus Curantur'') എന്ന വാദമാണ് ഹോമിയോപ്പതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വമായി ഹനിമാൻ സ്വീകരിച്ചത്. ആരോഗ്യവാനായ ഒരാളുടെ ശരീരത്തിൽ അസുഖലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ പോന്ന വസ്തുക്കൾ അതേ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന രോഗിയെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ അടിത്തറ.&lt;ref name=&quot;Hahnemann&quot;&gt;{{cite book | title=The homœopathic medical doctrine, or &quot;Organon of the healing art&quot; | publisher=W. F. Wakeman | author=Hahnemann, Samuel | authorlink=Samuel Hahnemann | year=1833 | location=Dublin | pages=[https://books.google.com/books?id=EnEFAAAAQAAJ&amp;pg=PR3 iii], [https://books.google.com/books?id=EnEFAAAAQAAJ&amp;pg=PA48 48–49] | quote=Observation, reflection, and experience have unfolded to me that the best and true method of cure is founded on the principle, ''[[similia similibus curentur]]''. To cure in a mild, prompt, safe, and durable manner, it is necessary to choose in each case a medicine that will excite an affection similar (''{{lang|el|ὅμοιος πάθος}}'') to that against which it is employed.}} Translator: Charles H. Devrient, Esq.&lt;/ref&gt; ഹോമിയോപ്പതി ഒരു [[pseudoscience|കപടശാസ്ത്രമാണ്]] &amp;ndash; അതായത് ഒരു വിശ്വാസം ശാസ്ത്രീയമാണെന്ന രീതിയിൽ തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കൽ എന്ന് വിമർശകർ വാദിക്കുന്നു. യാതൊരു രോഗാവസ്ഥയേയും ഭേദമാക്കാൻ ഹോമിയോപ്പതി ഔഷധങ്ങൾക്ക് സാധ്യമല്ലെന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു.&lt;ref name=Tuomela/&gt;&lt;ref name=Smith2012/&gt;&lt;ref name=Baran2014/&gt;&lt;ref name=Ladyman/&gt;&lt;ref name=Ladyman/&gt; ഒരു പ്ലാസിബോയേക്കാൾ ഒട്ടും ഫലപ്രദമല്ല ഹോമിയോ ചികിൽസ എന്നു പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. അതായത് ചികിൽസാനന്തരം എന്തെങ്കിലും മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് പ്ലാസിബോ മാർഗ്ഗം കൊണ്ട് രോഗത്തിൽ നിന്നുമുള്ള സ്വാഭാവികമായ ഭേദമാവൽ മാത്രമാണെന്നാണ് വാദം.&lt;ref name=&quot;shang&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shang |first1=Aijing |last2=Huwiler-Müntener |first2=Karin |last3=Nartey |first3=Linda |last4=Jüni |first4=Peter |last5=Dörig |first5=Stephan |last6=Sterne |first6=Jonathan AC |last7=Pewsner |first7=Daniel |last8=Egger |first8=Matthias |title=Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_august-27-september-2-2005_366_9487/page/726 |journal=The Lancet |volume=366 |pages=726–732 |year=2005 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67177-2 |pmid=16125589 |issue=9487}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=inquiry_4504&gt;{{cite web |date=February 22, 2010 |title=Evidence Check 2: Homeopathy - Science and Technology Committee |publisher=[[House of Commons of the United Kingdom|British House of Commons]] Science and Technology Committee |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmsctech/45/4504.htm |accessdate=April 5, 2014 }}&lt;/ref&gt;

രോഗങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനകാരണം ''മിയാസ്‌മ്സ്'' എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയ പ്രതിഭാസങ്ങളാണെന്ന് ഹനിമാൻ കരുതി, ഹോമിയോ ഔഷധങ്ങൾ  ഇതിനെ നേരിടാനായിട്ടാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. ഹോമിയോപ്പതിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു നേർപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയവഴിയാണ് ഈ ഔഷധങ്ങൾ ഹനിമാൻ ഉണ്ടാക്കിയത്. ഇതിൽ സ്വേദം ചെയ്ത ജലമോ മദ്യമോ ഉപയോഗിച്ച് തുടർച്ചയായി തെരഞ്ഞെടുത്ത വസ്തുക്കൾ നേർപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ തവണയും അവയടങ്ങിയ പാത്രം ഇലാസ്തികതയുള്ള ഒരു വസ്തുവിൽ അടിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Organon_6th_128&quot;&gt;{{cite book |author      =Hahnemann S |title       =The Organon of the Healing Art |url      =https://archive.org/details/healingartofhome0000unse |year        =1921 |edition     =6th |at          =aphorism 128 |isbn      =0-87983-228-2}}&lt;/ref&gt; ഇങ്ങനെ തുടരുന്ന നേർപ്പിക്കലിന് ഒടുവിൽ ആദ്യം ഉണ്ടായിരുന്ന പദാർത്ഥത്തിലെ ഒരു കണിക പോലും ഒടുവിൽ അവശേഷിക്കാതെ വരുന്നു.''&lt;ref name=&quot;Dynamization and Dilution&quot;&gt;{{citation |title=Dynamization and dilution |work=Complementary and Alternative Medicine |publisher=[[Creighton University]] Department of Pharmacology |url=http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/dilution.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020826082134/http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/dilution.htm |archivedate=2002-08-26 |url-status=dead |accessdate=2009-03-24}}&lt;/ref&gt;രെപർടറികൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെയാണ് ഹോമിയോ ചികിൽസകൾ രോഗനിർണ്ണയവും ചികിൽസയും നടത്തുന്നത്. ഇതിൽ രോഗിയുടെ രോഗലക്ഷണങ്ങളും വ്യക്തികാര്യങ്ങളും ശാരീരിക-മാനസിക അവസ്ഥകളും ജീവചരിത്രവും എല്ലാം കണക്കിലെടുക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Organon_5th_5+217&quot;&gt;{{citation |author=[[Samuel Hahnemann|Hahnemann S]]|title =[[The Organon of the Healing Art]] |year =1833 |edition=5th |at=aphorisms 5 and 217 |isbn=0-87983-228-2}}&lt;/ref&gt;

ഒട്ടും യുക്തിസഹമായ ഒരു വൈദ്യരീതിയേ അല്ല ഹോമിയോപ്പതി എന്ന് വിമർശകർ കരുതുന്നു. ഔഷധങ്ങളെപ്പറ്റിയും, രോഗത്തെപ്പറ്റിയും, മനുഷ്യശരീരത്തെപ്പറ്റിയും, ദ്രാവകങ്ങളെപ്പറ്റിയും, സംയുക്തങ്ങളെപ്പറ്റിയുമെല്ലാം കഴിഞ്ഞ രണ്ടുനൂറ്റാണ്ടുകളിൽ നടന്ന ശാസ്ത്രമുന്നേറ്റങ്ങളെയും ജീവശാസ്ത്ര-ശരീരശാസ്ത്ര-ഭൗതികശാസ്ത്ര-രസതന്ത്ര ശാസ്ത്രമേഖലകളിൽ നടത്തിയ മുന്നേറ്റങ്ങളെയെല്ലാം നിരാകരിക്കുന്ന രീതിയാണ് ഹോമിയോപ്പതിയുടേതെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;shang&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ernst-skeptical-inquirer&quot;&gt;{{cite journal | url= http://www.csicop.org/si/show/homeopathy_a_critique_of_current_clinical_research | title= Homeopathy: a critique of current clinical research | last=Ernst |first=E. | journal= [[Skeptical Inquirer]] |date= December 2012 |volume=36 |issue= 6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy |title= Homeopathy |work= American Cancer Society |accessdate= 12 October 2014 |archive-date= 2013-03-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130316003948/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=inquiry_cfm&gt;UK Parliamentary Committee Science and Technology Committee - [http://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/commons-select/science-and-technology-committee/inquiries/homeopathy-/ &quot;Evidence Check 2: Homeopathy&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726140048/http://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/commons-select/science-and-technology-committee/inquiries/homeopathy-/ |date=2015-07-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=GrimesFACT&gt;{{cite journal | last1 = Grimes | first1 = D. R. | title = Proposed mechanisms for homeopathy are physically impossible | journal = Focus on Alternative and Complementary Therapies | volume = 17 | issue = 3 | pages = 149–155 | year = 2012 | pmid = | pmc = | doi = 10.1111/j.2042-7166.2012.01162.x }}&lt;/ref&gt; ചില ഔഷധപരീക്ഷണങ്ങൾ അനുകൂലഫലങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ,&lt;ref name=&quot;pmid10853874&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cucherat |first1=M |last2=Haugh |first2=MC |last3=Gooch |first3=M |last4=Boissel |first4=JP |title=Evidence of clinical efficacy of homeopathy. A meta-analysis of clinical trials. HMRAG. Homeopathic Medicines Research Advisory Group |url=https://archive.org/details/sim_european-journal-of-clinical-pharmacology_2000-04_56_1/page/27 |journal=European journal of clinical pharmacology |volume=56 |issue=1 |pages=27–33 |year=2000 |doi=10.1007/s002280050716|pmid=10853874}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caulfield2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Caulfield |first1=Timothy |last2=Debow |first2=Suzanne |title=A systematic review of how homeopathy is represented in conventional and CAM peer reviewed journals |journal=BMC Complementary and Alternative Medicine |volume=5 |page=12 |year=2005 |pmid=15955254 |pmc=1177924 |doi=10.1186/1472-6882-5-12}}&lt;/ref&gt; കൂടുതൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയപ്പോൾ അബദ്ധത്തിലോ, തെറ്റായരീതിയിലുള്ള ഗവേഷണരീതികൾ വഴിയോ, തെറ്റായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടതുവഴിയോ കണ്ടെത്തിയഫലങ്ങളാണെന്ന് മനസ്സിലായി. ഫലിക്കുകയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണെങ്കിലും തുടർച്ചയായുള്ള ഹോമിയോ ചികിൽസ ഫലപ്രദമായ മറ്റുചികിൽസകൾ നൽകാതെ രോഗിയെ അപായപ്പെടാൻ കാരണമാകുമെന്ന വിമർശനമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;unethical&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Shaw | first1 = DM | title = Homeopathy is where the harm is: Five unethical effects of funding unscientific 'remedies' | journal = Journal of Medical Ethics | volume = 36 | issue = 3 | pages = 130–131 | year = 2010 | pmid = 20211989 | pmc = | doi = 10.1136/jme.2009.034959 }}&lt;/ref&gt; [[HIV|എച് ഐ വിക്കും]] [[malaria|മലേറിയയ്ക്കും]] ഹോമിയോ ചികിൽസ നൽകുന്നതിനെതിരെ ലോകാരോഗ്യസംഘടന മുന്നറിയിപ്പു നൽകിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Mashta |first=O |title= WHO warns against using homoeopathy to treat serious diseases |journal=BMJ |date=24 August 2009 |volume=339 |issue=aug24 2 |pages= b3447–b3447 |doi= 10.1136/bmj.b3447 }}&lt;/ref&gt; യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകുമെന്നു ഒരു തെളിവും ഇല്ലാത്തപ്പോഴും തുടർച്ചയായി ഹോമിയോപ്പതി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രമണ്ഡലങ്ങളിൽ അതിനെ,&lt;ref name=&quot;shang&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1825800&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kleijnen |first1=J |last2=Knipschild |first2=P |last3=Ter Riet |first3=G |title=Clinical trials of homoeopathy |journal=BMJ |volume=302 |issue=6772 |pages=316–23 |year=1991 |pmid=1825800 |pmc=1668980 |doi=10.1136/bmj.302.6772.316}}&lt;/ref&gt; വിഡ്ഢിത്തമായും,&lt;ref name=&quot;Walport-Nonsense&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/10003680/Homeopathy-is-nonsense-says-new-chief-scientist.html |title= Homeopathy is nonsense, says new chief scientist |work= [[Daily Telegraph]] |date= 18 Apr 2013 |accessdate= September 9, 2013 |archive-date= 2014-10-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141008001723/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/10003680/Homeopathy-is-nonsense-says-new-chief-scientist.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; തട്ടിപ്പായും,&lt;ref name=&quot;Baran2014&quot;/&gt;&lt;ref name=oxcompus&gt;{{cite book |title= The Oxford companion to United States history |isbn= 9780195082098 |url= https://books.google.com/books?id=SgtyKzBes6QC&amp;lpg=PA630&amp;pg=PA630#v=snippet&amp;f=false |author=Paul S. Boyer |accessdate= January 15, 2013 |quote= After 1847, when regular doctors organized the American Medical Association (AMA), that body led the war on &quot;quackery&quot;, especially targeting dissenting medical groups such as homeopaths, who prescribed infinitesimally small doses of medicine. Ironically, even as the AMA attacked all homeopathy as quackery, educated homeopathic physicians were expelling untrained quacks from their ranks.}}&lt;/ref&gt; കാപട്യമായും.&lt;ref name=aaci&gt;{{cite web |url=http://www.aacijournal.com/content/7/1/14 |accessdate=January 15, 2013 |quote=Within the non-CAM scientific community, homeopathy has long been viewed as a sham |title=Supported by science?: What Canadian naturopaths advertise to the public |archive-date=2015-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151204051957/http://www.aacijournal.com/content/7/1/14/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കരുതാൻ ഇടം നൽകുന്നുണ്ട്.

ആസ്ത്രേലിയയിലെ ദേശീയ ആരോഗ്യ-വൈദ്യഗവേഷണ കൗൺസിലും ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഭരണസഭയും ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക കമ്മിറ്റിയും സ്വിറ്റ്‌സർലാന്റിലെ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയവും ഹോമിയോപ്പതിയെ ഫലരഹിതമായിക്കണ്ട് ഇനി തുടർന്നു ഫണ്ടുകൾ നൽകേണ്ടതില്ലെന്ന നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തി.&lt;ref name=&quot;Conversation-NHMRC&quot;&gt;{{cite news | url=http://theconversation.com/no-evidence-homeopathy-is-effective-nhmrc-review-25368 | title=No evidence homeopathy is effective: NHMRC review | work=The Conversation | date=2014-04-08 | accessdate=January 10, 2015 | last=Musgrave|first=I }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Swiss make New Year's regulations |url = http://www.swissinfo.ch/eng/swiss-make-new-year-s-regulations/31867422 |website = SWI swissinfo.ch|accessdate = 2015-12-16}}&lt;/ref&gt;

=== നേർപ്പിക്കൽ സിദ്ധാന്തം ===

''നേർപ്പിക്കും തോറും വീര്യം കൂടും'' എന്നത് രസതന്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങൾക്ക് നിരക്കുന്നതല്ല.&lt;ref&gt;http://www.homeowatch.org/articles/schwarcz.html&lt;/ref&gt; 24x, 12c, 8m എന്നീ അളവുകളിൽ നേർപ്പിക്കലിന്റെ പരിധിയും കഴിഞ്ഞാണ് ഹോമിയോ മരുന്നുകൾ തയ്യാർ ചെയ്തിരുന്നത്. &lt;ref&gt;http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/homeo.html&lt;/ref&gt;

ഹാനിമാന്റെ തന്നെ സമകാലികനായിരുന്ന [[അമാഡിയോ അവോഗാഡ്രോ]] (1776-1856) എന്ന ഭൗതിക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ പദാർഥങ്ങളിലെ തന്മാത്രകളുടെ അളവിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിഖ്യാതമായ പരികൽപ്പനക്ക് രൂപം നൽകുന്നതിന് ഒരു വർഷം മുമ്പാണ് ''Organon of Medicine (The Organon of the Healing Art)''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Organon of Medicine  |last1   =Hahnemann |first1  =Samuel |last2   =Dudgeon |first2  =R.E. (tr.) |edition =from the Fifth German |year=1849 |oclc=679303968 |publisher=Headland |location=London |url=http://catalog.hathitrust.org/Record/002088933}} &lt;/ref&gt; പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. അവോഗാഡ്രോ നമ്പർ എന്ന നിശ്ചിത സംഖ്യയുടെ മൂല്യം നിർണയിക്കപ്പെട്ടത് പിന്നെയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാണ്.&lt;ref&gt; http://books.google.co.in/books?id=tl0x2MirKDAC&amp;pg=PA33&amp;lpg=PA33&amp;dq=homeopathy+amadeo+avogadro&amp;source=bl&amp;ots=b43ckvPJf9&amp;sig=EGRzillA_QK8qdhWJJv4b0O5nQU&amp;hl=en&amp;ei=v1WqStDXC9eHkAWS1MGVBg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&lt;/ref&gt;ഏതൊരു പദാർഥത്തിന്റെയും ഒരു 'ഗ്രാം മോൾ' അളവിൽ അവോഗാഡ്രോ സംഖ്യക്ക് തുല്യ എണ്ണം തൻമാത്രകൾ ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്നാണ് അവോഗാഡ്രോ പരികൽപ്പന. ഈ എണ്ണം 6.022 X 10&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt; ആണെന്ന് തിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പദാർഥത്തിന്റെ [[തന്മാത്ര|തന്മാത്രാ ]]ഭാരത്തെയാണ് 'ഗ്രാം മോൾ' എന്നതു കൊണ്ട് വിവക്ഷിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://chem.lapeer.org/Chem1Docs/MolExercise.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-11 |archive-date=2009-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426034914/http://chem.lapeer.org/Chem1Docs/MolExercise.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

അവോഗാഡ്രോ പരികൽ‌പന പ്രകാരം ഹോമിയോ മരുന്നുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിലെ ആവർത്തിക്കൽ  പ്രക്രിയക്കു ശേഷം [[ഔഷധം|ഔഷധമായി]] ആദ്യം ചേർത്ത പദാർഥത്തിന്റെ ഒരു തന്മാത്ര പോലും മരുന്നിലുണ്ടായിരിക്കുകയില്ല.&lt;ref&gt;http://www.spiritindia.com/health-care-news-articles-257.html&lt;/ref&gt;

=== രോഗകാരണങ്ങൾ ===

രോഗകാരണമായേക്കാവുന്ന സൂക്ഷ്മാണുക്കളെ കുറിച്ചോ മനുഷ്യ ശരീര ഘടനയെക്കുറിച്ചോ സാമുവൽ ഹനിമാന്റെ കാലത്ത് വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;http://moonflake.wordpress.com/2008/03/29/an-introduction-to-homeopathy-part-i/&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://en.allexperts.com/e/h/ho/homeopathy.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-11 |archive-date=2009-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091205074320/http://en.allexperts.com/e/h/ho/homeopathy.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ചികിത്സ ശരീരത്തിനല്ല, മറിച്ച് ജീവ ശക്തിക്കാണ് വേണ്ടത് എന്ന വാദമാണ് ഹാനിമാൻ ഉയർത്തിയത്. മെറ്റാഫിസിക്സ്, പാരാസൈക്കോളജി എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു ആശയമാണ് ഈ ജീവശക്തി വാദം. എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും കാരണം ജീവശക്തിയുടെ അസന്തുലിതാവസ്ഥയാണെന്ന് ഹാനിമാൻ കരുതി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hpathy.com/philosophy/hahnemann-organon71to80.asp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-11 |archive-date=2009-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090909080413/http://www.hpathy.com/philosophy/hahnemann-organon71to80.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ഔഷധങ്ങൾ ===

ഹോമിയോ മരുന്നുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെറും മാനസികമായ ഫലങ്ങളാണെന്ന് ([[പ്ലാസിബോ പ്രതിഭാസം]]) വിമർശനമുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.cbsnews.com/stories/2005/08/26/health/webmd/main797796.shtml&lt;/ref&gt; വളരെയേറെ നേർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഔഷധത്തിൽ ആദ്യം ചേർക്കപ്പെട്ട പദാർഥങ്ങളുടെ ഒരംശം പോലും ഉണ്ടാവില്ലെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.csicop.org/si/show/alternative_medicine_and_the_laws_of_physics&lt;/ref&gt; രോഗിയുടെ മാനസികവും സാമൂഹികവുമായ അവസ്ഥകളെ വേർതിരിച്ച് വിലയിരുത്താതെ എല്ലാ രോഗികളോടും ഒരൊറ്റ നിലപാട് എന്ന സമീപനവും വിമർശിക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.camhindia.org/homeopathy_and_mental_health.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-11 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528033312/http://www.camhindia.org/homeopathy_and_mental_health.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== മോളിക്യുലാർ മെമ്മറി===

'[[മോളിക്യുലാർ മെമ്മറി]]' എന്ന ആശയം ഉപയോഗിച്ചാണ് മരുന്നുകളുടെ ഫലപ്രാപ്തി വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്.&lt;ref&gt;http://www.alt-tolkien.com/r7homeopathy.html&lt;/ref&gt; അവോഗാഡ്രോ തത്ത്വ പ്രകാരമുള്ള നേർപ്പിക്കൽ പരിധിക്കപുറം നേർപ്പിച്ചാലും  ആദ്യം ചേർത്ത പദാർഥങ്ങളുടെ സ്മരണ ലായനിയിലെ ജലതന്മാത്രകളുടെ ഘടനയിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടും എന്നാണ് ഈ ആശയം കൊണ്ട് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;http://www.naturalnews.com/001951.html&lt;/ref&gt; മുമ്പേ ചേർത്ത പദാർഥങ്ങളുടെ ചരിത്രം ജലതന്മാത്രകളുടെ ഘടനയിലാണ് ആലേഖിതമായി കിടക്കുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതു പ്രകാരം സ്വർണവും ആർസനിക്കും വെവ്വേറെ ചേർന്നു കിടന്നിരുന്ന രണ്ടു ഗണം ജല സാമ്പിളുകളുടെ തന്മാത്രാഘടനകൾ രണ്ടു രീതിയിലായിരിക്കും. ഓരോ തന്മാത്രയും ഇങ്ങനെ ഒരു കൂട്ടം വിവരങ്ങൾ അടങ്ങിയ വിവരശേഖര അറയായിരിക്കും. അതേ സമയം ഈ വിശദീകരണത്തെ ആധുനിക രസതന്ത്രം പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളയുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.lenntech.com/water-pseudoscience.htm&lt;/ref&gt; തന്മാത്രയുടെ ഘടനാപരമായ സവിശേഷതകളിലൂടെ പിറകോട്ടു പോയി ആ തന്മാത്രകൾ അതിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഏതെല്ലാം അന്യ തന്മാത്രകളുമായി സഹവർത്തിത്വം പുലർത്തി എന്നു കണ്ടെത്തുക അസാധ്യമാണ്.

ആധുനിക ഹോമിയോ ചികിത്സകർ [[ആയുർവേദം|ആയുർവേദ]], [[യുനാനി]] മരുന്നുകൾ കൂടി ചികിത്സക്കായി ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.suessupernutrition.com/HerbsandHomeopathy.html&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഇത് ''സദൃശം സദൃശത്തെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നു'' എന്ന അടിസ്ഥാന നിയമത്തെ ഒരു രീതിയിലും പിന്തുണക്കുന്നതല്ല. ശരീരത്തിനല്ല മറിച്ച് പ്രാണശക്തിക്കാണ് ചികിത്സ വേണ്ടത് എന്ന ഹാനിമാന്റെ സിദ്ധാന്തത്തെയും ഈ മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ചികിത്സകർ ലംഘിക്കുന്നുണ്ട്.

=== രോഗശമനത്തിനുള്ള വിശദീകരണം ===
ഈ ചികിത്സാരീതിക്ക് തെളിയിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ ഒന്നുമില്ലെങ്കിലും ഹോമിയോചികിത്സയിലൂടെ രോഗശാന്തിയോ രോഗശമനമോ ഉണ്ടായി എന്ന അവകാശവാദം മൂലമാണ് പലരും ഈ ചികിത്സ തേടാൻ കാരണം. ഇതിന് ആധുനിക ശാസ്ത്രം പല വിശദീകരണങ്ങളും നൽകുന്നുണ്ട്:&lt;ref name=Shelton&gt;{{citation |author=Shelton, Jay W. |year=2004 |title=Homeopathy: How it Really Works |location=Amherst, New York |publisher=[[Prometheus Books]] |isbn=978-1-59102-109-4}}&lt;/ref&gt;{{rp|155–167|date=November 2012}}
* [[പ്ലാസിബോ പ്രതിഭാസം]] — മറ്റു ചികിത്സാ രീതികളുമായുള്ള സാമ്യത്തിലൂടെയും, ചികിത്സകനുമായുള്ള സമ്പർക്കത്തിലൂടെയും രോഗിക്കുണ്ടാകുന്ന ആത്മവിശ്വാസം ചിലപ്പോൾ പ്രയോജനമായി ഭവിച്ചേക്കാം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nunayo.news/ഹോമിയോ-ഹോമിയോപ്പതി-ചികി/|title=ഹോമിയോപ്പതി പോലെയുള്ള കപടചികിത്സകൾ ഫലപ്രദമെന്ന് തെറ്റുധരിക്കപ്പെട്ടുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* സ്വാഭാവിക വിടുതൽ — പല രോഗങ്ങളും സമയം കടന്നുപോകുന്നതിനനുസരിച്ച് സ്വയമേവ ഭേദമാകുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
* മറ്റു ചികിത്സകൾ — ഹോമിയോപ്പതി ചികിത്സ ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുമ്പോ അതിനോടൊപ്പമോ ഉള്ള മറ്റു ചികിത്സകളിലൂടെ രോഗം ഭേദമാകുമ്പോൾ അതിനെ ഹോമിയോപ്പതിയുടെ ഫലമായുള്ള വിടുതലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  
* പത്ഥ്യം കാക്കുന്നതിലൂടെയുള്ള രോഗശമനം — പല രോഗങ്ങളുടെയും മൂല കാരണം ചില ഭക്ഷണങ്ങളോ മറ്റ് ജീവിതരീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണങ്ങളോ ആകാം. പത്ഥ്യം കാക്കുന്നതിലേക്കായി ഇവകൾ വർജ്ജിക്കുന്നത് രോഗശമനത്തിന് ഹേതുവായി ഭവിക്കാം.
* പാർശ്വഫലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിടുതൽ — ആധുനിക വൈദ്യം പോലുള്ള ചികിത്സാരീതികൾ പലപ്പോഴും അസുഖകരമായ പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉളവാക്കുന്നവയാണ്. ഹോമിയോപ്പതിക്കായി ഇത്തരം ചികിത്സകൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ പാർശ്വഫലങ്ങളും ക്രമേണ അപ്രത്യക്ഷമാകും. ഇത് രോഗശമനമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{Cite book
 |last1       =Hahnemann
 |first1      =Samuel
 |last2       =Devrient
 |first2      =Charles H. (tr.)
 |last3       =Stratten
 |first3      =Samuel (notes)
 |title       =The Homœopathic Medical Doctrine, or Organon of the Healing Art
 |publisher   =W.F. Wakeman
 |location    =Dublin
 |url         =https://archive.org/details/homopathicmedic00devrgoog
 |year        =1833
 |oclc        =32732625
 |ol          =6983421M
 |postscript  =&lt;!--None--&gt;
}} – Full text in PDF and DjVu formats.
* {{cite book 
 |title=Organon of Medicine 
 |last1   =Hahnemann
 |first1  =Samuel
 |last2   =Dudgeon
 |first2  =R.E. (tr.)
 |edition =from the Fifth German
 |year=1849
 |oclc=679303968
 |publisher=Headland
 |location=London
 |url=http://catalog.hathitrust.org/Record/002088933
}} 
*{{cite book
|title=Organon of homoeopathic medicine 
|author=Hahnemann, Samuel; Hering, Constantine; Matlack, Charles F.; North American Academy of the Homoeopathic Healing Art
|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/002188881
|year=1836
|publisher=Academical Bookstore 
|location=Allentown, Pennsylvania
|edition=First American, from the British translation of the German fourth
|oclc=173514027
}} 
*[https://www.nhp.gov.in/UploadFiles/microsite/635960641909289061_1.pdf  Homoeopathy Central Council Act, 1973] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220105314/https://www.nhp.gov.in/UploadFiles/microsite/635960641909289061_1.pdf |date=2019-12-20 }}
*[http://www.nih.nic.in/ National Institute of Homoeopathy (NIH)]
*[http://ccrhindia.nic.in/ Central Council for Research in Homeopathy (CCRH)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318024655/http://ccrhindia.nic.in/ |date=2018-03-18 }}
*[http://www.cchindia.com/ Central Council of Homeopathy (CCH)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316181338/http://www.cchindia.com/ |date=2010-03-16 }}
{{Pseudoscience}}
[[വിഭാഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കപടശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കാലഹരണപ്പെട്ട വൈദ്യശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങൾ]] 
[[വർഗ്ഗം:ഹോമിയോപ്പതി]]
[[വർഗ്ഗം:ബദൽചികിത്സ]]</text>
      <sha1>chropq57sko9btuglgehspv38w62ex4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>എടപ്പാൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26856</id>
    <revision>
      <id>4665670</id>
      <parentid>3717318</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T17:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <origin>4665670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9315" sha1="gnlgs1mmh6sym3lseq6dw5c33ozbukz" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = എടപ്പാൾ
|other_name         = Edappal
|district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[പൊന്നാനി]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[പട്ടാമ്പി]], [[തിരൂർ]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[തവനൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|തവനൂർ]]
|civic_agency       = [[എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.783737086036368|latm = |lats = 
|longd= 76.00772093345658|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 22.28
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 32550
|population_as_of   = 2011
|population_density = 1461
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0494
|postal_code        = 679576
|vehicle_code_range = KL-54, KL-65
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വാണിജ്യ പട്ടണവും ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുമാണ് '''എടപ്പാൾ'''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/928/2020092800101 |title=Edappal Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; തൃശ്ശൂർ - കോഴിക്കോട് സംസ്ഥാന പാതയും (SH 69) പൊന്നാനി - പാലക്കാട് പാതയും കൂടിച്ചേരുന്ന പ്രധാന ജംഗ്ഷനായ എടപ്പാൾ, വടക്കൻ-മധ്യ കേരളത്തെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സുപ്രധാന ഗതാഗത-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാണ്. എടപ്പാൾ മേൽപ്പാലം ഈ ജംഗ്ഷനിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്കിന് വലിയ പരിഹാരമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Edappal flyover opened for traffic |newspaper=The Hindu |date=2022-01-16 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/edappal-flyover-opened-for-traffic/article38276648.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''എടപ്പാൾ മേൽപ്പാലം''': നാല് പ്രധാന റോഡുകൾ സന്ധിക്കുന്ന എടപ്പാൾ ജംഗ്ഷനിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് ലഘൂകരിക്കുന്നതിനായി നിർമ്മിച്ച പ്രധാന ഫ്ലൈഓവർ.
* '''[[ശുകപുരം ദക്ഷിണാമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': ജ്ഞാനത്തിന്റെ മൂർത്തിയായ ദക്ഷിണാമൂർത്തി പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായിട്ടുള്ള പുരാതനവും ചരിത്രപ്രസിദ്ധവുമായ ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 2 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Malappuram |year=1978 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ബീയ്യം കായൽ]] &amp; ടൂറിസ്റ്റ് ഹോം''': ജലോത്സവങ്ങളും ബോട്ടിംഗും നടക്കുന്ന സമീപത്തുള്ള പ്രകൃതിദത്ത കായൽ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 5 കി.മീ).
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരങ്ങൾ]] &amp; കുറ്റിപ്പുറം പാലം''': ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ നിളയുടെ മനോഹരമായ സായാഹ്ന കാഴ്ചകൾ (ഏകദേശം 8 കി.മീ).
* '''[[പൊന്നാനി|പൊന്നാനി തുറമുഖവും ബീച്ചും]]''': പൈതൃക നഗരമായ പൊന്നാനിയുടെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളും കടൽത്തീരവും (ഏകദേശം 12 കി.മീ).

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം''': തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ-വികസന ഭരണ കേന്ദ്രം.
* '''എടപ്പാൾ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഹെൽത്ത് സെന്റർ (CHC) &amp; പ്രമുഖ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികൾ''': പ്രദേശവാസികൾക്ക് വിപുലമായ ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുന്ന പ്രധാന ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Directorate of Health Services, Kerala - Hospital Directory |publisher=Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, എടപ്പാൾ''': പഞ്ചായത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Sametham - Kerala School Data Bank |publisher=KITE, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''എടപ്പാൾ സബ് ട്രഷറി, സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് &amp; ബ്ലോക്ക് ഓഫീസ്''': പ്രധാന സർക്കാർ ഭരണ നിർവ്വഹണ കാര്യാലയങ്ങൾ.
* '''പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, എടപ്പാൾ (പിൻകോഡ്: 679576)''': തപാൽ വിതരണ കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiapost.gov.in/ |title=Locate Post Office - Edapal SO |publisher=India Post |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗതം ==
തൃശ്ശൂർ - കുറ്റിപ്പുറം സംസ്ഥാന പാതയും (SH 69) പൊന്നാനി - പാലക്കാട് പാതയും എടപ്പാളിൽ സംഗമിക്കുന്നു. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി., സ്വകാര്യ ബസുകൾ എന്നിവ വഴി കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ നഗരങ്ങളിലേക്ക് ഇവിടെനിന്ന് നേരിട്ട് യാത്രാസൗകര്യമുണ്ട്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 8 കി.മീ), [[തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 22 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 52 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 92 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Profile |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[വട്ടംകുളം]]
* [[പൊന്നാനി]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം]]
* [[ശുകപുരം]]
* [[മലപ്പുറം ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gnlgs1mmh6sym3lseq6dw5c33ozbukz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഈസാ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27010</id>
    <revision>
      <id>4665763</id>
      <parentid>4135896</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11506" sha1="ggeya0wyedkyptoel13o3fhdku97ij5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Isa}}
{{Infobox Person
| image              = Isa (Jesus)1.png
| image caption      = ''ഈസ അലൈഹിസ്സലാം'' എന്ന് [[Islamic calligraphy|ഇസ്ലാമിക കാലിഗ്രാഫി]] ഉപയോഗിച്ചെഴുതിയത്.
| name               = മർയമിന്റെ പുത്രൻ ഈസ
| birth_date         = 7–2 BC/BCE
| birth_place        = 
| parents            = അമ്മ:ഇമ്രാൻറെ മകൾ മറിയം, മാലാഖ അവരിലേക്ക് ഊതിയപ്പോൾ ഗർഭം ധരിച്ചു(ഇസ്ലാമിക വിശ്വാസം അനുസരിച്ച്)
| dead               = dead
| death_place        = മരിച്ചതായി മുസ്ലിംകൾ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. ജൂതൻമാർ ഒരു ചാരൻ വഴി ഈസ (യേശു) ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലം പറഞ്ഞു കൊടുക്കുകയും അതു മുഖേനെ അവിടെയെത്തിയ അവർ അവരിൽ ഒരാളെ ഒളി താവളത്തിന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് അയച്ചു . അപ്പോഴേക്കും ജിബ്രീരീൽ അല്ലാഹുവിന്റെ നിർദ്ദേശ പ്രകാരം അവിടെയെത്തുകയും ഈസ നബിയെ വാന ലോകത്തേക്ക് ഉയർത്തിയിരുന്നു. ഇതറിയാതെ ഉളളിൽ കയറിയ ആൾ ഈസയെ കണ്ടില്ല. പുറത്തു നിന്നവർ സമയം കുറേയായപ്പോൾ അകത്തു കടക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോഴേക്കും അല്ലാഹു ആദ്യം കയറിയ ആളെ നബിയോട് മുഖസാദൃഷ്യം നൽകി.
ഇയാളെയാണ് അവർ ക്രൂശിച്ചതും     
(കുരിശിൽ തറച്ചത്) മറവ് ചെയ്തതതും.

| occupation         = പ്രവാചകൻ,[[പ്രബോധകൻ]]
| home_town          = 
}}
ഇസ്ലാമിൽ''' ഈസാ നബി (Arabic: عيسى‎ `Īsā )''' ജൂത സമൂഹത്തിലേയ്ക്ക് അയക്കപ്പെട്ട മഹാനായ പ്രവാചകനാകുന്നു. പിതാവില്ലാതെ അത്ഭുതകരമായി ജനിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹത്തെ ഖുർ‌ആൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവിനോടു ചേർത്ത് [[മർയം (ഇസ്ലാം)|മർയമിന്റെ]] മകൻ ഈസാ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിനു നൽകപ്പെട്ട വേദമാണു ഇഞ്ചീൽ. ഈസാ നബിയുടെ അത്ഭുത ജനനത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അത്ഭുത പ്രവൃത്തികളിലും ഇസ്ലാം മത വിശ്വാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു.  ഈസയെ  ദൈവത്തിന്റെ പുത്രനായോ, ദൈവത്തിന്റെ അവതാരമായോ മുസ്ലിംകൾ കണക്കാക്കുന്നില്ല. 
ഖുർആൻ ഈസയെ  ആദിപിതാവായ [[ആദം|ആദമിനോടാണു]] ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നത്. 

:അല്ലാഹുവെ  സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈസായെ ഉപമിക്കാവുന്നത്‌ ആദമിനോടാകുന്നു. അവനെ (അവൻറെ രൂപം) മർയമിലേക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ ജിബ്‌രീൽ ഊതി ഗർഭംധരിച്ചു . പിന്നീട്‌ അതിനോട്‌ ഉണ്ടാകൂ എന്ന്‌ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ (ആദം) അതാ ഉണ്ടാകുന്നു.''(3.59)'' 
:&quot;അല്ലാഹു പറഞ്ഞ സന്ദർഭം(ഓർക്കുക) ഹേ ഈസാ, തീർച്ചയായും നിന്നെ ഞാൻ വഫാത്താക്കിയപ്പോൾ (മരിപ്പിച്ചപ്പോൾ) എന്റെ അടൂക്കലേക്ക് നിന്നെ ഉയർത്തുകയും, സത്യനിഷേധികളിൽ നിന്ന് നിന്നെ ഞാൻ ശുദ്ധമാക്കുകയും, നിന്നെ പിന്തുടർന്നവരെ ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പിന്റെ നാൾ വരേക്കും സത്യനിഷേധികളേക്കാൾ ഉന്നതന്മാരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണു. പിന്നെ എന്റെ അടുത്തേക്കാണു നിങ്ങളുടെ മടക്കം. നിങ്ങൾ ഭിന്നിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ അപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കിടയിൽ തീർപ്പു കൽപ്പിക്കുന്നതാണു.&quot; (വി.ഖു.3:55) &quot;പറയുക: അല്ലാഹുവിലും ഞങ്ങൾക്ക് അവതരിക്കപ്പെട്ടതിലും ഇബ്രാഹീം, ഇസ്മായീൽ,ഇസ് ഹാഖ്, യാഖൂബ് ,യാഖൂബ് സന്തതികൾ എന്നിവർക്ക് അവതരിക്കപ്പെട്ടതിലും മൂസാക്കും, ഈസാക്കും, മറ്റു പ്രവാചകന്മാർക്കും തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിങ്കൽ നിന്ന് നൽകപ്പെട്ടതിലും ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരിക്കുന്നു.അവരിൽ ആർക്കിടയിലും ഞങ്ങൾ വിവേചനം കൽപ്പിക്കുന്നില്ല.ഞങ്ങൾ അല്ലാഹുവിനു കീഴ്പ്പെട്ടവരാകുന്നു&quot;. (വി.ഖു. 3:84)

== തിരോധാനം ==

ഈസയുടെ  കുരിശുമരണത്തേയും വധത്തേയും [[ഖുർആൻ]] നിരാകരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ അല്ലാഹു തന്നിലേക്കുയർത്തിയെന്നും ജനം  ഈസയുടെ കാര്യത്തിൽ കുഴപ്പത്തിലകപ്പെട്ടു എന്നും [[ഖുർആൻ]] പറയുന്നു. മിക്ക ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങളും യേശു ക്രൂശിൽ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും ശാരീരികമായി മരിച്ചുവെന്ന് വ്യക്തമായി നിഷേധിക്കുന്നു.  

ഖുറാൻ അനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹം ക്രൂശിക്കപ്പെട്ടില്ല, മറിച്ച് ദൈവത്താൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. (മുസ്ലീങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നത് യേശു കുരിശിൽ മരിച്ചതല്ല, മറിച്ച് ജീവനോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ടതിലൂടെയാണ് രക്ഷിക്കപ്പെട്ടതെന്നാണ്).  


''&quot;അല്ലാഹുവിൻറെ ദൂതനായ, മർയമിൻറെ മകൻ മസീഹ്‌ ഈസായെ ഞങ്ങൾ കൊന്നിരിക്കുന്നു എന്നവർ പറഞ്ഞതിനാലും വാസ്തവത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ അവർ കൊലപ്പെടുത്തിയിട്ടുമില്ല, ക്രൂശിച്ചിട്ടുമില്ല. പക്ഷേ ( യാഥാർത്ഥ്യം ) അവർക്ക്‌ തിരിച്ചറിയാതാവുകയാണുണ്ടായത്‌. തീർച്ചയായും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ( ഈസായുടെ ) കാര്യത്തിൽ ഭിന്നിച്ചവർ അതിനെപ്പറ്റി സംശയത്തിൽ തന്നെയാകുന്നു. ഊഹാപോഹത്തെ പിന്തുടരുന്നതല്ലാതെ അവർക്ക്‌ അക്കാര്യത്തെപ്പറ്റി യാതൊരു അറിവുമില്ല. ഉറപ്പായും അദ്ദേഹത്തെ അവർ കൊലപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.&quot;(പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ/നിസാഅ് #15''

== അവലംബം ==

&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.islampadanam.com/ebooks/yesuvum%20bibilum%20quranum.pdf |title= യേശുവും മർയവും ഖുർആനിലും ബൈബിളിലും |access-date= 2011-12-18 |archive-date= 2011-08-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110829181952/http://www.islampadanam.com/ebooks/yesuvum%20bibilum%20quranum.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://members.surfeu.at/veitschegger/texte/andere_rel.htm |title= Jesus in den anderen Religionen |accessdate= 2008-03-17 |last= Veitschegger |first= Karl |format=  |work=  |archive-date= 2008-02-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080222234232/http://members.surfeu.at/veitschegger/texte/andere_rel.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.malayalamquransearch.com/view_quran_article.php?topic_id=135&amp;page_id=16 |title= ഈസാ നബി}}&lt;/ref&gt;&lt;references/&gt;

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Jesus%20-%20An%20Islamic%20Perspective.html An Islamic perspective on Jesus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125231345/http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Jesus%20-%20An%20Islamic%20Perspective.html |date=2011-11-25 }}
* [http://www.islamhouse.com/d/files/ml/ih_books/ml_b_yeshu.pdf യേശു മഹാനായ പ്രവാചകൻ ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-എം.മുഹമ്മദ്‌ അക്‌ബർ
* [http://www.islampadanam.com/ebooks/yesuvum%20bibilum%20quranum.pdf യേശുവും മർയവും ഖുർആനിലും ബൈബിളിലും&quot;. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829181952/http://www.islampadanam.com/ebooks/yesuvum%20bibilum%20quranum.pdf |date=2011-08-29 }}- ഇ.സി സൈമൺ മാസ്റ്റർ


{{ഇസ്ലാമിലെ പ്രവാചകർ}}
[[Category:ഇസ്ലാമിലെ പ്രവാചകന്മാർ]]</text>
      <sha1>ggeya0wyedkyptoel13o3fhdku97ij5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇളയരാജ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28717</id>
    <revision>
      <id>4665760</id>
      <parentid>4620147</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T09:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39502" sha1="emcxeuwrm6ra34nmecei7qv3yotifoo" xml:space="preserve">{{Otheruses4|പ്രശസ്ത ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീത സംവിധായകനെ പറ്റിയുള്ളതാണ്|2019ൽ റിലീസ് ചെയ്ത മലയാളചലച്ചിത്രത്തെകുറിച്ചറിയാൻ |ഇളയരാജ (മലയാള ചലച്ചിത്രം)}}
{{prettyurl|Ilaiyaraaja}}
{{Infobox musical artist
|Name = ഇളയരാജ
|Img = Ilaiyaraaja BHung.jpg
|Img_capt = ഇളയരാജ [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] തന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിൽ
|Img_size = 
|Background = solo_singer
|Born = {{birth date and age|1943|6|2}}
|Died = 
|Origin = [[തമിഴ് നാട്]], [[ഇന്ത്യ]]
|Instrument = [[ഗിറ്റാർ]],[[ഹാർമോണിയം]],[[പിയാനോ]]
|Genre = 
|Occupation = [[ഗായകൻ]], [[സംഗീതസം‌വിധായകൻ]]
|Years_active = 1976 – ഇപ്പോൾ വരെ
|Label = 
|Associated_acts = 
|URL = [http://www.raaja.com ഇളയരാജ]
|Current_members = 
|Past_members = 
}}
[[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെന്നിന്ത്യയിലെ]] ഒരു സംഗീതസം‌വിധായകനും, ഗായകനും, ഗാന രചയിതാവുമാണ്‌ {{Audio|Ilaiyaraaja.ogg|'''ഇളയരാജ'''}} ([[Tamil language|തമിഴ്]]: இளையராஜா)(ജനനം:[[ജൂൺ 2]] [[1943]])&lt;ref name=ilayaraja1&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0006137/bio ഇളയരാജ - ജീവിതരേഖ] ഐ.എം.ഡി.ബി പ്രൊഫൈൽ&lt;/ref&gt; നാൽപ്പത്തേഴുവർഷത്തെ സംഗീത ജീവിതത്തിനിടയിൽ വിവിധ [[ഇന്ത്യ]]ൻ ഭാഷകളിലായി ഏതാണ്ട് 4500 ഗാനങ്ങൾക്ക് സംഗീതസം‌വിധാനം നിർ‌വഹിച്ചിട്ടുള്ള ഇദ്ദേഹം ഏതാണ്ട് 800 ചലച്ചിത്രങ്ങൾക്ക് പിന്നണി സംഗീതമൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=ilaya1&gt;[http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006072300230500.htm&amp;date=2006/07/23/&amp;prd=mag&amp;. ശ്രുതിമധുരമായ സംഗീതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008005941/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006072300230500.htm&amp;date=2006%2F07%2F23%2F&amp;prd=mag&amp;. |date=2010-10-08 }} ഹിന്ദുഓൺനെറ്റ് ശേഖരിച്ചത് 12 ഒക്ടോബർ 2006.&lt;/ref&gt;.ഇദ്ദേഹം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[ചെന്നൈ]] സ്വദേശിയാണ്‌. [[സിംഫണി]] പോലുള്ള സർഗാത്മകമായ സംഗീതപരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് 2012 ൽ കേന്ദ്ര സംഗീതനാടക അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു.&lt;ref name=hindubusiness&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/news/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4235297.ece ഇളയരാജക്ക് കേന്ദ്രസംഗീതനാടകഅക്കാദമി പുരസ്കാരം] ഹിന്ദുബിസിനസ്സ് - ശേഖരിച്ചത് 24 ഡിസംബർ 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=desh1&gt;[http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=243403 ഇളയരാജക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീതനാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130109163725/http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=243403 |date=2013-01-09 }} ദേശാഭിമാനി ദിനപത്രം - ശേഖരിച്ചത്- 25 ഡിസംബർ 2012&lt;/ref&gt;. സിനിമകൾക്കായി അദ്ദേഹം ഒരുക്കിയ പശ്ചാത്തലസംഗീതം ധാരാളം സിനിമകളുടെ വിജയത്തിന് സുപ്രധാനമായ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1976 ൽ അന്നക്കിളി എന്ന സിനിമയ്ക്കു സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ചാണ് ഇളയരാജ ചലച്ചിത്രലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് &lt;ref name=&quot;ilayaraja1&quot; /&gt;. [[തമിഴ്]] സിനിമാസംഗീതരംഗത്ത് ആണ് ഇളയരാജയുടെ കൂടുതൽ സംഭാവനകൾ എങ്കിലും [[തെലുങ്ക്]], [[മലയാളം]], [[ഹിന്ദി]], [[മറാത്തി]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ സിനിമകൾക്കു വേണ്ടിയും അദ്ദേഹം സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇളയരാജ തമിഴ്നാടിന്റെ ഗ്രാമീണസംഗീതത്തെ [[പാശ്ചാത്യസംഗീതം|പാശ്ചാത്യസംഗീതവുമായി]] ലയിപ്പിച്ച് തന്റേതായ ഒരു ശൈലി ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സിനിമാസംഗീതത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി &lt;ref name=&quot;ilayaraja1&quot; /&gt;. 1993ൽ ക്ലാസ്സിക് ഗിറ്റാറിൽ ഇളയരാജ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[ട്രിനിറ്റ് സ്കൂൾ ഓഫ് മ്യൂസിക്|ട്രിനിറ്റ് സ്കൂൾ ഓഫ് മ്യൂസിക്സിൽ]] നിന്നും സ്വർണ്ണമെഡലോടെ ഡിപ്ലോമ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. 1991 ൽ അദ്ദേഹം സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ച [[ദളപതി]] എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലെ ''രാക്കമ്മ കയ്യെ തട്ട്'' എന്ന ഗാനം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പത്തു ഗാനങ്ങൾക്കായി [[ബി.ബി.സി]] നടത്തിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി&lt;ref name=bbctop10&gt;[http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പത്തു ഗാനങ്ങൾ] ബി.ബി.സി തിരഞ്ഞെടുപ്പ്&lt;/ref&gt;.

2000 ൽ ഇളയരാജ സിനിമാസംഗീതത്തിൽ നിന്നും വ്യതിചലിച്ച് ചില ആൽബങ്ങൾക്കും, ഭക്തിഗാനങ്ങൾക്കും സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ചിരുന്നു. ഇളയരാജയോടുള്ള ആദരപൂർവ്വം, അദ്ദേഹത്തെ ഇസൈജ്ഞാനി എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. ഇളയരാജ ദേശീയവും അന്തർദേശീയവുമായ ഒരുപാട് അംഗീകാരങ്ങൾക്ക് അർഹനായിട്ടുണ്ട്. നാല് തവണ ഭാരത സർക്കാരിന്റെ ദേശീയ അവാർഡുകൾ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നുതവണ മികച്ച സംഗീതസംവിധാനത്തിനും, ഒരു തവണ മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതത്തിനുമായിരുന്നു. ഭാരതസർക്കാർ നല്കുന്ന [[പത്മഭൂഷൺ]] പുരസ്കാരത്തിനും ഇളയരാജ അർഹനായിട്ടുണ്ട് &lt;ref name=padma&gt;[http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwd2010.pdf ഇളയരാജക്ക് പദ്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126141319/http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwd2010.pdf |date=2011-11-26 }} ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ&lt;/ref&gt;.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
[[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] [[തേനി]] ജില്ലയിലുള്ള പന്നൈപുരത്തിൽ, രാമസ്വാമിയുടെയും നാലാം ഭാര്യ ചിന്നതായമ്മാളുടെയും മൂന്നാമത്തെ മകനായിട്ട് ജനിച്ചു &lt;ref name=pride&gt;[http://www.hindu.com/mp/2004/11/27/stories/2004112700900300.htm ഇളയരാജ - തമിഴിന്റെ അഭിമാനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109103425/http://www.hindu.com/mp/2004/11/27/stories/2004112700900300.htm |date=2012-11-09 }} ദ ഹിന്ദു - ശേഖരിച്ചത് - 27 നവംബർ 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=birth&gt;{{cite book|url=http://books.google.com.sa/books?id=VQw5Ci7sbasC&amp;pg | title=ഗ്ലോബൽ സൗണ്ട്ട്രോക്സ്-വേൾഡ് ഓഫ് ഫിലിം മ്യൂസിക്സ്|last=മാർക്|first=സ്ലോബിൻ|publisher=വെസ്ലെയാൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്|year=2008|pages=123}}&lt;/ref&gt;. ജ്ഞാനദേശികൻ എന്നതായിരുന്നു യഥാർത്ഥ നാമം. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസസമയത്ത് പിതാവ് ജ്ഞാനദേശികൻ എന്ന പേരു മാറ്റി രാജയ്യ എന്നാക്കി മാറ്റി. ഗ്രാമത്തിലെ സുഹൃത്തുക്കൾ രാജയ്യ എന്നത് രാസയ്യ എന്നു മാറ്റി വിളിക്കാൻ തുടങ്ങി. സംഗീതാധ്യാപകനാണ് രാജ എന്നു പേരു മാറ്റിയത്. ഇളയരാജയുടെ ആദ്യ സിനിമയുടെ നിർമ്മാതാവ് [[പഞ്ചു അരുണാചലം]] ഈ പേരിന്റെ കൂടെ ഇളയ എന്നു കൂടി ചേർത്ത്, ഇളയരാജ എന്നാക്കി മാറ്റി. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത ഗായകനും സംഗീതസംവിധായകനുമായിരുന്ന [[എ.എം. രാജ|എ.എം. രാജയുടെ]] പേരുമായുള്ള സാദൃശ്യം ഒഴിവാക്കാനാണ് അരുണാചലം ഇളയരാജ എന്ന പേരു നൽകിയത്.

ജീവ ആണ് ഇളയരാജയുടെ ഭാര്യ. [[കാർത്തിക് രാജ]], [[യുവാൻശങ്കർരാജ]], [[ഭവതരണി]] എന്നീ മൂന്നു മക്കളും സംഗീത മേഖലയിലാണ്. ഇളയരാജയുടെ സഹോദരൻ [[ഗംഗൈ അമരൻ]] തമിഴ് സിനിമയിലെ പ്രശസ്തനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവും, സംഗീതസംവിധായകനും കൂടിയാണ്. കമലാമ്മാൾ, പത്മാവതി എന്നു പേരുകളുള്ള രണ്ടു സഹോദരിമാരും ഇളയരാജക്കുണ്ട്. ഇളയരാജയുടെ ജീവചരിത്രമായ '''ലൈഫ് ഓഫ് മ്യൂസിക്''' എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചത് പത്മാവതി എന്ന സഹോദരിയാണ്.

==സംഗീതരംഗത്തേക്ക്==
ജനിച്ച് വളർന്ന അന്തരീക്ഷം തമിഴ് നാടൻ ശീലിന്റെ മാറ്റൊലികളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു.തന്റെ പതിനാലാം വയസ്സിൽ (അർദ്ധ) ജ്യേഷ്ഠനായ പാവലർ വരദരാജൻ നയിച്ചിരുന്ന സംഗീതസംഘത്തിൽ ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ച് തുടങ്ങി. ഈ സംഘത്തോടൊപ്പം ഒരു ദശാബ്ദക്കാലത്തോളം ദക്ഷിണേന്ത്യ മുഴുവൻ പരിപാടി അവതരിപ്പിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. തന്റെ ആദ്യത്തെ ഈണം ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്നത്. ഒരു വിലാപകാവ്യമായിരുന്ന് ഇത്. പ്രമുഖ കവി [[കണ്ണദാസൻ]] രചിച്ച ഈ ഗാനം അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാന മന്ത്രി [[ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു]] വിനു വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചു. 1968 ൽ ഇളയരാജ പ്രൊഫസർ.ധൻരാജിനു കീഴിൽ സംഗീതം അഭ്യസിക്കാനായി തുടങ്ങി&lt;ref name=&quot;newyorkraj&quot; /&gt;. പാശ്ചാത്യസംഗീതത്തിലെ പുതിയ രീതികൾ ഇളയരാജ പരിചയപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയത് ധൻരാജിന്റെ ശിക്ഷണത്തിലാണ്&lt;ref name=newyorkraj&gt;[http://www.newyorkraj.com/?p=33 ഇളയരാജ പാശ്ചാത്യസംഗീതം പരിചയപ്പെടുന്നു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ന്യൂയോർക്ക് രാജ് വെബ് ഇടത്തിൽ നിന്നും&lt;/ref&gt;. ക്ലാസ്സിക് ഗിറ്റാറിന്റെ പരിശീലനത്തിലാണ് ഇളയരാജ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചിരുന്നത്.

== സംഗീതസംവിധായകൻ==
1970 കളിൽ ഇളയരാജ [[സലിൽ ചൗധരി|സലിൽ ചൗധരിയെപ്പോലുള്ള]] പ്രശസ്ത സംഗീതസംവിധായകരോടൊപ്പം, റെക്കോഡിംഗ് സ്റ്റുഡിയോകളിൽ ഗിറ്റാറിസ്റ്റായും, ഹാർമോണിസ്റ്റായും ഒക്കെ ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട് &lt;ref name=salilda&gt;[http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm ഇളയരാജയുടെ സംഗീതരംഗത്തെ തുടക്കം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107163412/http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm |date=2012-11-07 }} ഹിന്ദു ദിനപത്രം ശേഖരിച്ചത് 20 നവംബർ 2005 (അവസാന ഖണ്ഡിക നോക്കുക)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=salilda1&gt;[http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp സലിൽചൗധരിക്കൊപ്പം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117185255/http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp |date=2006-11-17 }} സലിൽ ചൗധരിയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും&lt;/ref&gt;. [[ജി.കെ.വെങ്കിടേഷ്]] എന്ന കന്നട സംഗീതസംവിധായകന്റെ സഹായി ആയി ഏതാണ്ട് 200 ഓളം ചിത്രങ്ങളിൽ ഇളയരാജ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം സ്വന്തമായി ഈണങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാനും തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1976ൽ ഇറങ്ങിയ '''അന്നക്കിളി''&lt;nowiki/&gt;'യാണ് ഇളയരാജയുടെ കന്നിച്ചിത്രം&lt;ref name=annakkili1&gt;[http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm അന്നക്കിളി - ഇളയരാജയുടെ കന്നി ചിത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109103504/http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |date=2012-11-09 }} ദ ഹിന്ദു ശേഖരിച്ചത് 20 ഏപ്രിൽ 2007&lt;/ref&gt;.തമിഴ് നാടൻ ശീലുകളുടെ മട്ടിലുള്ള ഈണങ്ങളും പാശ്ചാത്യ സംഗീതത്തിന്റെ ശൈലിയിലുള്ള ഓർക്കസ്‌ട്രേഷനും കൂട്ടിയിണക്കിയുള്ള നവീനമായ ശൈലിയാണ് ഇളയരാജ ഈ ചിത്രത്തിനായി അവലംബിച്ചത് &lt;ref name=&quot;ilayaraja1&quot; /&gt;.പുതിയ ഒരു ശൈലിക്ക് തുടക്കമാവുകയായിരുന്നു ഇത്&lt;ref name=&quot;ilayaraja1&quot; /&gt;. 1980കളുടെ മദ്ധ്യത്തോടെ ഇളയരാജയുടെ പേരും പ്രശസ്തിയും വർദ്ധിച്ചു വന്നു. ഒട്ടുമിക്ക സിനിമാഗാനരചയിതാക്കളുടെ രചനകൾക്കും ഇളയരാജ സംഗീതം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. [[കണ്ണദാസൻ]], [[വാലി]], [[വൈരമുത്തു]], [[ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പ്]], [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഇളയരാജ ജനപ്രിയഗാനങ്ങൾ സിനിമാലോകത്തിനു സമ്മാനിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഭാരതിരാജ]], [[കെ.ബാലചന്ദർ]], [[മണിരത്നം]], [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]], [[ഫാസിൽ]], [[പ്രിയദർശൻ]],[[ബാലു മഹേന്ദ്ര]], [[വംശി]], തുടങ്ങിയ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മുൻസംവിധായകരുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഇളയരാജയുടെ സംഗീതം ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഒരു ഘടകമായി മാറി.

[[തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം|തമിഴ്]], [[ടോളിവുഡ്|തെലുഗു]], [[കന്നഡ|കന്നട]] എന്നിവയ്ക്ക് പുറമേ [[ബോളിവുഡ്|ഹിന്ദി സിനിമ]]&lt;nowiki/&gt;യിലും ഇദ്ദേഹം തന്റെ സ്വാധീനം അറിയിച്ചു.2009ൽ [[പഴശ്ശിരാജ (ചലച്ചിത്രം)|പഴശ്ശിരാജ]], [[ജഗന്മോഹിനി]] എന്നീ ബിഗ് ബഡ്ജറ്റ് ചിത്രങ്ങൾക്ക് സംഗീതം നിർവഹിച്ചിരുക്കുന്നത് അദ്ദേഹമാണ്.

==പ്രശസ്ത ഗാനങ്ങൾ==
ദളപതി എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഇളയരാജ ഈണമിട്ട് [[എസ്.പി. ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം|എസ്.പി.ബാലസുബ്രഹ്മണ്യവും]], [[സ്വർണ്ണലത|സ്വർണ്ണലതയും]] ആലപിച്ച രാക്കമ്മ കൈയ്യെ തട്ട് എന്ന ഗാനം [[ബി.ബി.സി.|ബി.ബി.സി]] മികച്ച പത്തു ഗാനങ്ങൾക്കായി നടത്തിയ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തുകയുണ്ടായി&lt;ref name=&quot;bbctop10&quot; /&gt;. ഇളയരാജ സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ച നായകൻ എന്ന സിനിമ ടൈം മാസിക നടത്തിയ ഒരു വോട്ടെടുപ്പിൽ ലോകത്തിലെ മികച്ച 100 ചിത്രങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്&lt;ref name=time100&gt;[http://entertainment.time.com/2005/02/12/all-time-100-movies/slide/nayakan-1987/ നായകൻ - സംഗീതം ഇളയരാജ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020114704/http://entertainment.time.com/2005/02/12/all-time-100-movies/slide/nayakan-1987/ |date=2014-10-20 }} ടൈംസ് മാഗസിൻ - ശേഖരിച്ചത് 12 ഫെബ്രുവരി 2005&lt;/ref&gt;. [[അക്കാദമി അവാർഡ്|ഓസ്കാർ അവാർഡുകൾക്കായി]] [[ഭാരത സർക്കാർ]] ഔദ്യോഗികമായി നാമനിർദ്ദേശം നൽകിയ കുറേയധികം ചിത്രങ്ങൾക്കും സംഗീതമൊരുക്കിയത് ഇളയരാജയാണ്. [[സ്വാതി മുത്യം]], [[നായകൻ]], [[തേവർമകൻ]], [[നിഴൽക്കൂത്ത്]], [[അഞ്ജലി]], [[ഹേ റാം]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളുടെ സംഗീതസംവിധാനം അദ്ദേഹമാണ്&lt;ref name=oscardrill&gt;[http://www.indianexpress.com/news/indias-oscar-drill/265710/0 അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി ഇന്ത്യ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ] ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ് ദിനപത്രം - ശേഖരിച്ചത് 26 ജനുവരി 2008&lt;/ref&gt;.
===മലയാളം===
{| class=&quot;wikitable &quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
|-
|1978||''വ്യാമോഹം''||1980||''ദൂരം അരികെ''||1981||''ഗർജ്ജനം''
|-
||1982||''[[ഓളങ്ങൾ]], [[ആ രാത്രി]], [[ആലോലം]]''||1983||''[[സന്ധ്യക്കു വിരിഞ്ഞ പൂവ്]], [[ഊമക്കുയിൽ]], [[പിൻനിലാവ്]]''||1984||''[[മൈഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തൻ]], [[മംഗളം നേരുന്നു]], [[ഒന്നാണു നമ്മൾ]], [[ഉണരു]]''
|-
|1985||''[[യാത്ര]]''||1986||''[[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]], [[കാവേരി]]''||1988||''[[മൂന്നാംപക്കം]]''
|-
||1989||''അഥർവ്വം, ചൈത്രം, സീസൺ''||1991||''അനശ്വരം'', ''എന്റെ സൂര്യപുത്രിക്ക്''||1992||''[[പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്]], അപാരത''
|-
|1993||''[[ജാക്ക്പോട്ട്]]''||1996||'' [[കാലാപാനി]], മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച്''||1997||''[[ഗുരു]], [[കളിയൂഞ്ഞാൽ]], [[ഒരു യാത്രാമൊഴി]]''
|-
||1998||''[[അനുരാഗക്കൊട്ടാരം]], [[മഞ്ജിരധ്വനി]]''||1999||''[[ഫ്രണ്ട്സ്]]'' ||2000||''[[കൊച്ചു കൊച്ചു സന്തോഷങ്ങൾ]], [[കല്ലു കൊണ്ടൊരു പെണ്ണ്]]''
|-
||2003||''[[മനസ്സിനക്കരെ]], [[നിഴൽക്കൂത്ത്]]''||2005||''[[പൊൻമുടിപുഴയോരത്ത്]]'', ''[[അച്ചുവിന്റെ അമ്മ]]||2006||''[[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം]]'', ''[[പച്ചക്കുതിര]]''
|-
||2007||''[[വിനോദയാത്ര]]'', ''[[സൂര്യൻ(ചലച്ചിത്രം)|സൂര്യൻ]]''||2008||''[[ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം]]'', ''[[എസ്.എം.എസ്(ചലച്ചിത്രം)|എസ്.എം.എസ്]]''||2009||''[[ഭാഗ്യദേവത]]'', ''[[കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ (ചലച്ചിത്രം)|പഴശ്ശിരാജ]]''
|-
|2010||''[[കഥ തുടരുന്നു]]'' ||2011|| ''[[സ്നേഹവീട്]]'', ''[[ട്വിങ്കിൾ ട്വിങ്കിൾ ലിറ്റിൽ സ്റ്റാർ (ചലച്ചിത്രം)|ട്വിങ്കിൾ ട്വിങ്കിൾ ലിറ്റിൽ സ്റ്റാർ]]''||2012|| ''[[പുതിയ തീരങ്ങൾ]], [[ഇ.എം.എസ്സും പെൺകുട്ടിയും]]''
|-
||2013||''[[സാമ്രാജ്യം 2 സൺ ഓഫ് അലക്സാണ്ടർ]]''
|}

===ഹിന്ദി===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:200px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:150px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
|-
|1983||''[[സദ്മ]]''
||1987||''[[കാമാഗ്നി]]''
|1989||''[[മഹാദേവ്]]''
|-
||1990||''[[ശിവ]]''
||1996||''[[ഔർ എക് പ്രേം കഹാനി]]''
||1996||
|-
|1999||''[[ഹേ റാം]]''
||2001||''[[ലജ്ജ]]''
|2005||''[[മുംബൈ എക്സ്പ്രസ്സ്]]'', ''[[ഡൈവോഴ്സ്]]''
|-
||2006||''[[ശിവ (2006 ഹിന്ദി സിനിമ)|ശിവ]]''
||2007||''[[ചീനി കം]]''
||2009||''[[ചൽ ചലേ]]'', ''[[പാ (ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രം)|പാ]]''
|-
||2011||''[[ഹാപ്പി (ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രം)|ഹാപ്പി]]'',&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Ilayarajas-musical-journey/articleshow/6053635.cms|title=ഇളയരാജാസ് മ്യൂസിക്കൽ ജേണി|publisher=ഇക്കണോമിക്സ് ടൈംസ്|accessdate=2010-11-01|first1=സുഭാഷ്.കെ|last1=ഝാ}}&lt;/ref&gt; ''എസ്.ആർ.കെ'' ||2013|| 
||2013||
|}

===കന്നട===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
! style=&quot;width:25px;&quot;| '''വർഷം'''
! style=&quot;width:300px;&quot;| '''ചലച്ചിത്രം'''
|-
|1978||''[[മാത്തു ഥാപ്പാട മാഗ]]''||1981||''[[ഗീത (ചലച്ചിത്രം)|ഗീത]]'', ''[[ജന്മ ജന്മ അനുബന്ധ]]'', ''[[നീ നന്ന ഗെല്ലാലാരേ]]''
|-
|1983||''[[ആക്സിഡന്റ് (കന്നട ചലച്ചിത്രം|ആക്സിഡന്റ്]]'', ''[[പല്ലവി അനു പല്ലവി]]''||1984||''[[ബാർജാരി ബേതേ]]''
|-
|1996||''[[നമ്മൂര മന്ദാര ഹൂവേ]], [[ശിവസൈന്യ]]''||1998||''[[ഹൂമലേ]]''
|-
|2004||''നമ്മ പ്രീതിയ രാമു''||2007||''[[ആ ദിനങ്ങലു]]''
|-
|2009||''[[നന്നാവനു]], [[ഭാഗ്യ ബലേഗര]], [[പ്രേം കഹാനി (1993 ചലച്ചിത്രം)|പ്രേം കഹാനി]]''
|2010||''[[സൂര്യകാന്തി (ചലച്ചിത്രം|സൂര്യകാന്തി]]''
|-
|2011||''[[ഹരേ രാമ ഹരേ കൃഷ്ണ (2011 ചലച്ചിത്രം)|ഹരേ രാമ ഹരേ കൃഷ്ണ]]''
|2012||''[[പ്രസാദ് (ചലച്ചിത്രം)|പ്രസാദ്
]]''
|}

==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
===പത്മഭൂഷൺ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! width=5%| വർഷം
! style=&quot;width:40%;&quot;| പുരസ്കാരം
! style=&quot;width:40%;&quot;| സംഘടന
! style=&quot;width:10%;&quot;| അവലംബം
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2010
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[പത്മഭൂഷൺ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[ഭാരത സർക്കാർ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=pathma1&gt;{{cite news|title=ഇളയരാജക്ക് പത്മഭൂഷൺ|url=http://www.thehindu.com/news/national/article94584.ece|accessdate=2012 January 20|newspaper=[[ദ ഹിന്ദു]]|date=2010 ജനുവരി 25}}&lt;/ref&gt;
|}

===ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! width=5%| വർഷം
! style=&quot;width:25%;&quot;| ചലച്ചിത്രം
! style=&quot;width:25%;&quot;| ഭാഷ
! style=&quot;width:25%;&quot;| വിഭാഗം
! style=&quot;width:15%;&quot;| ഫലം
! style=&quot;width:5%;&quot;| അവലംബം
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1984
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[സാഗര സംഗമം]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[തെലുങ്ക്]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച സംഗീതസംവിധാനം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=31ആമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm31stNFAAward.aspx?PdfName=31NFA.pdf|work=ചലച്ചിത്രോത്സവ ഡയക്ടറേറ്റ്|publisher=അകാൽ ഇൻഫോർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ്.|accessdate=2012 ജനുവരി 20|page=16|format=പി.ഡി.എഫ്|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170213/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm31stNFAAward.aspx?PdfName=31NFA.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1986
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[സിന്ധുഭൈരവി (തമിഴ് ചലച്ചിത്രം|സിന്ധുഭൈരവി]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[തമിഴ്]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച സംഗീതസംവിധാനം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=33ആമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx?PdfName=33nfa.pdf|work=ചലച്ചിത്രോത്സവ ഡയക്ടറേറ്റ്|publisher=അകാൽ ഇൻഫോർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ്.|accessdate=2012 ജനുവരി 20|page=38|format=പി.ഡി.എഫ്|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123051710/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx?PdfName=33nfa.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1989
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[രുദ്രവീണ (ചലച്ചിത്രം)|രുദ്രവീണ]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[തെലുങ്ക്]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച സംഗീതസംവിധാനം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=rudra&gt;{{cite web|title=36ആമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm36NFAAward.aspx?PdfName=36nfa.pdf|work=ചലച്ചിത്രോത്സവ ഡയക്ടറേറ്റ്|publisher=അകാൽ ഇൻഫോർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ്.|accessdate=2012 ജനുവരി 20|page=52|format=പി.ഡി.എഫ്}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2009
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[കേരള വർമ്മ പഴശ്ശിരാജ (ചലച്ചിത്രം)|പഴശ്ശിരാജ]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[മലയാളം]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=56ആമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm56NFAAward.aspx?PdfName=56NFA.pdf|work=ചലച്ചിത്രോത്സവ ഡയക്ടറേറ്റ്|publisher=അകാൽ ഇൻഫോർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ്.|accessdate=2012 ജനുവരി 20|page=138|format=പി.ഡി.എഫ്}}&lt;/ref&gt;
|}

===കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! width=5%| വർഷം
! style=&quot;width:40%;&quot;| ചലച്ചിത്രം
! style=&quot;width:40%;&quot;| വിഭാഗം
! style=&quot;width:10%;&quot;| ഫലം
! style=&quot;width:10%;&quot;| അവലംബം
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[സമ്മോഹനം]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ - 1994|url=http://www.keralafilm.com/sfa94.htm|work=കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി|publisher=സി-ഡിറ്റ്|accessdate=2012 ജനുവരി 20|archive-date=2010-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054813/http://www.keralafilm.com/sfa94.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[കാലാപാനി]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച സംഗീതസംവിധാനം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ - 1995|url=http://www.keralafilm.com/sfa95.htm|work=കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി|publisher=സി-ഡിറ്റ്|accessdate=2012 ജനുവരി 20|archive-date=2011-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713144248/http://www.keralafilm.com/sfa95.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''[[കല്ലു കൊണ്ടൊരു പെണ്ണ്]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതം
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ - 1998|url=http://www.keralafilm.com/sfa98.htm|work=കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി|publisher=സി-ഡിറ്റ്|accessdate=2012 January 20|archive-date=2010-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002054857/http://www.keralafilm.com/sfa98.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* പ്രേം-രമേഷ്. 1998. ''ഇളയരാജ: ദ ഫിലോസഫ് ആന്റ് ഏസ്തറ്റിക്സ് ഓഫ് മ്യൂസിക്'' 
* ഇളയരാജ. 1998. ''മൈ സ്പിരിച്വൽ എക്സ്പീരിയൻസസ്'' - ഇളയരാജയുടെ കവിതാസമാഹാരം
* ഇളയരാജ. 1998. ''വഴിതുണൈ''. ചെന്നൈ: 
* ഇളയരാജ. 1999. ''സംഗീത കനവുകൾ'' ഇളയരാജയുടെ യൂറോപ്യൻ പര്യടന വിശേഷങ്ങൾ
* ഇളയരാജ. 2000. ''ഇളയരാജാവിൻ സിന്തനൈകൾ'' 
* {{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm|title=മേക്കിംഗ് മ്യൂസിക്, രാജാ-സ്റ്റൈൽ|author=ശ്രീനിവാസൻ, പവിത്ര|date=2010-09-20|work=''റിഡിഫ്.കോം''|accessdate=2010-10-15}}
&lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
{{commonscat|Ilaiyaraaja}}
{{reflist|2}}

{{Padma Vibhushan Awards}}
{{PadmaBhushanAwardRecipients 2010–19}}
{{FilmfareAwardBestTamilMusicDirector}}
{{NationalFilmAwardBestMusicDirection}}
{{KeralaStateFilmAwardBestMusicDirection}}
{{TamilNaduStateAwardForBestMusicDirector}}
{{Filmfare Lifetime Achievement Award – South}}

{{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം|Ilaiyaraaja}}

[[വർഗ്ഗം:1943-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 2-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംഗീതസംവിധായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്രസംഗീതസം‌വിധായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച സംഗീതസംവിധായകർക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച സംഗീതസംവിധായകർക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സംഗീതനാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച പശ്ചാത്തലസംഗീതത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>emcxeuwrm6ra34nmecei7qv3yotifoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാട്ടാക്കട</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78608</id>
    <revision>
      <id>4665719</id>
      <parentid>4656148</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T03:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Premnair406306</username>
        <id>222661</id>
      </contributor>
      <comment>/* തീയേറ്ററുകൾ */</comment>
      <origin>4665719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23724" sha1="ccte0q2vl6o77lr6lro9v28pmczyk0m" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kattakkada}}
{{For|ഇതേപേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|കാട്ടാക്കട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = പട്ടണം 
|native_name        = കാട്ടാക്കട
|state_name         = [[കേരളം]]
|district           = [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
|skyline=
|latd =  8|latm = 30|lats = 15
|longd= 77|longm=  4|longs= 49
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 40448 as per 2011 population survey  
|members_of_legislative_assembly  = ഐ.ബി.സതീഷ്
|member_of_parliament =അടൂർ പ്രകാശ്.  
|population_as_of   = 2011
|population_total_cite = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |title=Panchayat Population |publisher=[[Thiruvananthapuram district]] |accessdate=2008-03-11 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629003643/http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_density = 
|leader_title_1     = 
|leader_name_1      = 
|leader_title_2     = 
|leader_name_2      = 
|footnotes          =
|area_telephone     = 0471
|postal_code        = 695572
|vehicle_code_range = KL- 74
}}
[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ]] ഒരു താലൂക്കും, ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും പ്രധാന പട്ടണവുമാണ് '''കാട്ടാക്കട'''. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://trivandrum.nic.in/en/tehsil/kattakada/ |title=Kattakada {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://trivandrum.nic.in/en/villages-of-kattakkada/ |title=Villages of Kattakkada {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt; തിരുവനന്തപുരം-[[നെയ്യാർ ഡാം]] റൂട്ടിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 20 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു പ്രധാന യാത്ര മാർഗം എന്നത് കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോ ആണ്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലേക്കും സമീപ നഗരങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്. മലയോര മേഖല ആയ കോട്ടൂർ, അമ്പൂരി, വാഴിച്ചൽ, പന്ത, കള്ളിക്കാട്, നെയ്യാർഡാം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദിനവും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. 

നഗരകേന്ദ്രമായ [[തമ്പാനൂർ|തമ്പാനൂരിൽ]] നിന്നും [[കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.|കേരള ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ]] ബസ് സർവീസ് വഴി ഈ പട്ടണം നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ [[നെയ്യാറ്റിൻകര]], [[നെടുമങ്ങാട്|നെടുമങ്ങാട്]], [[നെടുമങ്ങാട്|വിതുര]] തുടങ്ങിയ  പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് ബസ് സർവീസുണ്ട്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ ഡിപ്പോയും കാട്ടാക്കടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം.

നെയ്യാറ്റിൻകര പട്ടണത്തിന് 13 കിലോമീറ്റർ വടക്കും, നെടുമങ്ങാട് പട്ടണത്തിന് 18 കിലോമീറ്റർ തെക്കും, തലസ്ഥാന നഗരമായ തിരുവനന്തപുരത്തിന് 20 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കുമായാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

പട്ടണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി 14 റവന്യൂ ഗ്രാമങ്ങളും 12 പഞ്ചായത്തുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 2014 ഫെബ്രുവരിയിലാണ് ഈ താലൂക്ക് രൂപീകൃതമായത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Capital Gets Kattakkada Taluk Today – The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/feb/11/Capital-Gets-Kattakkada-Taluk-Today-574597.amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911074322/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/feb/11/Capital-Gets-Kattakkada-Taluk-Today-574597.amp |url-status=dead |archive-date=11 September 2022 |access-date=2022-09-11 |website=www.newindianexpress.com}}&lt;/ref&gt;

കാട്ടാക്കട എന്ന സ്ഥലനാമം, പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കട്ടാൽ ദേവി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മലയാളത്തിലെ “കട്ടാൽ” എന്ന വാക്കിന് “കാട്ടരയാൽ” അല്ലെങ്കിൽ “വനത്തിലെ ആൽമരം (Wild Banyan Tree)” എന്നാണ് അർത്ഥം.
== ജനസംഖ്യ ==
2011 കാനേഷുമാരി പ്രകാരം കാട്ടാക്കട പഞ്ചായത്തിൽ 40,448 ആളുകൾ അധിവസിക്കുന്നു. 

===കാട്ടാക്കട താലൂക്ക്===
2014ൽ കാട്ടാക്കട തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ 6-മത്തെ താലൂക്ക് ആയി മാറി. ഈ താലൂക്കിൽ 13 റവന്യൂ വില്ലേജുകളാണ് നിലവിലുള്ളത്. 
*കുളത്തുമ്മൽ  
*മാറനല്ലൂർ  
*മണ്ണൂർകര 
*പെരുംകുളം   
*വീരണകാവ്  
*അമ്പൂരി  
*കള്ളിക്കാട്  
*കീഴാറൂർ  
*മലയിൻകീഴ്  
*ഒറ്റശേഖരമംഗലം 
*വാഴിച്ചൽ  
*വിളപ്പിൽ
*വിളവൂർക്കൽ

== രാഷ്ട്രിയം ==
കാട്ടാക്കട 2011ൽ കേരള നിയമസഭയിലെ ഒരാ നിയമസഭാ മണ്ഡലമായി മാറി. ആദ്യ MLA ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിലെ [[N.ശക്തൻ]] ആയിരുന്നു. 2016 ലും 2021 ലും LDF ൽ നിന്നും CPI(M) ഇലെ  I.B.സതീഷ് ആണ് നിയമ സഭാംഗം ആയി തെരെഞ്ഞെടുക്കപെട്ടത്. മണ്ഡലം ആറ്റിങ്ങൽ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ശ്രീ. [[അടൂർ പ്രകാശ്]] ആണ് നിലവിലെ എംപി. കാട്ടാക്കട നിലവിൽ  ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി നേ തൃത്വത്തിൽ  ഭരണ സമിതി ഉള്ള  ഒരു പഞ്ചായത്താണ്.
6 പഞ്ചായത്തുകൾ ചേർത്താണ് കാട്ടാക്കട നിയമസഭാ മണ്ഡലം 2011 ൽ രൂപീകരിച്ചത്. കാട്ടാക്കട, മാറനല്ലൂർ, മലയിൻകീഴ്, വിളപ്പിൽ, വിളവൂർക്കൽ, പള്ളിച്ചൽ എന്നിവയാണ് 6 പഞ്ചായത്തുകൾ.

== യാത്രാ സൗകര്യം == 
[[കാട്ടാക്കട]] നിലവിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുമായി റോഡുമാർഗം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
*റോഡ് മാർഗം 
കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോട് 
[[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലും അന്യ ജില്ലയിലും കാട്ടാക്കടയിലെ മലയോര മേഖലയിലും സർവീസ് നടത്തുന്നു.
*ട്രെയിൻ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]], [[നെയ്യാറ്റിൻകര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ]]എന്നിവയാണ് കാട്ടാക്കയുടെ അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. 
*ആകാശ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ട് ]] ആണ് കാട്ടാക്കടയുടെ നഗരവുമായി അടുത്തുള്ള എയർപോർട്ട്.
== ടൂറിസം ==

നെയ്യാർ ഡാം &amp; വന്യജീവി സങ്കേതം.

തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെടുമങ്ങാട്, നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കിൽ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള അഗസ്ത്യമല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നെയ്യാർ ഡാം ഒരു പ്രശസ്തമായ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നും 30 കി.മീ. കിഴക്ക് മാറി പശ്ചിമഘട്ട താഴ്വാരത്തിൽ 1958-ൽ സ്ഥാപിതമായ നെയ്യാർ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 128 കി.മീ. ചുറ്റളവിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. കുന്നുകളും വനവും ആയ ഭൂപ്രകൃതി വന്യജീവികളായ കാട്ടാന, സാംബർ മാൻ, കാട്ടുപൂച്ച, കാട്ടുപോത്ത്, കരിങ്കൊരങ്ങ്, വരയാട് എന്നിവയെ ഇവിടെ കാണാം.

കൂടാതെ കടുവ, പുള്ളിപുലി എന്നിവയേയും കാണാം. 1977-ൽ മുതല വളര്ത്ത ൽ കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചു. ഡാമിന്റെ ജലസംഭരണി പ്രദേശത്ത് ദ്വീപിലേയ്ക്ക് മാനുകളേയും മറ്റ് വന്യ ജീവികളേയും കാണുന്നതിന് ബോട്ട് വാടകയ്ക്ക് എടുത്ത് പോകാവുന്നതാണ്. പ്രശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ഭൂപ്രദേശം സസ്യജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പ്രകൃതി മനോഹരമായതും പുല്മേ ടുകൾ മുതൽ ട്രോപ്പിക്കൽ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ വരെ ഉണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്തെ മനോഹരമായ അഗസ്ത്യാർകൂടം മലകളിൽ മലയേറ്റത്തിനും ട്രെക്കിംഗിനും ഉള്ള അവസരം ഉണ്ട്. ഹിന്ദു ഐതീഹ്യങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും അഗസ്ത്യമല നിരകളെ കുറിച്ച് പ്രാധാന്യത്തോടെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ സന്യാസം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന അഗസ്ത്യ മുനിയുടെ പേരാണ് ഈ മലനിരകള്ക്ക്ണ ലഭിച്ചത്. മീന്മൂിട്ടി കൊബൈക്കനി എന്നീ അതിഗംഭീര വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ നെയ്യാർ ജല സംഭരണിയുടെ മുകള്തിട്ടിലാണ്.

== പ്രധാന ഗവണ്മെന്റ് ഓഫീസുകൾ ==
* കാട്ടാക്കട ജുഡീഷ്യൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ്‌ 
മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതി.
*കാട്ടാക്കട മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ.
* താലൂക്ക് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സബ് റീജിയണൽ ട്രാൻസ്‌പോർട് 
ഓഫീസ് '''(KL.74)''', കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട വൈദ്യുതി ഭവനം.
*കാട്ടാക്കട പോലീസ് സബ് ഡിവിഷൻ.
* കാട്ടാക്കട DYSP ഓഫിസ്. 
* കാട്ടാക്കട ജനമൈത്രി പോലീസ് 
സ്റ്റേഷൻ.
* കാട്ടാക്കട സർക്കിൾ ഇൻസ്‌പെക്ടർ 
ഓഫീസ്. 
* താലൂക്ക് സഹകരണ സംഘം 
അസിസ്റ്റന്റ് റെജിസ്ട്രർ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സബ് വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാ 
ഓഫീസ്. 
* പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട 220 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, പുതുവയ്‌ക്കൽ. 
* കാട്ടാക്കട 110 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, കിള്ളി. 
* റൂറൽ ജില്ലാ ട്രഷറി, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ. 
* ബ്ലോക്ക്‌ റിസോഴ്സ് സെന്റർ, 
കാട്ടാക്കട. 
* വി. ഇ. ഒ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സതേൺ റെയിൽവേ റിസേർവിങ് 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* ജലവകുപ്പ് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ് (695572), 
കാട്ടാക്കട. 
* BSNL ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C ഡി ടി ഒ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C എ. ടി. ഒ ഓഫീസ്,  
കാട്ടാക്കട.
* സബ് രജിസ്റ്റർ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.
* കൃഷി വകുപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*[[ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് ഫോർ ആർട്സ് ആന്റ് സയൻസ്]] കാട്ടാക്കട. 
*[[പങ്കജകസ്തൂരി ആയുർവേദിക് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] കാട്ടാക്കട. 
*ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. കുളത്തുമ്മൽ. ജില്ലയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിനുള്ള പുരസ്കാരം തുടർച്ചയായി നേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്കൂൾ ആണിത്.
*പി.ആർ.ഡബ്ള്യു.എച്ച്.എസ്.എസ്. കാട്ടാക്കട
*സെന്റ്ത്രേസ്യ എൽ.പി.എസ്.തൂങ്ങാംപാറ 
* പൊന്നറ ശ്രീധർ  മെമ്മോറിയൽ എൽ പി എസ് , കാട്ടാക്കട
*ഗവണ്മെന്റ് ഹൈ സ്കൂൾ പ്ലാവൂർ. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കണ്ടൻകുളങ്ങര. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട.
*വിശ്വദീപ്തി സെൻട്രൽ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*[[chinmaya ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ]] കാട്ടാക്കട.
*നിയോ ഡെയ്ൽ ഹൈ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*ക്രൈസ്റ്റ് നഗർ സ്കൂൾ കുച്ചപ്പുറം.

== പ്രശസ്തർ ==
*[[പൊന്നറ ശ്രീധർ]].
* [[മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*[[ പൂവച്ചൽ ഖാദർ ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*  [[ഐ.ബി. സതീഷ്|ഐ.ബി.സതീഷ് എം ൽ എ]] .
*  [[ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ|പദ്മശ്രീ.ഡോ. ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ]] .
*[[ജി. കാർത്തികേയൻ|മുൻ സ്പീക്കർ ജി. കാർത്തികേയൻ]].
* ശാന്തിനികേതനം കൃഷ്ണൻ നായർ | 
* എൻ.ജോൺ റിച്ചാർഡ്, സാഹിത്യകാരൻ
 സഞ്ചാര സാഹിത്യ കാരൻ. പ്രധാനകൃതി ഇന്ത്യ അമേരിക്കയിൽ

== തീയേറ്ററുകൾ == 
* ജയവിനയക  തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 2K തീയേറ്റർ ആണ് ജയവിനയക തീയേറ്റർ. ഇവിടെ 2 ഓഡിറ്റോറിയം നിലവിൽ ഉണ്ട്.കാട്ടാക്കട അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.   

ജയവിനയക  തീയേറ്റർ ഇപ്പോഴില്ല...  
* സ്വരം ലയം തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 2-മത്തെ തീയേറ്റർ 2K  ആണ് സ്വരം ലയം തിയേറ്റർ. ഇവിടെ രണ്ട് തീയേറ്റർ ഉണ്ട്. കാട്ടാക്കട ചൂണ്ടുപലകയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 
*ശ്രീ കാളിദാസ് M Plex തീയേറ്റർ(4K, 2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 3-മത്തേതും കേരളത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തീയേറ്റർ കോംപ്ലക്സ് ആണ് ഇത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ലേസർ പ്രോജെക്ഷൻ മൾട്ടി പ്ലക്സും കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 4K തീയേറ്റർ, കൂടാതെ മറ്റു 6 തീയേറ്ററുകൾ ചേർന്നതാണ് ഇത്.
* S P തീയേറ്റർ(2K).
വിളപ്പിൽ പേയാട്‌ ജംങ്ഷനിൽ ആണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇവിടേയും യും രണ്ട് 2K തീയേറ്ററും ഓഡിറ്റോറിയം ഉണ്ട്. 

== പ്രധാന ആശുപത്രികൾ ==

* കാട്ടാക്കട താലൂക്ക് ആശുപത്രി മലയിൻകീഴ്
* കാട്ടാക്കട കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം ആമച്ചൽ. 
* കാട്ടാക്കട സാമൂഖ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം. 
* മമൽ മൾട്ടിസ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ
* പങ്കജകസ്തൂരി ആയൂർവേദിക് മെ‍‍ഡിക്കൽ കോളേജ്
* നെയ്യാർ മെഡിസിറ്റി കിള്ളി
*വിളപ്പിൽ CHC, വിളപ്പിൽശാല

== ആരാധനാലയങ്ങൾ  ==
* കാട്ടാൽ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം. 
* മൊളിയൂർ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം 
* CSI കാട്ടാക്കട.
* CSI കുളത്തുമ്മൽ.
* കാട്ടാൽ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം. 
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം.
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ പൊറ്റയിൽ ശ്രീഭദ്രകാളീ ദേവിക്ഷേത്രം(കാട്ടുമുടിപ്പുര). 
* അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട് യോഗീശ്വര സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാട്ടാക്കട 
* മേലാംകോട് മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം. 
* ഇറയംകോട് മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം. 
* സെന്റ് ത്രേസ്യ ദേവാലയം, തൂങ്ങാംപാറ. 
* മാർത്തോമാ ചർ്ച്ച, അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട്. 
* കിള്ളി ജമാഅത്. 
* കാട്ടാക്കട ജമാഅത്. 
* കൂന്താണി ജമാഅത്. 
* സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് കിള്ളി 
* തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആനാകോട്.
* കുരുതംകോട്  ദേവി ക്ഷേത്രം 


&lt;br /&gt;{{thiruvananthapuram-geo-stub}}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}
[[Category:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ccte0q2vl6o77lr6lro9v28pmczyk0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വെണ്ണപ്പഴം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80008</id>
    <revision>
      <id>4665694</id>
      <parentid>4664236</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14651" sha1="o6121dl0ki8m5xmi2gm0dj73by41e30" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

ട്രോപ്പിക്കൽ അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക്'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 ഗ്രാം മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>o6121dl0ki8m5xmi2gm0dj73by41e30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665695</id>
      <parentid>4665694</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14698" sha1="jodd1ybmd2y88uydmu8ujp0bh80ntjg" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

ഉദാഹരണത്തിന് ട്രോപ്പിക്കൽ അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക് (Pollock)'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 ഗ്രാം മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>jodd1ybmd2y88uydmu8ujp0bh80ntjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665696</id>
      <parentid>4665695</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14835" sha1="r59c4u4vp2obzlt03ss5vpsh09pz3d7" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

== കേരളത്തിൽ വളരുന്ന അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയിൽ (ട്രോപ്പിക്കൽ) വളരുന്ന അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക് (Pollock)'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും, നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>r59c4u4vp2obzlt03ss5vpsh09pz3d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665697</id>
      <parentid>4665696</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* കേരളത്തിൽ വളരുന്ന അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14861" sha1="8nnvqrr831ip5upcgn859b7k36talar" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

== കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന  ചില അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയിൽ (ട്രോപ്പിക്കൽ) വളരുന്ന അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക് (Pollock)'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും, നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>8nnvqrr831ip5upcgn859b7k36talar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665698</id>
      <parentid>4665697</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന  ചില അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14851" sha1="ljz5gr2d858ip4myp8xeufc1jnt34hv" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

== കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന  അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയിൽ (ട്രോപ്പിക്കൽ) വളരുന്ന അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക് (Pollock)'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും, നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>ljz5gr2d858ip4myp8xeufc1jnt34hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665699</id>
      <parentid>4665698</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പോഷകമൂല്യം */ just added some important points.</comment>
      <origin>4665699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15054" sha1="bgkn2uy6ioj0tcwh5e0jgzgjqsqdvop" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Persea americana}}
{{taxobox
|name = വെണ്ണപ്പഴം
|image = Persea americana fruit 2.JPG
|image_caption = വെണ്ണപ്പഴം
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperm]]s
|unranked_classis = [[Magnoliid]]s
|ordo = [[Laurales]]
|familia = [[Lauraceae]]
|genus = ''[[Persea]]''
|species = '''''P.americana'''''
| binomial = ''Persea americana''
| binomial_authority =
|synonyms = 
{{hidden begin}}
* Laurus persea L. 
* Persea americana var. angustifolia Miranda 
* Persea americana var. drymifolia (Cham. &amp; Schltdl.) S.F.Blake 
* Persea americana var. nubigena (L.O.Williams) L.E.Kopp 
* Persea drymifolia Cham. &amp; Schltdl. 
* Persea edulis Raf. 
* Persea floccosa Mez 
* Persea gigantea L.O.Williams 
* Persea gratissima C.F.Gaertn. 
* Persea gratissima var. drimyfolia (Schltdl. &amp; Cham.) Mez 
* Persea gratissima var. macrophylla Meisn. 
* Persea gratissima var. oblonga Meisn. 
* Persea gratissima var. praecox Nees 
* Persea gratissima var. vulgaris Meisn. 
* Persea leiogyna Blake 
* Persea nubigena L.O.Williams 
* Persea nubigena var. guatemalensis L.O.Williams 
* Persea paucitriplinervia Lundell 
* Persea persea (L.) Cockerell 
* Persea steyermarkii C.K.Allen
{{Hidden end}}
പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2529835 theplantlist.org - ൽ നിന്നും]}}

[[ലോറേസി]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു അംഗമാണ് '''അവക്കാഡോ''' അഥവാ '''വെണ്ണപ്പഴം'''. ബട്ടർ പിയർ, അലീഗറ്റർ പിയർ എന്നിങ്ങനേയും ഇതിന്‌ പേരുണ്ട്. {{ശാനാ|Persea americana}}. [[കരീബിയൻ ദ്വീപുകൾ]], [[മെക്സിക്കൊ]], [[തെക്കേ അമേരിക്ക]], മധ്യ അമേരിക്ക എന്നിവയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം.  ഈ മരത്തിന്റെ ഫലത്തേയും അവ്കാഡൊ എന്നാണ്‌ പറയുക. മുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ളതോ വൃത്താകൃതിയുള്ളതോ ആയ ഫലത്തിനകത്ത് കട്ടിയുള്ള  അല്പം വലിപ്പമുള്ള വിത്താണുണ്ടാവുക. കേരളത്തിൽ അവ്‌ക്കാഡോയ്ക്ക് മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താൻ സാധിക്കും. അതിന്റെ കാരണം ഓരോ ഇനത്തിനും യോജിച്ച കാലാവസ്ഥ കേരളത്തിലെ ഏതെങ്കിലും പ്രദേശങ്ങളിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. 

ആരോഗ്യത്തിനും ചർമ സൗന്ദര്യത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതീവ പോഷക സമൃദ്ധമായ ഫലം കൂടിയാണ് വെണ്ണപ്പഴം. അതിനാൽ രോഗികൾ, ഗർഭിണികൾ, കുട്ടികൾ എന്നിവർക്ക് കഴിക്കാവുന്ന ഉത്തമ ആഹാരമാണ്. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രാതൽ, ഉച്ച ഭക്ഷണം, സാലഡ്  എന്നിവയിൽ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്താറുണ്ട്. 
[[പ്രമാണം:Avocado.jpeg|100px|left|thumb|നെടുകെ ഛേദിച്ച അവൊകാഡൊ]]

വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വിളയാണ്‌ അവ്കാഡൊ. ഇതിന്റെ മരവും ഫലവും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ലോകമാകെയെടുത്താൽ അവ്‌ക്കാഡോയിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ, ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന വംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ വംശങ്ങളിലും ഒട്ടേറെ ഇനങ്ങളും ഉണ്ട്. 

ഇന്ന്‌ കേരളത്തിൽ ധാരാളം ആളുകൾ അവോക്കാഡോ വീടുകളിൽ നട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. പൊതുവേ ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകളിൽ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ കായ്ഫലം കാണാറുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള തൊലിയോട്കൂടിയ ഈ ഫലം വിളവെടുപ്പിന്‌ ശേഷം പഴുപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയം പ്രജനനം നടത്തുന്ന മരമാണിത്. നല്ലയിനം ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനും കൂടുതൽ കായ്കൾക്കുമായി ഈ മരം ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ്, മുകുളനം  ചെയ്താണ്‌ നടുന്നത്. മരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ പഴത്തിനകത്ത് തൈ മുളച്ചുവരുന്ന വിവിപ്പാരി എന്ന പ്രതിഭാസം വെണ്ണപ്പഴ മരത്തിനുള്ളതിനാൽ കർഷകരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. [[പ്ലാവ്]], [[നിലകടല]], കണ്ടൽ വിത്തുകൾ, ശീതകാല പച്ചക്കറിയായ ചൌ ചൌ തുടങ്ങിയവ [[വിവിപ്പരി|വിവിപ്പാരി]] പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

==അവക്കാഡോ കൃഷിയിൽ  ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ==
കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ നിലവിലുളള കാലാവസ്ഥാ പ്രത്യേകതകൾ, ഭൂമിയുടെ ഉയരം തുടങ്ങിയവ മുമ്പിൽ കണ്ട് അതാത് കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് യോജിച്ച അവക്കാഡോ ഇനങ്ങളാണ് നട്ടു വളർത്തേണ്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് താരതമ്യേന ചൂട് കൂടിയ, ഉഷ്ണമേഖല കാലാവസ്ഥയുളള ഇടനാടൻ താഴ്വാര പ്രദേശങ്ങളിൽ വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഇനം നന്നായി വളരും. എന്നാൽ ഉയരംകൂടിയ, തണുപ്പേറിയ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മികച്ച ഫലം തരുന്നത് ഗ്വാട്ടിമാലൻ, മെക്സിക്കൻ വംശത്തിൽപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, പത്തനംതിട്ട തുടങ്ങിയ ചില ജില്ലകളുടെ കിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അല്ലെങ്കിൽ മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ (തണുപ്പുള്ള) ഇത് കൃഷി ചെയ്തു കാണാറുണ്ട്.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരം കൂടിയ ഇടുക്കി, വയനാട് ജില്ലകളിലെ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകൾക്ക് ഹാസ് പോലുളള സബ്ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനങ്ങളും, ഇടത്തരം ഉയരമുളള സ്ഥലങ്ങൾക്കും താഴ്വാരമേഖലകൾക്കും, അതത് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ചേർന്ന ഇനങ്ങളും വേണം കൃഷിക്കായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ. നല്ല സൂര്യപ്രകാരം കിട്ടുന്നതും, നീർ വാർച്ചയുള്ളതുമായ സ്ഥലം നടീലിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. വെളളക്കെട്ട് ഉണ്ടാകരുത്, മണ്ണ് തറഞ്ഞുപോകുക എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്നിവ പ്രത്യേകം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 

== കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന  അവക്കാഡോ ഇനങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയിൽ (ട്രോപ്പിക്കൽ) വളരുന്ന അവോക്കാഡോ കൃഷിയിലെ മികച്ച ഇനമായ ഒന്നാണ് 'പൊള്ളോക്ക് (Pollock)'. സാധാരണ ഹൈറേഞ്ച് മേഖലകളിൽ മാത്രം വിളഞ്ഞിരുന്ന അവോക്കാഡോകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ചൂടുള്ള സമതല പ്രദേശങ്ങളിലും വൻതോതിൽ കായ്ക്കുന്ന ഒരു ട്രോപ്പിക്കൽ ഇനമാണിത്. ഗ്രാഫ്റ്റ് ചെയ്ത പൊള്ളോക്ക് തൈകൾ നട്ട് 3 മുതൽ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വിളവെടുപ്പിന് പാകമാകുന്നു. നിലം തൊട്ടുനിൽക്കുന്ന ശാഖകളിൽ 600 മുതൽ 900 ഗ്രാം വരെ തൂക്കമുള്ള വലിയ പഴങ്ങളാണ് ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്.

വെള്ളക്കെട്ടില്ലാത്തതും, നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂനകൂട്ടി തൈകൾ നടുന്നതാണ് അവോക്കാഡോ കൃഷിക്ക്  അനുയോജ്യം. പൊള്ളോക്കിന് പുറമെ തണുപ്പുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് അനുയോജ്യമായ 'ഹാസ്' (Hass) ഇനവും ഇന്ന് കർഷകർക്കിടയിൽ പ്രിയമേറിയതാണ്. നല്ല വേരോട്ടമുള്ള ഗ്രാഫ്റ്റ് തൈകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജൈവവളങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് നനയും നൽകിയാൽ ചെറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ധാരാളം കായകൾ ലഭ്യമാണ്. 

== പോഷകമൂല്യം ==
[[പ്രമാണം:Avocado open.jpg|thumb|left|അവ്കാഡൊ]]
അവക്കാഡോ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമായ ഫലമാണ്.  അവ്കാഡൊയുടെ 75 ശതമാനം കലോറിയും ഉണ്ടാവുന്നത് കൊഴുപ്പിൽ നിന്നാണ്‌(fat). ഏകപൂരിതമായ കൊഴുപ്പാണിത്. ഇത് ആരോഗ്യകരമായ കൊഴുപ്പാണ്. [[വാഴപ്പഴം|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] 60 ശതമാനം കൂടുതൽ [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] അവ്കാഡൊയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.  [[ജീവകം]] ബി, ജീവകം ഇ, കെ  എന്നിവകൾകൊണ്ടും സമ്പന്നമാണിത്&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nutritiondata.com/facts-C00001-01c20Tk.html | title = Avocados, raw, California | publisher = NutritionData.com | accessdate = 2007-12-29 | year = 2007 }}&lt;/ref&gt;. മറ്റേത് പഴവർഗ്ഗത്തേക്കാളും നാരുകൾ(fiber) അവ്കാഡൊയിലുണ്ട്&lt;ref name=&quot;pmid12097685&quot;&gt;{{cite journal |author=Naveh E, Werman MJ, Sabo E, Neeman I |title=Defatted avocado pulp reduces body weight and total hepatic fat but increases plasma cholesterol in male rats fed diets with cholesterol |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2002-07_132_7/page/2015 |journal=J. Nutr. |volume=132 |issue=7 |pages=2015–8 |year=2002 |pmid=12097685 |doi=}}&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_01.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_02.jpg|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_03.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിനള്ളിലെ കുരു
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_04.JPG|വെണ്ണപ്പഴത്തിന്റെ മാംസളഭാഗവും കുരുവും
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_05.JPG|വെണ്ണപ്പഴം
File:Avocado,_Alligator_pear,_Butter_pear_-_വെണ്ണപ്പഴം_06.JPG|വെണ്ണപ്പഴവും കുരുവും
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>bgkn2uy6ioj0tcwh5e0jgzgjqsqdvop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>90403</id>
    <revision>
      <id>4665655</id>
      <parentid>4663409</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikidata weekly summary #748 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4665655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283662" sha1="7ykzji3pmlxx2j9qr0erdhio5rhy6fd" xml:space="preserve">*[[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan/മുൻകാല സംവാദങ്ങൾ]]
*[[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan/മുൻകാല സംവാദങ്ങൾ 1]]

== ഫലകം പുനഃപരിശോധിക്കണം ==

താങ്കൾ [[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ]] എന്ന താളിൽ ചേർത്ത ഫലകം ദയവായി പുനഃപരിശോധിക്കുക. ആ താളിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യക്തികളുമായി എന്താ ബന്ധം? [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 10:54, 27 മേയ് 2020 (UTC)

പിഴവു പറ്റിയതാണ്. ഇപ്പോ ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടല്ലോ?--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 14:37, 27 മേയ് 2020 (UTC)
== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Administrator Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | വിക്കിപീഡിയ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള താങ്കളുടെ വിലയേറിയ സംഭാവനകൾക്കാണ് ഇത്.  താങ്കളെപ്പോലെയുള്ളവരാണ് വിക്കിപീഡിയയുടെ സമ്പത്ത്. നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Path slopu|Path slopu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Path slopu|സംവാദം]]) 06:00, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
|}
* Thank You Pathu--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 10:15, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)

==[[:വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ]] നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു==

&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ]]''' ഒഴിവാക്കാൻ, ലയിപ്പിക്കാൻ, അഥവാ പുനഃനാമകരണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Wikipedia:Categorization|വർഗ്ഗീകരണ]] നയങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണോ ഈ നിർദ്ദേശം സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതറിയുവാൻ ഒരു ചർച്ച നടക്കുന്നുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് ഈ നിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കുന്നതിനായി ദയവായി [[Wikipedia:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന താളിൽ '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ#വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ|വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ]]''' താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക.&lt;!-- Template:Cfd-notify--&gt; നന്ദി. '''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 02:59, 22 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
== കണ്ണന്തോടത്ത് ജനാർദ്ദനൻ നായർ ==

[[കണ്ണന്തോടത്ത് ജനാർദ്ദനൻ നായർ]] ഈ താളിലെ ജനന തീയതി ഒന്ന് പരിശോധിക്കാമോ? അതു പോലെ ശ്രീമൂലം അസംബ്ലിയാണോ പ്രജാസഭയാണോ എന്ന കാര്യത്തിലും സംശയമുണ്ട്. അസംബ്ലി എന്ന് തിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 21:39, 5 നവംബർ 2020 (UTC)
::[http://klaproceedings.niyamasabha.org/pdf/TSMA-002-00014-00001.pdf ശ്രീമൂലം അസംബ്ലി] തന്നെ. ജനനത്തീയതി പരിശോധിക്കാം.--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 08:38, 8 നവംബർ 2020 (UTC

== [[:വർഗ്ഗം:ഗോണ്ട് ചിത്ര കല]] ==

ഈ ചിത്രവും കലയും രണ്ടാണോ, അതോ ഒന്നോ? കുറേ കാലമായി എന്നെറിയാം, എന്തേലും ഓർമ്മവരുന്നുണ്ടോ?--&lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 11:21, 8 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
:: ഗോണ്ട് ചിത്രകലാ ശൈലി എന്നാണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്
--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 15:27, 9 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2023 12 18|Read the full report]]''' · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai  (WMDE)]] 17:15, 18 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=25974255 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #730 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#729]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]] - Task: This bot performs a read-only cache build for an academic temporal language model dataset.
* Other: [[d:Wikidata:WikiProject Ontology/Status of Ontology Classes and Properties|better tools to support constraints implied by properties like disjoint union of]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:WikiProjects Days 2026|WikiProjects Days 2026]] (online, June 19 to 21). A community gathering focused on making WikiProjects more useful, visible, and alive. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session]] (deadline for proposals: May 26, 2026) or register now.
** [[m:Language_Diversity_Conference/Submissions|Language Diversity Conference]] - Call for Submissions ends 15 May 2026.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/29/wikidata-community-summit-2026-coscup-call-for-proposals/ Wikidata Community Summit 2026 @ COSCUP] - Call for Proposals ends May 9, 2026.
** [https://www.laguardia.edu/event/lic-photo-walking-tourwikipedia-workshop/ LIC Photo Walking Tour + Wikipedia &amp; Wikidata Workshop] - May 16, 12:30 - 16:00 EDT (UTC-4). A historical walking tour of Long Island City, New York, concluding with a Wiki-skills workshop at LaGuardia. Registration on the event link.
* Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|COORDINATE ME 2026]] - a Wikidata competition for geolocatable content has just started and ends 31 May 2026. Visit the link for details on how to participate.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://christianmahnke.de/en/post/blog-visualisation/ Visualised Blog metadata through SPARQL queries] - ChristianMahnke blog.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/22/mozilla-common-voice-meets-wikidata-how-the-dagbanli-dictionary-got-audio-usage-examples/ Mozilla Common Voice Meets Wikidata (How the Dagbanli Dictionary Got Audio Usage Examples)]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/03/wiki-loves-mother-tongue-2026-in-the-igbo-community/ Wiki Loves Mother Tongue 2026 in the Igbo Community]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/04/eduwiki-workshop-highlights-practical-uses-of-wikimedia-commons-in-education/ EduWiki Workshop Highlights Practical Uses of Wikimedia Commons in Education]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/02/recap-wiki-for-human-rights-lgbtiq-nigeria-february-and-march-training/ Recap: Wiki for Human Rights, LGBTIQ+ Nigeria, February and March Training]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/01/the-new-artfeminisms-wikidata-modules-are-here/ The new Art+Feminism’s Wikidata Modules are here!]
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=9lEyzX98BFE Panel on Wikidata and public domain in Colombia] (Spanish): on April 24th, the National Library of Colombia, The Cultural Network of the Bank of the Republic of Colombia, Wikimedia Colombia and Fundación Conector discussed about digital heritage and Wikidata, its challenges and opportunities for collaboration.
** [https://www.youtube.com/watch?v=qAnnn-Bk7Tk Wikibase - an introduction by Jason Evans] (Open Data Manager, National Library of Wales). Produced by the Wikimedian in Residence channel, University of Edinburgh.
** [https://www.youtube.com/watch?v=OV4aL2PdjIc A uMap based on Wikidata] - a use-case of Holy Wells located in Ireland, associated with female Saints, powered by Wikidata and OpenStreetMap.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ViOkEYQLggM Wikifunctions in practice: Reusable Logic for Wikimedia] - Presentation given by Toby Hudson ([[d:User:99of9|User:99of9]]) at the Wikiconference Australia 2026.
** [https://www.youtube.com/watch?v=-qYi3xPtB8I Mentor Me! Session 3A] - This in-person and hands-on session is provided by the Wikimedia Tyap User Group, and continues in the following sessions: [https://www.youtube.com/watch?v=J4b6Y3w4_ME Mentor Me! Session 3B] and [https://www.youtube.com/watch?v=X2QM5RdJhl0 Mentor Me! Session 3C]. Led by Gwakhap D. Anthony, it will cover how to document languages with Wikidata lexemes.
* Africa Wiki Women:
** [https://www.youtube.com/watch?v=1mrF98BA1SM Linking images from Commons to Wikidata and Wikipedia] -  how images are used across the Projects with examples documenting African Women.
** [https://www.youtube.com/watch?v=fANX6mDde5A Newbies Monthly Meetup for Africa Wiki Women] - further training and introductory skills for Wikidata and how it interacts with the other Wikimedia Projects.
** [https://www.youtube.com/watch?v=yvatmrH1uhQ EditHer Africa Contest (April)] - a beginner-friendly hands-on Wikidata item creation guide and launch of the monthly contest, with a focus on African Women in Works and Leadership.

''' Tool of the week '''
* [https://openhistory.app OpenHistory] – interactive historical atlas of 21k+ Wikidata-sourced historical events, polities, and territories on a timeline+map. SPARQL-driven pipeline, MIT/CC BY-SA. ([https://github.com/kdhillon/openhistory GitHub])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://wikitrivia.tomjwatson.com/ WikiTrivia] - the webgame about putting historical events in the correct order recently got a huge update, thanks to creator Tom Watson.
* [[mw:Wikimedia_APIs/Rate_limits|Wikimedia API's / Rate limits]] - new rate limits are being added for all Wikimedia projects, to ensure sustainable use to the REST an ACTION API's. If you operate a bot and it has recently started producing an error message for producing too many API requests, please consult the linked MediaWiki page and amend your bot as needed.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14387|‎meta-category for]] (&lt;nowiki&gt;topic or class of items covered by the lowest categories in this meta-category's hierarchy&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14368|KISTI article ID]], [[:d:Property:P14369|FISH Monument Types Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14370|FISH Evidence Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14371|Organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Property:P14372|ScriptSource script code]], [[:d:Property:P14373|‎ScriptSource language code]], [[:d:Property:P14374|Tube8 performer ID]], [[:d:Property:P14375|Bundestag Group Minutes ID]], [[:d:Property:P14376|Westra code]], [[:d:Property:P14377|Myrotvorets  ID]], [[:d:Property:P14378|‎Irish State Administration Database Unit ID]], [[:d:Property:P14379|Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID]], [[:d:Property:P14380|YouPorn performer ID]], [[:d:Property:P14381|‎GFMIS Agency Code]], [[:d:Property:P14382|‎Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Property:P14383|‎Plataforma Acácia ID]], [[:d:Property:P14384|‎Observatório Terras Quilombolas ID]], [[:d:Property:P14385|BIOSOP ID]], [[:d:Property:P14386|BIOKAND ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/(found) liable of|(found) liable of]] (&lt;nowiki&gt;tort or civil wrong a person or organization was found liable of&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DMCA takedown policy URL|DMCA takedown policy URL]] (&lt;nowiki&gt;DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/18 U.S.C. § 2257 policy URL|18 U.S.C. § 2257 policy URL]] (&lt;nowiki&gt;age requirement documentation URL statement of this website or company&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/monolingual text name properties|monolingual text name properties]] (&lt;nowiki&gt;(with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Gidrologicheskaya Izuchennost Code|Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QBWiki article ID|QBWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dijital İstanbul ID|Dijital İstanbul ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NaPTAN stop area code|NaPTAN stop area code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cairn d'un éditeur|Identifiant Cairn d'un éditeur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darwin Correspondence person ID|Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ACM Digital Library institution ID|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SensCritique person ID|SensCritique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ National Archives of Japan Digital Archive ID| National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGs drapsoversikt ID|VGs drapsoversikt ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Semanticscience Integrated Ontology ID|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Senkyo.com|Senkyo.com]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes author pages|Objectif plumes author pages]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan personage ID|Maoyan personage ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de publication ID|critify.de publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookNotification author ID|BookNotification author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/MR9w Script style of manuscript Qur'ans]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Early_Modern_Silesia|Early Modern Silesia]] 
** [[d:Wikidata:WikiProject_Tango|Tango]]
* WikiProject Highlights: WikiProject Ontology has gathered a [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2|list of potential projects]] for the second offering of the Wikidata Ontology course, and has published a subpage to discuss the future of [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Status_of_Ontology_Classes_and_Properties|Ontology Classes and Properties]].
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/unmarked_supercentenarians|Unmarked Supercentenarians]] - this list displays humans who do not have a claim ''supercentenarian (Q1200828)'' (or ''alleged supercentenarian (Q106991708)''), but the difference between their Date of Birth and Date of Death is greater than 110 years.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q174284|Raiders of the Lost Ark]] - a 1981 film directed by Steven Spielberg and starring Harrison Ford, Karen Allen, and John Rhys-Davies.
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L2205|gje (L2205)]] - Norwegian verb (jeː) meaning &quot;to give&quot;, &quot;to perform/hold&quot;, or &quot;to diminish in strength&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing: We continued fixing issues uncovered in testing
* WikiProjects: We are working on adding links to the sidebar of Items to lead people to the respective WikiProjects for that Item. This way we hope to help people more easily find data modelling documentation as well as other editors interested in the same topic.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:51, 4 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #731 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-11. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#730]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AAU_Research_NLP_Bot,_1|AAU Research NLP Bot 1]] - Task(s): Querying Wikidata for entities and relations and paths between them. From 1-hop until 3-hops.
* Closed request for permissions/Bot: [[d:User:MarisDreshmanisBot|MarisDreshmanisBot]] (formerly ''ReNeuralAgent Bot'') has been approved after a community intervention, see the discussion [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot#Maris_Dreshmanis_—_ReNeuralAgent|here]].

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** '''[[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]]'''  will take place between '''19 - 21 June'''.&lt;br&gt;WikiProjects are crucial to improving data quality and onboarding newcomers to specific areas of Wikidata. This event is the place for all editors to discover WikiProjects, find ones to join, learn about their modelling practices and how to improve the content and tools of your favourite WikiProjects. '''[[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register here]]''' to get any news or updates about this new Wikidata X Days event. The '''Call for Proposals''' is open! If you have an idea for a session, please '''[[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026|submit it here]]''' by '''26 May'''.
** [[d:Event:Wikidata Live Editing 122|Wikidata Live Editing]], 11 May
** [https://ai-bridges.org/2026/02/13/symposium/ AI Bridges Symposium] is taking place at ''Senate House, University of London'' across 28 and 29 May. (Free) Registration for this on-site event closes 21 May. The event will begin with introductions to Wikidata, Wikibase, connecting AI with Wikidata and follow on day 2 bringing the full ecosystem together for dialogue, debate, and collaborative action.
* Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|Coordinate Me 2026]] - edit items with a [[d:Property:P625|P625 ''(coordinate location)'']] from the focus countries and be in the running for a prize. Ends 31 May 2026.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/08/building-wikimedia-tools-in-northern-nigeria-the-arewa-techcom-hackathon/ Building Wikimedia tools in Northern Nigeria: launch of Arewa TechCom through the Arewa Wikimedia Hackathon 2026]
** [https://addshore.com/tag/wikibase-world/ Editing wikibase.world (a MediaWiki site), with Jules (an AI agent)] by Addshore.
** [https://www.linkedin.com/pulse/libraries-ai-infrastructure-african-edition-stuart-michael-edelenbos-bsage/ Libraries as AI Infrastructure: The African Edition] - reflections on overlooked African contributions to linked data and AI infrastructure, highlighting Wikibase-powered projects African Literary Metadata (ALMEDA) and Nigeria’s Semantic Name Authority Recognition (SNAR). By Stuart Michael Edelenbos
** [https://www.tabakalera.eus/en/tabakalera-has-promoted-open-access-cultural-knowledge-linking-medialab-catalogue-wikidata Tabakalera promotes open access to cultural knowledge by linking their medialab catalogue to Wikidata]
** [https://blog.stoa.org/archives/4398 The Stoa: a Review for Digital Classics - report on Linked Pasts 11 - Epigraphic Data in Wikidata, from Ontology to Practice]
** [[Diffblog:technical-tinkering-for-commonsdb-at-the-wikimedia-hackathon/|Technical tinkering for CommonsDB at the WM Hackathon]] by Ainali.
** [https://www.ezrabrand.com/p/introducing-index-historical-jewish-figures Ezra Brand - Introducing a New Index of Biblical, Talmudic, and Medieval Jewish Figures] - Wikidata helps index and categorise Jewish figures into distinct periods.
** (Deutsch) [https://arthist.net/archive/52383 ArtHist: New Art-Historical Resource on the Web] and [https://blog.tib.eu/2026/05/11/eingepraegte-geschichte-das-meistersiegel-wiki-ist-online/ TIB Blog: Embossed story – the Meistersiegel-Wiki is online] are both articles about the new ''Meistersiegel'' Wikibase instance.
* Papers: [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/dco/issue/view/7602 Volume 12,2] of [[:d:Q130266048|Digital Classics Online]] contains many papers regarding the use Wikidata and Wikibase in the field of Classics:
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112296 ''Hypotheseis, a Database of Named Entities Surrounding Greek Rhetorical Exercises''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112294 ''Altinum: a Wikidata Project for Digital Epigraphy and Prosopography''] by [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]]
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112287 ''The NIKAW Project: An Infrastructure of Texts, Entities and Language Models to Study the Circulation of Knowledge in the Ancient World''] by [[:d:User:Ake1990|Margherita Fantoli]]
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=WGcTriZO6dA OpenDataDEx - Exploring Supreme Court Rulings in Wikidata], for The Knowledge Commons project. Try it out for yourself: [https://opendatadex.com/ Open Data Explorer]
** [https://www.youtube.com/watch?v=hGsdryuQwTI Wikidata: Introduction and Basics] - an introductory session provided by WMUG Uganda.
** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=i67lJQfGPFg Introduction to Wikidata] hosted by Michel Bakhni for the channel: ''Wikimedia group for those interested in Islamic civilization''
* Presentations:
** (Deutsch) [[c:File:Wikidata_in_Museen,_Archiven_und_Bibliotheken.pdf|Wikidata in Museums, Archives and Libraries]]
** [[c:File:Wikicite_2025_white_paper_summary.pdf|White Paper (PDF) - Wikidata Days and Wikicite (2025)]] - Open bibliographic metadata in practice, what was learned in Bern and what libraries and the community can do next.

''' Tool of the week '''
* [https://opendatadex.com/ Open Data DEx Explorer] - ''&quot;an interactive graph visualizer of semantic Open Data. Relationships are discovered heuristically and a graph structure created in real time, allowing navigation and insight into raw data without building formal ontologies.&quot;''Read more on [https://theknowledgecommons.org/ The Knowledge Commons blog], by Michelle Tomlyn.
* [https://gapmap.wiki GapMap.Wiki] - explore knowledge gaps between different language Wikipedia's. GapMap identifies Wikipedia articles that exist in many languages but missing from the target, helping editors prioritize which articles to translate or create. No AI is used, just comparing publicly available databases.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editors can now edit all datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers (especially editors from Right-to-left languages) for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14392|‎energy density]] (&lt;nowiki&gt;amount of energy extractable from a substance (e.g. in a combustion engine) per unit of volume or of mass&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14401|‎Parental Advisory System rating]] (&lt;nowiki&gt;content rating for coin-operated video games&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifierss: [[:d:Property:P14388|Cyprus company ID]], [[:d:Property:P14389|‎DBNL title ID]], [[:d:Property:P14390|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Property:P14391|‎Shinmei database ID]], [[:d:Property:P14394|‎ColBase ID]], [[:d:Property:P14395|Lubimyczytać version/edition ID]], [[:d:Property:P14396|Files of the Reich Chancellery ID]], [[:d:Property:P14397|‎Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Property:P14399|‎Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Property:P14403|‎Brew TV movie ID]], [[:d:Property:P14404|National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14405|PlayStation Trophies trophy ID]], [[:d:Property:P14406|Tax Identification Number (Spain)]], [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/concentration camp prisoner number|concentration camp prisoner number]] (&lt;nowiki&gt;registration or prisoner number assigned to a person in camps operated under Nazi persecution between 1933 and 1945&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ID für Kulturdenkmale in Lübeck|ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck|Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video URL ID|Prime Video URL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video GTI|Prime Video GTI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portable Antiquities Scheme record ID|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0|Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple TV parson ID|Apple TV parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEMATODAY film ID|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verfassungsblog author ID|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Blätter author ID|Blätter author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EGAFD film ID|EGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music artist ID|Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music work ID|Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD film ID|BGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movielens ID|Movielens ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instrumentalistinnen-Lexikon ID|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.scot member ID|parliament.scot member ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Space/Queries#Astronauts_members_of_space_missions|Astronauts members of Space Missions]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse_racing/Queries#All_horses|All Horses in Wikidata]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse racing|Project Horse Racing]] : On topics relating to horse racing.
** [[d:Wikidata:WikiProject_William_%26_Mary_Law_School_EMCO|Project William &amp; May Law School EMCO]] - to create and enhance entities for persons and corporate bodies related to the law school, for use in the library's metadata and archival work.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Part_2:_How_to_use_QuickStatements_3.0_to_upload_data_to_Wikidata_for_Govdirectory|Project GovDirectory: How to use QuickStatements 3.0 to add data to GovDir]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/Modelling_Dictionary_Usage_Labels_in_Wikidata|Ontology Course: Projects Offering 2]] - Modelling Dictionary Usage Labels in Wikidata, Roots and Rhythms: Modelling music as cultural heritage. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q208108|Catch Me If You Can]] - a 2002 film by Steven Spielberg starring Leonardo DiCaprio and Tom Hanks. A dramatic re-telling of the life and exploits of serial confidence man Frank Abegnale Jr., ironically the events of the film were later found to be mostly fabricated. 

''' Development '''
* Mobile statement editing: We are continuing to improve the UX and fix issues uncovered in testing
* Making WikiProjects more visible: We are working on adding links to the sidebar menu of Items to make it easier for people to find the WikiProject(s) associated with an Item, find like-minded people and learn about data modelling conventions etc in that particular area
* Query Service: The service is being hit quite heavily and the Wikidata Platform team is working on blocking scrapers and misbehaving tools
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing our experiment to further reduce the amount of Wikidata changes that show up on Recent changes and Watchlist but don't actually change the article. Specifically we are looking at checking if there is any difference in the rendered article before and after the change coming from Wikidata

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|public universities]] 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 11 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30513889 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #732 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#731]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/PatsaBot 1|PatsaBot 1]] - '''Task/s:''' Add sitelink from [[Special:PrefixIndex/Template:Taxonomy/|Template:Taxonomy/*]] on thwiki to same entry from enwiki and update Thai description from generic template format to &quot;แม่แบบอนุกรมวิธาน&quot; (taxonomy template).
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/MarisDreshmanisBot 2|MarisDreshmanisBot 2]] - '''Task/s:''' Create occupation Q-items and add native-language labels on existing occupation Q-items from 33 state-issued national occupation classifiers (165 national registries, 154 countries, ~30,000 new Q-items, ~120,000 native labels across 53 languages).
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Task/s:''' Read-only bulk entity lookups for an internal knowledge graph project. Fetches labels, claims, and sitelinks from Wikidata and intro-paragraph extracts from English Wikipedia. No writes.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Reminder: Propose a session for [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProject Days 2026]]. Your proposal can be just one or two sentences. Suggestions include topics on how to use WikiProjects to connect with others and improve data modelling, how to revive a neglected WikiProject, and what makes a good WikiProject. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session now]]. Deadline Sunday May 24.
** Wikimedia Indonesia is hosting the [[:c:Commons:Kompetisi Penyajian Data|2026 Data Visualization Competition]] from 10th to 31st May 2026. We welcome visualization and essay submissions from Indonesian participants on various topics ranging from Indonesian history to biological diversity.
** [[d:Event:Swedish online editathon 300|The three-hundred online Wikidata meetup in Swedish]], May 24
** [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-05-27-hands-on-wiki.html Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond], a workshop on-site at the Digital Humanities Lab (C2003), University Hamburg, 27 May, 14:15 – 15:45 CEST. Registration (via link).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://forum.mapillary.com/t/easy-way-to-add-imagery-to-wikipedia-and-wikidata-items-with-wikishootme-and-mapillary/10375 Easy way to add images to Wikipedia &amp; Wikidata items, with WikiShootMe and Mapillary]
* Papers:
** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/698 ''Wikidata and authority files: reconciliation and cooperation procedures''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]: an overview of the interactions between Wikidata and library authority files and of the usage of Wikibase by library authority files up to July 2025
** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/675 ''Institutional practices in gender recording: an analysis of National Libraries''] by Novaes de Mendonça, and Ana Carolina Simionato Arakaki: contains references to Wikidata and its interconnection with library authority files
** [https://www.aidainformazioni.it/index.php/aidainformazioni/article/view/350 ''Modellizzazione delle conoscenze: Thesaurus Nuovo soggettario e Wikidata, due strumenti a confronto''] by [[:d:User:Elena Cencetti|Elena Cencetti]], Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo and [[:d:User:Elisabetta Viti2|Elisabetta Viti]] (in Italian): a detailed comparison of Wikidata and the [[:d:Q16583225|Nuovo soggettario Thesaurus]] as knowledge organization systems, with a case study regarding the reconciliation with Wikidata of a group of terms of the Nuovo soggettario Thesaurus regarding photography
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=fubhBJGz6YQ Curating shared knowledge about artifacts on Wikidata] with Till Grallert, it explores how the Jarāʾid project used Wikidata to build a multilingual, open knowledge graph of pre-1930 Arabic periodicals.
** [https://www.youtube.com/watch?v=H_oAlLw5CHs LIVE Wikidata editing #122] with User:Ainali and User:Abbe98 do some live editing on Wikidata (in English), and discuss the thought process of what they are doing and why they do it.
** [https://www.youtube.com/watch?v=rIoQFWGDb90 Every Major Oil and Gas Pipeline in History Mapped] - a visualisation utilising Wikidata, OpenStreetmap, Wikipedia and Global Energy Monitor.
*Presentations
**[[c:File:Reseau_LGBTQI_2026_-_John_SAMUEL.pdf|La fabrique collective des histoires queer dans les communs numériques]]. Presentation by [[User:Jsamwrites|John Samuel]] and panel, 2e Rencontres du Reseau Jeune Recherche LGBTQI+, Université Lyon 1, 12 May 2026

''' Tool of the week '''
*[https://prop-explorer.toolforge.org/ Wikidata Property Explorer] is a tool by user Steven Liu. The tool is used for exploring Wikidata properties
* [https://securitybaseline.eu securitybaseline] use Wikidata to get the domain names for institutions

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://maproulette.org/browse/challenges/55009 MapRoulette Challenge (Chile)]: Improve heritage-related items around Santiago, Chile, linking them to Wikidata and OpenStreetMap.
* The Wikidata Platform team has published its [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/Backend_Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata_Query_Service/WDQS_Architecture_re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/High-Impact_Use_Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[D:Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Migration talk page]] or during the [[D:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|next office hour]]. See the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14408|contains cadastral area]] (&lt;nowiki&gt;cadastral area that is wholly or partly contained by a municipality&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14413|algebraic closure]] (&lt;nowiki&gt;‎algebraic closure of the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14414|real closure]] (&lt;nowiki&gt;real closure of the formally real field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14415|eusocial caste]] (&lt;nowiki&gt;specialized type of an eusocial animal&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14416|Wikimedia Commons content descriptor]] (&lt;nowiki&gt;Wikimedia Commons content descriptor which applies to this media file&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14424|‎time expansion]] (&lt;nowiki&gt;factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14425|‎SELL rating]] (&lt;nowiki&gt;French video game content rating (1999–2003)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14427|age requirement documentation URL]] (&lt;nowiki&gt;URL for a website's statement of compliance with U.S. legal record-keeping requirements related to visual depictions of actual sexually explicit conduct&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14430|maximum vehicle length]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14431|maximum vehicle width]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14432|maximum vehicle weight]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14433|maximum vehicle height]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14434|‎independent of theory]] (&lt;nowiki&gt;theory that proves neither this proposition nor its negation&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14453|‎gender-neutral form of label]] (&lt;nowiki&gt;form of name or title with no assumption of gender&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14457|subject named as (monolingual text)]] (&lt;nowiki&gt;with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14458|alternative name (monolingual text)]] (&lt;nowiki&gt;with an associated language code) qualifier for alternative name(s), given for a subject in a database entry, or preserved in references (even these are no longer the preferred name&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14460|‎CWSAC classification]] (&lt;nowiki&gt;Level of military significance for American Civil War battles as defined by the 1993 Civil War Sites Advisory Commission (CWSAC) report.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14465|DMCA takedown policy URL]] (&lt;nowiki&gt;DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14469|election result map]] (&lt;nowiki&gt;map that displays the result of this election&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14471|‎paid-up capital]] (&lt;nowiki&gt;portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]], [[:d:Property:P14409|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Property:P14410|Stockholm public transport stop ID]], [[:d:Property:P14411|Go2Senkyo.com politician ID]], [[:d:Property:P14412|SensCritique person ID]], [[:d:Property:P14417|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Property:P14418|CINEFOX film ID]], [[:d:Property:P14419|‎CINEFOX person ID]], [[:d:Property:P14420|Cultural heritage Database-ID in Lübeck]], [[:d:Property:P14422|Dijital İstanbul cultural property ID]], [[:d:Property:P14423|VG homicide ID]], [[:d:Property:P14426|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Property:P14428|‎EGAFD film ID]], [[:d:Property:P14429|Cairn.info publisher ID]], [[:d:Property:P14435|‎BGAFD film ID]], [[:d:Property:P14436|‎Apple TV person ID]], [[:d:Property:P14437|Blätter author ID]], [[:d:Property:P14438|‎critify.de publication ID]], [[:d:Property:P14439|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Property:P14440|Prime Video ID]], [[:d:Property:P14442|Objectif plumes author ID]], [[:d:Property:P14443|‎Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Property:P14444|‎Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Property:P14445|Lübeck Culturul heritage ID]], [[:d:Property:P14446|Rhineland-Palatinate Cultural heritage ID]], [[:d:Property:P14447|DEF19 2.0 publisher ID]], [[:d:Property:P14449|MovieLens movie ID]], [[:d:Property:P14450|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Property:P14451|QueenBallers player ID]], [[:d:Property:P14452|NaPTAN stop area code]], [[:d:Property:P14459|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Property:P14461|‎Book Notification author ID]], [[:d:Property:P14462|‎Prime Video GTI]], [[:d:Property:P14463|‎parliament.scot member ID]], [[:d:Property:P14464|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Property:P14468|Goodreads genre ID]], [[:d:Property:P14470|‎Giant Bomb Wiki ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to reviews: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/contributed to narrative universe|contributed to narrative universe]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Grokipedia page title|Grokipedia page title]] (&lt;nowiki&gt;page title used in a Grokipedia article URL&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Common Vulnerability Scoring System score|Common Vulnerability Scoring System score]] (&lt;nowiki&gt;Common Vulnerability Scoring System (CVSS) score&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Depicts taxon|Depicts taxon]] (&lt;nowiki&gt;depicts taxon&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Still taken from the film|Still taken from the film]] (&lt;nowiki&gt;Still taken from the film&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/StaphBase ID|StaphBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geohashing wiki page|Geohashing wiki page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oireachtas bill ID|Oireachtas bill ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Defense Technical Information Center Accession Number|Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European System of Accounts ID (Germany)|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition|Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natalie ID|Natalie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL actress ID|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mineral Resources Data System deposit ID|Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimedia Phabricator project|Wikimedia Phabricator project]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AWA artist ID|AWA artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Music artist|Rakuten Music artist]], [[:d:Wikidata:Property proposal/recochoku artist ID|recochoku artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant AnnuSéries d'une série télévisée|identifiant AnnuSéries d'une série télévisée]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/NadJ Library of Congress occupations by Label and Lccn no.] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2492426393#Getting_'Subject_named_as'_qualifier source])
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon|Project Malaysia / Wiki x K-pop 2026 Datathon]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations/Roadmap|Project Occupations / Roadmap]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/SummerCoworking|Project LD4 Wikidata Affinity Group / SummerCoworking]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_dead_mothers|Children born after  Mothers death date]]

''' Development '''
* Tighter connection of the Wikibase Ecosystem: We've been working on making it possible to use Wikidata Items (and later from other Wikibase instances) as values in statements on other Wikibase instances. You can now try it out on a demo system or set up your own test instance to give it a try. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/D4RA5JQAJ5MUUDIVHGELWWE7OSSWXV5B/ More details in the announcement].
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are continuing the work on showing less irrelevant changes on recent changes and watchlist on Wikipedia and co by trying to determine if an edit from Wikidata actually changed the rendered article or not
* Mobile statement editing:
** We worked on reducing the load for users with limited data
** We are continuing to fix issues uncovered in testing
* Making Wikiprojects more visible: We are getting ready for testing of the prototype. We'll be adding links to the respective Wikirojects on Item pages in the tools menu to make it easier for people to find the corresponding Wikiprojects. This is based on statements already on the Item such as specific external IDs.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 18 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30539411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/April 2026|Wikimedians of Kerala - April 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|April 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 6 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and [[User:Adithyak1997|Adithyak]] shared updates from the [[m:Event:Wikisource Summit 2026|Wikisource Summit 2026]], which was organized at Calicut University. Participants from Malayalam, Tamil and Tulu community members also attended the two-day event.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about the [[m:Event:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026 in India|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] campaign organized in collaboration with the Embassy of Ukraine in New Delhi and communities in India. 47 people joined and contributed during the campaign period in India
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:Athulvis|Athul]] shared the updates about closure of [[m:Community Resources and Partnerships/India Rapid Project/Wikimedians of Kerala Anniversary Programme/Final Report|Wikimedians of Kerala Anniversary Programme]] and submission of final report.
** Ranjithsiji shared the Wikivoyage Day plan announced by [[User:Sree1959|Sreekrishnan]]. Plans to organize activities were discussed.
** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia. Athul and Ranjith shared their thoughs on doing follow up activies.
** Jinoy and Athul shared the updates about the [[m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] which is going to happen in Kochi. Around 400+ applications have been received for scholarships and the team is currently reviewing the applications.
*** For those who missed applying for the scholarship the self funded registration will be opened.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17.
** Jinoy shared and invited the community members to share the stories, community highlights and activities from across South Asia to [[m:South Asia/Newsletter|WikiDhara - The echoes from South Asia]]. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|read more...]])''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
This message was sent with 14:44, 24 മേയ് 2026 (UTC) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #733 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-25. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#732]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Skolkoll-bot 1|Skolkoll-bot 1]] - '''Task(s)''': Adding Skolverket identifiers and source URLs to Swedish school items

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Wikicafé May Edition: ''De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]],  [https://zonestamp.toolforge.org/1779793200 May 26, 2026 at 13:00]  [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s video link], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Papers: [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]], [[:d:User:Pietro Ortimini|Pietro Ortimini]], and [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], [https://www.saeg-papers.it/ultimo-fascicolo#h.6zzzvpg7mcw2 ''Wikibase and Wikidata for Greek and Latin Epigraphy: Modelling, Analysing, and Making Reusable Linked Open Data'']
* Videos: [[:d:User:Digitalphilologist|Monica Berti]] and Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo, [https://github.com/SunoikisisDC/SunoikisisDC-2025-2026/wiki/Summer-2026-Session-5 ''Wikidata Queries for Greek and Latin Philology''] (SunoikisisDC, Summer 2026); [[:commons:File:SunoikisisDC Summer 2026 - Wikidata Queries for Greek and Latin Philology.pdf|slides on Commons]] + [https://www.youtube.com/live/HuFZNZ7E9pw video on Youtube]; for more information, cf. the WikiProjects [[:d:Wikidata:WikiProject Antiquity/Pauly-Wissowa|Antiquity/Pauly-Wissowa]] and [[:d:Wikidata:WikiProject LAGL|LAGL]]

''' Tool of the week '''
* [https://lexemap.toolforge.org/ LexeMap] - is a lexeme coverage mapper that audits Wikidata lexeme data across languages. It runs live SPARQL queries against Wikidata and cross-references against Wiktionary to identify gaps in lexicographical data.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Starting May 28, 2026, the &lt;code&gt;Special:EntityData&lt;/code&gt; page will no longer support the PHP‑serialized format (e.g &lt;code&gt;.php&lt;/code&gt; URLs). Affected requests will return HTTP errors. Please switch to a stable format like JSON (example: &lt;code&gt;Q42.json&lt;/code&gt;). The change is already active on test and beta wikis. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/W4SBS3PREJYEAVZU2JSV47ZJWOJJ7YM6/ full announcement])

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14475|‎SIK-ISEA document ID]], [[:d:Property:P14476|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Property:P14477|‎StaphBase ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/PCBS Locality code|PCBS Locality code]] (&lt;nowiki&gt;Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nameplate image|nameplate image]] (&lt;nowiki&gt;image of a name-plate or similar identifying plate of the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/photographer|photographer]] (&lt;nowiki&gt;photographer&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris|Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CUEAnexo|CUEAnexo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enciclopedia Católica Wikitólica ID|Enciclopedia Católica Wikitólica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database film series ID|Adult Film Database film series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database studio ID|Adult Film Database studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Satker ID|Satker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inaproc Instance ID|Inaproc Instance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Libray catalogue ID|British Libray catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish-Danish Dictionary ID|Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roller-results.com skater ID|Roller-results.com skater ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://query.wikidata.org/#%23%20people%20born%20at%20sea%0ASELECT%20DISTINCT%20%3Fperson%20%3FpersonLabel%20%3FplaceLabel%20%3Fdob%20WHERE%20%7B%0A%20%3Fperson%20wdt%3AP19%20%3Fplace.%0A%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ165.%20%7D%20UNION%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ1229765.%20%7D%0A%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fperson%20wdt%3AP569%20%3Fdob.%20%7D%0A%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22en%22.%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20%3Fdob%20%3FplaceLabel People born at the sea] ([https://twitter.com/WikidataFacts/status/832620159118385154 source])

* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/Sitelinks_to_Wiktionary List of items with links to Wiktionary main space.]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Q66 Boeing(Q66)]

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We continued working on reducing the page size to make it easier on mobile data plans
** We are improving how error messages are shown
* Making WikiProjects more visible: We are continuing the work on getting it ready for a first rollout.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:30, 25 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30560068 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #734 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#733]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 13|William Avery Bot 13]] - '''Task/s:'''
** Per [[d:Wikidata:Project_chat#c-Limotecariu-20260524073600-Request_to_replace_Asturian_term_&quot;*estauxunidense&quot;_with_&quot;d'Estaos_Xuníos&quot;|Project Chat]], replace &quot;''estauxunidense''&quot; in Asturian descriptions with &quot;''d'Estaos Xuníos''&quot;. Example manual edits [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q60842075&amp;diff=prev&amp;oldid=2496674720 here] and [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q20821183&amp;diff=prev&amp;oldid=2496674345 here].
** Also adds a default label, per [[d:Help:Default values for labels and aliases#When should I use default values for labels and aliases?]] and remove redundant labels in the simplest cases.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://temporaerhaus.de/termine-und-oeffnungszeiten/ Temporaer Haus: OpenDataMonday], today, 1 June, 19:30 - 22:00 CEST, Augsburger Str. 23-25, 89231 Neu-Ulm.
** [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiKult_Netzwerktreffen_2026 WikiKult Netzwerktreffen 2026: “Wikidata in Kulturerbeinstitutionen”], 11-12th June, Wikimedia Deutschland. German-speaking event for people working with Wikidata in the cultural heritage sector. Open to experienced contributors and newcomers alike.
** [https://www.wikimedia.de/veranstaltungen/wikimedia-und-linked-open-data-im-glam-bereich-verankern/ Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey], 11 June 17:00 - 18:00 CEST, online (English with German translation) – Keynote by Jason Evans.
** (Deutsch) [https://www.zikg.eu/aktuelles/veranstaltungen/2026/podiumsdiskussion-wikibases-knowledge-graphs-und-wikidata Workshop // Wikibases, Knowledge Graphs und Wikidata], Tue 14 July, 10:00 - 13:00 CEST. Participation is for project members, Zentral Institut staff, and interested guests, on-site at Zentralinstitut für Kunstgeschichte. See link for registration details.
** [https://mwsmigration.hypotheses.org/1115 Doing Migration History with Digital Methods: Beyond a Database - Wikibase as Research Infrastructure for Migration Prosopography] Summer University at the German Historical Institute Paris, 8, rue du Parc-Royal, 75003 Paris, 23 June 16:00 CEST.
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026 - preparing the Program]] - watch this space next week for the first edition of the Event Program or [[d:Special:RegisterForEvent/3670|register]] to be notified of updates.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** ''[[d:User:Niryhpr/Behind_the_QIDs|Behind the QIDs]]'' by User:Niryhpr
** [https://cerlblog.wordpress.com/2026/06/01/improving-the-interconnection-between-wikidata-and-the-cerl-thesaurus/ ''Improving the interconnection between Wikidata and the CERL Thesaurus''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], also presented (in Italian) in Videos.
** [https://technology.inquirer.net/147036/digitally-mapping-the-philippines-historical-markers Digitally mapping the Philippines’ historical markers] by Eugene Alvin Villar.
* Papers:
** [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32521446 A data-driven analysis of automotive model evolution and technological lineage using Wikidata and Python network visualization] by P. Trunova (2026).
** (Italiano) [https://journals.openedition.org/jtei/6987 De Catulo a Wikidata] by Nusch et al. (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y Adding lifting stones to Wikidata] - OSM for History Buffs
** (O'zbekcha) [https://www.youtube.com/watch?v=AloZrt8HA2Q Participate in the Interlingual Relations Marathon and win!] - Oʻzbekcha Vikipediyadagi (ukwiki) has over 12,000 articles missing a sitelink...time to change that.
** (Italiano) [https://www.youtube.com/watch?v=Bb_WYaz9eYw&amp;t=12665s Wikidata and Library Catalogs: Building and Enabling a Digital Resources Network] by Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo
* Presentations:
** ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikicafe-JohnSAMUEL.pdf De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré] (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], May 26, 2026, [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s Wikicafé May Edition], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ([https://www.canal-u.tv/chaines/callisto/de-wikidata-a-wikipedia-abstraite-promesses-et-illusions-du-savoir-structure video])
** [https://zenodo.org/records/20409899 DARIAH-EU WG DHwiki - A first year of activity] by D. Lindemann and G. Candela (2026).

''' Tool of the week '''
* [https://wdrc.toolforge.org/ Wikidata Recent Changes API]: This API lets you query Wikidata edits by either properties, or labels/aliases/descriptions/sitelinks. You can retrieve any changes, or specify added/changed/removed.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* On 31 May, item '''[[Q140000000]]''' (&quot;Maxx&quot;, about a cinema in Delmenhorst, Germany) was created.
* Feedback wanted: To support improving Wikidata integration on the Programs &amp; Events Dashboard, the EduWiki Hub invites Wikidata organizers, trainers, and contributors to share suggestions on metrics, tracking features, and workflows you would like to see in the dashboard. In addition, try out the new Advanced Search share your thoughts on the Dashboard talk page. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BK5OBZPHZ7WDGTDPV6LNSLSEJRQLJMKT/ full announcement])

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
** [[:d:Property:P14478|found liable for]] (&lt;nowiki&gt;tort or civil wrong a person or organization was found liable of&lt;/nowiki&gt;)
** [[:d:Property:P14489|‎PCBS Locality code]] (&lt;nowiki&gt;Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14479|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Property:P14480|AWA artist ID]], [[:d:Property:P14481|CUE/Anexo]], [[:d:Property:P14482|‎Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Property:P14483|Catholic Encyclopedia Wikitólica ID]], [[:d:Property:P14484|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Property:P14485|OpenEdition Publisher ID]], [[:d:Property:P14486|‎Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Property:P14487|‎Natalie ID]], [[:d:Property:P14488|‎Oireachtas bill ID]], [[:d:Property:P14490|Rakuten Music artist ID]], [[:d:Property:P14491|recochoku artist ID]], [[:d:Property:P14492|‎Adult Film Database film series ID]], [[:d:Property:P14493|‎Adult Film Database studio ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
** [[:d:Wikidata:Property proposal/category's topic is member of the class|category's topic is member of the class]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for use with {{p|14387}} and {{P|4224}} to describe certain sets of categories&lt;/nowiki&gt;)
** [[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (&lt;nowiki&gt;the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/School ID of the Department of Education, Philippines|School ID of the Department of Education, Philippines]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beeld en Geluid series identifier|Beeld en Geluid series identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM artist ID|DAM artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM song ID|DAM song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound artist ID|Joysound artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound song ID|Joysound song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/K-MIB performer ID|K-MIB performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA actress ID|DUGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chilean Museums Registry ID|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil actress ID|Sokmil actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmmakers Person ID|Filmmakers Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model Mayhem ID|Model Mayhem ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OCHA Place Code|OCHA Place Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Company Registration Number|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL director ID|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA director ID|DUGA director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AllMyLinks ID|AllMyLinks ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL maker ID|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/thegamerdex.com game ID|thegamerdex.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MyDirtyHobby ID|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fontaines de Belgique ID|Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum fragrance ID|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Trademark Registration Number|Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM director ID|DMM director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pantheon.World ID|Pantheon.World ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Pra Map of countries receiving the Nobel peace prize]
**
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Sri_Lanka|Project Sri Lanka]] for editors who would like to focus on adding materials for [[d:Q854|Sri Lanka &lt;small&gt;''(Q854)''&lt;/small&gt;]]. 
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Cape_Verde|Project Govdirectory added Cape Verde subpage]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance/Progress_tracker|Project P244 maintenance progress]] - a manually-updated progress tracker, is there a way to automate it?
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Identified_duplicates|Identified duplicates]] - this list shows items that most likely need merging but cannot due to conflicting sitelinks.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q140000000|Q140000000: Wikidata's 140 Millionth Item]]

''' Development '''
* Mobile editing of statements:
** We fixed how we handle statements with deleted Properties ([[phab:T402619]])
** We improved the behaviour when using the browser's back button ([[phab:T414454]])
** We continued working on improving the way error responses are shown ([[phab:T423613]])
** We addressed issues found in testing
* Improving the visibility of WikiProjects: We added support for finding the associated WikiProject of an Item based on statements on the Item
* GraphQL:
** We are working on expanding the data available through search. Specifically we are including all Item data in search result nodes ([[phab:T427389]]) and extending the query by Item and Property value to return all Item data ([[phab:T416885]])
** We are improving the documentation.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Nigeria|Nigeria]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:45, 1 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30605449 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #735 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#734]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|RfC: Mass editing policy]]: The community is currently voting on a proposed policy to regulate mass edits on Wikidata. More input is needed to reach a broad consensus. Please review the proposal and join the discussion/vote on the RFC page.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|'''WikiProjects Days 2026''' - see the first version of the program!]] The online event takes place during the weekend of June 19 - 21. [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] for updates and access links.
** [[d:Wikidata:Mezi bajty/Mezi bajty 0|Mezi bajty 0]] - meetup of the Czech Wikidata community in Prague and online, 10th June 17:00 - 19:00 CEST (in Czech, Slovak, English)
** [[m:Event:GND_(Gemeinsame_Normdatei)_SPARQL_Workshop|GND (Gemeinsame Normdatei) SPARQL Workshop|]], 17th July 17:00 - 19:30 CEST (in German) - workshop from the German National Library on use of their SPARQL-endpoint for the GND (Gemeinsamer Normdatei) national authority file for wikidata users and wikipedians.
** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata] - August 18, 14:00 – 16:00 Uhr (CEST), Zoom-link on registration.
** '''[[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|Blazegraph Migration Office Hour (June session)]]''' will take place on Tuesday, 9 June 2026 (Tomorrow) at [https://zonestamp.toolforge.org/1781020800 16:00 UTC]. This office hour is focused on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of WDQS. Whether you have questions, need clarification, or want to discuss how your use case may be affected. You can register for the session via  [[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|the event page]]. In preparation, add questions, feedback, or migration-related support needs to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours this etherpad].
* Ongoing: [[m:Event:Wiki_Loves_Pride/2026|Wiki Loves Pride 2026 (Meta)]] is ongoing and now has a dedicated Wikidata subpage: [[d:Event:Wiki_Loves_Pride_2026|Event: Wiki Loves Pride 2026]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** (日本語/Japanese) [https://note.com/shoku_pan_65/n/nc6a788a55c91 [Practice drill: SPARQL basics to make and learn - Let's master Wikidata Query Service] by Shoku_pan_65. Page offers AI translations.
** [https://rtnf.substack.com/p/behind-the-p812-academic-major-property Behind the &amp;lt;P812: academic major&amp;gt; Property] by rtnf.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/27/adding-visual-context-to-the-dagbanli-dictionary-how-the-university-of-ghana-hci-lab-dataset-powered-our-sentence-matching-system/ Adding Visual Context to the Dagbanli Dictionary: How the University of Ghana HCI Lab Dataset Powered our Sentence Matching System]. Diff post by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan.
* Papers:
** [[m:Research:Newsletter/2026/May|Volume 16, Issue 5 of the Wikimedia Research Newsletter is out!]] - includes 7 papers on Wikidata topics.
** [https://academic.oup.com/database/article/doi/10.1093/database/baag030/8699725  Rosetta Statements: simplifying FAIR knowledge graph construction with a user-centred approach] - Vogt et al., (2026)
** (Русский/Russian) [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32579178 Automated Analysis and Visualization of Geographic Data on Global Volcanoes Based on the Wikidata Semantic Graph] - by Мария Паландер (2026).
** [https://arxiv.org/pdf/2606.02905 Speaker Mining: FAIR Data on Public Broadcasts for Question Answering] by Wittenborg et al., (2026)
* Videos:
** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i9n8FH3dQ6o Wikidata for Climate Change, Wikipedia for Sustainable Futures] by Daniel Canedo, a workshop on using Wikidata to record linked open data from extreme weather events.
** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=hMKm7csn7SE Merge Wikidata samma som] by Magnus Sälgö. What to do when you find duplicate Wikidata Items pointing at the same location on OpenStreetMap.
** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=EoKYp0o5ar4 EntreWikis - Hacerwiki: Progress of Free Knowledge Projects in Colombia] - Colombian Art in Open Data: training and infrastructure on Wikidata
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=yhe3wJ46xo4 Wikidata for research and teaching] by Pascal Martinolli. Introduces Wikidata basics, SPARQL, practical examples of data visualisation, enriching research data and exploring the opportunities and limitations of linked open personal data.
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=H4NQb0-pb_k Literature review: FAIR data sharing | FAIR Data Spring 2026] - [https://zenodo.org/records/20510911 Presentation slides], given by Adélie Ranville on their experiences organizing and sharing data using Zenodo, DOI, Zotero, Wikidata, and OpenRefine.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=OR8_cD-p4ek Building a shared knowledge infrastructure: a federated wikibase for video and podcasts] hosted by Tim @BorgNetzWerk.

''' Tool of the week '''
* [[m:AutosuggestSitelink|AutoSuggestSitelink]]: New features available. See the update post on [[d:Wikidata:Project_chat#c-M2k~dewiki-20260528122200-AutosuggestSitelink:_New_features_available|Project Chat]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
*  The WMF [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|Wikidata pltaform team monthly newsletter (June edition)]] is out
* [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-occupation-a Gender diversity in French Wikipedia's occupation articles]
* [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-articles-abo Gender diversity in French Wikipedia's articles about fields of knowledge]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:: 
**[[:d:Property:P14511|trailer of]] (&lt;nowiki&gt;works that this trailer video represents&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14516|‎EPBC conservation status]] (&lt;nowiki&gt;the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14494|‎Joysound artist ID]], [[:d:Property:P14495|‎Joysound song ID]], [[:d:Property:P14496|DUGA performer ID]], [[:d:Property:P14497|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Property:P14498|Wikimedia Phabricator project PHID]], [[:d:Property:P14499|‎Indonesian government work unit ID (satker ID)]], [[:d:Property:P14501|‎DAM artist ID]], [[:d:Property:P14502|‎British Library catalogue ID]], [[:d:Property:P14503|‎OCHA Place Code]], [[:d:Property:P14504|Philippines ‎School ID]], [[:d:Property:P14505|‎Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Property:P14506|Filmmakers actor ID]], [[:d:Property:P14507|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Property:P14508|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Property:P14509|Beeld &amp; Geluid series ID]], [[:d:Property:P14510|‎INAPROC instance ID (Indonesia)]], [[:d:Property:P14512|DUGA director ID]], [[:d:Property:P14513|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Property:P14514|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Property:P14515|AllMyLinks ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (&lt;nowiki&gt;the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/IAU member ID (new)|IAU member ID (new)]] (&lt;nowiki&gt;ID of members in the [https://www.iau.org/IAU/Default.aspx International Astronomical Union (IAU)].&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/height above ground level|height above ground level]] (&lt;nowiki&gt;a property intended to indicate the height of any objects from the ground&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Storm intensity classification|Storm intensity classification]] (&lt;nowiki&gt;category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/service status|service status]] (&lt;nowiki&gt;the operational status of something like ship or building&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PTS News Network topic ID|PTS News Network topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OTOTOY ID|OTOTOY ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant EU sanctions tracker|identifiant EU sanctions tracker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParlData ID|OpenParlData ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catholica.cz ID|Catholica.cz ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW person ID|KSW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW organization ID|KSW organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW place ID|KSW place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Myludo ID|Myludo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans La Basa|Identifiant dans La Basa]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PurplePort ID|PurplePort ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil idol ID|Sokmil idol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hancinema company ID|Hancinema company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkMe ID|LinkMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Netmath Glossary ID|Netmath Glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil director ID|Sokmil director ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/QjCT Table of civic tech organizations with details] ([[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech/Query|source]])
** [https://w.wiki/QjCZ Timeline of legalisation of same-sex marriage] ([[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Queries#Timeline_of_legalization_of_same-sex_marriages|source]])
* Schema examples: [[d:Q139959656|Nazareth Padilla Montero  &lt;small&gt;''(Q139959656)''&lt;/small&gt;]] has been added as a showcase example of [[d:EntitySchema:E10|human (E10)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech|Project Civic Tech]] -  for anyone developing datasets about civic resources in cities, and discuss best practices for Wikidata collaboration in civic tech. 
** [[d:Wikidata:WikiProject_AI_Cleanup|Project AI Cleanup]] - for reporting, monitoring and combatting edits and contributions from LLM and AI sources. 
** [[d:Wikidata:WikiProject_Who_is_who_in_marine_taxonomy%3F|Project: Whos who in marine taxonomy?]] - inititated by the World Register of Marine Species ([https://www.marinespecies.org%7C WoRMS]), this project will document and enrich entities of the persons who have described marine species.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Abstract_Wikipedia|Project LGBT]] added an Abstract Wikipedia subpage.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Roads/Greece/National_roads|Project Roads]] added a subpage for Greece National roads with highly-visual tables. 
** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_2.0|Wiki x K-Pop datathon 2.0]] - there is still some work to do to reach the goal on modelling the album: BABYMONSTER.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deleted_Wikidata_entities_used_in_SDC|Deleted Wikidata entities that are connected to Commons files structured data (SDC)]]
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L652968|kafuni]] - Dagbanli noun that translate to &quot;fan&quot; in English

''' Development '''
* The team was involved in workshops last week so there are no updates.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:54, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30646984 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #736 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#735]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Request for comments: The discussion about reforming Wikidata's notability policy is ongoing. There is now a [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|new proposal waiting for your feedback]].

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[:wmau:WikiLoves_Pride_Australia_2026|WikiLoves Pride 2026]] - six fortnightly editing sessions to add, expand and translate LGBTQ+ content on the Wikimedia projects. 
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]] is taking place this coming weekend, 19-21 June. Check out the daily program...&lt;small&gt;(click UTC for your local timezone)&lt;/small&gt;
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Friday,_June_19th|Day 1]] / Friday, 19.06, 17:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781888400 UTC] - 20:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781899200 UTC]
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Saturday,_June_20th|Day 2]] / Saturday, 20.06, 10:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781949600 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781978400 UTC] 
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sunday,_June_21st|Day 3]] / Sunday, 21.06, 14:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782050400 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782064800 UTC]
** Click here -&gt; [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] &lt;- for access links to the event.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
**[https://jsamwrites.substack.com/p/preserving-pride-across-languages Preserving Pride, Across Languages] : From Wikidata to Abstract Wikipedia: A New Way to Think About Knowledge
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/visibility-of-communities-in-nigeria-on-wikidata-2-0-expanding-digital-representation-for-nigerian-communities/ Visibility of Communities in Nigeria on Wikidata 2.0: Expanding Digital Representation for Nigerian Communities] 
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/the-years-first-quarter-with-the-igbo-wikimedians-user-group/ The Year’s First Quarter with the Igbo Wikimedians User Group] - Expanding partnerships and contributions to Wikidata, Wikipedia and other sister projects.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/introducing-the-wiki-afrodemics-mentorship-project-cohort-1/ Introducing the Wiki Afrodemics Mentorship Project Cohort 1] - A pan-african and guided multilingual training on Wikipedia editing, Wikidata contribution, and resource mobilisation.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/12/amplifying-womens-stories-and-indigenous-knowledge-feminism-and-folklore-2026-in-the-igbo-community/ Amplifying Women’s Stories and Indigenous Knowledge: Feminism and Folklore 2026 in the Igbo Community] - Improving the representation of women and cultural heritage in Igbo language on Wikidata, Wikipedia and Wikiquote.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/a-reflection-on-what-i-learned-at-my-first-international-womens-day-celebration/ A Reflection on What I Learned at My First International Women’s Day Celebration] - Celebrating and documenting women activists and politicians on Wikipedia and Wikidata.
** [https://www.botany.one/three-tools-that-bring-digital-botany-within-reach/ Three Tools that bring digital botany within reach] (spoiler: One of them is Wikidata) - article available in DE, ES, FR, JA, PT and ZH-CN.
* Papers: [https://dhq.digitalhumanities.org/vol/20/1/000838/000838.html Open Tool Registries! Resolving the Directory Paradox with Wikidata] by Grallert et al., (2026). As digital humanities tools proliferate, this paper argues that Wikidata can help connect the research landscape by documenting, citing and connecting tool registries.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y OSM / Lifting Stones in Wikidata] - a video tutorial on mapping lifting stones on OpenStreetMap, using two examples from County Kilkenny, Ireland.
** [https://www.youtube.com/watch?v=LANzP0OUoZs Mapping Every Wonder on Earth] - animated visualisation of UNESCO World Heritage Sites recorded in Wikidata.
** [https://www.youtube.com/watch?v=AY_gst9R3I4 2025: Tales of Discovery] - Museums and Heritage channel mentions how Wikidata is being used as a bridge between several sites and projects for 3D modelling ships, wrecks and other artifacts from maritime history.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ncPqSIvDm-Q Mentor Me! Session 6] with Jinoy Tom Jacob, who will show us how to use OpenRefine to batch edit Wikidata and the Commons.

''' Tool of the week '''
* [https://bisikbekasi.rf.gd/index.php?page=item&amp;id=L2 BisikBekasi] : Community-curated knowledge base where local data items [https://teletype.in/@hyloxira/qdyLFSX-1Px are integrated] with Wikidata items.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [[mw:Growth/Feature_summary#NH|Newcomer Dashboard]] will be deployed to Wikidata pending on-wiki configuration by Admins. The dashboard aims to provide guidance, helpful links, and mentorship opportunities for new editors.
* [https://viaacode.github.io/documentation-visualisations-guido-gezelle/ Guido Gezelle on Wikidata: networking in map] - this project created 5 visualisations produced from Wikidata on the poet Guido Gezelle.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14517|print matrix state]] (&lt;nowiki&gt;in printmaking, a stage of development of the relief matrix after a permanent modification&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14519|body modification]] (&lt;nowiki&gt;deliberate altering of the human anatomy for non-medical reasons that this person or fictional character has undergone&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14518|Roller-results.com skater ID]], [[:d:Property:P14520|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Property:P14521|EU sanctions tracker subject ID]], [[:d:Property:P14522|Maoyan celebrity ID]], [[:d:Property:P14523|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Property:P14524|DMM director ID]], [[:d:Property:P14525|Model Mayhem ID]], [[:d:Property:P14526|‎DAM song ID]], [[:d:Property:P14527|OpenParlData ID]], [[:d:Property:P14528|‎IAU member ID]], [[:d:Property:P14529|PurplePort ID]], [[:d:Property:P14530|LinkMe ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;

&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Vistonline|Vistonline]] (&lt;nowiki&gt;Agenzia italiana di visti consolari e legalizzazione documenti, con sede a Roma&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/Taxon footprint|Natural science/Taxon footprint]] (&lt;nowiki&gt;Taxon footprint&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Ministry of Education school census number|Sri Lanka Ministry of Education school census number]] (&lt;nowiki&gt;Unique identification number assigned to a school by the Ministry of Education of Sri Lanka, used in the annual school census and official examinations (G.C.E. O/L, A/L)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/sport title|sport title]] (&lt;nowiki&gt;link to sport title (like master of sports or yokodzuna), besides chess and martial arts titles&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/dual notion in category theory|dual notion in category theory]] (&lt;nowiki&gt;dual notion in category theory&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/penalty shootout kicked by|penalty shootout kicked by]] (&lt;nowiki&gt;Indicates the person who took an individual penalty kick during a penalty shoot-out.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish educational institution ID|Finnish educational institution ID]] (&lt;nowiki&gt;Five-digit identification number for Finnish educational institutes assigned by Statistics Finland.&lt;/nowiki&gt;)

* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur ZicTrad|Identifiant d'une personne sur ZicTrad]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Skeivopedia ID|Skeivopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artistas Visuales Chilenos ID|Artistas Visuales Chilenos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mathlib declaration ID|Mathlib declaration ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FES digital collections person ID|FES digital collections person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBC Bitesize topic ID|BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb artwork ID|Sceneweb artwork ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb production ID|Sceneweb production ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no government ID|regjeringen.no government ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no ministry ID|regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no politician ID|regjeringen.no politician ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan film ID|Maoyan film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant livres-cinema.info d'un auteur|Identifiant livres-cinema.info d'un auteur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Operator Code (UK)|National Operator Code (UK)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* WikiProject Highlights:
** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_3.0|Wiki x K-pop 2026: Datathon 3.0]] a.k.a the ICONIC BY MISTAKE EDITING party.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/GLAM_Authority_Entity_Ontology_in_Wikidata|Ontology Course 2 / GLAM Authority Entity Ontology in Wikidata]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Log?type=thanks&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters%5B%5D=thanks&amp;wpFormIdentifier=logeventslist Thanks Log] - who's thanking who and on what. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q5020214|2026 FIFA World Cup (Q5020214)]] - in the United States, Mexico and Canada in 2026
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L720932|alikaali (L720932)]] - Dagbanli noun (derived from ha &lt;--ar) which can mean soothsayer, judge or Muslim scholar

''' Development '''
* Ontology federation: The development team is looking for people to give feedback on the new feature that allows editors on other Wikibase instances to use Wikidata's Items as statement values. ([https://wikibase-federation.com more details])
* GraphQL:
** We extended the searchItems field so that developers can now get all Item data immediately from the search results ([[phab:T416885]])
** We are working on the ability to get only best ranked statements ([[phab:T428138]])
* MCP: The Wikidata MCP has been extended. You can now also use an MCP for other Wikibase instances. ([[d:Wikidata:MCP#Wikibase MCP|more details]])
* Wikibase Cloud: We are looking into making it possible to log into Wikibase Cloud instances with your Wikidata account to make it easier for Wikimedians to contribute on Cloud instances.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are planning the migration of the entity usage table to a new database cluster to handle increased usage of Wikidata's data across the Wikimedia projects.
** We are continuing our work to decrease the number of irrelevant changes coming from Wikidata that show up in Wikipedia's recent changes and watchlist. Specifically we are evaluating a prototype that looks at the rendered article before and after the change and determines if anything actually changed in the article before adding an entry to recent changes and watchlist.
* Mobile editing of statements:
** We are improving support for RTL languages.([[phab:T360854]], [[phab:T427655]], [[phab:T427658]], [[phab:T427661]], [[phab:T428246]])
** We started fixing multiple UI layout and spacing issues, including mandatory fields, value fields, snak types, references, and add-statement button usability ([[phab:T428766]], [[phab:T428761]], [[phab:T428759]], [[phab:T428450]])
** We are improving the server-side rendering ([[phab:T409827]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2026|Wikimedians of Kerala - May 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|90px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 25th May 2026, we held our May 2026 Monthly Meetup from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about Wiki Loves Theyyam 2026, which was conducted as a pilot project from 17 April to 17 May 2026. Around 650 images were uploaded to Wikimedia Commons by 16 contributors. Discussions were held on organizing follow-up activities closer to the Theyyam season.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates from [[m:Event:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026 in India|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026 in India]], organized in collaboration with Wikimedia communities and partner organizations.
*** Around 45 participants took part in the campaign by creating 71 new pages and improving around 327 pages across Wikimedia projects. An offline Wikipedia editing workshop was organised at [[w:Embassy of Ukraine, New Delhi|Embassy of Ukraine, New Delhi]] along with a cultural activity and continued the online campaign till the end of April.
** Ranjithsiji shared updates from [[m:Event:Wikisource Summit 2026|Wikisource Summit 2026]], organized at the University of Calicut. A total of 18 participants attended the event, including contributors from other language communities. Discussions focused on collaboration and technical improvements for Wikisource projects.
** Jinoy shared updates about [[m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]. The conference theme has been announced. The theme for WCI 2026 is ''&quot;Reimagining the Knowledge Commons&quot; - Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem.''
** Ranjithsiji shared plans for a Wiki Loves Schools edit-a-thon, aimed at creating and improving school-related articles using information collected through the SchoolWiki project and previous photography campaigns.
** Ranjithsiji announced preparations for Wiki Loves Earth India 2026, which is planned to begin on 1 July 2026. Community members were encouraged to participate and help document natural heritage sites across India.
** Jinoy and Ranjith shared updates from [[mw:Wikimedia Hackathon 2026|Wikimedia Hackathon 2026]] in Milan. The [[toolforge:glues|GLUES tool]] (Global Wikimedia User Information and Statistics) was developed and improved during the hackathon and was presented during the event. The tool provides a centralized dashboard for Wikimedia contributor information and receives valuable feedback from participants across multiple communities. Further enhancements to the tool were discussed.
** Ranjithsiji shared updates about Coordinate Me 2026, an international Wikidata campaign focused on improving geographic coordinates of Wikidata items. Community members were encouraged to participate before the campaign concluded at the end of May.
** Ranjithsiji shared updates on the Malayalam Wikivoyage initiative. Monthly community meetings have been held regularly over the past three months. An analysis tool named [[toolforge:inkpen|Inkpen]] has been developed and support was requested for the Malayalam Wikivoyage approval proposal.
** Community members also discussed the ongoing digitization of M. P. Parameswaran's works, potential collaborations with DC Books for bibliographic data sharing, plans for Kerala Cultural Month, the [[toolforge:wir-redlist-explorer|Women in Red tool]] developed by [[:User:Netha Hussain|Netha Hussain]] for identifying missing articles, improvements to mobile navigation templates.
** Ranjith and Jinoy shared an update received on Village pump of Malayalam Wikipedia and to User group's email regarding the participation in the Abstract Wikipedia pilot project.'' ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2026|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* &lt;u&gt;''On-going events &amp; activities by User Group''&lt;/u&gt;
** [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in India|Wiki Loves Earth 2026 in India]] – Photography campaign dedicated to documenting and digitally preserving India's diverse natural heritage sites on Wikimedia Commons.

* &lt;u&gt;''Up-coming events &amp; activities by User Group''&lt;/u&gt;
** [[m:Event:Wikiwomen Camp 2026|Wikiwomen Camp 2026]] - 11th July 2026 - 12th July 2026. Last date to [[m:Event:Wikiwomen Camp 2026#Application|apply for the scholarship]] is 27 June 2026.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; June 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3891|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 15:42, 21 ജൂൺ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #736 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#736]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - RfP scheduled to end after 24 June 2026 19:26 (UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_1|Nabbot 1]] - Task: Adding Turkish descriptions for scientific articles 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Wikimania 2026 program] has been revealed, go bookmark your favourite sessions.
** [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdneBEtREhStI9VLsTJ9xKKt9L4NEU_BSr297jdOjNTkQJ64A/viewform?pli=1 Physical Training; Improving Health Articles in Africa] - 21 June, 10:00, University of Ibadan.
** The [[m:WikiIndaba_conference_2026|WikiIndaba Call for Proposals ends June 30th]]  - don't forget to submit your Wikidata-sessions.
** Sessions of the WikiProjects Days 2026 event will shortly be available on Commons: [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_presentations|Presentations]] / [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_videos|Videos]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://talk.tiddlywiki.org/t/wikitiddler-tiddlywiki-as-a-live-wikidata-frontend-zero-hosting-auto-updating/15419 WikiTiddler; Tiddlywiki as a live Wikidata frontend] - if you run a TiddlyWiki instance, you can now run queries to the Wikidata Query Service and convert the results to Tiddlers.
** [https://blog.tib.eu/2026/06/19/what-do-we-mean-when-we-talk-about-ai-and-open-knowledge/ TIB: What do we mean when we talk about AI and open knowledge?] - Lozana Rossenova details their experiences at the AI+Bridges Symposium.
* Papers:
** [https://www.elgaronline.com/monobook/book/9781035353750/9781035353750.xml  How to use Wikibase for Mixed-Methods Research], a book published by  F. Bailo, E. Booth, and J. Williams
** [https://zenodo.org/records/20693572 Wikimedia as a Platform for Evidence Synthesis: Quantifying Bias and Literature Coverage in Crowd-Sourced Knowledge Graphs] by D. Mietchen, and J. Dearborn, (2026).
** [https://www.mdpi.com/2227-7390/14/12/2227 From Wikidata to Smart Tourism: A Reproducible Pipeline Based on AI and Fuzzy Logic for Interpretable Multi-Category Classification of Points of Interest] - This paper develops a reproducible pipeline that converts Wikidata POIs into an interpretable tourism taxonomy, enabling multi-category classification and personalized smart tourism applications. By Kontogianni et al., (2026)
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=EKIVrRgLQ6w Name Suggestion Index Explained: How OpenStreetMap Standardizes Brands]
** [https://www.youtube.com/watch?v=_MbZtO2Q2U0  EMCO Wikidata CoP meeting (2026-06-04)]
** [https://www.youtube.com/watch?v=AsBMBpc05sQ Using the Duplicity and WD Fist Tools to edit Wikidata]
** [https://www.youtube.com/watch?v=CkFuyX605nU Unlocking Data through Semantic Linking], presented at ENDORSE 2025 by Thora Hagen. Experiences using 19th-century German encyclopedias, demonstrating how semantic enrichment via Wikidata can reveal fascinating patterns.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=K9M4mIP0mZg From your pocket to the knowledge graph: SquirrelBase] is a Wikibase instance that functions as a semantic metadata and reference platform. Make 3D smartphone captures of cultural assets, artworks, and ephemeral structures FAIR.

''' Tool of the week '''
* [https://multilingualprogramming.github.io/MotusArtium/ MotusArtium] : Wikidata GraphQL showcase application for exploring and understanding art movements (alpha version). [https://github.com/multilingualprogramming/MotusArtium/tree/main/graphql GraphQL queries used]
* As seen during WikiProjects Days 2026 - [[d:Wikidata:Tools/Enhance_user_interface#Userscripts_for_improving_data_quality|Classification.js]], visualise parent classes and identify incorrections, detect superclass tree loops. To use, click ''Activate'' and copy the two lines into your Common.js page.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Reminder: Try Ontology Federation to import Items from Wikidata to your Wikibase instance. Share your feedback in the linked survey. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/LOTFJGPF7V6SQ7KVE6P6RF5MDDBZBV5Q/ full announcement])
* A session at WikiProjects Days 2026 was devoted to general-purpose tools for WikiProjects. A new page under the main Wikidata tools page was created with a list and description of these tools. Take a look at [[d:Wikidata:Tools/WikiProjects|Wikidata:Tools/WikiProjects]] and add any missing tools.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14531|meteorological intensity classification]] (&lt;nowiki&gt;category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14539|perfumer]] (&lt;nowiki&gt;person who created a perfume&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14540|‎dual notion (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;dual of the concept in category theory&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Property:P14532|catholica.cz ID]], [[:d:Property:P14533|‎Skeivopedia ID]], [[:d:Property:P14534|Mathlib Declaration ID]], [[:d:Property:P14535|Annuséries series ID]], [[:d:Property:P14536|FES digital collections person ID]], [[:d:Property:P14537|‎BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Property:P14538|Sri Lanka Ministry of Education school census number]], [[:d:Property:P14541|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Property:P14542|OTOTOY artist ID]], [[:d:Property:P14543|livres-cinema.info author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Visual style|Visual style]] (&lt;nowiki&gt;the visual style used in a video game (or other creative work)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Gmedia rating (video games)|Gmedia rating (video games)]] (&lt;nowiki&gt;Video game ratings of the Saudi Arabian rating system ({{Q|Q28717438}})&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/altinget.se person ID|altinget.se person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Il cinema ritrovato film ID|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholm Archipelago Trail ID|Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/some properties for category theory|some properties for category theory]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Farzonagon ID|Farzonagon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Guide film ID|TV Guide film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd Writer ID|Letterboxd Writer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d Hits artist ID|d Hits artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Person ID|1SCREEN Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN movie ID|1SCREEN movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fantia ID|Fantia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/17LIVE ID|17LIVE ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CFLapedia player ID|CFLapedia player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model-Kartei.de ID|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Parson ID|U-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Video ID|U-NEXT Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/H-NEXT Parson ID|H-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ABEMA Video ID|ABEMA Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Parson ID|FOD Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LRT topic ID|LRT topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Video ID|FOD Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jiji Press Member of Parliament ID|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wildenstein Plattner Institute ID|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/belarusenc.by ID|belarusenc.by ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Huellas Digitales de la Memoria ID|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/socrealizm.com.ua person ID|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pacelli edition person ID|Pacelli edition person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Los Angeles Historic-Cultural Monument number|Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Writing Systems Technical Resources script code|Writing Systems Technical Resources script code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire des films classés film ID|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Fine Arts, Houston person ID|Museum of Fine Arts, Houston person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lankan Parliament member ID|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kanal Architecture entry ID|Kanal Architecture entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Parson ID|Web The Television Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Work ID|Web The Television Work ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q11446|ship (Q11446)]] - large buoyant watercraft

''' Development '''
* We enabled links to WikiProjects in the sidebar and added links to WikiProjects Music, Medicine, Datasets, sum of all paintings, and elections ([[phab:T422935|T422935]], [[phab:T422935|T422935]])
* We added a floating “add statement” button that makes it easier to add statements without looking through the existing statements ([[phab:T417641|T417641]], [[phab:T428450|T428450]]).
* We’re working on making sure that users can tell when statements exist before they add new ones ([[phab:T424009|T424009]]).
* We made some layout fixes to wbui2025 / MEX ([[phab:T428766|T428766]], [[phab:T428761|T428761]], [[phab:T428759|T428759]], [[phab:T427658|T427658]], [[phab:T428853|T428853]]).
* We refactored error handling ([[phab:T423613|T423613]]).
* We’re refactoring the server-side rendering so we don’t need separate .less style files ([[phab:T409827|T409827]]).
* We’re working on the interaction between scrollable values and indicator icons ([[phab:T425974|T425974]]).


[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 22 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #738 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#737]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/TopDevsBot|TopDevsBot]] - Task/s: Create new items for software-development, design, and consulting companies from source data: topdevs.ai 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - Task/s: Reference Gardener (archive dead reference links) + Welcome Bot (welcome new users) 
* New request for comments: [[c:Commons:Requests_for_comment/Policy_update_for_AI_content|WM Commons: Policy update for AI content]] - this RfC will seek opinions on the use and allowance of AI-generated and modified content. This can have downstream impacts on Wikidata.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[:meta:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/2026年7月嘉義維基媒體街景踏查團暨工作坊|2026 Chiayi Streetview Workshop]] July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Tâi-uân tôo-su-sik, Chiayi, Taiwan.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #90 July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://blog.lobid.org/2026/06/23/nwbib-wikipedia-bot.html Lobid Blog: NWBibBot – Making a regional bibliography visible in Wikipedia with help from Wikidata]
** [https://tech-news.wikimedia.de/2026/06/24/knowledge-wants-to-be-found/ Tech News (WMDE) Knowledge wants to be found] - We interview Tim Wittenborg about the [https://en.borgnetzwerk.org/ WissKomm Wiki], from the Leibniz Information Center for Science and Technology in TIB Hannover.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/ Bridging Open Knowledge And Digital Rights: Reflections From DRIF 2026 And The Wikimedia Community]
* Papers: [https://arxiv.org/pdf/2606.27933v1 MathModDB: A Database for Mathematical Models] - The Mathematical Models Database (MathModDB), deployed on the MaRDI Portal within Germany’s National Research Data Infrastructure, provides researchers with a curated knowledge graph that organizes scattered mathematical models, formulas, and assumptions, connects to related tools like MathAlgoDB and MaRDMO, and demonstrates practical use through cases such as plasma physics modeling. By Fiedler et al., (2026)
* Videos:
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|WikiProjects Days 2026 - recordings now on Commons]], if you missed the event or want to recap what was discussed, individual session recordings are now available from the Event program.
** [[commons:File:Jason Evans, &quot;Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey&quot;.webm|Jason Evans: Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey]]

''' Tool of the week '''
* [https://cyllchuesnconii.rf.gd/panoply/?id=8 Altilunium Panoply] : A lightweight Wikibase alternative for creating collaborative knowledge bases, written as [https://github.com/altilunium/panoply a single PHP file] with no dependencies.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. A Q&amp;A clinic will be held on 1 July at 15:00 UTC ([https://bbb.wikipedia.de/rooms/plp-qml-xrj-9ib/ join here]).
* [[mw:Growth/Feature summary|Growth features]] are now available at Wikidata. This update enables access to Mentorship, Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14544|‎Taiwan Central News Agency news topic ID]], [[:d:Property:P14545|‎Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Property:P14546|‎Sceneweb artwork ID]], [[:d:Property:P14547|‎Sceneweb production ID]], [[:d:Property:P14548|Fantia ID]], [[:d:Property:P14549|Finnish educational institution ID]], [[:d:Property:P14550|‎altinget.se person ID]], [[:d:Property:P14551|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Property:P14552|TV Guide film ID]], [[:d:Property:P14553|FOD person ID]], [[:d:Property:P14554|LRT topic ID]], [[:d:Property:P14555|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Property:P14556|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Property:P14557|Museum of Fine Arts, Houston person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/subdiscipline of|subdiscipline of]] (&lt;nowiki&gt;less specific academic discipline&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has garden|has garden]] (&lt;nowiki&gt;Object is a {{Q|1107656}} related to this {{Q|16222597}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/ranking by|ranking by]] (&lt;nowiki&gt;issuer of a ranking&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/linguistic group|linguistic group]] (&lt;nowiki&gt;group of people who share the same language, regardless of their ancestry or ethnicity&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult actress ID|Pure Adult actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwan Central News Agency News tag id|Taiwan Central News Agency News tag id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult studio ID|Pure Adult studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/GBIF taxon ID|Natural science/GBIF taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digitaler Portraitindex person ID|Digitaler Portraitindex person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/torial ID|torial ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dicionário da Língua Portuguesa ID|Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pontifical Urbaniana University ID|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Samtrafiken-vehicle-id|Samtrafiken-vehicle-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sundsvall Municipality opendata ID|Sundsvall Municipality opendata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nakamura Kikaku ID|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KBS News topic ID|KBS News topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GIGA actress ID|GIGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zen Pictures actress ID|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur Autoroc|Identifiant d'une personne sur Autoroc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/La Grange ID|La Grange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/RtYx Roles and contributions of ? in Fictional Universes and Media franchises] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Jheald-20260627104200-Fantastoria-20260627091900|source]])
* Schema examples: it's World Cup time so here's 2 soccer/football-related EntitySchemas. 
** [[d:EntitySchema:E404|E404:Swedish Soccer Player]] and [[d:EntitySchema:E183|E183:Chilean Women's Football Players]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Logic|WikiProject Logic]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Roots_and_Rhythms|WikiProject Roots and Rhythms]]
* WikiProject Highlights: GovDirectory has opened a [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Madagascar|Madagascar]] page.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q615|Lionel Messi]] - 6 World Cups, scoring in the last 7 consecutive matches.

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are continuing to evaluate the prototype for reducing the number of unnecessary edits from Wikidata that show up in watchlist and recent changes of Wikipedia and co. The approach is to look at the diff of the rendered article before and after the change from Wikidata is made. If there is no difference then the change is probably not relevant for that article. We are collecting a sample to further understand how it performs.
** To continue to address Wikidata's scaling issues, we are planning the migration of entity usage tables to the X1 cluster.
* Mobile editing of statements:
** We implemented more feedback from testing of the new mobile front-end. Specifically we worked on making it clearer when a statements already exist that the editor is trying to add to the Item.
** Additionally, we made minor improvements to the look and feel of the mobile front-end.
* REST API:
** REST search routes now take apihighlimits right into account ([[phab:T428032]])
** We are starting to work on Lexeme support ([[phab:T429572]], [[phab:T429332]])
* GraphQL:
** We added support for requesting “best statements” for a given Property ([[phab:T428138]])
** We are working on adding support for negation in Property value pair filters ([[phab:T429580]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Poland|Poland]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30720282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #739 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#738]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Interface administrator/1Veertje|1Veertje]] - '''Closed as Successful'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - '''Closed as Successful'''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/gov-wikidata-match 1|gov-wikidata-match 1]] - '''Task/s:''' Link existing GOV (historical gazetteer) building-like objects to existing Wikidata building-like objects.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AgenticCommonsBot 1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P648|Open Library ID &lt;small&gt;(P648)&lt;/small&gt;]] (OpenLibrary author ID) to Wikidata items about people, only where the OpenLibrary author and the Wikidata person have been confirmed to be the same individual, with a source on every statement.
* Closed request for permissions/Bot: 
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JigildikBot|JigildikBot]] - '''Approved'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - '''Approved'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Approved'''

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The Wikidata Platform (WDP) [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|monthly office hour]] takes place '''tomorrow''', {{zonestamp|2026-07-07 16:00|7th July at 16:00 UTC}}. These office hours are focus on the Blazegraph migration work, and the team is inviting all community members to join the discussion. ''Register via [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|the event page]]'' 
** The next Wikidata+Wikibase office hours will take place on Wednesday, 18:00 CEST (in your [https://zonestamp.toolforge.org/1783526400/1783530000?zdl=fU_LqsJADP2a6SZwqXMf9C66UEHQpSiu4zR2otNMnUkX_r2jG8GFEEjCeXDOlELrVcdsvufGrsro10BlnSOL86jlXNNyG-vz7x772XX7s7s0K819JThQe-ALd6gIxv7B4zliJoinEzsCH6dUdZRd4lE5SrsfXRxY-ifzowyiwIE6odzhzdglNOphM4Ub2LpIjG1mTYlc17CgFFiM_QcWUE8v7x0F6hMOUHqIUKhCdPjM8Y7cAQ timezone]), 08th July 2026 in the Wikidata Telegram group. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[m:Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool|Sandbox sessions: Wikidata Reference Validator Tool - improving Wikidata references]] - Aug 15, 17:00 - 18:00 UTC.
** [https://wikiedu.org/courses/documenting-america-wikidata/ Wiki Education + AASLH: Documenting America with Wikidata], a collaboration between Wiki Education and the American Association for State and Local History is offering six hour-long meetings held weekly to introduce attendees to Wikidata and improve content for Wikidata and Wikipedia on American history. Registration ends: July 17, 23:59 Pacific Time (PT)

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (fr) [[:w:fr:Wikip%C3%A9dia:RAW/2026-07-05#Le_point_sur_la_diversit%C3%A9_de_genre_dans_les_articles|Le point sur la diversité de genre dans les articles]] in *Regards sur l'actualité du mouvement Wikimedia*
* Papers:
** Spatiotemporal-Heuristic A* Search for Pruning - Historical Influence and Succession Paths in Wikidata - [https://informatika.stei.itb.ac.id/~rinaldi.munir/Stmik/2025-2026/Makalah2026/13524106_Michael%20James%20Liman_Makalah%20Stima.pdf Paper], by Michael James Liman (2026).
** Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models - [https://aclanthology.org/2026.eacl-long.388/ Paper] by Chepurova et al., (2026).
* Videos: (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=AL_pyY2PIOE Introduction to Wikidata] - Dr. Claudia De Souza and Prof. Dinah Wilson Fraites introduce Wikidata with Spanish-slides.

''' Tool of the week '''
* [https://zelph.org/ Zelph]: Offers powerful analysis capabilities for the complete Wikidata knowledge graph while remaining adaptable for any semantic domain.
* [https://viz.luarai.com/worldcup-heights World Cup Heights]: An interactive data‑viz app that shows the heights of FIFA World Cup players, arranged so you can quickly compare teams, positions, and overall height distributions.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July.
* The Wikidata Platform team has published the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|8th issue of its monthly newsletter]]. This edition includes updates on the migration of WDQS backend away from Blazegraph, including a transition into the next phase '''Initial Implementation (pilot) phase''' following completion of the '''installation phase'''. This update also include some Documentation on Query Rewrites the team will like the Wikidata community and all WDQS users to help review and leave feedbacks. ''see [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP monthly newsletter]] for more details''

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*  Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14559|prisoner number]] (&lt;nowiki&gt;number or identifier assigned to a prisoner, to be used as a qualifier for P2632 (place of detention)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14574|photographer]] (&lt;nowiki&gt;person who took this photograph&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14595|‎Gmedia rating (video games)]] (&lt;nowiki&gt;video game ratings of the Saudi Arabian rating system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14603|visual style]] (&lt;nowiki&gt;the visual style used in a video game (or other creative work)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14610|garden]] (&lt;nowiki&gt;garden of this subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14613|objects (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise objects of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14614|morphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise morphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14615|terminal object]] (&lt;nowiki&gt;the precise terminal object of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14616|initial object]] (&lt;nowiki&gt;the precise initial object of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14617|products (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise products of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14618|coproducts (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise coproducts of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14619|isomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise isomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14620|monomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise monomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14621|epimorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise epimorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14622|regular monomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise regular monomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14623|regular epimorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise isomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14624|left adjoint]] (&lt;nowiki&gt;the left adjoint of the functor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14625|enriched over]] (&lt;nowiki&gt;the base monoidal category, bicategory, etc. of the enriched category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14626|monoidal category operation]] (&lt;nowiki&gt;the “tensor product” bifunctor of the monoidal category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14627|2-morphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise 2-morphisms of the 2-category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14635|taxon footprint]] (&lt;nowiki&gt;image of a footprint of this taxon&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14558|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Property:P14560|‎Taiwan Central News Agency news tag ID]], [[:d:Property:P14561|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Property:P14562|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Property:P14564|Web The Television work ID]], [[:d:Property:P14565|Web The Television person ID]], [[:d:Property:P14566|U-NEXT person ID]], [[:d:Property:P14567|U-NEXT video ID]], [[:d:Property:P14568|Sokmil director ID]], [[:d:Property:P14569|Sokmil idol ID]], [[:d:Property:P14570|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Property:P14571|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Property:P14572|‎regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Property:P14573|‎regjeringen.no politician ID]], [[:d:Property:P14575|Objectif plumes work ID]], [[:d:Property:P14576|National Operator Code (UK)]], [[:d:Property:P14577|‎Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Property:P14578|Pacelli edition person ID]], [[:d:Property:P14579|Myludo game ID]], [[:d:Property:P14580|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Property:P14581|Maoyan film ID]], [[:d:Property:P14582|‎Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Property:P14583|Letterboxd writer ID]], [[:d:Property:P14584|KSW organization ID]], [[:d:Property:P14585|KSW person ID]], [[:d:Property:P14586|KSW place ID]], [[:d:Property:P14587|1SCREEN movie ID]], [[:d:Property:P14588|1SCREEN Person ID]], [[:d:Property:P14589|‎Artistas Visuales Chilenos propertyvalue ID]], [[:d:Property:P14590|‎Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Property:P14591|occitanica.eu ID]], [[:d:Property:P14592|Hancinema company  ID]], [[:d:Property:P14593|ZicTrad person ID]], [[:d:Property:P14594|H-NEXT Person ID]], [[:d:Property:P14596|FOD video ID]], [[:d:Property:P14597|Farzonagon ID]], [[:d:Property:P14598|d Hits artist ID]], [[:d:Property:P14599|ABEMA video ID]], [[:d:Property:P14600|17LIVE ID]], [[:d:Property:P14604|‎regjeringen.no government ID]], [[:d:Property:P14605|Pure Adult actress ID]], [[:d:Property:P14606|Pure Adult studio ID]], [[:d:Property:P14607|‎GBIF taxon ID]], [[:d:Property:P14608|Digital portrait index person (GND) ID]], [[:d:Property:P14609|torial username]], [[:d:Property:P14611|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Property:P14628|CatDat category ID]], [[:d:Property:P14629|CatDat functor ID]], [[:d:Property:P14630|CatDat category property ID]], [[:d:Property:P14631|CatDat functor property ID]], [[:d:Property:P14632|‎Samtrafiken-vehicle ID]], [[:d:Property:P14633|GIGA actress ID]], [[:d:Property:P14634|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Property:P14636|Olyrix artist ID]], [[:d:Property:P14637|AutorÒc 16-18 author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/dielectric strenght|dielectric strenght]] (&lt;nowiki&gt;maximum electric field a material can withstand before electrical breakdown occurs&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/about page URL|about page URL]] (&lt;nowiki&gt;URL to the official about page&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult Person ID|Rakuten TV adult Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Le GRoG ID|Le GRoG ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK On Demand Program ID|NHK On Demand Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Centre for Computing History exhibit reference ID|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCD character ID|GCD character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador de agente econômico na ANCINE|Identificador de agente econômico na ANCINE]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Program ID|1SCREEN Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Architectenregister-id|Architectenregister-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUDAP ID|LUDAP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TakaWiki ID|TakaWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Terceiro Tempo Que Fim Levou ID|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BiDünyaFilm film ID|BiDünyaFilm film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNUC code|CNUC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steady username|Steady username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK ONE Program ID|NHK ONE Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SongLyrics.com song ID|SongLyrics.com song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Braunschweiger ProfKat ID|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ClayArena shooter profile ID|ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Collective ID|Open Collective ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii author ID|Anobii author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* The development team are at an offsite retreat this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/France|France]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:05, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #740 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#739]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/GA_Kevin|GA Kevin]] - &lt;small&gt;RfP scheduled to end after 14 July 2026 18:40 (UTC)&lt;/small&gt;
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_2|Nabbot 2]] - '''Task:''' Translating English descriptions to Turkish using a predefined dictionary mapping. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AgenticCommonsBot_1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task:''' Add [[d:Property:P648|Open Library ID (P648)]] (OpenLibrary author ID) to items about people, where the OpenLibrary author and Wikidata person are the same individual, when every  statement is sourced. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/EquipboardBot|EquipboardBot]] -  '''Task''': Add [[d:Property:P6912|Equipboard artist ID (P6912)]] to Wikidata items for musicians, sourced from Equipboard's own database of public artist identifiers.
* Call for Participation in Improving Constraints
** Just about any aspect of constraints is in scope, from rewriting existing bots to expanding the power of property constraints to adding new kinds of constraint. If you are interested, sign up in [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|WikiProject Property Constraints/improving]].

'''Events''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[wmania:2026:Wikimania|Wikimania 2026]] is fast approaching. Taking place 21 - 25 July in Paris, France. Can't attend? Register for a ticket to the [[wmania:2026:Registration|virtual event]] and watch sessions online.
** Interested in [[mw:Wikibase/Ontology-Federation|Wikibase Ontology Federation]]? Join the July 14 call, see the [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Cleaning_Task_Force#Tuesday,_14_July_2026,_11:30_EDT_(UTC-4)|Cleaning Task Force]] page for more details.
* Previous events:
** The 3rd Quarter Wikidata + Wikibase office hour was held. The transcript  is available to read:&lt;br&gt;[[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2026-07-08|Wikidata:Events/Telegram office hour 2026 07 08]]

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [[Diffblog:2026/07/10/behind-better-data-inside-wikidatas-first-wikiprojects-days|Behind Better Data: Inside Wikidata’s First WikiProjects Days]]
** [[Diffblog:2026/07/12/africa-wiki-challenge-2026-in-the-ghanaian-pidgin-community-documenting-water-for-life-through-wikimedia-projects|Africa Wiki Challenge 2026 in the Ghanaian Pidgin Community: Documenting “Water for Life” Through Wikimedia Projects]]
** [[Diffblog:2026/07/09/reflecting-on-progress-and-planning-ahead-dagbani-wikimedians-user-group-holds-its-last-quarter-team-meeting|Reflecting on progress and planning ahead: Dagbani Wikimedians User Group holds its last quarter team meeting]]
** [[Diffblog:2026/07/08/eduwiki-workshop-combining-petscan-and-generative-ai-for-smarter-wikipedia-editing|EduWiki Workshop: Combining PETScan and Generative AI for Smarter Wikipedia Editing]]
** [https://computationalhistory.substack.com/p/why-computational-historians-need Why Computational Historians need Wikidata] - a substack article by Jim Clifford
* Papers
** [https://dl.acm.org/doi/10.1145/3805712.3808389 A Demonstration of WikiRAG: An Evidence-based Link Prediction for Wikidata with Retrieval Augmented Generation] - WikiRAG is an interactive framework that combines automated link prediction with retrieval‑augmented generation and human validation to reliably complete knowledge graphs like Wikidata by generating candidate links, retrieving supporting evidence, and enabling users to confirm and export validated triples. By Sabu, et al., (2026)
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=GRS-0nMsb1Q&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Using Open Refine] by Wikimedia Australia, Paul Duchesne presents &quot;Using OpenRefine&quot; during WikiCon Australia 2026, (National Film and Sound Archive, Canberra).
** [https://m.youtube.com/watch?v=oq2fjfAhsgc&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Let’s Get Mappy - making maps on Wikimedia platforms] by Wikimedia Australia, Alex Lum presents  how location (pushpin) maps, locator maps, and interactive &quot;slippy&quot; local maps end up on Wikipedia, and how infoboxes, Wikidata and OpenStreetMap works together to generate them
** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=YaOjh92PPuI Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons] - recording of a workshop (July 5) on Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons, held by Wikimedia Taiwan Community and OSM Taiwan.  
** [https://www.youtube.com/watch?v=VxCTNRqnOKw Open data tools for cultural heritage] 2nd session in the workshop series “Open Data to Strengthen Online Cultural Heritage,” held March 24, 2026, and organized by the National Library of Uruguay (BNU), Wikimedians of Uruguay, Datysoc, and Data Uruguay.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ZrzycFNeVyI  GLAMs and Citizen Science Encouraging and Enabling Participation] - Siobhan Leachman presents &quot;citizen science workflows&quot; (BHL, iNaturalist, Bionomia, Wikidata) to show how GLAM's can empower citizen scientists to reuse their collections.

'''Tool of the week'''
*[https://rudof-project.github.io/ rudof] can be used as a command line tool or can be embedded as a library using cargo. It can be used to validate RDF data represented with different syntaxes like Turtle, NTriples, to name a few. As well as RDF data available through SPARQL endpoints like Wikidata

'''Other Noteworthy Stuff'''
* A [[d:Wikidata:Project_chat#c-Ainali-20260623132900-Need_of_a_process_to_become_a_mentor|Project Chat discussion]] on the new [[mw:Help:Growth/Mentorship|Mentorship features]]. Self-enrollment has been enabled with the following requirements - account age: 365 days, edits: 500.
* There is also a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Bovlb-20260709235700-Discussion|proposal]] to add an advisory message to new accounts that create multiple items.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14638|Rakuten TV adult person ID]], [[:d:Property:P14639|KBS News topic ID]], [[:d:Property:P14640|Rakuten Books author ID]], [[:d:Property:P14641|PTS News Network topic ID]], [[:d:Property:P14642|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Property:P14643|‎La Grange person ID]], [[:d:Property:P14644|‎Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Property:P14645|NHK On Demand program ID]], [[:d:Property:P14646|1SCREEN program ID]], [[:d:Property:P14647|LUDAP ID]], [[:d:Property:P14648|Bianco keyword ID]], [[:d:Property:P14649|Architectenregister ID]], [[:d:Property:P14650|‎ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Property:P14651|‎Sundsvall Municipality opendata beach ID]], [[:d:Property:P14652|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/relocated from|relocated from]] (&lt;nowiki&gt;Object is the original or former {{Q|17334923}} of the permanently relocated {{Q|16222597}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/transforms from|transforms from]] (&lt;nowiki&gt;this fictional or mythical entity transforms from that form&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Classification of Administrative Districts|Korean Classification of Administrative Districts]] (&lt;nowiki&gt;code assigned to an administrative district of South Korea in the Korean Classification of Administrative Districts&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii book ID|Anobii book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Maps Place ID|Google Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Viberate Artist ID|Viberate Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TuneCore Japan artist ID|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deltarune Wiki article ID|Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/INAPP OA author ID|INAPP OA author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNR-IRIS ID|CNR-IRIS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AnimeOshi anime ID|AnimeOshi anime ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Guide Japan Person ID|Guide Japan Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CD Journal Artist ID|CD Journal Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CIDIM Artist ID|CIDIM Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Operabook Artist ID|Operabook Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mizan al-Arab poet ID|Mizan al-Arab poet ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norton Simon Museum object ID|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap data item ID|OpenStreetMap data item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A World Made by Travel person ID|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base notes ID|Scent Base notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radio.net IDs|radio.net IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumer ID|Scent Base perfumer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples: [https://w.wiki/SJfA Items only connected to Telugu Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Ainali-20260712084300-Stefan_Kühn-20260712083900|source]]) - change the language code 'te' to make it work with any other Wikipedia 
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E269|French historic monument (E269)]] - With Wikimania taking place in the French Capital, you can use this entity schema if you feel inspired to or expand items on French monuments.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Pleasant_Goat_and_Big_Big_Wolf|Project Pleasant Goat and Big Big Wolf]] - a Chinese-animated television franchise.
** (Français) [[d:Wikidata:Wikiproject_Orthodox_Christianity|Project Orthodox Christianity]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_SUNY_Libraries_EMCO|Project SUNY Libraries EMCO]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Poland|Project Govdirectory Poland]] added several new subpages detailing coverage and progress on State, Local Agencies and Marshall's Offices.
**[[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints|Project Property Constraints]] added a subpage: [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|Improving]] - a call for participation, as a result of discussions during WikiProjects Days 2026.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Most_sitelinked_items/with_statements|Most sitelinked Items (with statements)]]

'''Development'''
* Blazegraph migration: We are continuing to prepare the Query UI, Query Builder, constraint checks, etc for the migration to QLever ([[phab:T425618]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating some Lua modules to find ones responsible for a lot of unnecessary entries in Watchlist and Recent changes on Wikipedia and co ([[phab:T429366]])
* GraphQL: Added support for negation in property value pair filters ([[phab:T429580]])
* REST API: We are working on the first pieces of support for Lexemes: retrieving a full Lexeme ([[phab:T429332]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·   [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2026 07 06|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current| Help translate]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:01, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary 741 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#740]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - '''Task/s:''' When an Item on a Kenyan river has a Swahili label but no English version, this bot will derive an English label and description.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/William_Avery_Bot_14|William Avery Bot 14]] - '''Task/s:''' Change values of url properties in mainspace that link to http://web.archive.org/ to use the https protocol (requested at [[d:Wikidata:Bot_requests#Request_to_make_HTTPS_for_Wayback_Machine_recurrent_(2026-07-17)|Bot requests#Make HTTPS for Wayback Machine recurrent]])

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Wikimania is about to begin. Whether you're attending on-site or virtually, plan your sessions so you don't miss any.
*** [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Full program] / [[wmania:2026:Program/Wikidata|Wikidata-only program]]
*** Get your [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/ virtual ticket]
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #91 Aug 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** [https://force11.org/post/webinar-metadata-for-all-with-wikidata Force11 webinar: Metadata for all with Wikidata] will look at three novel applications, WikiCite, the Trans Music Achive and the Pratt Institute. Held online August 26, 13-14:00 UTC. Please register for the access link.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://blog.johl.io/calling-wikifunctions-for-der-die-das/ Calling Wikifunctions for der, die, das]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/18/how-to-strengthen-the-public-domain-with-wikidata/ How to strengthen the public domain with Wikidata]
** [https://rtnf.substack.com/p/altilunium-panoply-v26719 Altilunium Panoply v26.7.19] : In this latest release, the external Wikidata connection logic has undergone a major architectural overhaul to improve internal trace mapping.
* Videos:
** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=eiYEdXCA3z4 Strategic inclusion of library data on Wikidata] - first recorded at Digikult 2019, with Alicia Fagerving.
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=FA5i80xTXpU I’ll explain how Wikidata works! (Livestream recording)], [[d:User:Lyoko%C3%AF|User:Lyokoï]] will introduce Wikidata and its concepts and the fundamentals of editing.
** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=NCswknRt7wg Wikivoyage Guidelines for editing Temple information]
** [https://www.youtube.com/watch?v=VGtGZhE7e-E  How to use Wikibase for Mixed Methods Research], with Francesco Bailo. Recorded at SICSS Melbourne 2026 (Summer Institute in Computational Social Science).
* Games: [https://www.webwoven.org/ Webwoven] - a new game has surfaced, powered by Wikidata. Race from start to finish in as few connections as possible. Already includes Leaderboards, daily challenges and multiplayer. Sure to be a hit at future Wikidata events.

''' Tool of the week '''
*[https://wikivibes.toolforge.org/#/ wikivibes] is a tool by [[User:Magnus Manske|Magnus Magnus]] that play public domain music from Commons, tracked by Wikidata

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Jobs:
** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders-?jobDbPVId=279178738&amp;l=en (Interim) Engineering Manager - Wikidata For Wikimedia Projects] - Hybrid
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060307?gh_src=uginyj6n1us Senior Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
***[[:d:Property:P14659|‎about page URL]] (&lt;nowiki&gt;URL to the official about page&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14653|Western Orthodox Wiki ID]], [[:d:Property:P14654|Steady publication ID]], [[:d:Property:P14655|‎Open Collective ID]], [[:d:Property:P14656|‎Guide du Rôliste Galactique ID]], [[:d:Property:P14657|CNUC code]], [[:d:Property:P14658|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Property:P14660|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Property:P14661|CNR-IRIS author ID]], [[:d:Property:P14662|Anobii Book ID]], [[:d:Property:P14663|Anobii author ID]], [[:d:Property:P14664|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Property:P14665|TakaWiki numeric page ID]], [[:d:Property:P14666|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Property:P14667|Guide Japan Person ID]], [[:d:Property:P14668|CD Journal artist ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/autoptic examination|autoptic examination]] (&lt;nowiki&gt;time of last direct examination of the inscribed object&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Tabular data series|Tabular data series]] (&lt;nowiki&gt;A tabular data series in Commons that models the given concept&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/data series|data series]] (&lt;nowiki&gt;A data series about the given topic.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/incumbent before dissolution|incumbent before dissolution]] (&lt;nowiki&gt;entity incumbent in a position before its dissolution for an election&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/former operator|former operator]] (&lt;nowiki&gt;entity, company, military service, or organisation which is notable for previously operated the item, aircraft, vehicle, or other equipment&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/número de la plaza|número de la plaza]] (&lt;nowiki&gt;square number&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/PISAI ID|PISAI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ko-fi page ID|Ko-fi page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base brand ID|Scent Base brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etsy shop name|Etsy shop name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Overcast podcast ID|Overcast podcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Grillplatser.nu ID|Grillplatser.nu ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Criticker Film ID|Criticker Film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HAND ID|HAND ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Language Archives Community language code|Open Language Archives Community language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Ciel d'oc d'une publication|identifiant Ciel d'oc d'une publication]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ODiD ID|ODiD ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Generic/Numero de Registre Tributari|Generic/Numero de Registre Tributari]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UntitledDb People ID|UntitledDb People ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan drama ID|MissEvan drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan sound ID|MissEvan sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan ID|MissEvan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan voice actor ID|MissEvan voice actor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang FM ID|Fmfenxiang FM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang sound ID|Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang seiyuu ID|Fmfenxiang seiyuu ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* Wikidata Query Service: We are working on adapting the Query Service UI to get it ready for the move to QLever
* Mobile editing of statements: We are continuing to fix small issues found in testing
* Lexemes: We are continuing the work on adding support for Lexemes to the REST API
* Sustainability:
** We are preparing the migration of some database tables on the client wikis that track the usage of Wikidata's data in articles on Wikipedia and co
** We are further investigating how many changes from Wikidata that currently get sent to Wikipedia and co don't actually lead to a change in the article to be able to reduce these cases further

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:56, 20 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2026|Wikimedians of Kerala - June 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{ptag2|T429741}}
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 29&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 27th June 2026, we held our June 2026 Monthly Meetup from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. 12 community members participated in the meeting and discussions.

** [[:User:Athulvis|Athul R T]] shared updates about [[:c:commons:Wiki Loves Earth 2026 in India|Wiki Loves Earth 2026]] -  The programe will run in July 2026. More than two thousand images are uploaded now. 
** [[:User:Sree1959|Sreekrishnan Narayanan]] shared updates about Malayalam Wikivoyage project. Users are editing and we are waiting for the response from Language Committee. 
** [[:User:SijiR|Siji]] shared updates about [[:m:Event:Wikiwomen Camp Kerala 2026|Wikiwomen Camp Kerala 2026]]. Program is planned on July 11,12 at Kozhikkode.


&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* &lt;u&gt;''On-going events &amp; activities by User Group''&lt;/u&gt;
** [[:c:commons:Wiki Loves Earth 2026 in India|Wiki Loves Earth 2026]]: Wiki Loves Earth India is an international photographic campaign and We are organizing it in India. More than four thousand files uploaded into this campaign. The campaign will end on 31st July 2026.
** [[:m:Event:Wikiwomen Camp Kerala 2026|Wikiwomen Camp Kerala 2026]]: Wikiwomen Camp aims to bring together women who are active contributors to the Wikimedia movement. 23 editors participated in this two day camp at Kozhikode.
**[[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2026 at C-SiS CUSAT|Wikimedia Technical Workshop 2026 at C-SiS CUSAT]] : We organized a Wikimedia technical workshop in collaboration with Centre for Science in Society (C-SiS), Cochin University of Science and Technology, Kochi, Kerala. 20 students from various colleges participated in this event. We started developing some tools with the help of participants.
**[[:m:Kerala Culture Month 2026|Kerala Culture Month 2026]] As part of Wiki Conference India 2026 we co-organized a writing campaign as a pre conference activity. The campaign started on 15th July 2026 and will end on 15th August 2026.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; July 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/4198|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent by [[:m:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:22, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #742 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#741]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/AuntuBot|AuntuBot]] - '''Task/s:''' Per the approved bot request at commons:Commons:Bots/Requests/AuntuBot, I am in the process of uploading approximately 50,000 issues of the Bangladesh Gazette to Wikimedia Commons. We need to a parent Wikidata item for each specific issue/volume to import and organize these files on Bengali Wikisource.  Note that AuntuBot has already been granted a bot flag on Wikimedia Commons for the file uploads.
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 2|Rebot 2]] - '''Task/s:''' We recently created the new property perspective (P14345) (Wikidata:Property proposal/anatomical view).  With Rebot, I plan to move:
*About 570 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a property
*About 1400 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a qualifier of image (P18)  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 3|Rebot 3]] - '''Task/s:''' Import 1389 instances of taxon author citation (P6507) from this Catalan Wikipedia list, compiled by bot from the articles.  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 4|Rebot 4]] - '''Task/s:''' The task consists in changing these 1072 items. It has to change creator (P170) to the new property photographer (P14574). Also there are 1000+ items in which the property should be used as a qualifier.  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. Specifically:  
*Creating new Wikidata items for Thai politicians not yet in the database  
*Adding P39 (position held) claims with proper qualifiers (P580 start time, P582 end time, P2937 legislative term for legislators, P1365/P1366 replaces/replaced by, P1545 series ordinal)  
*Adding P102 (member of political party) with date qualifiers  
*Adding P569 (date of birth), P106 (occupation), P21 (sex or gender), P19 (place of birth), P1559 (name in native language)  
*Setting and correcting labels, descriptions, and aliases  
*Removing incorrect claims and deduplicating  
*Adding social media profiles (P2003 Instagram, P2013 Facebook, P11705 Facebook numeric ID)
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense &lt;small&gt;(Q1994301)&lt;/small&gt;]], [[Q814722|participle &lt;small&gt;(Q814722)&lt;/small&gt;]] to simply use [[Q12717679|past participle &lt;small&gt;(Q12717679)&lt;/small&gt;]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** Vladimir Terentyev used the set of names for [https://vova.today/en/works/plofornot/  every dish from Wikidata] -- labels and aliases in every language -- along with restaurant data from OpenStreetMap to develop a world map of dish names, attempting to answer the research question: &quot;Where does plov end and biryani begin, and who really draws these borders?&quot;
** [https://oshwa.org/announcements/giving-open-source-hardware-a-place-on-wikidata/ Giving Open Source Hardware a Place on Wikidata] 
** [https://blog.tib.eu/2026/07/27/simplified-entry-of-complex-data-into-wikibase/ Simplified entry of complex data into Wikibase]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/24/grateful-and-growing-reflecting-on-my-wiki-afrodemics-fellowship-pilot-cohort/ Grateful and Growing: Reflecting on My Wiki Afrodemics Fellowship, Pilot Cohort]
* Papers: [https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/42790 DivinWD: Exploring the Diversity of Scientific Publications in Wikidata] - DivinWD is a large open-source dataset of over 23 million triples and 1.2 million scholarly articles (2010–2024), integrating Wikidata with five bibliographic sources and gender data to enable transparent diversity analyses in science while documenting biases and infrastructural limitations. By Saletti et. al., (2026)

''' Tool of the week '''
*[https://osm.wikidata.link/ OWL Places], the  Wikidata-OpenStreetMap matching tool, can now add OpenStreetMap IDs to Wikidata

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/4ODLBGNPJVVMLFCRJUMODQ3SQEPPOXCE/ Wikibase Suite Deploy 7.1.0 and other upgrades]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14669|dielectric strength]] (&lt;nowiki&gt;electric field strength that causes electrical breakdown of an insulating material under specified test conditions&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14672|still taken from the audiovisual work]] (&lt;nowiki&gt;image comes from the given audiovisual work&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14670|Operabook artist ID]], [[:d:Property:P14671|‎MPA certificate number]], [[:d:Property:P14673|‎Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Property:P14674|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Property:P14675|UntitledDb person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse app|Fediverse app]] (&lt;nowiki&gt;Fediverse platform of the instance or address&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse instance URL|Fediverse instance URL]] (&lt;nowiki&gt;Ferdiverse instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reference amount|reference amount]] (&lt;nowiki&gt;Amount of the food that contains a particular quantity of a nutrient.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Book ID|Qidian Book ID]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Garance item ID|Garance item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinorating|Kinorating]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGN producer|IGN producer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse address|Fediverse address]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Music &amp; Opera artist ID|Music &amp; Opera artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LFL player ID|LFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net tournament ID|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/kicker.de coach ID|kicker.de coach ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer team ID|BeSoccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FootballFakts.ru stadium ID|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SofaScore tournament ID|SofaScore tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato club ID|Foot Mercato club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lithuanian movie register ID|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato referee ID|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer referee ID|BeSoccer referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker.de referee ID|Kicker.de referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net referee ID|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNESCO Observatory of Killed Journalists ID|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net stadium ID|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MFL player ID|MFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Okko movie ID|Okko movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIA Novosti organization ID|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV person ID|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV organization ID|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV term ID|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Camping.se ID|Camping.se ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/classicalive artist ID|classicalive artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess Games tournament ID|Chess Games tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess.com tournament ID|Chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MusiciansPage artist ID|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flemish educational institution number|Flemish educational institution number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Giovani Artisti italiani ID|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/365chess.com tournament ID|365chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian Athletics athlete ID|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkedIn numeric company ID|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lulu spotlight ID|Lulu spotlight ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPGnet Index ID|RPGnet Index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EU Treaties and Agreements database ID|EU Treaties and Agreements database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* The team were at Wikimania this past week so not much development happened. 

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:32, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30846852 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #743 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#742]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
*[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - Task/s: Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[Diffblog:wikimedia-research-conference-in-the-cee-region-programme-coming-in-august-registration-open|Wikimedia &amp; Research conference in the CEE region: programme coming in August, registration open]] - follow link for registration instructions, (onsite) open until August 26, (online) open until at least October 5. Event takes place Katowice, Poland, October 9-10, 2026.
** [https://www.dublincore.org/conferences/2026/sessions/workshop-wikidata-open-innovation/ Workshop: Wikidata for Open Innovation] - DCMI 226. Held on August 3 by Kalliopi Mathios, participants will get hands-on experience of Wikidata for use in Libraries, Industry and Communities.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Papers:
** the [[:d:Q140818826|proceedings]] of the conference [[:d:Q131418010|Wikidata and Research]] (cf. [[:meta:Wikidata and research|Meta page]]), held in Florence (Italy) on June 5-6, 2025, have been published on July 2026 and are available in CC-BY 4.0 license: ''[https://books.fupress.com/isbn/9791221510102 Wikidata e la ricerca. Condividere esperienze / Wikidata and Research. Sharing Experiences]''; 32 papers, 25 in English and 7 in Italian, deal with the usage of Wikidata and other Wikibase instances in different fields of academic research
** [https://arxiv.org/html/2607.25959 Detecting Knowledge Inconsistencies Across Text, Tables, and Knowledge Graphs] by Wei et al., (2026). This paper introduces ''Kontrast'': a tool for comparing Wikidata's statements against Wikipedia tables (and text) to find conflicting information or inconsistencies and missing data.
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=PA8pp1Qsh4M LIVE Wikidata Editing #123] with hosts [[d:User:Ainali|User:Ainali]] and [[d:User:Abbe98|User:Abbe98]]

''' Tool of the week '''
* [https://leximap.toolforge.org/ Leximap]: Create a colour-coded map of Lexemes from a Wikisource page's text, roll-over individual words to discover more about the lemma
* [https://thefilmmap.com/ Filmmap]: a free interactive map of filming locations built from Wikidata. Search the title to see where it’s shot or a place to see what was made there
*[https://www.wikidata.org/wiki/User:Danielyepezgarces/Cradle-gadget Cradle-gadget]  – A new user script embeds the Cradle form editor into Wikidata item pages, enabling schema-based editing with ShEx.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261 (Remote) Software Engineer for the Wikidata Platform team].
* [https://www.wikibase.cloud/hosting-policy/pilot Wikibase Cloud has a new hosting policy (pilot version)]
* [https://f-droid.org/en/packages/app.subster/ Subster] - a timeline-based Wikidata-powered game that plays songs from your own music collection and asks you to rank it against other songs in your hand. Like a digital, cardless version of Hitster. Requires a subsonic-compatible music server to connect to.
* Uyen developed a tool in which you can visualize and inspect content gaps and shared content between different Wikipedia editions, as well as topic distributions: https://wiki-gap-finder.toolforge.org/ Check it out and give them [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-ff0w-oUCEQXoQsCRxuiz5aOiOSes6kfWti5-KsKGgOgezg/viewform feedback].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14687|tabular data series]] (&lt;nowiki&gt;A tabular data series in Commons that models the given concept&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14701|infobox chronology]] (&lt;nowiki&gt;indicate the place of an item in an Infobox chronology, as seen on the Wikipedias.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14726|‎OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType, without trailing spaces&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14733|‎Fediverse app]] (&lt;nowiki&gt;Fediverse platform of the instance or address&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14734|‎Fediverse instance URL]] (&lt;nowiki&gt;Ferdiverse instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14676|Viberate artist ID]], [[:d:Property:P14677|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Property:P14678|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Property:P14679|radio.net station ID]], [[:d:Property:P14680|radio.net podcast ID]], [[:d:Property:P14681|Sokmil AV performer ID]], [[:d:Property:P14682|Scent Base brand ID]], [[:d:Property:P14683|Scent Base notes ID]], [[:d:Property:P14684|Scent Base perfumers ID]], [[:d:Property:P14688|PISAI ID]], [[:d:Property:P14689|CIDIM Artist ID]], [[:d:Property:P14690|Etsy shop name]], [[:d:Property:P14691|‎Open Language Archives Community language code]], [[:d:Property:P14692|‎OpenStreetMap Wiki item ID]], [[:d:Property:P14695|Ko-fi page ID]], [[:d:Property:P14696|KinoRating ID]], [[:d:Property:P14697|‎Korean Classification of Administrative Districts]], [[:d:Property:P14698|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Property:P14699|SofaScore tournament ID]], [[:d:Property:P14700|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Property:P14702|MFL player ID]], [[:d:Property:P14703|‎MissEvan username]], [[:d:Property:P14704|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Property:P14705|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Property:P14706|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Property:P14707|‎IGN producer ID]], [[:d:Property:P14708|kicker.de coach ID]], [[:d:Property:P14709|Kicker.de referee ID]], [[:d:Property:P14710|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Property:P14712|LFL player ID]], [[:d:Property:P14713|BeSoccer referee ID]], [[:d:Property:P14714|BeSoccer team ID]], [[:d:Property:P14715|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Property:P14716|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Property:P14717|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Property:P14718|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Property:P14719|Foot Mercato club ID]], [[:d:Property:P14720|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Property:P14721|Chess Games tournament ID]], [[:d:Property:P14722|Chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14723|‎Camping.se ID]], [[:d:Property:P14724|Garance item ID]], [[:d:Property:P14725|‎OpenType language system tag]], [[:d:Property:P14727|Okko movie ID]], [[:d:Property:P14728|‎Grillplatser.nu ID]], [[:d:Property:P14729|Número de Registre Tributari]], [[:d:Property:P14730|‎MissEvan sound ID]], [[:d:Property:P14731|‎MissEvan drama ID]], [[:d:Property:P14732|‎Flemish educational institution number]], [[:d:Property:P14735|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Property:P14736|RPGnet Index ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/ENS name|ENS name]] (&lt;nowiki&gt;Ethereum Name Service (ENS) domain associated with a person or entity&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID|Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/member of musical group|member of musical group]] (&lt;nowiki&gt;member of musical group&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name type|name type]] (&lt;nowiki&gt;type of noun or name the sense is&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 Program ID|CINE21 Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult maker ID|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM maker ID|DMM maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sukumizu.tv actress ID|sukumizu.tv actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GAS actress ID|GAS actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paradise TV Parson ID|Paradise TV Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/syukou-club(X-DIABLO) actress ID|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 company ID|CINE21 company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Book ID|STAPI Book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Comics ID|STAPI Comics ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Episode ID|STAPI Episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Performer ID|STAPI Performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Author ID|Qidian Author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medieval Unicode Font Initiative ID|Medieval Unicode Font Initiative ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Maps place id|Apple Maps place id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmycast person ID|Filmycast person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EORI|EORI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF Specimen (occurrence)|GBIF Specimen (occurrence)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store Parson ID|d anime store Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store work ID|d anime store work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! Parson ID|Crank-in! Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! drama ID|Crank-in! drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! animation ID|Crank-in! animation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! movie ID|Crank-in! movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects team ID|Elite Prospects team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/r-hockey.ru team ID|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects stadium ID|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izohli.uz word ID|izohli.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dubbinfo ID|Dubbinfo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL chamber of rhetoric ID|DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLS Code|BLS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID|JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/T5E4 Retrieve all Belgian writers without an article on French Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-ScriptaBelgica-20260723083200-ScriptaBelgica-20260719201400|source]])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E408|Swedish barbecue areas (E408)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occitan|Project Occitan]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Broadcasting|Project Broadcasting]] - after 10 years of inactivity, the project has been revived with a flurry of activity . Of particular interest is the change in broadcasting scope from primarily airwave to internet transmission.
** [[Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Japan_Week_Datathon/Data_Item_List/UNIS|Wiki x K-pop 2026 • Editing Party - Japan Week Datathon]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://wikidata-terminator.toolforge.org/?list&amp;mode=tx#/ Wikidata Terminator] - find items that lack Label, description or sitelink.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q842|Oman (Q842)]] - state in western Asia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L648863|cheche (L648863)]]

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We reviewed samples of Wikidata-related entries in Recent changes and watchlist on Wikipedia and co in order to see which additional changes we can remove because they don't change the article.
** We are preparing for the migration of the entity usage table to the extension database cluster to address database scalability issues ([[phab:T424133]])
* Wikidata Query Service: We are continuing to adapt the Query Service UI and the Quality Constraints extension for the upcoming move from Blazegraph to QLever.
* REST API: We are continuing to add support for Lexemes, specifically retrieving a full Lexeme (GET) ([[phab:T429332]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 06:55, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30872537 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #744 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#743]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''

* The order of properties on Wikidata is governed by [[mw:Manual:Interface/Wikibase-SortedProperties|MediaWiki/Wikibase-SortedProperties]]. We propose moving [[d:Property:P2559|(P2559) Wikidata usage instructions]]  to the top, so important guidance is more visible and less likely to be overlooked. To comment on this change, please visit [[mw:MediaWiki_talk#prominently displaying Wikidata usage instructions (P2559)|MediaWiki_talk#prominently displaying (P2559)]].
* Closed request for comments: '''19''' RfC's were closed recently, too many to list here. Please see the [[d:Wikidata:Requests_for_comment#Closed_requests|RfC page]] for more information.

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ nfdi4 / Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata], 18.08.2026, 14:00–16:00 CEST ([https://terminplaner6.dfn.de/b/1439bb751afd1e9fc42ebc30069eb685-1762199 register for Zoom-link])
** [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool  Improving Wikidata References:  The hands-on session will explore how to identify and improve broken references on Wikidata] , 15.08.2026, 17:00–18:00 WAT (UTC+1).
* Looking ahead: (Deutsch) [https://www.fu-berlin.de/kalender/2026/10/20261022-tidy-data-versionskontrolle-wikidata-in-der-forschungspraxis.html Freie Universitat / Tidy data version control - Wikidata in research]: 22.10.2026, 09:00 - 16:00 CEST.
* Previous events: August 04 - [[d:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_Aug_2026|Blazegraph Migration office hour]] - see the [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours Etherpad notes] for questions and answers.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://gdotv.com/blog/the-weekly-edge-fraud-graphs-graphtalk-gfql-wikidata-graphrag/#edge-item-4 gdottv / The Weekly Edge article: demonstrating the Wikidata Query Logs (WDQL) Dataset] talks about a paper released in February this year, ([https://arxiv.org/html/2602.14594v1 Wikidata Query Logs Dataset])
** [https://www.linkedin.com/posts/brian-hatten-434b7457_orthopedicsurgery-kneereplacement-knowledgegraph-activity-7465395166682583040-v0qH?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAAUVbMUB9qSIcEDloiodU_ZoBrIi4-bJtT8 LinkedIn] - [[d:User:Orthodoc10|User:Orthodoc10]] describes their experience mapping and modelling knee replacement surgical practices into Wikidata
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability/ Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/zero-budget-programs-you-could-start-tommorrow/ Zero-budget programs you could start tommorrow - Lessons from Wikimania Paris]]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/openspeaks-tools-update-subtitler-tome-and-bento-go-stable-meet-media-dashboard/ OpenSpeaks Tools Update: Subtitler, Tome, and Bento Go Stable — Meet Media Dashboard]
** [[Diffblog:a-look-at-a-2026-wikimania-hackathon-project-wikidata-bias-detector|A look at a 2026 Wikimania Hackathon Project – Wikidata Bias Detector]
** [https://nlnet.nl/project/Inventaire-Split/ nlnet Foundation / Inventaire Split] - a short article on this standalone Wikidata-federated Bibliographic database.
** [https://ktieb.org.mt/news-en/nbc-and-wikimedia-malta-renew-collaboration-on-national-book-prize/ Maltese national Book Council and WM Malta renew partnerhship]: Wikidata to support and feed Maltese Wikipedia.
** [Diffblog:wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability|Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] - the project aims to add to news-related organisation entities to help feed Wikipedia infoboxes with structured data.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/live/saeV6bZ7cIk?t=25105s India's Software Stories: A Hands-on Workshop with Software Heritage, Commons and Wikidata] - a Wikimania Lightning talk with  Mathilde Fichen and Pavan Santhosh. ([https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/talk/review/EYFQXB9WHFAR9WATXTEUFSKADEVWMCP9 Session page])
** [https://www.youtube.com/watch?v=sJq1926Jz5Q The Art of Editing Wikidata (Africa Wiki Women)] - Guest host David Palfrey will share valuable insights and help newcomers uncover the mysteries of editing Wikidata, this session is in collaboration with Art+Feminism.
** (no audio) [https://www.youtube.com/watch?v=JJbPTX18I4Q Tutorial: Add Geoshape to Wikimedia Commons and connect it to its Wikidata Item] - Anne Chen gives a visual demonstration of the steps provided in this [https://docs.google.com/document/d/1A1FNy9NztkmxE2MhBds2caHGcxMNSNvgXnLfeJsAosw/edit?tab=t.0 google doc], found on the [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Resources_for_Participants#Links_to_useful_tutorials|WikiProject IDEA]] page.
** [https://www.youtube.com/watch?v=9infd-TJ6z8 LIVE Wikidata Editing #124] is streaming today, 20:00 CEST (18:00 UTC)!
** (Bahasa Indonesian) [https://www.youtube.com/@WikimediaIndonesia/videos Wikimedia Indonesia] have released 4 short videos on editing practices, querying, basic structure and data quality of Wikidata.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=gLH0W0coIw8 ZB MED LAB | The Carpentries] - aimed at researchers and professionals who work with data, a series of tutorials and workshops to teach you Wikidata, Python, R, OpenRefine and more.

''' Tool of the week '''
*[https://toolhub.wikimedia.org/tools/cradle-gadget Cradle-gadget] is a tool by [[User:Danielyepezgarces]]This is an interactive, schema-based form editor that works directly within Wikidata item pages. It allows users to check, view, add, modify, or delete claims in a modern sidebar drawer or a dedicated special page, aligned with the Wikimedia design guidelines. This is the easiest way to exploit the benefits of Wikidata entity schemas, powered by ShEx.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform 2026 OpenRefine User Survey] is now open. (Note that a link to a feature-prioritization survey is provided at the end of the Google Form so don't miss that if you want to influence what should get more focus.)

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14755|particularly]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, when the statement applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14766|‎incumbent before dissolution]] (&lt;nowiki&gt;entity incumbent in a position before its dissolution for an election&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14737|CINE21 TV program ID]], [[:d:Property:P14738|GCD character ID]], [[:d:Property:P14739|ODiD ID]], [[:d:Property:P14740|365chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14741|NHK ONE program ID]], [[:d:Property:P14742|CINE21 company ID]], [[:d:Property:P14743|‎Fmfenxiang seiyuu ID]], [[:d:Property:P14744|‎Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Property:P14745|Elite Prospects team ID]], [[:d:Property:P14746|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Property:P14747|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Property:P14748|Classicalive artist ID]], [[:d:Property:P14749|Apple Maps place id]], [[:d:Property:P14750|‎HAND ID]], [[:d:Property:P14751|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Property:P14752|‎Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Property:P14753|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Property:P14754|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Property:P14756|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Property:P14757|‎MissEvan voice actor ID]], [[:d:Property:P14758|Music &amp; Opera artist ID]], [[:d:Property:P14759|Dubbinfo ID]], [[:d:Property:P14760|GAS actress ID]], [[:d:Property:P14761|‎EU Treaties and Agreements database ID]], [[:d:Property:P14762|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Property:P14763|sukumizu.tv model ID]], [[:d:Property:P14764|Paradise TV Person ID]], [[:d:Property:P14765|Regional heritage of Wallonia ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/filing unit code|filing unit code]]
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has Member|has Member]] (&lt;nowiki&gt;has member&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/introduced to|introduced to]] (&lt;nowiki&gt;region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Lift-World lift ID|Lift-World lift ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schiffsdatenliste ID|Schiffsdatenliste ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/marketswiki|marketswiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Palace Museum Digital Archive ID|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Information Commissioner's Office registration reference|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Registry of Type Design ID|Registry of Type Design ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ariana Museum ID|Ariana Museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Emulation General Wiki article ID|Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sofia monuments register ID|Sofia monuments register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIdIM ID|RIdIM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo username|Weibo username]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/TGHU Ten longest State of the Union adress in the USA]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E519|object with inscription]]  - schema for objects with inscriptions [[d:Q1640824|(Q1640824)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Brigham_Young_University_Library|Project Brigham Young University Library]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Perth_Women_on_Wikipedia|Project Perth Women on Wikipedia]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_UC_Riverside_Library_Jay_Kay_Klein_Photographs|Project UC Riverside Library Jay Kay Klein Photographs]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Metaclasses|Project Ontology]] added a Metaclasses page
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Sitelink_statistics|Sitelink statistics]] by User:Pasleim.

''' Development '''
* Sustainability: We continued the work on migrating usage tracking on Wikipedia and co to the extension database cluster ([[phab:T424185]])
* Watchlist and recent changes on Wikipedia and co: We finished our review of a sample of Wikidata edits sent to Wikidata and co in order to better understand which remaining ones are not useful. It will soon be published on Commons.
* Query Service: We continued the work on preparing the Query Service UI for the migration from Blazegraph to QLever and will move to Query Builder and Quality Constraints next

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:54, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30889662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #745 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#744]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[wmau:WikiLoves_Pride_Australia_-_15_August_2026|WikiLoves Pride / Australia]], 15 August, drop-in online for a collaborative editing session on LGBT+ representation on Wikidata, Wikipedia and Commons.
** [[wmau:Drop_in_and_Wikidata_-_August_2026|Drop-in and Wikidata]], 27 August, WM Australia also hold a drop-in Wikidata ediitng sesison.
** [[m:Event:Open_Heritage-Wikidata_Contest|Open Heritage - Wikidata Islamic Civilization Contest]] from September 1 - 30, 2026. [[m:Special:RegisterForEvent/4303|Register for news]].
*** A Wikidata training webinar will be held August 25.
* Looking ahead: [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-11-12-hands-on-wikidata.html Hands-on workshop: Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond] - Digital Humanities Lab, 12.11.2026, 14:15-15:45 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://programminghistorian.org/en/lessons/wikidata-for-historical-research Introductory lesson on Wikidata at the Programming Historian]
** [https://www.ibm.com/case-studies/wikimedia-deutschland Making open knowledge Gen-AI-ready] by IBM
** [https://noeflandre.com/posts/describe-place-on-earth-part1-wikidata How to describe a place on Earth using text? Part 1: Wikidata] by  Noé Flandre
* Papers: [https://www.ebsco.com/articles/arts-and-entertainment/7162dc3c-7d03-51bb-a950-30de681bb95e/cultural-information-bubbles-a-new-approach-for-automatic-ethical-evaluation-of-digital-artwork-collections-based-on-wikidata Cultural information bubbles: A new approach for automatic ethical evaluation of digital artwork collections based on Wikidata] by M. Zhitomirsky-Geffet and S. Minster, (2026).

''' Tool of the week '''
*[https://ranker.toolforge.org This tool lets you edit the rank of multiple statements at once.]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[wmau:Partner_Projects_2026-2027|WM Australia is funding partner projects for 2026 - 2027]], for Australian organisations or individuals who want to build projects for open and free knowledge, including Wikidata.
* Job Vacancies: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders- (Interim) Engineering Manager / Wikidata for Wikimedia Projects]
* [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnOtvIKyp5fGlAkqz8pYMdFxhtvaH9exlxmrQ8O3HtDIHM3A/viewform Survey: What content would you like to see on the Wikidata Social media channels?] - only want to hear about Wikidata events or news, would like to see more use-cases of Wikidata, or perhaps you'd like more beginner or advanced Wikidata tutorials? Let us know in this short survey.
* We are setting up to apply for recognition of a new Wikimedia user group, '''Wikimedians for Data Organization and Quality'''.  The group's goal will be to improve the organization and quality of data, particularly structured data, in Wikimedia projects.  You can see more details in [https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_Organization_and_Quality the group's home page] and, if you wish, you can contribute to the discussion in its talk page. We invite you to be a part of this proposed user group by adding your Wikimedia signature to the Interested Parties section of the group's page. &lt;br /&gt;Ege Atacan Doğan and Peter Patel-Schneider

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14788|located at a height]] (&lt;nowiki&gt;a property intended to indicate the height of any objects from the ground&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14789|contributed to narrative universe]] (&lt;nowiki&gt;narrative universe that a person contributed to&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14792|‎name type]] (&lt;nowiki&gt;type of noun or name the sense is&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14796|introduced to]] (&lt;nowiki&gt;region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14767|d anime store Work ID]], [[:d:Property:P14768|d anime store Person ID]], [[:d:Property:P14769|Crank-in! drama ID]], [[:d:Property:P14770|Crank-in! animation ID]], [[:d:Property:P14771|Crank-in! person ID]], [[:d:Property:P14772|‎STAPI Book ID]], [[:d:Property:P14773|‎STAPI Episode ID]], [[:d:Property:P14774|‎STAPI Performer ID]], [[:d:Property:P14775|‎Qidian Author ID]], [[:d:Property:P14776|Crank-in! movie ID]], [[:d:Property:P14777|‎DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Property:P14778|‎Criticker Film ID]], [[:d:Property:P14779|Lulu spotlight ID]], [[:d:Property:P14780|German Maritime Museum Ship ID]], [[:d:Property:P14781|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Property:P14782|izohli.uz word ID]], [[:d:Property:P14783|Ciel d'oc publication ID]], [[:d:Property:P14784|Lift-World lift ID]], [[:d:Property:P14785|‎STAPI Comics ID]], [[:d:Property:P14786|Qidian Book ID]], [[:d:Property:P14787|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14790|DMM maker ID]], [[:d:Property:P14791|Registry of Type Design ID]], [[:d:Property:P14793|‎Fediverse address]], [[:d:Property:P14794|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Property:P14795|‎WorldFootball.net ID (new)]], [[:d:Property:P14797|Sofia monuments register ID]], [[:d:Property:P14798|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Property:P14799|Ariana Museum ID]], [[:d:Property:P14800|RIdIM ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/school of martial arts|school of martial arts]] (&lt;nowiki&gt;school or style of martial arts this person studied&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has official Italian government website|has official Italian government website]] (&lt;nowiki&gt;tems that the item has an official website operated by or belonging to the Government of Italy&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Infraestructuras de Portugal ID|Infraestructuras de Portugal ID]] (&lt;nowiki&gt;station code Infraestruturas de Portugal&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumer ID|Silloria perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria notes ID|Silloria notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beer Advocate beer style ID|Beer Advocate beer style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBFC release ID|BBFC release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifier for a person in norwegian polar history|Identifier for a person in norwegian polar history]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmová databáze seriál ID|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Serbo-Croatian Literary Language entry ID|Serbo-Croatian Literary Language entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dbv member slug|dbv member slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/idw member ID|idw member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sky programme ID|Sky programme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/immaterieelerfgoed.be ID|immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geoshape Repository ID|Geoshape Repository ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIBA.basketball event ID|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD species ID|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria brands ID|Silloria brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Parson ID|Kinolights Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Work ID|Kinolights Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.uk constituency ID|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Europeans In East Africa ID|Europeans In East Africa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID|Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Judoresults judoka ID|Judoresults judoka ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumes ID|Silloria perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumes ID|Scent Base perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMCDB work ID|IMCDB work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador de sardana de somarxiu.cat|identificador de sardana de somarxiu.cat]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity maker ID|Xcity maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrashPad Series performer ID|CrashPad Series performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PinkLabel.TV performer ID|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Seiyu Grand Prix Person ID|Seiyu Grand Prix Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Person ID|animehack Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Program ID|animehack Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack movie ID|animehack movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/XBIZ.com topic ID|XBIZ.com topic ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/TYra roughly ~4.000 massacres reported in Wikidata]
**[https://w.wiki/TXBP Passports cover that have at least 4 languages]
** [https://w.wiki/TZjc Landkreis Reutlingen Items missing  a picture, displayed on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260815083000-Windharp-20260812063800|source]])
** [https://w.wiki/TZjt Radio stations in Virginia, USA, plotted on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260809204600-Bluerasberry-20260803150500|source]])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E528|(E528) Space Telescope, instrument in outer space for observing distant space objects]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Côte_d'Ivoire/Tabs|Project Côte d'Ivoire]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon/Arsip/2026|Project Indonesia: Hari Domain Public International Datathon 2026]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Immigration_and_Visas|Project Immigration and Visas]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_North_Carolina_at_Chapel_Hill_EMCO|Project University of North Carolina at Chapel Hill EMC0]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Recent_deaths|Recent deaths (this report can help for updating Wikipedia articles]]

''' Development '''
* Query Service: We started preparing the constraint checks for the migration from Blazegraph to QLever.
* Page load times: We looked into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times.
* Wikipedia and co:
** We worked with English Wikipedia to optimize the CiteQ module code to generate less usage tracking for &quot;Anonymous&quot;.
** We checked a variety of Mediawiki areas where Parsoid deprecation may lead to breakages.*
* Sustainability: We are planning to migrate the usage tracking data to the X1 extension cluster. We are checking which queries involving entity usage will need re-writing or updating.
* REST API: We finished adding support for getting a full Lexeme and started work on creating Lexemes.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:40, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30921730 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2026|Wikimedians of Kerala - August 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 30&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 25th July 2026, we held our July 2026 Monthly Meetup from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. 17 community members participated in the meeting and discussions.

** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about [[:c:commons:Wiki Loves Earth 2026 in India|Wiki Loves Earth 2026]] -  The camapgin will run in July 2026. More than five thousand images are uploaded now. 
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2026 at C-SiS CUSAT|Wikimedia Technical Workshop 2026 at C-SiS CUSAT]] -   The program was carried out in coordination with Centre for Science in Society, Cusat. 
** [[:User:SijiR|Siji]] shared updates about [[:m:Event:Wikiwomen Camp Kerala 2026|Wikiwomen Camp Kerala 2026]]. Program happened on July 11,12 at Kozhikkode. A photowalk was done in connection with Wiki Loves Earth 2026 in India.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] updated about a [[:File:A year of conversations, campaigns and collaborations - Wikimedians of Kerala User Group.pdf|poster presented]] at Wikimania 2026.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* &lt;u&gt;''On-going and past events &amp; activities by User Group''&lt;/u&gt;
**[[:m:Kerala Culture Month 2026|Kerala Culture Month 2026]] As part of Wiki Conference India 2026 we co-organized a writing campaign as a pre conference activity. The campaign started on 15th July 2026 and end on 15th August 2026.
**[[:m:Wiki Loves Village 2026|Wiki Loves Village 2026]] As part of Wiki Conference India 2026 we co-organized a writing campaign as a pre conference activity. The campaign started on 15th August 2026 and will end on 15th September 2026.
**[[:m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools 2026]] We are organizing a writing campaign in Malayalam Wikipedia. The campaign started on 27th July 2026 and will end on 30th September 2026.
** [[:c:commons:Wiki Loves Earth 2026 in India|Wiki Loves Earth 2026]]: Wiki Loves Earth India is an international photographic campaign and We are organizing it in India. More than four thousand files uploaded into this campaign. The campaign was over on 31st July 2026.
** [[:c:commons:Wiki Loves Onam 2026|Wiki Loves Onam 2026]]: Photography campaign to document Onam culture. The campaign is from 15th August 2026 to 15th September 2026
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Aug 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/4396|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:35, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #746 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#745]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [[m:Event:Wikidata Lab XLVIII|Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard]], August 27, at 15:30 UTC. Come see and discuss new Wikidata functionalities of the Outreach Dashboard!

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/08/20/finishing-outreachy-with-wikidata-support-for-wikiscore/ Finishing Outreachy with Wikidata support for Wikiscore] by ACorrea WMB and AnaMRRuiz
* Papers: [https://zenodo.org/records/21032521 Climate Knowledge Graph (ClimateKG)] - A partnership project to make a knowledge graph of the 10,000 page Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Sixth Assessment Report. 

''' Tool of the week '''
*[https://lex-olympia.toolforge.org Lex-Olympia] — A new tool for improving Wikidata Lexemes. Try it out and share your feedback with the developer and community.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Research study: AI tools for content verifiability on Wikidata. Researchers from King's College London are inviting Wikidata editors (especially those working on health or GLAM/cultural heritage content) to participate in a two-stage study (1-hour interview + 2-hour workshop) exploring how AI tools can support content verifiability. Participants receive compensation via Love2Shop vouchers. Sign up [https://qualtrics.kcl.ac.uk/jfe/form/SV_brAn2DKOrDz0fum here] (Qualtrics form).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14801|‎BBFC release ID]], [[:d:Property:P14802|Silloria brands ID]], [[:d:Property:P14804|Silloria notes ID]], [[:d:Property:P14805|Silloria perfumer ID]], [[:d:Property:P14806|Kinolights person ID]], [[:d:Property:P14808|Kinolights work ID]], [[:d:Property:P14809|‎BeerAdvocate beer style ID]], [[:d:Property:P14810|‎immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Property:P14811|idw member ID]], [[:d:Property:P14812|Geoshape Repository municipality ID]], [[:d:Property:P14813|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Property:P14814|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Property:P14815|dbv member slug]], [[:d:Property:P14816|Silloria perfumes ID]], [[:d:Property:P14817|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Property:P14818|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Property:P14819|‎Judoresults judoka ID]], [[:d:Property:P14820|‎Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Property:P14821|IMCDB work ID]], [[:d:Property:P14822|Norwegian polarhistory ID]], [[:d:Property:P14824|CREDD'O catalog ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/substance control status|substance control status]] (&lt;nowiki&gt;control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with &quot;applies to jurisdiction&quot; (P1001) and start/end time&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibcode access status|Bibcode access status]] (&lt;nowiki&gt;Indicator of the access statement for a document on Bibcode&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Parson ID|wowKorea Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Work ID|wowKorea Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TOWER RECORDS ONLINE artist ID|TOWER RECORDS ONLINE artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antarctic Protected Areas database ID|Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WikiPepper pepper ID|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID|Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NAKED(X-DIABLO) actress ID|NAKED(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Umamusume Wiki article ID|Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian NAPR identification number|Georgian NAPR identification number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Companyinfo.ge corporation ID|Companyinfo.ge corporation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/T&amp;F NCAAdb athlete ID|T&amp;F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UkrBIN ID|UkrBIN ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:[https://w.wiki/Tc4r Railway stations map in the two Koreas]

''' Development '''
* REST API: We are continuing the work on making it possible to create a Lexeme and will then move on to adding statements to Lexemes.
* GraphQL: We are working on moving the Item search from cirrussearch to mariadb to be able to add more functionality.
* Newcomer homepage: We are updating the text to move it away from some Wikipedia-specific phrases (e.g. articles)
* Mobile editing: We worked on not showing edit links on old revisions and diffs since those can not be edited.
* Page load times: We continued looking into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #747 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-31. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#746]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - '''Task/s:''' Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 9|DifoolBot 9]] - '''Task/s:''' (1) Fix [[Property:P214|VIAF cluster ID &lt;small&gt;(P214)&lt;/small&gt;]] statements deprecated for [[Q14946528|conflation &lt;small&gt;(Q14946528)&lt;/small&gt;]] once VIAF has split the cluster. (2) Deprecate VIAF ID values that VIAF has since redirected or abandoned, and add the redirect target if it is not already on another Wikidata item.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense &lt;small&gt;(Q1994301)&lt;/small&gt;]], [[Q814722|participle &lt;small&gt;(Q814722)&lt;/small&gt;]] to simply use [[Q12717679|past participle &lt;small&gt;(Q12717679)&lt;/small&gt;]]
* Closed request for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DL2204bot 4|DL2204bot 4]] - Closed as ''Approved''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Yirbot|Yirbot]] - Closed as ''Approved''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - Closed as ''Approved''
* Survey: The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform OpenRefine 2026 User Survey] is open.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** WikidataCon 2027 will be hosted in Istanbul, Türkiye from 29 to 31 October 2027, in partnership with the Wikimedians of Turkic Languages User Group. The dates mark Wikidata's 15th birthday. More details to follow.
** Wikidata Query Service Days, October 17-23: The next online event by Wikimedia Deutschland will be about the migration from Blazegraph to QLever. Learn what's changing, try the new system, and get help rewriting your queries. [[Event:Query Service Days 2026|Register now]]!
** Next LD4 Wikidata Affinity Group session – 1 September 2026: Adélie Ranville will present how Wikidata can support literature reviews. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|Event page]] — 16:00 UTC / 6pm CEST.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #92 Sep. 7 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
* Looking ahead: [[w:Event:Wikidata_Day_NYC_2026|Wikidata Day in New York City 2026]] - hosted by the [[w:Pratt_Institute_School_of_Information|Pratt Institute School of Information]] on October 30, 19:00 - 23:00 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[Diffblog:beyond-wikipedia-a-technical-workshop-introducing-moroccan-teachers-to-wikidata-and-the-wikimedia-technical-ecosystem|Beyond Wikipedia: A Technical Workshop Introducing Moroccan Teachers to Wikidata and the Wikimedia Technical Ecosystem]]
** [[Diffblog:wiki-oto-2026-a-new-collaboration-to-make-african-women-more-visible|Wiki OTO 2026: A new collaboration to make African women more visible]]
** [[Diffblog:six-months-of-building-leaders-bridging-knowledge-gaps-and-strengthening-community-by-africa-wiki-women|Six Months of Building Leaders, Bridging Knowledge Gaps, and Strengthening Community by Africa Wiki Women]]
** [https://casrai.org/guides/wikidata-qid-pid-hub-research-entities Wikidata as a PID Hub for Research Entities: QIDs Alongside ORCID, ROR, and ISNI] - by CASRAI, a community-maintained open vocabulary for research administration project.
* Videos:
** [https://youtube.com/watch?v=a2qV2wHPE_s&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard], WM Brasil and EduWiki present Wikidata functionalities on the dashboard, including some new things coming.
** [https://youtube.com/watch?v=D3Gb1079BB4&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m WikiTree How-To: BEE Extension for Wikidata] - WikiTree is a family-tree generator and now includes a Wikidata-powered extension that will help surface notables for inclusion.
** [https://youtube.com/watch?v=Gz2-R-eBedk&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m LIVE Wikidata editing #125]
** [https://www.youtube.com/watch?v=aK2bTdHhV8s Wikidata plug-in for ArchivesSpace]

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/Wikidata Timetrail] is a tool by Nahom Araya it visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations. Enter an Item ID/Name and select a supported property from the dropdown list to fetch a timetrail.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The Wikimedia Deutschland software [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|development plan]] has been updated to include activity estimates for the third quarter (Q3).
* The Wikidata development team is proposing a redesign of [[d:Special:NewItem|Special:NewItem]] with a warning banner and conflict-of-interest checkbox to reduce the increase in promotional editing. We need your feedback on the wording and designs. Head over to [[d:Wikidata:Reducing promotional editing|Wikidata:Reducing promotional editing]] and share your thoughts on the talk page by 15 September.
* Due to an increase of non-notable item creation, and their subsequent request for deletion (and undeletion), a new page has been created. [[d:Wikidata:Requests_for_new_items|Requests for new items]] exists for those who are unsure if their item idea is notable enough, or have a conflict of interest. The Wikidata Community can help by reviewing requests and offering advice.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14834|substance control status]] (&lt;nowiki&gt;control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with &quot;applies to jurisdiction&quot; (P1001) and start/end time&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14825|animehack program ID]], [[:d:Property:P14826|animehack movie ID]], [[:d:Property:P14827|animehack person ID]], [[:d:Property:P14828|Xcity maker ID]], [[:d:Property:P14829|XBIZ.com topic ID]], [[:d:Property:P14830|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Property:P14831|Seiyu Grand Prix person ID]], [[:d:Property:P14832|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Property:P14833|‎Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Property:P14835|Infraestructuras de Portugal ID]], [[:d:Property:P14836|‎Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Property:P14837|Tower Records Online artist ID]], [[:d:Property:P14838|‎Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Property:P14839|SOMARXIU.CAT sardana ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Texas Legislators: Past &amp; Present ID|Texas Legislators: Past &amp; Present ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a legislator on the Legislative Reference Library of Texas website&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/file page start and file page end|file page start and file page end]] (&lt;nowiki&gt;indicate a page number of a pdf file, if multiple pages is involved&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Clubhouse|Clubhouse]] (&lt;nowiki&gt;A proposal to denote the buildings occupied by members clubs. This can be useful when the clubs change clubhouse or merge or cease to exist.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/LPF rating|LPF rating]] (&lt;nowiki&gt;film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/phonetic synthesis method|phonetic synthesis method]] (&lt;nowiki&gt;phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)|Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sgpbusiness.com ID|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Redalyc author ID|Redalyc author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID|Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Movable Heritage designer ID|Inventory of Movable Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID|Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage material ID|Brussels Inventory of Movable Heritage material ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID|Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lunarstorm person ID|Lunarstorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Athletics competition ID|World Athletics competition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archive in Baden-Württemberg ID|Archive in Baden-Württemberg ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Hessen ID|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sharjah Dictionary word ID|Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GenWiki|GenWiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stereo Ve Mono release ID|Stereo Ve Mono release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kudos author ID|Kudos author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stiftungsarchive ID|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archivportal Thüringen ID|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/findbuch.net subdomain|findbuch.net subdomain]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onderwijstermen Taalunie ID|Onderwijstermen Taalunie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology function ID|Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology process ID|Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology quality ID|Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology role ID|Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology result ID|Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant de l'annuaire Drag France|Identifiant de l'annuaire Drag France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Statistics Finland Concept Database ID|Statistics Finland Concept Database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/T$Ys Items with a P275 value (''copyright licence'')] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260825102100-Janhrach-20260825093200|(source)]]
** [https://w.wiki/TfC$ English adverbs missing a P5238 (''combines lexemes'') value] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Piecesofuk-20260820075100-English_adverbs_missing_P5238|(source)]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E311|English adverb (E311)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Organized_Labour|Project Organized Labour]], a companion Project to [[w:Wikipedia:WikiProject_Organized_Labour|Wikipedia's WikiProject]], it is established to expand articles and items, properties and ontologies for collective bargaining/organised labour and trade union practices.
** [[d:Wikidata:WikiProject_chublets-software|Project Chublets Software]]
* WikiProject Highlights: Project Ontology added subpages for [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/CCO|CC0]], [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/DOLCE|DOLCE]] and [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/BFO/Class_Order|BFO Class order]].
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deaths_at_Wikipedia|Deaths at Wikipedia]] - This report collects items missing a [[d:Property:P570|P570 ''(date of death)'']] but they do feature in a Wikipedia 'Recent Deaths' article.

''' Development '''
* Query Service: We have continued adapting the Constraints system for the migration from Blazegraph to QLever.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects:
** We are investigating how to treat watchlist and recent changes entries from Wikidata that are about adding, changing or removing a sitelink. These seem to be category of Wikidata changes not everyone is interested in and a candidate for filtering.
** We looked into how to make the process of adding Wikidata support for a newly created Wikimedia projects less manual for the team and did a proof of concept for automating some of the database operations.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:22, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #748 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-09-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#747]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - '''Task/s:''' Mostly add missing Indonesian Wikipedia sitelinks to Wikidata items for taxonomy templates created by HsfBot on idwiki.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - '''Task/s:''' Adding Crossref ID, DOI, Print ISSN, and Online ISSN from Crossref dataset where they are missing in Wikidata.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval.
* New request for comments:
** [[d:Wikidata:Requests for comment/Request for comments: in country of citizenship (P27), to remove class political territorial entity (Q1048835) as a valid value-type constraint (Q21510865)|Class Q1048835 as a not valid value-type constraint]] - To remove an incorrect value for {{Q|Q21510865}} for [[d:Property:P27|P27 &lt;small&gt;''(country of citizenship)''&lt;/small&gt;]]
** [[d:Wikidata:Project_chat#c-Qbli2mHd-20260906142300-Anything_goes_for_P18?|Project chat: What images are appropriate for P18?]] - a lengthy discussion about quality control and what is acceptable for a [[d:Property:P18|P18 &lt;small&gt;''(image)''&lt;/small&gt;]] value.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [https://www.sanchoelsabio.eus/en/actividades/taller-abierto-documentando-las-biografias-del-patrimonio-cultural-vasco-en-wikipedia-y-wikidata-22092026/ac-57/ Open Workshop: Connecting Basque heritage authors (Persons and entities) in Wikipedia and Wikidata] - 22 September - 09:00 - 11:30 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: What Does a Wikidata-Powered Abstract Wikipedia Article Look Like? (Links: [https://jsamwrites.substack.com/p/what-does-a-wikidata-powered-abstract Substack] and [https://jsamwrites.medium.com/what-does-a-wikidata-powered-abstract-wikipedia-article-look-like-91c071859780 Medium])
* Papers: Bemme, J., &amp; Winkler, A. (2026). Mehr Edits wagen? Virtuelle Ausstellungen erschließen mit Wikidata und Commons. LIBREAS. Library Ideas, (48). https://doi.org/10.18452/37905 / https://libreas.eu/ausgabe48/bemme/

''' Tool of the week '''
* [https://tabernacle.toolforge.org/#/tab Tabernacle] is a tool by [[User: Magnus Manske]] it generates a table of Wikidata items and statements. Allows for quick addition of some types via WiDaR.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The 10th issue of the [[Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|Wikidata Platform Newsletter]] is out. Also remember to join the [[Event:Blazegraph Migration Office Hours - Sept 2026|next Blazegraph Migration Office Hour]], that will take place [https://zonestamp.toolforge.org/1788883200 Tuesday, 8th September 2026 at 16:00 UTC]
* [https://thecastlemap.com/ The Castle Map] - every Castle, Fortress and Palace recorded on Wikidata, on a map.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14840|CREDDO author ID]], [[:d:Property:P14841|‎World Athletics competition ID]], [[:d:Property:P14842|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]], [[:d:Property:P14843|T&amp;F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Property:P14844|COMDT author ID]], [[:d:Property:P14845|Clergy Memorial (1914-1918) ID]], [[:d:Property:P14846|‎Texas Legislators: Past &amp; Present ID]], [[:d:Property:P14847|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Property:P14848|Redalyc author ID]], [[:d:Property:P14849|Kudos author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Pokémon Ability|Pokémon Ability]] (&lt;nowiki&gt;Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Collective bargaining coverage|Collective bargaining coverage]] (&lt;nowiki&gt;Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/encompasses|encompasses]] (&lt;nowiki&gt;specific entity this placeholder item may represent when the exact one is unknown&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/marionetteist|marionetteist]] (&lt;nowiki&gt;Person who manipulates a marionette in real time to create the illusion of life.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has expression of concern|has expression of concern]] (&lt;nowiki&gt;(article) has an expression of concern (expression of concern notice)&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Common Core Ontologies concept ID|Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AbeBooks author ID|AbeBooks author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID|DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VocaDB tag ID|VocaDB tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CCLI song ID|CCLI song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LIDO concept ID|LIDO concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Telegraph topic ID|The Telegraph topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLL-Ontology concept ID|BLL-Ontology concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOLD linguistic concept ID|GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISBNdb author ID|ISBNdb author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm author ID|BookWyrm author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm book ID|BookWyrm book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway station telegraph code|China Railway station telegraph code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darija.io ID|Darija.io ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vietnamese Administrative Unit Codes|Vietnamese Administrative Unit Codes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Officials of Nazi Reich Ministries ID|Officials of Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fandom.com universe page|Fandom.com universe page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KennisWest ID|KennisWest ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët|identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Phenotype and Trait Ontology ID|Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Governors’ Association ID|National Governors’ Association ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Numista engraver or designer ID|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Alabama ID (new schema)|Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/UGCJ UNESCO Heritage sites 100km or less from the centre of the Meditrranean Sea] [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260907113600-Ecritures-20260906215500|(source)]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E213|spaceport]] (E213): schema for [[d:Q194188|spaceport ''&lt;small&gt;(Q194188)&lt;/small&gt;'']] locations, used to launch and receive spacecraft.
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/Knee_Arthroplasty|Project Medicine / Knee Arthroplasty]] - a comprehensive subpage to model the techniques and procedures for knee-related surgery.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Same_humans/Occupations_(1–50)|Same Humans/List by Occupations]] - this report presents possible human duplicates by comparing name and birth/death dates. They can be reviewed and flagged for merging and/or deletion.

''' Development '''
* Sustainability:
** We are looking into improvements to caching for Property labels ([[phab:T434204]])
** We are continuing to prepare the move of the entity_usage table to the extension database cluster. Moving the tables is tentatively scheduled to begin after 24. September. ([[phab:T427472]])
* Newcomer homepage: We are working on making the [[d:Special:Homepage|Newcomer Homepage]] show labels for Items instead of just the ID ([[phab:T429345]])
* Wikidata changes in Watchlist and Recent changes of Wikipedia and co: We are deciding how filtering will look for hiding language link changes on wikis where the sitelink has not changed ([[phab:T435904]])
* REST API: We are continuing to expand the support for Lexemes in the API, specifically creating a Lexeme, adding a statement to a Lexeme and adding a Form to a Lexeme

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>7ykzji3pmlxx2j9qr0erdhio5rhy6fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാവൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110469</id>
    <revision>
      <id>4665741</id>
      <parentid>3465476</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48796-15</username>
        <id>222668</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17941" sha1="r30kbocw8ddr7pg4j95m9tavw4is9zj" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type = town
|native_name =  മാവൂർ
|other_name =  മാവൂർ
|district = [[Kozhikode district|കോഴിക്കോട്]]
|state_name = കേരളം
|nearest_city =
|parliament_const =[[കോഴിക്കോട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട്]]
|leader_title_1     = [[Member of Parliament|എം.പി]]
|leader_name_1      = [[എം.കെ. രാഘവൻ]]
|assembly_cons =[[കുന്ദമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്ദമംഗലം]]
|leader_title_2     = [[എം.എൽ.എ.]]
|leader_name_2      =[[എം.എ. റസാഖ് മാസ്റ്റർ]]
|civic_agency =
|skyline =
|skyline_caption =
|latd = 11|latm = 18|lats =  0
|longd= 75|longm= 58|longs= 30
|locator_position = right
state_name = Kerala |
population_as_of = 2001 |
population_total = 27843|
area_magnitude= sq. km |
area_total =  |
area_telephone =0495 288  |
postal_code =673661 |
vehicle_code_range =KL 11 |
sex_ratio =1:1 |
unlocode = |
website =www.mavoor.co.nr|
footnotes = |mavoor 
}}{{prettyurl|Mavoor}}
[[പ്രമാണം:Mavoor.Cheruppa.jpg|ലഘുചിത്രം|left|Cheruppa village, Mavoor]]

== ചരിത്രം ==
[[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ]] കോഴിക്കോട് താലൂക്കിൽ [[കുന്ദമംഗലം]] ബ്ളോക്ക് പരിധിയിൽ മാവൂർ വില്ലേജ് ഉൾപ്പെടുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''മാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. പഞ്ചായത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 20.48 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[ചാത്തമംഗലം]] പഞ്ചായത്ത്, തെക്ക് വാഴക്കാട്(മലപ്പുറം), പെരുവയൽ പഞ്ചായത്തുകൾ, പടിഞ്ഞാറ് പെരുവയൽ പഞ്ചായത്ത്, കിഴക്ക് ചാത്തമംഗലം, വാഴക്കാട്(മലപ്പുറം) പഞ്ചായത്തുകൾ എന്നിവയാണ്. പഞ്ചായത്തിന്റെ 4 വാർഡുകളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ചെറുപുഴയും 5 വാർഡുകളുമായി‍ ബന്ധപ്പെട്ടു കൊണ്ടും മലപ്പുറം കോഴിക്കോട് ജില്ലകളെ വേർതിരിക്കുന്നതുമായ ചാലിയാർ പുഴ ബേപ്പൂരിൽ അറബിക്കടലിൽ ചേരുന്നു. ചെറുപുഴ പഞ്ചായത്തിന്റെ അമ്പായതൊടിവെച്ച് ചാലിയാറുമായി സന്ധിക്കുന്നു. പഞ്ചായത്തിന് കിഴക്ക്-തെക്ക് ഒഴുകുന്ന ചാലിയാറിന് നടുവിലായി ഊർക്കടവ് ഭാഗത്ത് പച്ചപ്പോടുകൂടിയ ഒരു തുരുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വി.പി.ഗോഹൻ എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അക്കാലത്ത് മുളയിൽ നിന്ന് പൾപ്പ് ഉണ്ടാക്കുന്ന വിദ്യ കണ്ടു പിടിച്ചു. 1959-ൽ കമ്പനിക്കാവശ്യമായ സ്ഥലമെടുപ്പ് നടത്തി. 1963-ൽ ഉൽപ്പാദനം ആരംഭിച്ചു. 10000-ത്തിലധികം പേർ അന്ന് തൊഴിലാളികളായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. കമ്പനിയുടെ വരവോടു കൂടിയാണ് ഒരു സമൂഹമെന്ന നിലയിൽ ക്രിസ്ത്യാനികൾ മാവൂർ പ്രദേശങ്ങളിൽ എത്തിയത്. പാറമ്മൽ ക്രിസ്തുരാജ് ചർച്ച് ആയിരുന്നു അവരുടെ ആദ്യത്തെ ആരാധനാലയം.മാവൂരിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക രംഗത്ത് വമ്പിച്ച മാറ്റങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നതിന് ഈ വ്യാവസായിക സ്ഥാപനം കാരണമായി. 1962-ന് അൽപ്പം മുമ്പായി കമ്പനിയുടെ ആവശ്യാർത്ഥം ഇവിടെ വൈദ്യുതി എത്തി. കമ്പനിയുടെ വരവോടെ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടത്തിൽ കേരളത്തിന്റെയും മാവൂരിന്റെയും സ്ഥാനം ഉയർന്നു നിന്നു. ഒന്നോ രണ്ടോ പീടിക മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന മാവൂർ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമായിമാറി. കമ്പനിയുടെ വരവോടെ തെങ്ങിലക്കടവിൽ പുഴക്ക് പാലം പണിതു. അതിനുമുമ്പ് ചെറുപ്പ വരെയായിരുന്നു ബസ് സർവ്വീസ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. 
== വിദ്യാഭ്യാസ ചരിത്രം ==

ഭൂസ്വത്തുക്കൾ അടക്കി വാണിരുന്ന തലകാപ്പുനായർ തന്റെ സ്വന്തം നിലയിൽ എയിഡഡ് ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ എന്ന പേരിൽ ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനം നടത്തിപ്പോന്നു.ഇതേ കാലത്തിന് അൽപശേഷം പുലിയപ്പുറം തറവാടുവകയായി കടുങ്ങോച്ചൻ പണിക്കർ അടുവാട് ഒരു എൽ ‍.പി.സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചു.എന്നാൽ ഇതിനുമുമ്പ് തന്നെ ഈ പഞ്ചായത്തിലെ പഴക്കം ചെന്ന സ്കൂൾ ആയി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് കോഴിക്കോട് താലൂക്ക് ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ലോവർ പ്രൈമറി മാപ്പിള എലിമെന്ററി സ്കൂൾ ആയിരുന്നു. ഇതാണ് ഇപ്പോൾ മാവൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ഗവൺമെന്റ് അപ്പർ പ്രൈമറി മാപ്പിള സ്കൂൾ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്.1915-ലാണ് പഞ്ചായത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു സ്കൂൾ സ്ഥാപിതമായത്. ഡിസ്ട്രിക്ട് താലൂക്ക് ബോർഡിന് കീഴിലായിരുന്നു ഈ സ്കൂൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. ഈ സ്കൂളിന്റെ പേര് കോഴിക്കോട് താലൂക്ക് ബോർഡ് മാപ്പിള ലോവർ എലിമെന്ററി സ്കൂൾ എന്നായിരുന്നു. മണ്ണനീരിതല കാപ്പു നായരുടെ കീഴിൽ ഒരു ഹിന്ദു എയിഡഡ് ലോവർ എലിമെന്ററി സ്കൂളും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു.ആ കാലത്തെ പ്രമുഖ അദ്ധ്യാപകർ തട്ടായി രാമൻ നായർ, കാര്യാട്ട് ഗോവിന്ദൻനായർ, പുലിയപ്പുറം ഗോവിന്ദൻ നായർ, മഞ്ഞക്കോട്ട് രാഘവൻനായർ, സുകുമാരൻ എന്നിവരായിരുന്നു. കൂടാതെ എഴുത്താശാനായ മുലത്തുംപാലിയിൽ ഗോവിന്ദനാശാനും അക്കാലത്തെ ഒരു പ്രമുഖ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു. ക്രമേണ വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ തന്നെ മാറ്റം വന്നു.

== വ്യാവസായിക ചരിത്രം ==

രണ്ടാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയുടെ അവസാനപാദത്തിൽ അന്നത്തെ കേരള സർക്കാർ മുൻകൈയ്യെടുത്തുകൊണ്ട് മാവൂരിൽ ബിർളാ വ്യവസായ ഗ്രൂപ്പിനെ ഒരു വ്യവസായ സംരംഭം സ്ഥാപിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സർക്കാർ ഭൂമി അക്വയർ ചെയ്യുകയും അനന്തര നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. മാവൂരിനെ തഴുകുന്ന ചാലിയാറിലെ ജലവും, വടക്കൻ കേരളത്തിലെ സമ്പന്നമായ മുളങ്കാടുകളും കമ്പനിയുടെ വരവിന് ആക്കംകൂട്ടി.ഗ്വാളിയോർ റയോൺസ് എന്ന ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ വരവ് മാവൂരിന്റെ സാമ്പത്തിക സാമൂഹ്യ-സാംസ്കാരിക മേഖലകളിൽ ഒരു പുതിയ ഉണർവുണ്ടാക്കി. ഗ്രാസിം ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ പൾപ്പ് ഡിവിഷനും സ്റ്റാപ്പിൾ ഫൈബർ ഡിവിഷനും ഇവിടെ മുളയും മറ്റും ഉപയോഗിച്ച് പൾപ്പും ഫൈബറും ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഈ വ്യവസായ സ്ഥാപനത്തിൽ 1963-ൽ പൾപ്പ് ഉൾപ്പാദനം ആരംഭിച്ചു. അന്ന് അവിദഗ്ദ്ധ ജോലിക്കാർക്ക് മാസത്തിൽ 60 രൂപയും വിദഗ്ദ്ധ തൊഴിലാളികൾക്ക് 90 രൂപയും നൽകിയിരുന്നു. പൾപ്പും, ഫൈബറും നിർമ്മിക്കാനാവശ്യമായ ആസിഡ് അടക്കമുള്ള ചില അസംസ്കൃത പദാർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നു.ഈ വ്യവസായ പ്രദേശത്ത് ഇന്ത്യയിലെ മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും താമസിക്കുന്നതിനാൽ വിവിധ സംസ്ക്കാരങ്ങളുടെ സംഗമ കേന്ദ്രം കൂടിയായി മാവൂർ മാറി.1985-ൽ ആരംഭിച്ച സമരം മൂന്നര വർഷം നീണ്ടുപോയി. കമ്പനി പൂട്ടിയതിന്റെ ഫലമായി ദുരിതമനുഭവിച്ച 13 തൊഴിലാളികൾ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. ഈ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംയുക്ത ട്രേഡ് യൂണിയൻ സർക്കാരിനു നിവേദനം നൽകുന്നതിനു വേണ്ടി മാവൂരിൽ നിന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് പട്ടിണിജാഥ കാൽനടയായി നടത്തി. ഇത് തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സമരരംഗത്ത് അപൂർവമായ സഹന സമരങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.labourfile.com/section-detail.php?aid=529#:~:text=The%20pollutants%20discharged%20by%20the,air%20pollution,%20unleashing%20fatal%20diseases.|title=Mavoor: A Story of Corporate Social `Irresponsibility` and Lost Livelihoods|access-date=2020-11-02}}&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗത ചരിത്രം ==

1962-ൽ വന്ന തെങ്ങിലകടവ് പാലത്തിന്റെ പണി പൂർത്തീകരിച്ചതോടെയാണ് ഈ പഞ്ചായത്തിൽ റോഡുഗതാഗതം ഫലപ്രദമായത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഗതാഗതത്തിന് ചാലിയാർ വഴിയുള്ള ജലമാർഗ്ഗമായിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചത്. കാർഷികോൽപ്പന്നങ്ങൾ, കല്ല് തുടങ്ങിയ മറ്റു സാധനങ്ങളും കോഴിക്കോട്ടേക്ക് വിപണനത്തിന് കൊണ്ടുപോയത് ബോട്ട്, തോണി എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു. കാലങ്ങൾക്കുശേഷം കോഴിക്കോട്ടുനിന്നും തെങ്ങിലകടവ് വരെ ബസ് വന്നപ്പോൾ ഇവിടെനിന്നും ആളുകൾ നടന്ന് തെങ്ങിലക്കടവിൽ പോയിയായിരുന്നു ബസ് യാത്ര നടത്തിയത്. പിന്നീട് ബസ്സ് റൂട്ട് മാവൂർ വരെ ദീർഘിപ്പിച്ചു. ആദ്യമായി ഈ റൂട്ടിലോടിയത് ദേവിപ്രസാദ് എന്ന ബസായിരുന്നു. കണ്ണിപറമ്പ് ശിവക്ഷേത്ര ദർശനത്തിന് സാമൂതിരിരാജാവ് ഉപയോഗിച്ച നാട്ടുപാതയാണ് ഇപ്പോൾ മാങ്കാവ്-കണ്ണിപറമ്പ് റോഡ് എന്ന പേരിൽ വികസിപ്പിച്ച റോഡ്.

== സാംസ്കാരിക ചരിത്രം ==

20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ പാലക്കാട്ടുകാരായ ദാമോദരൻ നായർ , വാസുദേവൻ നായർ തുടങ്ങിയ നാടക ആശാൻമാർ ഇവിടെ വരികയും അന്ന് ഈ പ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭൂരിപക്ഷം നായർ തറവാടുകളിലെ ചെറുപ്പക്കാരേയും സംഗീതവും, നാടകാഭിനയവും പഠിപ്പിക്കുകയും, പരിപാടികൾ വലിയ തറവാടുകളിൽ മാത്രം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇവിടെ വയോജന വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് സജീവമായ മുന്നറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ പട്ടികജാതിക്കാരെ സാമൂഹികമായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നതിനും അവർക്ക് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആരാധന നടത്തുന്നതിനുള്ള അവകാശത്തിനുവേണ്ടിയും പല ആളുകളും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യത്തെ പൊതു വായനശാലയാണ് പഞ്ചായത്തിന്റെ വകയായി തുടങ്ങിയ വായനശാല. പല സാംസ്കാരിക സമിതികളും ഇടക്കാലത്ത് സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്നങ്കിലും അവയിൽ പലതും പല കാരണങ്ങളാൽ പ്രവർത്തനം നിലച്ചുപോകുകയാണുണ്ടായത്.ഏകദേശം 30 കൊല്ലം മുമ്പ് മാവൂർ പ്രദേശത്തെ യുവജനങ്ങൾ ചേർന്ന് രൂപം കൊടുത്ത ജവഹർ സ്പോർട്സ് ആന്റ് ആർട്സ് ക്ളബ് ഇന്ന് വിവിധ രംഗങ്ങളിൽ വളർന്ന് പന്തലിച്ച് നിൽക്കുന്നു.

== അതിരുകൾ ==
വടക്ക് - [[കെട്ടാങ്ങൽ]] കിഴക്ക് - [[വാഴക്കാട്]]
==Image Gallerʏ==
&lt;gallery&gt;
File:Mavoor Nochikkad . D.jpg|Nochikkad Kadavu Bridge

&lt;/gallery&gt;
{{commons category|Mavoor}}

{{kozhikode-geo-stub}}

{{കോഴിക്കോട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r30kbocw8ddr7pg4j95m9tavw4is9zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118548</id>
    <revision>
      <id>4665757</id>
      <parentid>4648639</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327173" sha1="f5p5if8sn9iur2gmdngc3e8k7r8hv1d" xml:space="preserve">{{TranslatePassage}}{{Update}}{{Infobox subdivision type
|name = {{PAGENAME}}
|alt_name = 
|native_name = ജില്ല (ज़िला, जनपद)
|alt_name1 = 
|map = [[File:India_districts.png|290px]]&lt;br&gt; &lt;maplink latitude=&quot;21&quot; longitude=&quot;78&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;Map&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?idLabel (?idLabel AS ?title) WHERE {
  ?id wdt:P31 wd:Q1149652.
  ?id wdt:P17 wd:Q668.
  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.
  }
}
&quot;}
&lt;/maplink&gt;
|category = [[:Category:Second-level administrative country subdivisions|Second-level]] [[administrative division]]
|territory = [[States and union territories of India]]
|upper_unit = 
|start_date = 
|start_date1 = 
|start_date2 = 
|legislation_begin = 
|legislation_begin1 = 
|legislation_begin2 = 
|legislation_end = 
|legislation_end1 = 
|legislation_end2 = 
|end_date = 
|end_date1 = 
|end_date2 = 
|current_number = 739 (2020)
|number_date = 2020
|type = 
|type1 = 
|type2 = 
|population_range = ഏറ്റവും കൂടുതൽ: [[താന ജില്ല|താന]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]]—11,060,148 (2011 സെൻസസ്)&lt;br/&gt;ഏറ്റവും കുറവ്: [[ദിബാങ് താഴ്വര ജില്ല|ദിബാങ് താഴ്‌വര]], [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]—8,004 (2011 സെൻസസ്)
|വിസ്തീർണ്ണം = ഏറ്റവും വലുതു്: [[കച്ച് ജില്ല|കച്ച്]], [[ഗുജറാത്ത്]]—{{convert|17,626|sqmi|km2|abbr=on}}&lt;br/&gt;ചെറുത്: [[മാഹി ജില്ല|മാഹി]], [[പോണ്ടിച്ചേരി]]—{{convert|3.36|sqmi|km2|abbr=on}}
|government= ജില്ലാ അധികാരി
|subdivision = [[താലൂക്ക്]], താലൂക്ക, മണ്ഡൽ
|subdivision1 = ബ്ലോക്ക്
}}
ഇന്ത്യയിലെ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ,  സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾക്കും കീഴിൽ വരുന്ന രണ്ടാംതല ഭരണഘടകമാണു് '''ജില്ല'''. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജില്ലകളെ സബ്ഡിവിഷനുകളായി വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ജില്ലയുടെ തൊട്ടുകീഴെവരുന്ന ഉപഘടകം [[താലൂക്ക്]] ആണു്.

2020 ലെ കണക്കനുസരിച്ചു് ഇന്ത്യയിൽ ആകെ 739 ജില്ലകളുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shaikh |first=Zeeshan |title=Muslims 20%+ in 86 districts, 50%+ in 19 |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/muslims-20-in-86-districts-50-in-19/ |date=3 September 2014 |newspaper=[[The Indian Express]] |access-date=31 December 2015}}&lt;/ref&gt;  2011-ലെ സെൻസസിൽ ഇതു് 640 ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-07-03/news/64068428_1_secc-caste-census-the-census|title=Socio Economic and Caste Census paints grim rural picture, to help improve social schemes|access-date=2016-03-21|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714141704/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-07-03/news/64068428_1_secc-caste-census-the-census|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2001-ൽ 593 ജില്ലകളായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നതു്.&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india/paper2_4.pdf&lt;/ref&gt;

ജില്ലാ തലത്തിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഉൾപ്പെടുന്നു;

* [[ജില്ലാ കളക്ടർ]]  അഥവാ ഡിസ്ട്രിക്ട് മജിസ്ട്രേട്ട് അഥവാ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ, പൊതുഭരണത്തിന്റെയും റവന്യൂ ശേഖരണത്തിന്റെയും ചുമതലയുള്ള ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസിലെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ.

* [[പോലീസ് സൂപ്രണ്ട്|സൂപ്രണ്ട് ഓഫ് പോലീസ്]] അഥവാ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ ഓഫ് പോലീസ്, ക്രമസമാധാനപാലനത്തിന് ഉത്തരവാദിയായ ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിൽ നിന്നുളള ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ.
* ഡെപ്യൂട്ടി കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്, ജില്ലയിലെ വനങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും വന്യജീവികളുടെയും പരിപാലന ചുമതലയുള്ള ഇന്ത്യൻ ഫോറസ്റ്റ് സർവീസിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ.
* ഇതുകൂടാതെ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻ്റെ വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ജില്ലാ ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 
*
*
*
*
*

==ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ==
{| width=&quot;60%&quot;
|-
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ജില്ലകളുടെ എണ്ണം സംസ്ഥാനം / കേ.ഭ.പ്ര. തിരിച്ച്
|-
! bgcolor=#99CCFF | മാപ്പിലെ സംഖ്യ
! bgcolor=#99CCFF | സംസ്ഥാനം / UT
! bgcolor=#99CCFF | ജില്ലകൾ
|-
| 1 ||ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|| 13
|-
| 2 ||അരുണാചൽ പ്രദേശ്|| 19
|-
| 3 ||അസം|| 32
|-
| 4 ||ബീഹാർ|| 38
|-
| 5 ||ഛത്തീസ്ഗഢ്|| 27
|-
| 6 ||ഗോവ||&amp;nbsp;&amp;nbsp;2
|-
| 7 ||ഗുജറാത്ത്|| 33
|-
| 8 ||ഹരിയാന|| 21
|-
| 9 ||ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|| 12
|-
| 10 ||ജമ്മു കശ്മീർ|| 22
|-
| 11 ||ജാർഖണ്ഡ്|| 24
|-
| 12 ||കർണാടക|| 30
|-
| 13 ||കേരളം|| 14
|-
| 14 ||മധ്യപ്രദേശ്|| 51
|-
| 15 ||മഹാരാഷ്ട്ര|| 36
|-
| 16 ||മണിപ്പൂർ|| 9
|-
| 17 ||മേഘാലയ|| 11
|-
| 18 ||മിസോറം|| 8
|-
| 19 ||നാഗാലാൻഡ്|| 11
|-
| 20 ||ഒഡീഷ|| 30
|-
| 21 ||പഞ്ചാബ്|| 22
|-
| 22 ||രാജസ്ഥാൻ|| 33
|-
| 23 ||സിക്കിം|| 4
|-
| 24 ||തമിഴ്നാട്|| 38
|-
| 25 ||ത്രിപുര|| 8
|-
| 26 ||ഉത്തർപ്രദേശ്|| 75&lt;ref&gt;&lt;http://upgov.nic.in/upmap.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211121815/http://upgov.nic.in/upmap.aspx |date=2013-02-11 }} /&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| 27 ||ഉത്തരാഖണ്ഡ്|| 13
|-
| 28 ||തെലുങ്കാന|| 10
|-
| 29 ||പശ്ചിമ ബംഗാൾ|| 20
|-
| A ||ആൻഡമാൻ ആൻഡ് നിക്കോബാർ|| 3
|-
| B ||ഛണ്ഡിഗഢ്|| 1
|-
| C ||ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി|| 1
|-
| D ||ദാമൻ ദിയു ജില്ലകളിൽ|| 2
|-
| E ||ലക്ഷദ്വീപ്|| 1
|-
| F ||ഡൽഹി|| 11
|-
| G ||പോണ്ടിച്ചേരി|| 4
|-
! 36 !! Total&amp;nbsp; !! 683
|}
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;500px&quot; | [[File:India-states-numbered.svg|thumb|500px| ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും]]
|}

&lt;mapframe width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;Map&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE {
  ?id wdt:P31 wd:Q1149652.
  ?id wdt:P17 wd:Q668.
  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.
  }
}
&quot;}
&lt;/mapframe&gt;

==നാമകരണം==
മിക്കവാറും ജില്ലകൾ അവയുടെ ആസ്ഥാനനഗരത്തിന്റെ പേരിലാണറിയപ്പെടുന്നതു്. എന്നാൽ ചിലതിനു് ഇരട്ടപ്പേരുകളുണ്ടു്. ഇതിൽ ഒന്നു് അവയുടെ പരമ്പരാഗതനാമവും മറ്റേതു് ആസ്ഥാനനഗരത്തിന്റെ പേരും ആകാം.

==ഒരേ പേരിലോ സദൃശമായ പേരിലോ ഉള്ള ഒന്നിലധികം ജില്ലകൾ==
The names of the 688 districts are mostly unique. There are some exceptions:
* Within India 7 district names are ambiguous, representing 14 districts:
**[[ഔറംഗാബാദ് ജില്ല, ബിഹാർ]] &amp; [[ഔറംഗാബാദ് ജില്ല, മഹാരാഷ്ട്ര]]
**[[ബിജാപ്പൂർ ജില്ല, ഛത്തീസ്ഗഢ്]] &amp; [[ബിജാപ്പൂർ ജില്ല, കർണ്ണാടക]]
**[[ബിലാസ്പൂർ ജില്ല, ഛത്തീസ്ഗഢ്]] &amp; [[ബിലാസ്പൂർ ജില്ല, ഹിമാചൽ‌പ്രദേശ്]]
**[[ഹമീർപൂർ ജില്ല, ഹിമാചൽപ്രദേശ്]] &amp;  [[ഹമീർപൂർ ജില്ല, ഉത്തർപ്രദേശ്]]
**[[പ്രതാപ്ഗഢ് ജില്ല, രാജസ്ഥാൻ]] &amp; [[പ്രതാപ്ഗഢ് ജില്ല, ഉത്തർപ്രദേശ്]]
**[[ബൽറാംപൂർ ജില്ല, ഛത്തീസ്ഗഢ്]] &amp;  [[ബൽറാം‌പൂർ ജില്ല, ഉത്തർപ്രദേശ്]].

&lt;!--* Outside of India, but within South Asia, there are 7 districts:
**[[Bhojpur district, India|Bhojpur district, Bihar]] shares a name with ''[[Bhojpur District, Nepal]]''
**[[Daman district, India]] shares a name with ''[[Daman District, Afghanistan]]''
**[[Ghaziabad District, India|Ghaziabad District, Uttar Pradesh]] shares a name with ''[[Ghaziabad District, Kunar|Ghaziabad District, Afghanistan]]''
**[[Gopalganj district, India|Gopalganj district, Bihar]] shares a name with [[Gopalganj District, Bangladesh]]
**[[Hyderabad district, India|Hyderabad district]], [[Telangana]] shares a name with ''[[Hyderabad District, Pakistan]]''
**[[Lalitpur district, India|Lalitpur district, Uttar Pradesh]] shares a name with ''[[Lalitpur District, Nepal]]''
**[[Poonch district, India|Poonch district, Jammu and Kashmir]], shares a name with ''[[Poonch District, Pakistan]]'' (the two were, prior to Partition, '''one''' district&amp;nbsp;– which got split by the [[Line of Control]], so since then the two parts have been administered separately)
* Outside of South Asia entirely, there are 2 districts:
**[[Mansa district, India|Mansa district, Punjab]], with [[Mansa District, Zambia]]
** Dhar district,India with Dhar district, Yemen.--&gt;

താഴെ വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ജില്ലകൾ, അവയുടെ [[hierarchical administrative subdivision codes|ഭരണകോഡുകൾ]]&lt;ref name=distcodes&gt;{{cite web
|url = https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf
|format = PDF
|title = NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2
|pages = 5–10
|publisher = [[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India
|date = 2004-08-18
|accessdate = 2008-11-24
|archive-date = 2008-09-11
|archive-url = https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;, ആസ്ഥാനം, 2011-ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ചുള്ള ജനസംഖ്യ &lt;ref name=censusdist2011&gt;{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census | publisher = [[2011 census of India]] | accessdate = 2012-12-27}}&lt;/ref&gt;, വിസ്തീർണ്ണം (ച.കി.മീ.), ജനസാന്ദ്രത &lt;ref name=censusdist2011/&gt; എന്നിവ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു:

==ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ (AN)==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
|- bgcolor=#F4F9FF
| NI||നിക്കോബാർ||[[കാർ നിക്കോബാർ]]|| 36,819|| 1,841|| 20
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA||ഉത്തര-മദ്ധ്യ ആൻഡമാൻ||[[മായബുന്ദർ]]|| 105,539|| 3,227|| 32
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA||ദക്ഷിണ ആൻഡമാൻ||[[പോർട്ട് ബ്ലെയർ]]|| 237,586|| 3,181|| 80
|}

==ആന്ധ്രാപ്രദേശ് (AP)==
{{see also|ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AN||അനന്ദ്പൂർ||അനന്ദ്പൂർ|| align=right | 4,083,315|| align=right | 19,130|| align=right | 213|| http://www.anantapuramu.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010211417/http://www.anantapuramu.ap.gov.in/ |date=2016-10-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH||ചിറ്റൂർ||ചിറ്റൂർ|| align=right | 4,170,468|| align=right | 15,152|| align=right | 275||http://www.chittoor.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221092550/http://www.chittoor.ap.gov.in/ |date=2009-02-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EG||കിഴക്കൻ ഗോദാവരി||കാക്കിനാഡ|| align=&quot;right&quot; | 5,151,549|| align=right | 10,807|| align=right | 477||http://eastgodavari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GU||ഗുണ്ടൂർ||ഗുണ്ടൂർ|| align=right | 4,889,230|| align=right | 11,391|| align=right | 429||http://guntur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CU||കഡപ്പ||കഡപ്പ|| align=right | 2,884,524|| align=right | 15,359|| align=right | 188||http://kadapa.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619003548/http://kadapa.ap.nic.in/ |date=2018-06-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR||കൃഷ്ണ||മച്ചലിപട്ടണം|| align=&quot;right&quot; | 4,529,009|| align=right | 8,727|| align=right | 519||http://krishna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KU||കർണൂൽ||കർണൂൽ|| align=right | 4,046,601|| align=right | 17,658|| align=right | 229||http://www.kurnool.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015173515/http://www.kurnool.ap.gov.in/ |date=2016-10-15 }}
|-bgcolor=#F4F9FF
|	PR||പ്രകാസം||ഓങ്കോലെ|| align=right | 3,392,764|| align=right | 17,626|| align=right | 192||http://www.prakasam.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006025525/http://www.prakasam.ap.gov.in/ |date=2016-10-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NE||ശ്രീ പോറ്റി  ശ്രീരാമുലു നെല്ലൂർ||നെല്ലൂർ|| align=right | 2,966,082|| align=right | 13,076|| align=right | 227||http://nellore.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527220707/http://nellore.ap.nic.in/ |date=2012-05-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SR||ശ്രീകാകുളം||ശ്രീകാകുളം|| align=right | 2,699,471|| align=right | 5,837|| align=right | 462||http://srikakulam.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013031252/http://srikakulam.ap.nic.in/ |date=2016-10-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VS||വിശാഖപട്ടണം||വിശാഖപട്ടണം|| align=right | 4,288,113|| align=right | 11,161|| align=right | 384||http://visakhapatnam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507060423/http://visakhapatnam.nic.in/ |date=2015-05-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VZ||വിഴിയ നഗരം||വിഴിയ നഗരം|| align=&quot;right&quot; | 2,342,868|| align=right | 6,539|| align=right | 358||http://vizianagaram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WG||വെസ്റ്റ് ഗോദാവരി||ഏലൂരു|| align=right | 3,934,782|| align=right | 7,742|| align=right | 508||http://www.westgodavari.org/
|}

==അരുണാചൽപ്രദേശ് (AR)==
{{see also|അരുണാചൽപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AJ||അഞ്ജാവ്||ഹവായി|| align=right | 21,089|| align=right | 6,190|| align=right | 3|| http://lohit.nic.in/anjaw.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114233621/http://lohit.nic.in/anjaw.htm |date=2006-11-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH||ചാങ്ഗ്ലാങ്||ചാങ്ഗ്ലാങ്|| align=right | 147,951|| align=right | 4,662|| align=right | 32 || http://changlang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UD||ദിബാങ് വാലി||അനീനി|| align=right | 7,948|| align=right | 9,129|| align=right | 1 || http://dibang.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EK||ഈസ്റ്റ് കാമെങ്||സെപ്പ|| align=right | 78,413|| align=right | 4,134|| align=right | 19 || http://eastkameng.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 ES||ഈസ്റ്റ് സിയാങ്||പാസിഘട്ട്|| align=right | 99,019|| align=right | 3,603|| align=right | 27 || http://eastsiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|||ക്ര ദാദി||ജാമിൻ|| align=right | || align=right | || align=right |  || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KK||കുരുങ് കുമേയ്||കൊലോരിയാങ്|| align=right | 89,717|| align=right | 6,040|| align=right | 15|| http://kurungkumey.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EL||ലോഹിത്ത്||തേസു|| align=right | 145,538|| align=right | 2,402|| align=right | 28 || http://lohit.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LD||ലോങ്‌ഡിങ്||ലോങ്‌ഡിങ്|| align=right | || align=right | || align=right |   ||  
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DV||ലോവർ ദിബാങ് വാലി||അനീനി|| align=right | 53,986|| align=right | 3,900|| align=right | 14 || http://roing.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LB||ലോവർ സുബൻസിരി||സിരോ|| align=right | 82,839|| align=right | 3,508|| align=right | 24 || http://lowersubansiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|||നംസായ്||നംസായ്|| align=right | || align=right | || align=right |  || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PA||പാപും പരേ||യുപിയാ|| align=right | 176,385|| align=right | 2,875|| align=right | 51 || http://papumpare.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TA||[[തവാങ് ജില്ല|തവാങ്]]||തവാങ് ടൗൺ|| align=right | 49,950|| align=right | 2,085|| align=right | 23 || http://tawang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TI||തിറാപ്||ഖോൺസ|| align=right | 111,997|| align=right | 2,362|| align=right | 47 || http://tirap.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	US||അപ്പർ സിയാങ്||യിങ്‌കിയോങ്|| align=right | 35,289 || align=right | 6,188 || align=right | 5 || http://uppersiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UB||അപ്പർ സുബൻസിരി||ദപോരിജോ|| align=right | 83,205|| align=right | 7,032|| align=right | 12 ||http://uppersubansiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WK||വെസ്റ്റ് കാമെങ്||ബോംഡില|| align=right | 87,013|| align=right | 7,422|| align=right | 12 || http://westkameng.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WS||വെസ്റ്റ് സിയാങ്||അലോങ്|| align=right | 112,272 || align=right | 8,325  || align=right | 23 || http://westsiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|}

==Assam (AS)==
{{See also|Districts of Assam}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BK|| [[Baksa district|ബസ്ക]]|| [[Mushalpur]]|| align=right | 953,773|| align=right | 2,008|| align=right | 475||http://baksa.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BA|| ബാർപേട്ട||[[Barpeta]]|| align=right | 1,693,190|| align=right | 3,245|| align=right | 632||http://barpeta.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BO|| [[Bongaigaon district|ബൊങ്കൈഗാവൺ]]|| [[Bongaigaon]]|| align=right | 732,639|| align=right | 1,724|| align=right | 425||http://bongaigaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829083245/http://bongaigaon.gov.in/ |date=2011-08-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CA|| കച്ചാർ||[[Silchar]]|| align=right | 1,736,319|| align=right | 3,786|| align=right | 459||http://cachar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH|| [[Chirang district|ചിരാങ്]]|| [[Kajalgaon]]|| align=right | 481,818|| align=right | 1,975|| align=right | 244||http://chirang.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228015310/http://chirang.gov.in/ |date=2013-02-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DA|| [[Darrang district|ഡരാങ്]]|| [[Mangaldoi]]|| align=right | 908,090|| align=right | 1,849|| align=right | 491||http://darrang.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DM|| [[Dhemaji district|ധമാജി]]|| [[Dhemaji]]|| align=right | 688,077|| align=right | 3,237|| align=right | 213||http://dhemaji.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DB|| [[Dhubri district|ധുബ്രി]]|| [[Dhubri]]|| align=right | 1,948,632|| align=right | 2,838|| align=right | 683||http://dhubri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DI|| [[Dibrugarh district|ഡിബ്രഗാർ]]|| [[Dibrugarh]]|| align=right | 1,327,748|| align=right | 3,381|| align=right | 393||http://dibrugarh.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118131217/http://dibrugarh.gov.in/ |date=2021-01-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NC|| [[Dima Hasao district|ദിമ ഹസാവോ]]|| [[Haflong]]|| align=right | 213,529|| align=right | 4,888|| align=right | 44||http://nchills.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003023706/http://nchills.gov.in/ |date=2019-10-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GP|| [[Goalpara district|ഗോൾപാര]]|| [[Goalpara]]|| align=right | 1,008,959|| align=right | 1,824|| align=right | 553|| http://goalpara.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GG|| [[Golaghat district|ഗോൽഘട്ട്]]|| [[Golaghat]]|| align=right | 1,058,674|| align=right | 3,502|| align=right | 302|| http://golaghat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	HA|| [[Hailakandi district|ഹൈലകണ്ടി]]|| [[Hailakandi]]|| align=right | 659,260|| align=right | 1,327|| align=right | 497|| http://hailakandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JO|| [[Jorhat district|ജോർഹട്ട്]]|| [[Jorhat]]|| align=right | 1,091,295|| align=right | 2,851|| align=right | 383||http://jorhat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR|| [[Kamrup district|കാംരൂപ്]]|| [[Goroimari]]|| align=right | 1,517,202|| align=right | 3,480|| align=right | 436||http://kamrup.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KM|| [[Kamrup Metropolitan district|കാംരൂപ് മെട്രോപോളിറ്റൻ]]|| [[Guwahati]]|| align=right | 1,260,419|| align=right | 627|| align=right | 2,010||http://kamrupmetro.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KA|| [[Karbi Anglong district|കർബി ആങ്ലോങ്]]|| [[Diphu]]|| align=right | 965,280|| align=right | 10,434|| align=right | 93||http://karbianglong.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031174011/http://karbianglong.gov.in/ |date=2014-10-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR|| [[Karimganj district|കരിംഗഞ്ച്]]|| [[Karimganj]]|| align=right | 1,217,002|| align=right | 1,809|| align=right | 673||http://karimganj.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019002458/http://karimganj.gov.in/ |date=2014-10-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KK|| [[Kokrajhar district|കൊക്രാജർ]]|| [[Kokrajhar]]|| align=right | 886,999|| align=right | 3,129|| align=right | 280||http://kokrajhar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LA|| [[Lakhimpur district|ലഖിംപൂർ‌]]|| [[North Lakhimpur]]|| align=right | 1,040,644|| align=right | 2,277|| align=right | 457||http://lakhimpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MA|| [[Morigaon district|മോറിഗവോൺ]]|| [[Marigaon]]|| align=right | 957,853|| align=right | 1,704|| align=right | 618||http://morigaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NG|| [[Nagaon district|നാഗവോൺ]]|| [[Nagaon]]|| align=right | 2,826,006|| align=right | 3,831|| align=right | 711||http://nagaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127083327/http://nagaon.gov.in/ |date=2021-01-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NL|| [[Nalbari district|നൽബാരി]]|| [[Nalbari]]|| align=right | 769,919|| align=right | 1,009|| align=right | 763||http://nalbari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SI|| [[Sivasagar district|ശിവനഗർ]]|| [[Sibsagar]]|| align=right | 1,150,253|| align=right | 2,668|| align=right | 431||http://sivasagar.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SO|| [[Sonitpur district|സോണിത്പൂർ]]|| [[Tezpur]]|| align=right | 1,925,975|| align=right | 5,324|| align=right | 365||http://sonitpur.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201205051/http://sonitpur.gov.in/ |date=2020-12-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TI|| [[Tinsukia district|ടിൻസിക്കിയ]]|| [[Tinsukia]]|| align=right | 1,316,948|| align=right | 3,790|| align=right | 347||http://tinsukia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UD|| [[Udalguri district|ഉഡൽഗുരി]]|| [[Udalguri]]|| align=right | 832,769|| align=right | 1,676|| align=right | 497||http://udalguri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	|| Bishwanath&lt;ref name=&quot;new districts Assam&quot;&gt;On August 15, 2015, five new districts were formed in [[Assam]], taking the total number of districts from 27 to 32. The five new districts are Biswanath (carved out of [[Sonitpur district|Sonitpur]]), Charaideo (of [[Sivasagar district|Sivasagar]]), Hojai (of [[Nagaon district|Nagaon]]), South Salmara-Mankachar (of [[Dhubri district|Dhubri]]) and West Karbi Anglong (of [[Karbi Anglong district|Karbi Anglong]]). Hence these districts did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt;|| [[Bishwanath Chariali]]|| align=right | ||  | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || Charaideo&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right |  || align=right | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || Hojai&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; || || align=right | || align=right | || align=right | || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || South Salmara-Mankachar&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right | || align=right | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || West Karbi Anglong&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right |  || align=right |  || align=right |  || 
|}

==Bihar (BR)==
{{See also|Districts of Bihar}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|'''കോഡ്'''&lt;ref name=&quot;distcodes&quot; /&gt;
|'''ജില്ല'''
|'''തലസ്ഥാനം'''
|'''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=&quot;censusdist2011&quot; /&gt;
|'''വിസ്തിർണ്ണം(km²)'''
|'''സാന്ദ്രത(/km²)'''&lt;ref name=&quot;censusdist2011&quot; /&gt;
|'''ഔ. വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AR|| [[Araria district|അറാറിയ]]|| [[Araria|അറാറിയ]]|| align=right | 2,806,200|| align=right | 2,829|| align=right | 992||http://araria.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|       AR|| [[Arwal district|അർവാൽ]]|| [[Arwal|അർവാൽ]]|| align=&quot;right&quot; | 700,843|| align=right | 638|| align=right | 1,098||http://arwal.bih.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AU|| [[Aurangabad district, Bihar|ഔറംഗാബാദ്]]|| [[Aurangabad, Bihar|ഔറംഗാബാദ്]]|| align=&quot;right&quot; | 2,511,243|| align=right | 3,303|| align=right | 760||http://aurangabad.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BA|| [[Banka district|ബാങ്ക]]|| [[Banka, Bihar|ബാങ്ക]]|| align=right | 2,029,339|| align=right | 3,018|| align=right | 672||[http://banka.bih.nic.in http://ബാങ്ക.bih.nic.in]
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BE|| [[Begusarai district|ബേഗുസാരായ്]]|| [[Begusarai|ബേഗുസാരായ്]]|| align=&quot;right&quot; | 2,954,367|| align=right | 1,917|| align=right | 1,540||http://begusarai.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BG|| [[Bhagalpur district|ഭാഗല്പുർ]]|| [[Bhagalpur|ഭാഗല്പുർ]]|| align=right | 3,032,226|| align=right | 2,569|| align=right | 1,180||http://bhagalpur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BJ||[[Bhojpur district, India|ഭോജ്പുർ]]|| [[Arrah|അറാഹ്]]|| align=right | 2,720,155|| align=right | 2,473|| align=right | 1,136||http://bhojpur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BU|| [[Buxar district|ബുക്സർ]]|| [[Buxar|ബുക്സർ]]|| align=right | 1,707,643|| align=right | 1,624|| align=right | 1,003||http://buxar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DA|| [[Darbhanga district|ദർബംഗ]]|| [[Darbhanga|ദർബംഗ]]|| align=right | 3,921,971|| align=right | 2,278|| align=right | 1,721||http://darbhanga.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EC|| [[East Champaran district|ഈസ്റ്റ് ചമ്പാരൻ]]|| [[Motihari|മോത്തിഹാരി]]|| align=right | 5,082,868|| align=right | 3,969|| align=right | 1,281||http://eastchamparan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GA|| [[Gaya district|ഗയ]]|| [[ഗയ]]|| align=&quot;right&quot; | 4,379,383|| align=right | 4,978|| align=right | 880||http://gaya.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GO|| [[Gopalganj district, India|ഗോപാൽഗഞ്ച്]]|| [[Gopalganj (Bihar)|ഗോപാൽഗഞ്ച്]]|| align=right | 2,558,037|| align=right | 2,033|| align=right | 1,258||http://gopalganj.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JA|| [[Jamui district|ജമുയി]]|| [[Jamui|ജമുയി]]|| align=right | 1,756,078|| align=right | 3,099|| align=right | 567||http://jamui.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818201023/http://jamui.bih.nic.in/ |date=2011-08-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JE|| [[Jehanabad district|ജഹാനാബാദ്]]|| [[Jehanabad|ജഹാനാബാദ്]]|| align=right | 1,124,176|| align=right | 1,569|| align=right | 1,206||http://Jehanabad.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KM|| [[Kaimur district|കൈമുർ]]|| [[Bhabua|ഭഭുവ]]|| align=right | 1,626,900|| align=right | 3,363|| align=right | 488||http://kaimur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KT|| [[Katihar district|കട്ടിഹാർ]]|| [[Katihar|കട്ടിഹാർ]]|| align=right | 3,068,149|| align=right | 3,056|| align=right | 1,004||http://katihar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khagaria district|ഖഗരിയ]]|| [[Khagaria|ഖഗരിയ]]|| align=right | 1,657,599|| align=right | 1,486|| align=right | 1,115||http://khagaria.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KI|| [[Kishanganj district|കിഷൻഗഞ്ച്]]|| [[Kishanganj|കിഷൻഗഞ്ച്]]|| align=right | 1,690,948|| align=right | 1,884|| align=right | 898||http://kishanganj.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LA|| [[Lakhisarai district|ലഖീസാരായ്]]|| [[Lakhisarai|ലഖീസാരായ്]]|| align=right | 1,000,717|| align=right | 1,229|| align=right | 815||http://lakhisarai.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MP|| [[Madhepura district|മാധേപുര]]|| [[Madhepura|മാധേപുര]]|| align=right | 1,994,618|| align=right | 1,787|| align=right | 1,116||http://madhepura.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MB|| [[Madhubani district|മധുബനി]]|| [[Madhubani, India|മധുബനി]]|| align=right | 4,476,044|| align=right | 3,501|| align=right | 1,279||http://madhubani.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MG|| [[Munger district|മുംഗേർ]]|| [[Munger|മുംഗേർ]]|| align=right | 1,359,054|| align=right | 1,419|| align=right | 958||http://munger.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151219044930/http://www.munger.bih.nic.in/ |date=2015-12-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MZ|| [[Muzaffarpur district|മുസാഫർപുർ]]|| [[Muzaffarpur|മുസാഫർപുർ]]|| align=right | 4,778,610|| align=right | 3,173|| align=right | 1,506||http://muzaffarpur.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225052601/https://muzaffarpur.nic.in/ |date=2018-12-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NL|| [[Nalanda district|നളന്ദ]]|| [[Bihar Sharif|ബീഹാർ ഷരിഫ്]]|| align=right | 2,872,523|| align=right | 2,354|| align=right | 1,220||http://nalanda.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NW|| [[Nawada district|നവാദാ]]|| [[Nawada|നവാദാ]]|| align=right | 2,216,653|| align=right | 2,492|| align=right | 889||http://nawada.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PA|| [[Patna district|പാട്ന]]|| [[Patna|പാട്ന]]|| align=right | 5,772,804|| align=right | 3,202|| align=right | 1,803||http://patna.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228012237/http://patna.bih.nic.in/ |date=2011-02-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PU|| [[Purnia district|പൂർണിയ]]|| [[Purnia|പൂർണിയ]]|| align=right | 3,273,127|| align=right | 3,228|| align=right | 1,014||http://purnea.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	RO|| [[Rohtas district|റോഹ്താസ്]]|| [[Sasaram|സാസാറാം]]|| align=right | 2,962,593|| align=right | 3,850|| align=right | 763||http://rohtas.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SH|| [[Saharsa district|സഹർസാ]]|| [[Saharsa|സഹർസാ]]|| align=right | 1,897,102|| align=right | 1,702|| align=right | 1,125||http://saharsa.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SM|| [[Samastipur district|സമസ്തിപുർ]]|| [[Samastipur|സമസ്തിപുർ]]|| align=right | 4,254,782|| align=right | 2,905|| align=right | 1,465||http://samastipur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SR|| [[Saran district|സരൺ]]|| [[Chhapra|ഛപ്രാ]]|| align=right | 3,943,098|| align=right | 2,641|| align=right | 1,493||http://saran.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SP|| [[Sheikhpura district|ശേഖ്പുര]]|| [[Sheikhpura|ശേഖ്പുര]]|| align=right | 634,927|| align=right | 689|| align=right | 922||http://sheikhpura.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SO|| [[Sheohar district|ശിവ്ഹർ]]|| [[Sheohar|ശിവ്ഹർ]]|| align=right | 656,916|| align=right | 443|| align=right | 1,882||http://sheohar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ST|| [[Sitamarhi district|സീതാമറി]]|| [[Sitamarhi|സീതാമറി]]|| align=right | 3,419,622|| align=right | 2,199|| align=right | 1,491||http://sitamarhi.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720032153/http://sitamarhi.bih.nic.in/ |date=2018-07-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SW|| [[Siwan district|സിവാൻ]]|| [[Siwan, Bihar|സിവാൻ]]|| align=right | 3,318,176|| align=right | 2,219|| align=right | 1,495||http://siwan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SU|| [[Supaul district|സുപൗൽ]]|| [[Supaul|സുപൗൽ]]|| align=right | 2,228,397|| align=right | 2,410|| align=right | 919||http://supaul.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VA|| [[Vaishali district|വൈശാലി]]|| [[Hajipur|ഹജിപുർ]]|| align=right | 3,495,021|| align=right | 2,036|| align=right | 1,717||http://vaishali.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WC|| [[West Champaran district|വെസ്റ്റ് ചമ്പാരൻ]]|| [[Bettiah|ബേതിയ]]|| align=right |3,935,042|| align=right | 5,229|| align=right | 753||http://westchamparan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|}

==Chandigarh (CH)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chandigarh district|Chandigarh]]|| [[Chandigarh]]|| align=right | 1,054,686|| align=right | 114|| align=right | 9,252
|}

==Chhattisgarh (CG)==
{{see also|Districts of Chhattisgarh}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Balod district|ബലോട്]]|| [[Balod]]|| align=right | 826,165|| align=right | 3,527|| align=right | 234||http://balod.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Baloda Bazar district|ബലോടാ ബസാർ]]|| [[Baloda Bazar]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Balrampur district, Chhattisgarh|ബൽറാംപൂർ]]|| [[Balrampur, Chhattisgarh|Balrampur]] || align=right | 598,855|| align=right | 3,806|| align=right | 157||http://balrampur.info/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bastar district|ബസ്തർ]]|| [[Jagdalpur]]|| align=right | 1,302,253|| align=right | 4,030|| align=right | 87||http://bastar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020406145058/http://bastar.nic.in/ |date=2002-04-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Bemetara district|ബെമാതര]]|| [[Bemetara]]|| align=right | 197,035|| align=right | 2,855|| align=right | 69||http://bemetara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151211011933/http://bemetara.gov.in/ |date=2015-12-11 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BJ|| [[Bijapur district, Chhattisgarh|ബിജാപ്പൂർ]]|| [[Bijapur, Chhattisgarh|Bijapur]]|| align=right | 229,832|| align=right | 6,562|| align=right | 35||http://www.bijapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514062653/http://www.bijapur.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bilaspur district, Chhattisgarh|ബിലാസ്പൂർ]]|| [[Bilaspur, Chhattisgarh|Bilaspur]]|| align=right | 1,961,922|| align=right | 5,818|| align=right | 337||http://bilaspur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Dantewada district|ദന്തേവാഡ]]|| [[Dantewada]]|| align=right | 532,791|| align=right | 3,411|| align=right | 59||http://dantewada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhamtari district|ധംതാരി]]|| [[Dhamtari]]|| align=right | 799,199|| align=right | 2,029|| align=right | 394||http://dhamtari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Durg district|Durg]]|| [[Durg]]|| align=right | 3,343,079|| align=right | 8,542|| align=right | 391||http://durg.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Gariaband district|Gariaband]]|| [[Gariaband]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| JC|| [[Janjgir-Champa district|Janjgir-Champa]]|| [[Naila Janjgir]]|| align=right | 1,620,632|| align=right | 3,848|| align=right | 421||http://janjgirchampa.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jashpur district|ജാഷ്പൂർ]]|| [[Jashpur Nagar]]|| align=right | 852,043|| align=right | 5,825|| align=right | 146||http://jashpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KW|| [[Kabirdham district|Kabirdham]]  (formerly Kawardha)|| [[Kawardha]]|| align=right | 584,667|| align=right | 4,237|| align=right | 195||http://kawardha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KK|| [[Kanker district|കാൻകർ]]|| [[Kanker]]|| align=right | 748,593|| align=right | 6,513|| align=right | 115||http://kanker.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Kondagaon district|Kondagaon]]|| [[Kondagaon]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| KB|| [[Korba district|കോർബ]]|| [[Korba, Chhattisgarh|Korba]]|| align=right | 1,206,563|| align=right | 6,615|| align=right | 183||http://korba.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211002149/http://korba.nic.in/ |date=2005-12-11 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Koriya district|കോറിയ]]|| [[Baikunthpur, Koriya|Baikunthpur]]|| align=right | 659,039|| align=right | 6,578|| align=right | 100||http://koriya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102213143/http://koriya.nic.in/ |date=2006-01-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahasamund district|Mahasamund]]|| [[Mahasamund]]|| align=right | 1,032,275|| align=right | 4,779|| align=right | 216||http://mahasamund.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Mungeli District|Mungeli]]|| [[Mungeli]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| NR|| [[Narayanpur district|നാരായൺപൂർ]]|| [[Narayanpur town|Narayanpur]]|| align=right | 140,206|| align=right | 6,640|| align=right | 20||http://narayanpur.gov.in/|
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Raigarh district|Raigarh]]|| [[Raigarh]]|| align=right | 1,493,627|| align=right | 7,068|| align=right | 211||http://raigarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307064830/http://raigarh.nic.in/ |date=2005-03-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RP|| [[Raipur district|രാജ്പൂർ]]|| [[Raipur, Chhattisgarh|Raipur]]|| align=right | 4,062,160|| align=right | 13,083|| align=right | 310||http://raipur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RN|| [[Rajnandgaon district|Rajnandgaon]]|| [[Rajnandgaon]]|| align=right | 1,537,520|| align=right | 8,062|| align=right | 191||http://rajnandgaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Sukma district|സുക്മ]]|| [[Sukma]]|| align=right |249,000|| align=right| 5,636 || align=right | 49||http://dantewada.gov.in/Sukma.html/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727081949/http://dantewada.gov.in/Sukma.html/ |date=2013-07-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Surajpur district|Surajpur]]|| [[Surajpur]] || align=right | 660,280|| align=right | 6,787|| align=right | 150||http://surajpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Surguja district|Surguja]]|| [[Surguja]] || align=right | 420,661|| align=right | 3,265|| align=right | 150||http://surguja.nic.in/
|}

==Dadra and Nagar Haveli (DN)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
|- bgcolor=#F4F9FF
| DN || [[Dadra and Nagar Haveli]]|| [[Silvassa]]|| align=right | 342,853 || align=right | 704 || align=right | 698
|}

==Daman and Diu (DD)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA || [[Daman district, India|Daman]]|| [[Daman, Daman and Diu|Daman]]|| align=right | 190,855 || align=right | 72 || align=right | 2,651
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI || [[Diu district|Diu]]|| [[Diu, India|Diu]]|| align=right | 52,056 || align=right | 40 || align=right | 1,301
|}

==ഡെൽഹി (DL)==
{{see also|ഡെൽഹിയിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black; background-color:#F4F9FF&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|കോഡ്&lt;ref name=distcodes/&gt;
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|ജില്ല
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|ആസ്ഥാനം
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|ജനസംഖ്യ &lt;br&gt; (2011)&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|വിസ്തീർണ്ണം &lt;br&gt; (km²)
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|സാന്ദ്രത &lt;br&gt; (/km²)&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
! style=&quot;background-color:#99CCFF&quot;|ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്
|-
| align=center| CD
| [[സെൻട്രൽ ഡൽഹി]]
| [[ദരിയാഗഞ്ജ്]]
| align=right| 578,671
| align=right| 25
| align=right| 23,149
| http://dccentral.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| ED
| [[ഈസ്റ്റ് ഡൽഹി]]
| [[പ്രീത് വിഹാർ]]
| align=right| 1,707,725
| align=right| 440
| align=right| 26,683
| http://dceast.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| ND
| [[New Delhi|ന്യൂ ഡെൽഹി]]
| [[Connaught Place, New Delhi|കൊണാട്ട് പ്ലേസ്]]
| align=right| 133,713
| align=right| 22
| align=right| 3,820
| http://dcnewdelhi.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| NO
| [[നോർത്ത് ഡൽഹി]]
| [[Sadar Bazaar, Delhi|Sadar Bazaar]]
| align=right| 883,418
| align=right| 59
| align=right| 14,973
| http://dcnorth.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| NE
| [[North East Delhi]]
| [[Shahdara]]
| align=right| 2,240,749
| align=right| 52
| align=right| 37,346
| http://dcnortheast.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| NW
| [[North West Delhi]]
| [[Kanjhawala]]
| align=right| 3,651,261
| align=right| 130
| align=right| 8,298
| http://dcnorthwest.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| 
| [[Shahdara]]
| [[Shahdara]]
| 
| 
| 
| 
|-
| align=center| SD
| [[സൗത്ത് ഡൽഹി]]
| [[സാകേത്]]
| align=right| 2,733,752
| align=right| 250
| align=right| 10,935
| http://dcsouth.delhigovt.nic.in/
|-
| align=center| 
| [[സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് ഡൽഹി]]
| [[ഡിഫൻസ് കോളനി]]
| 
| 
| 
| 
|-
| align=center| SW
| [[സൗത്ത് വെസ്റ്റ് ഡൽഹി]]
| [[വസന്ത് വിഹാർ]]
| align=right| 2,292,363
| align=right| 395
| align=right| 5,445
| http://dcsouthwest.delhigovt.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715211719/http://dcsouthwest.delhigovt.nic.in/ |date=2013-07-15 }}
|-
| align=center| WD
| [[വെസ്റ്റ് ഡൽഹി]]
| [[രജൗരി ഗാർഡൻ]]
| align=right| 2,531,583
| align=right| 112
| align=right| 19,625
| http://dcwestrev.delhigovt.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103184838/http://dcwestrev.delhigovt.nic.in/ |date=2007-01-03 }}
|}

==ഗോവ (GA)==
{{see also|ഗോവയിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG || [[നോർത്ത് ഗോവ]]|| [[പനാജി]]|| align=right | 817,761|| align=right | 1,736|| align=right | 471 ||http://northgoa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219223718/http://northgoa.nic.in/ |date=2011-12-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[സൗത്ത് ഗോവ]]|| [[മഡ്ഗാവ്]]|| align=right | 639,962|| align=right | 1,966|| align=right | 326 ||http://southgoa.nic.in/
|}

==ഗുജറാത്ത് (GJ)==
{{see also|ഗുജറാത്തിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH ||	[[Ahmedabad district|അഹമ്മദാബാദ്]] || [[അഹമ്മദാബാദ്]] || align=right | 7,208,200 || align=right | 8,707 || align=right | 890 ||http://ahmedabad.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040510233723/http://www.ahmedabad.gujarat.gov.in/ |date=2004-05-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM ||	[[Amreli district]] || [[അമ്രേലി]] || align=right | 1,513,614 || align=right | 6,760 || align=right | 205 ||http://amreli.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040318143126/http://www.amreli.gujarat.gov.in/ |date=2004-03-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN ||	[[Anand district|ആനന്ദ്]] || [[Anand, Gujarat|ആനന്ദ്]] || align=right | 2,090,276 || align=right | 2,942 || align=right | 711 ||http://anand.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506053212/http://www.anand.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AR || [[Aravalli district|അരാവല്ലി]] || [[മൊഡാസ]] ||align=right | 1,051,746 || align=right | 3,217 ||align=right | 327 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| BK ||	[[Banaskantha district|ബനസ്കാന്ത]] || [[പാലൻപൂർ]] || align=right | 3,116,045 || align=right | 12,703|| align=right | 290 ||http://banaskantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520081946/http://banaskantha.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR || [[Bharuch district|ബാറൂച്ച്]] || [[ബാറൂച്ച്]] || align=right | 1,550,822 || align=right | 6,524 || align=right | 238 ||http://bharuch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030430/http://bharuch.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BV || [[Bhavnagar district|ഭാവ്നഗർ]] || [[ഭാവ്നഗർ]] || align=right | 2,877,961 || align=right | 11,155 || align=right | 288 ||http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427204858/http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Botad District|ബൊട്ടദ്]] || [[ബൊട്ടദ്]] ||align=&quot;right&quot;| 656,005 ||align=&quot;right&quot;|2,564 ||align=&quot;right&quot;|256 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Chhota Udaipur district|ഛോട്ടാ ഉദയ്പൂർ]] || [[ഛോട്ടാ ഉദയ്പൂർ]]  ||align=&quot;right&quot;|1,071,831 ||align=&quot;right&quot;|3,237 ||align=&quot;right&quot;| 331||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA || [[Dahod district|ദഹോദ്]] || [[ദഹോദ്]] || align=right | 2,126,558 || align=right | 3,642 || align=right | 582 ||http://dahod.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030431/http://dahod.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DG || [[Dang District, India|ദാംഗ്]] || [[അഹ്‌വാ]] || align=right | 226,769 || align=right | 1,764 || align=right | 129 ||http://dangs.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030430/http://dangs.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Devbhoomi Dwarka district|ദേവ്ഭൂമി ദ്വാരക]] || [[ഖംബാലിയ]] ||align=&quot;right&quot;|752,484 ||align=&quot;right&quot;| 5,684||align=&quot;right&quot;|132 || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA || [[Gandhinagar district|ഗാന്ധിനഗർ]] || [[ഗാന്ധിനഗർ]] || align=right | 1,387,478 || align=right | 649 || align=right | 660 ||http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093434/http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Gir Somnath district|ഗിർ സോമ്നാഥ്]] || [[വേരാവൽ]] || align = &quot;right&quot; |1,217,477 || align = &quot;right&quot; |3,754 || align = &quot;right&quot; | 324 || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA || [[Jamnagar district|ജാംനഗർ]] || [[ജാംനഗർ]] || align=right | 2,159,130 || align=right | 14,125 || align=right | 153 ||http://jamnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419235354/http://jamnagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JU ||	[[Junagadh district|ജൂനാഗഡ്]] || [[ജൂനാഗഡ്]] || align=right | 2,742,291 || align=right | 8,839 || align=right | 310 ||http://junagadh.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093445/http://junagadh.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KH || [[Kheda district|ഖേഡ]] || [[നദിയദ്]] || align=right | 2,298,934 || align=right | 4,215 || align=right | 541 ||http://kheda.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301071253/http://kheda.gujarat.gov.in/ |date=2012-03-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA || [[Kutch district|കച്ച്]] || [[ഭുജ്]] || align=right | 2,090,313 || align=right | 45,652 || align=right | 46 ||http://kutch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101004708/http://kutch.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MH || [[Mahisagar district|മഹിസാഗർ]] || [[ലൂനാവാഡ]] || align = &quot;right&quot; |  994,624 || align = &quot;right&quot; |2,500 || align = &quot;right &quot; |398 ||http://mahisagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517114425/http://mahisagar.gujarat.gov.in/ |date=2015-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA || [[Mehsana district|മെഹ്സാന]] || [[മെഹ്സാന]] || align=right | 2,027,727 || align=right | 4,386 || align=right | 462 ||http://mehsana.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420143952/http://mehsana.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Morbi district|മോർബി]] || [[മോർബി]] ||align=&quot;right&quot;|960,329 ||align=&quot;right&quot;|4,871 ||align=&quot;right&quot;|197 ||http://morbi.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093510/http://morbi.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NR || [[Narmada district|നർമദ]] || [[രാജ്പിപ്‌ല]] || align=right | 590,379 || align=right | 2,749 || align=right | 214 ||http://narmada.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025194843/http://narmada.gujarat.gov.in/ |date=2020-10-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NV || [[Navsari district|നവ്സാരി]] || [[നവ്സാരി]] || align=right | 1,330,711 || align=right | 2,211 || align=right | 602 ||http://navsari.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093518/http://navsari.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PM || [[Panchmahal district|പഞ്ച്മഹൽ]] || [[ഗോധ്ര]] || align=right | 2,388,267 || align=right | 5,219 || align=right | 458 ||http://panchmahals.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204080000/http://panchmahals.gujarat.gov.in/ |date=2009-02-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA || [[Patan district|പട്ടാൻ]] || [[Patan, Gujarat|Patan]] || align=right | 1,342,746 || align=right | 5,738 || align=right | 234 ||http://patan.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093528/http://patan.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO || [[Porbandar district|പോർബന്തർ]] || [[പോർബന്തർ]] || align=right | 586,062 || align=right | 2,294 || align=right | 255 ||http://porbandar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103042254/http://porbandar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA || [[Rajkot district|രാജ്കോട്ട്]] || [[രാജ്കോട്ട്]] || align=right | 3,157,676 || align=right | 11,203 || align=right | 282||http://rajkot.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101124450/http://rajkot.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK || [[Sabarkantha district|സബർക്കന്ത]] || [[ഹിമ്മത്നഗർ]] || align=right | 2,427,346 || align=right | 7,390 || align=right | 328 ||http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913162613/http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ |date=2011-09-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST || [[Surat district|സൂറത്ത്]] || [[സൂറത്ത്]] || align=right | 4,996,391 || align=right | 4,327 || align=right | 653||http://surat.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093545/http://surat.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN || [[Surendranagar district|സുരേന്ദ്രനഗർ]] || [[Surendranagar city|സുരേന്ദ്രനഗർ]] || align=right | 1,755,873 || align=right | 10,489 || align=right | 167 ||http://surendranagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109203040/http://surendranagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TA   || [[Tapi district|താപി]] || [[വ്യാര]] || align=right | 806,489 || align=right | 3,435 || align=right | 249|| http://tapidp.gujarat.gov.in/Tapi/english/index.htm
|- bgcolor=#F4F9FF
| VD || [[Vadodara district|വഡോദര]] || [[വഡോദര]] || align=right | 3,639,775 || align=right | 7,794 || align=right | 467||http://vadodara.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093559/http://vadodara.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VL || [[Valsad district|വൽസദ്]] || [[വൽസദ്]] || align=right | 1,703,068 || align=right | 3,034 || align=right | 561 ||http://valsad.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093604/http://valsad.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|}

==Haryana (HR)==
{{see also|Districts of Haryana}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Ambala district|അമ്പാല]]|| [[Ambala]]|| align=right | 1,136,784|| align=right | 1,569|| align=right | 722||http://ambala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012221438/http://ambala.nic.in/ |date=2007-10-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhiwani district|ഭിവാനി]]|| [[Bhiwani]]|| align=right | 1,629,109|| align=right | 5,140|| align=right | 341||http://bhiwani.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163314/http://bhiwani.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Faridabad district|ഫരീദാബാദ്]]|| [[Faridabad]]|| align=right | 1,798,954|| align=right | 783|| align=right | 2,298||http://faridabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehabad district|ഫതേഹാബാദ്]]|| [[Fatehabad, Haryana|Fatehabad]]|| align=right | 941,522|| align=right | 2,538|| align=right | 371||http://fatehabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gurgaon district|ഗുർഗാവോൺ]]|| [[Gurgaon]]|| align=right | 1,514,085|| align=right | 2,760|| align=right | 1,241||http://gurgaon.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602231540/http://gurgaon.nic.in/ |date=2008-06-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HI|| [[Hisar (district)|ഹിസ്സാർ]]|| [[Hisar (city)|Hissar]]|| align=right | 1,742,815|| align=right | 3,788|| align=right | 438||http://hisar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhajjar district|Jhajjar]]|| [[Jhajjar]]|| align=right | 956,907|| align=right | 1,868|| align=right | 522||http://jhajjar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JI|| [[Jind district|ജിന്ദ്]]|| [[Jind]]|| align=right | 1,332,042|| align=right | 2,702|| align=right | 493||http://jind.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT|| [[Kaithal district|കൈതാൽ]]|| [[Kaithal]]|| align=right | 1,072,861|| align=right | 2,799|| align=right | 467||http://kaithal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR|| [[Karnal district|കർണാൽ]]|| [[Karnal]]|| align=right | 1,506,323|| align=right | 2,471|| align=right | 598||http://karnal.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415152944/http://karnal.nic.in/ |date=2009-04-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kurukshetra district|കുരുക്ഷേത്ര]]|| [[Kurukshetra]]|| align=right | 964,231|| align=right | 1,530|| align=right | 630||http://kurukshetra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahendragarh district|മഹേന്ദ്രഗർ]]|| [[Narnaul]]|| align=right | 921,680|| align=right | 1,900|| align=right | 485||http://mahendragarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MW|| [[Mewat district|മേവാത്]]|| [[Nuh (city)|Nuh]]|| align=right | 1,089,406|| align=right | 1,765 || align=right | 729 ||http://mewat.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PW  || [[Palwal district|പൽവാൽ]]|| [[Palwal]]|| align=right | 1,040,493|| align=right | 1,367|| align=right | 761||http://palwal.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PK|| [[Panchkula district|പഞ്ച്കുള]]|| [[Panchkula]]|| align=right | 558,890|| align=right | 816|| align=right | 622||http://panchkula.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PP|| [[Panipat district|പാനിപ്പത്]]|| [[Panipat]]|| align=right | 1,202,811|| align=right | 1,250|| align=right | 949||http://panipat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RE|| [[Rewari district|റിവാരി]]|| [[Rewari]]|| align=right | 896,129|| align=right | 1,559|| align=right | 562||http://rewari.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703082821/http://rewari.nic.in/ |date=2007-07-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RO|| [[Rohtak district|രോഹ്തക്]]|| [[Rohtak]]|| align=right | 1,058,683|| align=right | 1,668|| align=right | 607||http://rohtak.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209215206/http://rohtak.nic.in/ |date=2009-02-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sirsa district|സിർസ]]|| [[Sirsa, Haryana|Sirsa]]|| align=right | 1,295,114|| align=right | 4,276|| align=right | 303||http://sirsa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421232326/http://sirsa.nic.in/ |date=2018-04-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SNP|| [[Sonipat district|സോണിപ്പട്ട്]]|| [[Sonipat]]|| align=right | 1,480,080|| align=right | 2,260|| align=right | 697||http://sonepat.gov.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YN|| [[Yamuna Nagar district|യമുന നഗര്]]|| [[Yamuna Nagar]]|| align=right | 1,214,162|| align=right | 1,756|| align=right | 687 ||http://yamunanagar.nic.in/
|}

==Himachal Pradesh (HP)==
{{see also|Districts of Himachal Pradesh}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bilaspur district, Himachal Pradesh|ബിലാസ്പൂർ]]|| [[Bilaspur, Himachal Pradesh|Bilaspur]]|| align=right | 382,056|| align=right | 1,167|| align=right | 327||http://hpbilaspur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chamba district|ചമ്പ]]|| [[Chamba, Himachal Pradesh|Chamba]]|| align=right | 518,844|| align=right | 6,528|| align=right | 80||http://hpchamba.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hamirpur district, Himachal Pradesh|ഹമീർപൂർ]]|| [[Hamirpur, Himachal Pradesh|Hamirpur]]|| align=right | 454,293|| align=right | 1,118|| align=right | 406||http://hphamirpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Kangra district|കാംഗ്ര]]|| [[Dharamshala, Himachal Pradesh|Dharamshala]]|| align=right | 1,507,223|| align=right | 5,739|| align=right | 263||http://hpkangra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KI|| [[Kinnaur district|കിന്നൌർ]]|| [[Reckong Peo]]|| align=right | 84,298|| align=right | 6,401|| align=right | 13||http://hpkinnaur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kullu district|കുളു]]|| [[Kullu]]|| align=right | 437,474|| align=right | 5,503|| align=right | 79||http://hpkullu.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LS|| [[Lahaul and Spiti district|ലഹൌൾ &amp; സ്പിതി]]|| [[Keylong]]|| align=right | 31,528|| align=right | 13,835|| align=right | 2||http://hplahaulspiti.gov.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mandi district|മാൻഡി]]|| [[Mandi district|Mandi]]|| align=right | 999,518|| align=right | 3,950|| align=right | 253||http://hpmandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shimla district|ഷിംല]]|| [[Shimla]]|| align=right | 813,384|| align=right | 5,131|| align=right | 159||http://hpshimla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sirmaur district|സിർമൌർ]]|| [[Nahan]]|| align=right | 530,164|| align=right | 2,825|| align=right | 188||http://hpsirmaur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Solan district|സൊലാൻ]]|| [[Solan]]|| align=right | 576,670|| align=right | 1,936|| align=right | 298||http://hpsolan.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UNA|| [[Una district|ഉന]]|| [[Una, Himachal Pradesh|Una]]|| align=right | 521,057|| align=right | 1,540|| align=right | 328||http://hpuna.nic.in/
|}

==Jammu and Kashmir (JK)==
{{see also|Districts of Jammu and Kashmir}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN||[[അനന്ത്നാഗ്]]||[[Anantnag]]|| align=right | 1,070,144 || align=right | 2853 || align=right | 375 ||http://anantnag.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030621/http://anantnag.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|BPR ||[[Bandipora district|ബന്ദിപോര]]||[[Bandipore]]|| align=right | 385,099 || align=right | 3,010|| align=right | 128||http://bandipore.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704231148/http://bandipore.gov.in/ |date=2014-07-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Baramulla district|ബാരാമുള്ള]]|| [[Baramulla]]|| align=right | 1,015,503 || align=right | 3329 || align=right | 305||http://baramulla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Badgam district|ബഡ്ഗാം]]|| [[Badgam]]|| align=right | 735,753 || align=right | 1406 || align=right | 537 || http://budgam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427151423/http://budgam.nic.in/ |date=2009-04-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DO|| [[Doda district|ദോഡ]]|| [[Doda]]|| align=right | 409,576 || align=right | 11,691|| align=right | 79||http://doda.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501142621/http://doda.gov.in/ |date=2013-05-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GB||[[Ganderbal district|Ganderbal]] || [[Ganderbal]] || align=right | 297,003 || align=right | 258|| align=right | 1,151||http://ganderbal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jammu district|ജമ്മു]]|| [[Jammu]]|| align=right | 1,526,406|| align=right | 3,097|| align=right | 596||http://jammu.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824201902/http://jammu.gov.in/ |date=2019-08-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR||[[കാർഗിൽ]]||[[Kargil town|Kargil]]|| align=right | 143,388 || align=right | 14,036|| align=right | 10 ||http://kargil.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416073439/http://kargil.gov.in/ |date=2020-04-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT||[[കത്വ]]||[[Kathua]]|| align=right | 615,711 || align=right | 2,651|| align=right | 232||http://kathua.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825085459/http://kathua.gov.in/ |date=2019-08-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KW|| [[Kishtwar district|കിഷ്ത്വാർ]] ||[[Kishtwar]]|| align=right | 231,037 || align=right | 1848|| align=right | 125||http://kishtwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KG|| [[Kulgam district|കുൾഗാം]]|| [[Kulgam]] || align=right | 422,786 || align=right | 457|| align=right | 925||http://kulgam.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kupwara district|കുപ്വാര]]|| [[Kupwara]] || align=right | 875,564|| align=right | 2,379|| align=right | 368||http://kupwara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108041226/http://kupwara.gov.in/ |date=2018-11-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LE|| [[Leh district|ലെഹ്]]|| [[Leh]]|| align=right | 147,104 || align=right | 45,110|| align=right | 3||http://leh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225044810/http://leh.nic.in/ |date=2011-02-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO||[[പൂഞ്ച്]]||[[Poonch]]|| align=right | 476,820 || align=right | 1,674|| align=right | 285||http://poonch.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029003419/http://poonch.gov.in/ |date=2018-10-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU||[[പുൽവാമ ജില്ല|പുൽവാമ]]||[[Pulwama]]|| align=right | 570,060 || align=right | 1,398|| align=right | 598||http://pulwama.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710033649/http://pulwama.gov.in/ |date=2007-07-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rajauri district|രാജൌറി]]|| [[Rajouri]]|| align=right | 619,266 || align=right | 2,630|| align=right | 235||http://rajouri.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122215749/http://rajouri.nic.in/ |date=2021-01-22 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Ramban district|Ramban]]|| [[Ramban (Jammu and Kashmir)|Ramban]]|| align=right | 283,313 || align=right | 1,330 || align=right | 213||http://ramban.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RS|| [[Reasi district|Reasi]] || [[Reasi]] || align=right | 314,714 || align=right | 1710 || align=right | 184 || http://reasi.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817092728/http://reasi.gov.in/ |date=2019-08-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SB|| [[Samba district|സാമ്പ]]|| [[Samba, Jammu|Samba]]|| align=right | 318,611|| align=right | 913 || align=right | 318||http://samba.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030011737/http://samba.gov.in/ |date=2020-10-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|SH|| [[Shopian district|ഷോപ്പിയാൻ]] || [[Shupiyan]] || align=right | 265,960 || align=right | 312 || align=right | 852 ||http://shopian.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Srinagar district|ശ്രീനഗർ]]|| [[Srinagar]]|| align=right | 1,269,751 || align=right | 2,228|| align=right | 703||http://srinagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD||[[ഉധംപൂർ]]||[[Udhampur]]|| align=right | 555,357 || align=right | 4,550|| align=right | 211||http://udhampur.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181109005642/http://udhampur.gov.in/ |date=2018-11-09 }}
|}

==Jharkhand (JH)==
{{see also|Districts of Jharkhand}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| BO|| [[Bokaro district|ബൊക്കാറോ]]|| [[Bokaro Steel City|Bokaro]]|| align=right | 2,061,918 || align=right | 2,861|| align=right | 716 || http://bokaro.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chatra district|ചത്ര]]|| [[Chatra]]|| align=right | 1,042,304 || align=right | 3,700|| align=right | 275 || http://chatra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Deoghar district|Deoghar]]|| [[Deoghar]]|| align=right | 1,491,879|| align=right | 2,479|| align=right | 602 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhanbad district|Dhanbad]]|| [[Dhanbad]]|| align=right | 2,682,662|| align=right | 2,075|| align=right | 1,284 || http://dhanbad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Dumka district|Dumka]]|| [[Dumka]]|| align=right | 1,321,096 || align=right | 4,404 || align=right | 300 || http://dumka.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ES|| [[East Singhbhum district|East Singhbhum]]|| [[Jamshedpur]]|| align=right | 2,291,032 || align=right | 3,533|| align=right | 648 || http://jamshedpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Garhwa district|Garhwa]]|| [[Garhwa]]|| align=right | 1,322,387 || align=right | 4,064|| align=right | 327 || http://garhwa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GI|| [[Giridih district|Giridih]]|| [[Giridih]]|| align=right | 2,445,203|| align=right | 4,887|| align=right | 497 || http://giridih.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GO|| [[Godda district|Godda]]|| [[Godda]]|| align=right | 1,311,382|| align=right | 2,110|| align=right | 622 || http://godda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gumla district|Gumla]]|| [[Gumla]]|| align=right | 1,025,656 || align=right | 5327|| align=right | 193 || http://gumla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hazaribagh district|Hazaribag]]|| [[Hazaribagh|Hazaribag]]|| align=right | 1,734,005 || align=right | 4,302 || align=right | 403 ||http://hazaribag.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  JA || [[Jamtara district|Jamtara]]|| [[Jamtara]]|| align=right | 790,207 || align=right | 1,802 || align=right | 439 || http://jamtara.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   KH|| [[Khunti district|Khunti]]|| [[Khunti]]|| align=right | 530,299 || align=right | 2,467 || align=right | 215 || http://khunti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Koderma district|Koderma]]|| [[Koderma]]|| align=right | 717,169 || align=right | 1,312|| align=right | 427 || http://koderma.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   LA|| [[Latehar district|Latehar]]|| [[Latehar]]|| align=right | 725,673 || align=right | 3,630 || align=right | 200 || http://latehar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LO|| [[Lohardaga district|Lohardaga]]|| [[Lohardaga]]|| align=right | 461,738|| align=right | 1,494|| align=right | 310 || http://lohardaga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PK|| [[Pakur district|Pakur]]|| [[Pakur]]|| align=right | 899,200 || align=right | 1,805|| align=right | 498 || http://pakur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PL|| [[Palamu district|Palamu]]|| [[Daltonganj]]|| align=right | 1,936,319 || align=right | 5,082|| align=right | 381 || http://palamu.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RM|| [[Ramgarh district|Ramgarh]]|| [[Ramgarh, Jharkhand|Ramgarh]]|| align=right | 949,159 || align=right | 1,212|| align=right | 684 || http://ramgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Ranchi district|Ranchi]]|| [[Ranchi]]|| align=right | 2,912,022|| align=right | 7,974|| align=right | 557 || http://ranchi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sahebganj district|Sahibganj]]|| [[Sahebganj]]|| align=right | 1,150,038 || align=right | 1,599|| align=right | 719 || http://sahibganj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Seraikela Kharsawan district|Seraikela Kharsawan]]|| [[Seraikela]] || align=right | 1,063,458|| align=right | 2,725|| align=right | 390 || http://seraikela.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  SI || [[Simdega district|Simdega]]|| [[Simdega]]|| align=right | 599,813 || align=right | 3,750 || align=right | 160 || http://simdega.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[West Singhbhum district|West Singhbhum]]|| [[Chaibasa]]|| align=right | 1,501,619|| align=right | 7,186 || align=right | 209 || http://chaibasa.nic.in/
|}

==കർണ്ണാടക (KA)==
{{see also|കർണ്ണാടകയിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2012)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| BK|| [[Bagalkot district|ബാഗൽക്കോട്ട്]]|| [[ബാഗൽക്കോട്ട്]]|| align=right | 1,890,826 || align=right | 6,583|| align=right | 288 ||http://www.bagalkot.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072308/http://www.bagalkot.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Bellary district|ബെല്ലാരി]]|| [[ബെല്ലാരി]]|| align=right | 2,532,383 || align=right | 8,439|| align=right | 300 ||http://www.bellary.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072307/http://www.bellary.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BG|| [[Belgaum district|ബെൽഗാം]]|| [[ബെൽഗാം]]|| align=right | 4,778,439 || align=right | 13,415|| align=right | 356 ||http://www.belgaum.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630210052/http://www.belgaum.nic.in/ |date=2015-06-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bangalore Rural district|Bangalore Rural]]|| [[ബാഗ്ലൂർ]]|| align=right | 987,257|| align=right | 2,239 || align=right | 441 ||http://www.bangalorerural.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331110239/http://www.bangalorerural.nic.in/ |date=2019-03-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Bangalore Urban district|Bangalore Urban]]|| [[ബാഗ്ലൂർ]]|| align=right | 9,588,910|| align=right | 2,190|| align=right | 4,378||http://bangaloreurban.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116153217/http://bangaloreurban.nic.in/ |date=2007-11-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Bidar district|ബീദർ]]|| [[ബീദർ]]|| align=right | 1,700,018 || align=right | 5,448|| align=right | 312 ||http://www.bidar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CJ|| [[Chamarajanagar district|ചാമരാജനഗർ]]|| [[ചാമരാജനഗർ]]|| align=right | 1,020,962|| align=right | 5,102|| align=right | 200 ||http://chamrajnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CK|| [[Chikkaballapur district|Chikkaballapur]] || [[Chikkaballapur]] || align=right | 1,254,377 || align=right | 4,208 || align=right | 298||http://www.chikballapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190310100553/http://www.chikballapur.nic.in/ |date=2019-03-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CK|| [[Chikkamagaluru district|ചിക്കമഗളൂർ]]|| [[Chikmagalur]]|| align=right | 1,137,753 || align=right | 7,201|| align=right | 158|| http://chickmagalur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chitradurga district|Chitradurga]]|| [[Chitradurga]]|| align=right | 1,660,378 || align=right | 8,437|| align=right | 197 ||http://www.chitradurga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315120849/http://www.chitradurga.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DK|| [[Dakshina Kannada|ദക്ഷിണ കന്നഡ]]|| [[മാഗ്ലൂർ]]|| align=right | 2,083,625 || align=right | 4,559|| align=right | 457 ||http://www.dk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Davanagere district|ദാവൺഗരെ]]|| [[ദാവൺഗരെ]]|| align=right | 1,946,905 || align=right | 5,926|| align=right | 329 ||http://www.davanagere.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517105317/http://davanagere.nic.in/ |date=2018-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dharwad district|ധാർവാഡ്]]|| [[ധാർവാഡ്]]|| align=right | 1,846,993 || align=right | 4,265|| align=right | 434 ||http://www.dharwad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Gadag district|ഗദഗ്]]|| [[Gadag-Betageri]]|| align=right | 1,065,235 || align=right | 4,651|| align=right | 229||http://gadag.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409224557/http://gadag.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HS|| [[Hassan district|ഹാസൻ]]|| [[Hassan, Karnataka|ഹാസൻ]]|| align=right | 1,776,221 || align=right | 6,814|| align=right | 261 ||http://www.hassan.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HV|| [[Haveri district|ഹാവേരി]]|| [[ഹാവേരി]]|| align=right | 1,598,506 || align=right | 4,825|| align=right | 331 ||http://haveri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gulbarga district|ഗുൽബർഗ]]|| [[ഗുൽബർഗ]]|| align=right | 2,564,892 || align=right | 10,990 || align=right | 233 ||http://www.gulbarga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910164747/http://www.gulbarga.nic.in/ |date=2019-09-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KD|| [[Kodagu district|കൊടക്]]|| [[മടിക്കേരി]]|| align=right | 554,762 || align=right | 4,102|| align=right | 135 ||http://www.kodagu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315175025/http://www.kodagu.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL|| [[Kolar district|Kolar]]|| [[Kolar]]|| align=right | 1,540,231 || align=right | 4,012 || align=right | 384 ||http://kolar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KP|| [[Koppal district|Koppal]]|| [[Koppal]]|| align=right | 1,391,292 || align=right | 5,565 || align=right | 250 ||http://www.koppal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mandya district|മാണ്ഡ്യ]]|| [[മാണ്ഡ്യ]]|| align=right | 1,808,680 || align=right | 4,961|| align=right | 365 ||http://www.mandya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312035834/http://www.mandya.nic.in/ |date=2019-03-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MY|| [[Mysore district|മൈസൂർ]]|| [[മൈസൂർ]]|| align=right | 2,994,744|| align=right | 6,854|| align=right | 437 ||http://www.mysore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810052646/http://www.mysore.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Raichur district|Raichur]]|| [[Raichur]]|| align=right | 1,924,773 || align=right | 6,839|| align=right | 228 ||http://www.raichur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RM|| [[Ramanagara district|രാമനഗരം]] || [[രാമനഗരം]] || align=right | 1,082,739 || align=right | 3,573 || align=right | 303 || http://www.ramanagaracity.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721161719/http://www.ramanagaracity.gov.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shimoga district|ഷിമോഗ]]|| [[ഷിമോഗ]]|| align=right | 1,755,512 || align=right | 8,495|| align=right | 207 ||http://www.shimoga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513041244/http://shimoga.nic.in/ |date=2012-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TU|| [[Tumkur district|Tumkur]]|| [[Tumkur]]|| align=right | 2,681,449 || align=right | 10,598|| align=right | 253 ||http://www.tumkur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320013636/http://www.tumkur.nic.in/ |date=2019-03-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Udupi district|ഉഡുപ്പി]]|| [[ഉഡുപ്പി]]|| align=right | 1,177,908 || align=right | 3,879|| align=right | 304 || http://udupi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UK|| [[Uttara Kannada|ഉത്തര കന്നഡ]]|| [[Karwar]]|| align=right | 1,353,299|| align=right | 10,291|| align=right | 132||http://uttarakannada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BJ|| [[Bijapur district, Karnataka|വിജയപുര]]|| [[Bijapur, Karnataka|വിജയപുര]]|| align=right | 2,175,102 || align=right | 10,517|| align=right | 207 ||http://www.bijapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514062653/http://www.bijapur.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YG|| [[Yadgir district|Yadgir]] || [[Yadgir]] || align=right | 1,172,985 || align=right | 5,225 || align=right | 224 ||http://www.yadgir.nic.in/
|}

==കേരളം (KL)==
{{see also|കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL||[[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]||[[ആലപ്പുഴ]]||align=right|  2,121,943 ||align=right| 1,414 ||align=right|  1,501 ||http://www.alappuzha.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525195417/http://alappuzha.nic.in/ |date=2018-05-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ER||[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]||[[കാക്കനാട്]]||align=right|  3,279,860 ||align=right|  2,951 ||align=right|  1,069 || http://ernakulam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014124025/http://ernakulam.nic.in/ |date=2008-10-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ID||[[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]]||[[പൈനാവ്]]||align=right| 1,107,453 ||align=right| 4,479 ||align=right| 254 || http://idukki.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN||[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]||[[കണ്ണൂർ]]||align=right| 2,525,637 ||align=right| 2,966 ||align=right| 852 || http://kannur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KS||[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർകോട്]]||[[കാസർഗോഡ്|കാസർകോട്]]||align=right| 1,302,600 ||align=right| 1,992 ||align=right| 654 ||http://kasargod.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL||[[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]||[[കൊല്ലം]]||align=right| 2,629,703 ||align=right| 2,498 ||align=right| 1,056 || http://kollam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT||[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]||[[കോട്ടയം]]||align=right| 1,979,384 ||align=right| 2,203 ||align=right| 896 || http://kottayam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KZ||[[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]]||[[കോഴിക്കോട്]]||align=right| 3,089,543 ||align=right| 2,345||align=right| 1,318 ||http://kozhikode.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA||[[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]||[[മലപ്പുറം]]||align=right| 4,110,956 ||align=right| 3,550||align=right|  1,058 ||http://malappuram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PL||[[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]||[[പാലക്കാട്]]||align=right| 2,810,892 ||align=right| 4,480||align=right| 627 ||http://palakkad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PT||[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]]||[[പത്തനംതിട്ട]]||align=right| 1,195,537 ||align=right| 2,462 ||align=right|  453 ||http://pathanamthitta.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TS||[[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]||[[തൃശ്ശൂർ]]||align=right| 3,110,327 ||align=right| 3,032||align=right| 1,026 ||http://thrissur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TV||[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]||[[തിരുവനന്തപുരം]]||align=right| 3,307,284 ||align=right| 2,192||align=right| 1,509 ||http://www.trivandrum.gov.in// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315003725/http://www.trivandrum.gov.in// |date=2018-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WA||[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]]||[[കൽപ്പറ്റ]]||align=right| 816,558 ||align=right| 2,131 ||align=right| 383 || http://wayanad.nic.in/
|}

==ലക്ഷദ്വീപ് (LD)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| LD || [[ലക്ഷദ്വീപ്]]|| [[കവരത്തി]]|| align=right | 64,429 || align=right | 32 || align=right | 2,013 |||http://www.lakshadweep.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520000022/http://www.lakshadweep.gov.in/ |date=2018-05-20 }}
|}

==മദ്ധ്യപ്രദേശ് (MP)==
{{see also|Districts of Madhya Pradesh}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''കോഡ്'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''ജില്ല'''
| '''ആസ്ഥാനം'''
| '''ജനസംഖ്യ (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''വിസ്തീർണ്ണം (km²)'''
| '''സാന്ദ്രത (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AG|| [[Agar Malwa district|Agar Malwa]]|| [[Agar, India|Agar]]|| || || || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Alirajpur district|Alirajpur]]|| [[Alirajpur]]|| align=right | 728,677 || align=right | 3,182 || align=right | 229 |||http://alirajpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AP|| [[Anuppur district|Anuppur]]|| [[Anuppur]]|| align=right | 749,521 || align=right | 3,747 || align=right | 200 || http://anuppur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AS|| [[Ashok Nagar district|Ashok Nagar]]|| [[Ashok Nagar]]|| align=right | 844,979 || align=right | 4,674 || align=right | 181 ||| http://ashoknagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Balaghat district|Balaghat]]|| [[Balaghat]]|| align=right | 1,701,156 || align=right | 9,229|| align=right | 184 || http://balaghat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Barwani district|Barwani]]|| [[Barwani]]|| align=right | 1,385,659 || align=right | 5,432|| align=right | 256 || http://barwani.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BE|| [[Betul district|Betul]]|| [[Betul, Madhya Pradesh|Betul]]|| align=right | 1,575,247 || align=right | 10,043|| align=right | 157 || http://betul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Bhind district|Bhind]]|| [[Bhind]]|| align=right | 1,703,562 || align=right | 4,459|| align=right | 382 || http://bhind.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[ഭോപ്പാൽ ജില്ല|ഭോപ്പാൽ]]|| [[ഭോപ്പാൽ]]|| align=right | 2,368,145 || align=right | 2,772|| align=right | 854 || http://bhopal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU || [[Burhanpur district|Burhanpur]]|| [[Burhanpur, Madhya Pradesh|Burhanpur]]|| align=right | 756,993 || align=right | 3,427 || align=right | 221 || http://burhanpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chhatarpur district|Chhatarpur]]|| [[Chhatarpur]]|| align=right | 1,762,857 || align=right | 8,687|| align=right | 203 || http://chhatarpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CN|| [[Chhindwara district|Chhindwara]]|| [[Chhindwara]]|| align=right | 2,090,306 || align=right | 11,815|| align=right | 177 || http://chhindwara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716143143/http://chhindwara.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DM|| [[Damoh district|ദമോഹ്]]|| [[ദമോഹ്]]|| align=right | 1,263,703 || align=right | 7,306 || align=right | 173 || http://damoh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DT|| [[Datia district|ദാതിയ]]|| [[ദാതിയ]]|| align=right | 786,375 || align=right | 2,694 || align=right | 292 || http://datia.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[ദിവാസ് ജില്ല|ദിവാസ്]]|| [[ദിവാസ്, മദ്ധ്യപ്രദേശ്|ദിവാസ്]]|| align=right | 1,563,107 || align=right | 7,020 || align=right | 223 || http://dewas.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhar district|Dhar]]|| [[Dhar]]|| align=right | 2,184,672 || align=right | 8,153 || align=right | 268 || http://dhar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dindori district|Dindori]]|| [[Dindori, Madhya Pradesh|Dindori]]|| align=right | 704,218 || align=right | 7,427 || align=right | 94 || http://dindori.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Guna district|Guna]]|| [[Guna, India|Guna]]|| align=right | 1,240,938 || align=right | 6,485 || align=right | 194 || http://guna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GW|| [[Gwalior district|Gwalior]]|| [[ഗ്വാളിയർ]]|| align=right | 2,030,543 || align=right | 5,465 || align=right | 445 || http://gwalior.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Harda district|Harda]]|| [[Harda]]|| align=right | 570,302 || align=right | 3,339 || align=right | 171 || http://harda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HO|| [[Hoshangabad district|Hoshangabad]]|| [[Hoshangabad]]|| align=right | 1,240,975 || align=right | 6,698 || align=right | 185 || http://hoshangabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| IN|| [[Indore district|Indore]]|| [[ഇൻ‌ഡോർ]]|| align=right | 3,272,335 || align=right | 3,898 || align=right | 839 || http://www.indore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724145904/http://www.indore.nic.in/ |date=2019-07-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jabalpur district|Jabalpur]]|| [[ജബൽ‌പൂർ]]|| align=right | 2,460,714 || align=right | 5,210 || align=right | 472 || http://jabalpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhabua district|Jhabua]]|| [[Jhabua]]|| align=right | 1,024,091 || align=right | 6,782 || align=right | 285 || http://jhabua.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Katni district|Katni]]|| [[Katni]]|| align=right | 1,291,684 || align=right | 4,947 || align=right | 261 || http://katni.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EN|| [[Khandwa district|Khandwa]] (East Nimar)|| [[Khandwa]]|| align=right | 1,309,443 || align=right | 7,349 || align=right | 178 || http://khandwa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WN|| [[Khargone district|Khargone]] (West Nimar)|| [[Khargone]]|| align=right | 1,872,413 || align=right | 8,010 || align=right | 233 || http://khargone.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ML|| [[Mandla district|Mandla]]|| [[Mandla]]|| align=right | 1,053,522 || align=right | 5,805 || align=right | 182 || http://mandla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MS|| [[Mandsaur district|Mandsaur]]|| [[Mandsaur]]|| align=right | 1,339,832 || align=right | 5,530 || align=right | 242 || http://mandsaur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Morena district|Morena]]|| [[Morena, India|Morena]]|| align=right | 1,965,137 || align=right | 4,991 || align=right | 394 || http://morena.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[നരസിംഹ്‌പൂർ ജില്ല|നരസിംഹ്‌പൂർ]]|| [[നരസിംഹ്‌പൂർ]]|| align=right | 1,092,141 || align=right | 5,133 || align=right | 213 || http://narsinghpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NE|| [[Neemuch district|നീമച്ച്]]|| [[നീമച്ച്]]|| align=right | 825,958 || align=right | 4,267 || align=right | 194 || http://neemuch.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[പന്ന ജില്ല|പന്ന]]|| [[പന്ന, മദ്ധ്യപ്രദേശ്|പന്ന]]|| align=right | 1,016,028 || align=right | 7,135 || align=right | 142 || http://panna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RS|| [[Raisen district|Raisen]]|| [[Raisen]]|| align=right | 1,331,699 || align=right | 8,466 || align=right | 157 || http://raisen.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Rajgarh district|Rajgarh]]|| [[Rajgarh, Madhya Pradesh|Rajgarh]]|| align=right | 1,546,541 || align=right | 6,143 || align=right | 251 || http://rajgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RL|| [[Ratlam district|Ratlam]]|| [[Ratlam]]|| align=right | 1,454,483 || align=right | 4,861 || align=right | 299 || http://ratlam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RE|| [[Rewa district|Rewa]]|| [[Rewa, India|Rewa]]|| align=right | 2,363,744 || align=right | 6,314 || align=right | 374 || http://rewa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[Sagar district|Sagar]]|| [[Sagar, Madhya Pradesh|Sagar]]|| align=right | 2,378,295 || align=right | 10,252 || align=right | 272 || http://sagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST|| [[Satna district|Satna]]|| [[Satna]]|| align=right | 2,228,619 || align=right | 7,502 || align=right | 297 || http://satna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sehore district|Sehore]]|| [[Sehore]]|| align=right | 1,311,008 || align=right | 6,578 || align=right | 199 || http://sehore.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[സിയോനി ജില്ല|സിയോനി]]|| [[സിയോനി, മദ്ധ്യപ്രദേശ്|സിയോനി]]|| align=right | 1,378,876 || align=right | 8,758 || align=right | 157 || http://seoni.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shahdol district|Shahdol]]|| [[Shahdol]]|| align=right | 1,064,989 || align=right | 6,205 || align=right | 172 || http://shahdol.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Shajapur district|Shajapur]]|| [[Shajapur]]|| align=right | 1,512,353 || align=right | 6,196 || align=right | 244 || http://shajapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SP|| [[Sheopur district|Sheopur]]|| [[Sheopur]]|| align=right | 687,952 || align=right | 6,585 || align=right | 104 || http://sheopur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SV|| [[Shivpuri district|Shivpuri]]|| [[Shivpuri]]|| align=right | 1,725,818 || align=right | 10,290 || align=right | 168 || http://shivpuri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sidhi district|Sidhi]]|| [[Sidhi]]|| align=right | 1,126,515 || align=right | 10,520 || align=right | 232 || http://sidhi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608094745/http://sidhi.nic.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Singrauli district|Singrauli]]|| [[Waidhan]]|| align=right | 1,178,132 || align=right | 5,672 || align=right | 208 || http://singrauli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TI|| [[Tikamgarh district|Tikamgarh]]|| [[Tikamgarh]]|| align=right | 1,444,920 || align=right | 5,055 || align=right | 286 || http://tikamgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UJ|| [[Ujjain district|Ujjain]]|| [[ഉജ്ജയിൻ]]|| align=right | 1,986,597 || align=right | 6,091 || align=right | 356 || http://ujjain.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UM|| [[Umaria district|Umaria]]|| [[Umaria]]|| align=right | 643,579 || align=right | 4,062 || align=right | 158 || http://umaria.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| VI|| [[Vidisha district|വിദിഷ]]|| [[Vidisha]]|| align=right | 1,458,212 || align=right | 7,362|| align=right | 198 || http://vidisha.nic.in/
|}

==Maharashtra (MH)==
{{see also|Districts of Maharashtra}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
|  '''district'''
|  '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
|  '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH|| [[Ahmednagar district|അഹമ്മദ്നഗർ]]|| [[Ahmednagar]]|| align=right | 4,543,083 || align=right | 17,048 || align=right | 266 || http://ahmednagar.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721155716/http://ahmednagar.gov.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AK|| [[Akola district|Akola]]|| [[Akola]]|| align=right | 1,818,617 || align=right | 5,429 || align=right | 321  || http://akola.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113114946/http://akola.nic.in/ |date=2016-01-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Amravati district|Amravati]]|| [[Amravati]]|| align=right | 2,887,826 || align=right | 12,235 || align=right | 237 || http://amravati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AU|| [[Aurangabad district, Maharashtra|Aurangabad]]|| [[Aurangabad, Maharashtra|Aurangabad]]|| align=right | 3,695,928 || align=right | 10,107 || align=right | 365 || http://aurangabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Beed district|Beed]]|| [[Beed]]|| align=right | 2,585,962 || align=right | 10,693 || align=right | 242 || http://beed.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhandara district|Bhandara]]|| [[Bhandara]]|| align=right | 1,198,810 || align=right | 3,890 || align=right | 293 || http://bhandara.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Buldhana district|Buldhana]]|| [[Buldhana]]|| align=right | 2,588,039 || align=right | 9,661 || align=right | 268 || http://buldhana.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chandrapur district|Chandrapur]]|| [[Chandrapur]]|| align=right | 2,194,262 || align=right | 11,443 || align=right | 192 || http://chanda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhule district|Dhule]]|| [[Dhule]]|| align=right | 2,048,781 || align=right | 8,095 || align=right | 285 || http://dhule.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Gadchiroli district|Gadchiroli]]|| [[Gadchiroli]]|| align=right | 1,071,795 || align=right | 14,412 || align=right | 74  || http://gadchiroli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GO|| [[Gondia district|Gondia]]|| [[Gondia]]|| align=right | 1,322,331 || align=right | 5,431 || align=right | 253 || http://gondia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HI|| [[Hingoli district|Hingoli]]|| [[Hingoli]]|| align=right | 1,178,973 || align=right | 4,526 || align=right | 244 || http://hingoli.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JG|| [[Jalgaon district|Jalgaon]]|| [[Jalgaon]]|| align=right | 4,224,442 || align=right | 11,765 || align=right | 359 || http://jalgaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JN|| [[Jalna district|Jalna]]|| [[Jalna, Maharashtra|Jalna]]|| align=right | 1,958,483 || align=right | 7,718 || align=right | 255 || http://jalna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolhapur district|Kolhapur]]|| [[Kolhapur]]|| align=right | 3,874,015 || align=right | 7,685 || align=right | 504 || http://kolhapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Latur district|Latur]]|| [[Latur]]|| align=right | 2,455,543 || align=right | 7,157|| align=right | 343 || http://latur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MC|| [[Mumbai City]]||&amp;nbsp;—|| align=right | 3,145,966 || align=right | 69 || align=right | 20,038 || http://mumbaicity.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Mumbai Suburban district|Mumbai suburban]]|| [[Bandra]] (East)|| align=right | 9,332,481 || align=right | 369 || align=right | 20,925 || http://mumbaisuburban.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ND|| [[Nanded district|Nanded]]|| [[Nanded]]|| align=right | 3,356,566 || align=right | 10,528 || align=right | 319 || http://nanded.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NB|| [[Nandurbar district|Nandurbar]]|| [[Nandurbar]]|| align=right | 1,646,177 || align=right | 5,055 || align=right | 276 || http://nandurbar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG|| [[Nagpur district|Nagpur]]|| [[Nagpur]]|| align=right | 4,653,171 || align=right | 9,892 || align=right | 470 || http://nagpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NS|| [[Nashik district|Nashik]]|| [[Nashik]]|| align=right | 6,109,052 || align=right | 15,539 || align=right | 393 || http://nashik.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| OS|| [[Osmanabad district|Osmanabad]]|| [[Osmanabad]]|| align=right | 1,660,311 || align=right | 7,569 || align=right | 219 || http://osmanabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| - || [[Palghar district|Palghar]]|| [[Palghar]]|| align=right | - || align=right | - || align=right | - || -
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Parbhani district|Parbhani]]|| [[Parbhani]]|| align=right | 1,835,982 || align=right | 6,511 || align=right | 295 || http://parbhani.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Pune district|Pune]]|| [[Pune]]|| align=right | 9,426,959|| align=right | 15,643 || align=right | 603 || http://pune.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Raigad district|Raigad]]|| [[Alibag]]|| align=right | 2,635,394 || align=right | 7,152 || align=right | 368 || http://raigad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513233303/http://raigad.nic.in/ |date=2018-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RT|| [[Ratnagiri district|Ratnagiri]]|| [[Ratnagiri]]|| align=right | 1,612,672 || align=right | 8,208 || align=right | 196 || http://ratnagiri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Sangli district|Sangli]]|| [[Sangli]]|| align=right | 2,820,575 || align=right | 8,572 || align=right | 329 || http://sangli.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST|| [[Satara district|Satara]]|| [[Satara (city)|Satara]]|| align=right | 3,003,922 || align=right | 10,475 || align=right | 287 || http://satara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113130255/http://satara.gov.in/ |date=2020-11-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sindhudurg district|Sindhudurg]]|| [[Oros]]|| align=right | 848,868 || align=right | 5,207 || align=right | 163 || http://sindhudurg.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Solapur district|Solapur]]|| [[Solapur]]|| align=right | 4,315,527 || align=right | 14,895 || align=right | 290 || http://solapur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Thane district|Thane]]|| [[Thane]]|| align=right | 11,060,148 || align=right | 9,558 || align=right | 1,157 || http://thane.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WR|| [[Wardha district|Wardha]]|| [[Wardha]]|| align=right | 1,296,157 || align=right | 6,309 || align=right | 205 || http://wardha.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813145213/http://wardha.gov.in/ |date=2020-08-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[Washim district|Washim]]|| [[Washim]]|| align=right | 1,196,714 || align=right | 5,155 || align=right | 244 || http://washim.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| YA|| [[Yavatmal district|Yavatmal]]|| [[Yavatmal]]|| align=right | 2,775,457 || align=right | 13,582 || align=right | 204 || http://yavatmal.nic.in/
|}

==Manipur (MN)==
{{see also|Districts of Manipur}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bishnupur district|Bishnupur]]|| [[Bishnupur, Manipur|Bishnupur]]|| align=right | 240,363 || align=right | 496 || align=right | 485 ||http://ukhrul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CC|| [[Churachandpur district|Churachandpur]]|| [[Churachandpur]]|| align=right | 271,274 || align=right | 4,574 || align=right | 59 ||http://churachandpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716211027/http://churachandpur.nic.in/ |date=2018-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CD|| [[Chandel district|Chandel]]|| [[Chandel district|Chandel]]|| align=right | 144,028 || align=right | 3,317 || align=right | 43 ||http://chandel.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EI|| [[Imphal East district|Imphal East]]|| [[Porompat]]|| align=right | 452,661 || align=right | 710 || align=right | 638 || http://imphaleast.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608095056/http://imphaleast.nic.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SE|| [[Senapati district|Senapati]]|| [[Senapati]]|| align=right | 354,972 || align=right | 3,269 || align=right | 109 ||http://Senapati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TA|| [[Tamenglong district|Tamenglong]]|| [[Tamenglong]]|| align=right | 140,143 || align=right | 4,391 || align=right | 32 ||http://tamenglong.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Thoubal district|Thoubal]]|| [[Thoubal]]|| align=right | 420,517 || align=right | 514 || align=right | 818 ||http://thoubal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UK|| [[Ukhrul district|Ukhrul]]|| [[Ukhrul]]|| align=right | 183,115 || align=right | 4,547 || align=right | 40 ||http://ukhrul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WI|| [[Imphal West district|Imphal West]]|| [[Lamphelpat]]|| align=right | 514,683 || align=right | 519 || align=right | 992 || http://imphalwest.nic.in/
|}

==Meghalaya (ML)==
{{see also|Districts of Meghalaya}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| EG|| [[East Garo Hills]]|| [[Williamnagar]]|| align=right | 317,618 || align=right | 2,603 || align=right | 121 ||http://eastgarohills.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615020254/http://eastgarohills.nic.in/ |date=2008-06-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| EK|| [[East Khasi Hills]]|| [[Shillong]]|| align=right | 824,059 || align=right | 2,752 || align=right | 292 ||http://eastkhasihills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[East Jaintia Hills]] || [[Khleihriat]]|| align=right | 122,436 || align=right | 2,115 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[North Garo Hills]] || [[Resubelpara]]|| align=right | 118,325 || align=right | 1,113 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Ri-Bhoi|Ri Bhoi]]|| [[Nongpoh]]|| align=right | 258,380 || align=right | 2,378 || align=right | 109 ||http://ribhoi.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[South Garo Hills]]|| [[Baghmara, India|Baghmara]]|| align=right | 142,574 || align=right | 1,850 || align=right | 77 ||http://southgarohills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[South West Garo Hills]]|| [[Ampati]]|| align=right | || align=right |  || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[South West Khasi Hills]]|| [[Mawkyrwat]]|| align=right | 110,152 || align=right | 1,341 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| WG|| [[West Jaintia Hills]]|| [[Jowai]]|| align=right | 270,352 || align=right | 1,693 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| WG|| [[West Garo Hills]]|| [[Tura, India|Tura]]|| align=right | 642,923 || align=right | 3,714 || align=right | 173 ||http://westgarohills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WK|| [[West Khasi Hills]]|| [[Nongstoin]]|| align=right | 385,601 || align=right | 5,247 || align=right | 73 ||http://westkhasihills.gov.in/
|}

==Mizoram (MZ)==
{{see also|Districts of Mizoram}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AI|| [[Aizawl district|Aizawl]]|| [[Aizawl]]|| align=right | 404,054 || align=right | 3,577 || align=right | 113 ||http://aizawl.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Champhai district|Champhai]]|| [[Champhai]]|| align=right | 125,370 || align=right | 3,168|| align=right | 39 ||http://champhai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolasib district|Kolasib]]|| [[Kolasib]]|| align=right | 83,054 || align=right | 1,386 || align=right | 60 ||http://kolasib.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Lawngtlai district|Lawngtlai]]|| [[Lawngtlai]]|| align=right | 117,444 || align=right | 2,519 || align=right | 46 ||http://lawngtlai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Lunglei district|Lunglei]]|| [[Lunglei]]|| align=right | 154,094 || align=right | 4,572 || align=right | 34 ||http://lunglei.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mamit district|Mamit]]|| [[Mamit]]|| align=right | 85,757 || align=right | 2,967 || align=right | 28 ||http://mamit.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Saiha district|Saiha]]|| [[Saiha]]|| align=right | 56,366 || align=right | 1,414 || align=right | 40 ||http://saiha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SE|| [[Serchhip district|Serchhip]]|| [[Serchhip]]|| align=right | 64,875 || align=right | 1,424 || align=right | 46 ||http://serchhip.nic.in/
|}

==Nagaland (NL)==
{{see also|Districts of Nagaland}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dimapur district|Dimapur]]|| [[Dimapur]]|| align=right | 379,769 || align=right | 926 || align=right | 410 ||http://dimapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171126115501/http://dimapur.nic.in/ |date=2017-11-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|   KI|| [[Kiphire district|Kiphire]]|| [[Kiphire]]|| align=right | 74,033 || align=right | 1,255 || align=right | 66 || http://kiphire.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kohima district|Kohima]]|| [[Kohima]]|| align=right | 270,063 || align=right | 1,041 || align=right | 213 ||http://kohima.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  LO || [[Longleng district|Longleng]]|| [[Longleng]]|| align=right | 50,593 || align=right | 885 || align=right | 89 ||http://kohima.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MK|| [[Mokokchung district|Mokokchung]]|| [[Mokokchung]]|| align=right | 193,171 || align=right | 1,615 || align=right | 120 ||http://mokokchung.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MN|| [[Mon district|Mon]]|| [[Mon, India|Mon]]|| align=right | 259,604|| align=right | 1,786 || align=right | 145 ||http://mon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   PE|| [[Peren district|Peren]]|| [[Peren]]|| align=right | 163,294 || align=right | 2,300 || align=right | 55 || http://peren-district.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PH|| [[Phek district|Phek]]|| [[Phek]]|| align=right | 163,294 || align=right | 2,026 || align=right | 81 ||http://phek.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TU|| [[Tuensang district|Tuensang]]|| [[Tuensang]]|| align=right | 414,801|| align=right | 4,228 || align=right | 98||http://tuensang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WO|| [[Wokha district|Wokha]]|| [[Wokha]]|| align=right | 166,239 || align=right | 1,628 || align=right | 120 ||http://wokha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ZU|| [[Zunheboto district|Zunheboto]]|| [[Zunheboto]]|| align=right | 141,014 || align=right | 1,255 || align=right | 112 ||http://zunheboto.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|}

==Odisha (OD)==
{{See also|Districts of Odisha}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN|| [[Angul district|Angul]]|| [[Angul]]|| align=right | 1,271,703 || align=right | 6,347 || align=right | 199 ||http://angul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Boudh district|Boudh]] (Bauda)|| [[Boudh]]|| align=right | 439,917 || align=right | 4,289 || align=right | 142 ||http://boudh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhadrak district|Bhadrak]]|| [[Bhadrak]]|| align=right | 1,506,522 || align=right | 2,788 || align=right | 601 ||http://bhadrak.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Balangir district|Balangir]] || [[Balangir]]|| align=right | 1,648,574 || align=right | 6,552 || align=right | 251 ||http://balangir.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bargarh district|Bargarh]] (Baragarh)|| [[Bargarh]]|| align=right | 1,478,833 || align=right | 5,832 || align=right | 253 ||http://bargarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BW|| [[Balasore district|Balasore]] || [[Balasore]]|| align=right | 2,317,419 || align=right | 3,706 || align=right | 609 ||http://baleswar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CU|| [[Cuttack district|Cuttack]]|| [[Cuttack]]|| align=right | 2,618,708 || align=right | 3,915|| align=right | 666 ||http://cuttack.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Debagarh district|Debagarh]] (Deogarh)|| [[Debagarh]]|| align=right | 312,164 || align=right | 2,781 || align=right | 106 ||http://deogarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhenkanal district|Dhenkanal]]|| [[Dhenkanal, India|Dhenkanal]]|| align=right | 1,192,948 || align=right | 4,597 || align=right | 268 ||http://dhenkanal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GN|| [[Ganjam]]|| [[Chhatrapur]]|| align=right | 3,520,151|| align=right | 8,033|| align=right | 429 || http://ganjam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GP|| [[Gajapati district|Gajapati]]|| [[Paralakhemundi]]|| align=right | 575,880|| align=right | 3,056 || align=right | 133 ||http://gajapati.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jharsuguda district|Jharsuguda]]|| [[Jharsuguda]]|| align=right | 579,499|| align=right | 2,202 || align=right | 274 ||http://jharsuguda.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Jajpur district|Jajpur]] || [[Panikoili]]|| align=right | 1,826,275|| align=right | 2,885 || align=right | 630 ||http://jajpur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JS|| [[Jagatsinghpur district|Jagatsinghpur]]|| [[Jagatsinghpur]]|| align=right | 1,136,604|| align=right | 1,759|| align=right | 681 ||http://www.jagatsinghpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KH|| [[Khordha district|Khordha]]|| [[Khordha]]|| align=right | 2,246,341 || align=right | 2,888 || align=right | 799 ||http://khordha.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Kendujhar district|Kendujhar]] (Keonjhar)|| [[Kendujhar]]|| align=right | 1,802,777 || align=right | 8,336 || align=right | 217 ||http://kendujhar.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL|| [[Kalahandi district|Kalahandi]]|| [[Bhawanipatna]]|| align=right | 1,573,054 || align=right | 8,197 || align=right | 199 || http://kalahandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN|| [[Kandhamal district|Kandhamal]]|| [[Phulbani]]|| align=right | 731,952|| align=right | 6,004 || align=right | 91 || http://kandhamal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Koraput district|Koraput]]|| [[Koraput]]|| align=right | 1,376,934 || align=right | 8,534 || align=right | 156 ||http://koraput.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KP|| [[Kendrapara district|Kendrapara]]|| [[Kendrapara]]|| align=right | 1,439,891 || align=right | 2,546 || align=right | 545 ||http://kendrapara.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| ML|| [[Malkangiri district|Malkangiri]]|| [[Malkangiri]]|| align=right | 612,727 || align=right | 6,115 || align=right | 106 ||http://malkangiri.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| MY|| [[Mayurbhanj district|Mayurbhanj]]|| [[Baripada]]|| align=right | 2,513,895 || align=right | 10,418 || align=right | 241 || http://mayurbhanj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NB|| [[Nabarangpur district|Nabarangpur]]|| [[Nabarangpur]]|| align=right | 1,218,762 || align=right | 5,135 || align=right | 230 ||http://nabarangpur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| NU|| [[Nuapada district|Nuapada]]|| [[Nuapada]]|| align=right | 606,490 || align=right | 3,408 || align=right | 157 ||http://www.nuapada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NY|| [[Nayagarh district|Nayagarh]]|| [[Nayagarh]]|| align=right | 962,215 || align=right | 3,954 || align=right | 247 ||http://www.nayagarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Puri district|Puri]]|| [[Puri]]|| align=right | 1,697,983 || align=right | 3,055 || align=right | 488 ||http://puri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rayagada district|Rayagada]]|| [[Rayagada]]|| align=right | 961,959 || align=right | 7,585 || align=right | 136 ||http://rayagada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sambalpur district|Sambalpur]]|| [[Sambalpur]]|| align=right | 1,044,410 || align=right | 6,702 || align=right | 158 ||http://sambalpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Subarnapur district|Subarnapur]] (Sonepur)|| [[Sonepur, Orissa|Subarnapur]]|| align=right | 652,107 || align=right | 2,284 || align=right | 279 ||http://subarnapur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| SU|| [[Sundargarh district|Sundargarh]] || [[Sundargarh]]|| align=right | 2,080,664 || align=right | 9,942 || align=right | 214 || http://sundergarh.nic.in/
|}

==Puducherry (PY)==
{{see also|List of districts of Puducherry}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karaikal district|Karaikal]]|| [[Karaikal]] || align=right | 200,314 || align=right | 160 || align=right | 1,252 ||http://Karaikal.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahe district|Mahe]]|| [[Mahé, India|Mahé]] || align=right | 41,934 || align=right | 9 || align=right | 4,659 ||http://mahe.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO|| [[Pondicherry district|Pondicherry]]|| [[Pondicherry (city)|Pondicherry]] || align=right | 946,600 || align=right | 293 || align=right | 3,231 ||http://puducherry.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YA|| [[Yanam district|Yanam]]|| [[Yanam, Pondicherry|Yanam]] || align=right | 55,616 || align=right | 17 || align=right | 3,272 ||http://yanam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130000201/http://yanam.nic.in/ |date=2005-01-30 }}
|}

==Punjab (PB)==
{{see also|Districts of Punjab (India)}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Amritsar district|Amritsar]]|| [[Amritsar]]|| align=right | 2,490,891 || align=right | 2,673 || align=right | 932 || http://amritsar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BNL|| [[Barnala district|Barnala]]|| [[Barnala]]|| align=right | 596,294 || align=right | 1,423 || align=right | 419 ||  
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bathinda district|Bathinda]]|| [[Bathinda]]|| align=right | 1,388,859 || align=right | 3,355 || align=right | 414 || http://bathinda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FI|| [[Firozpur district|Firozpur]]|| [[Firozpur]]|| align=right | 2,026,831 || align=right | 5,334 || align=right | 380 || http://ferozepur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Faridkot district|Faridkot]]|| [[Faridkot, Punjab|Faridkot]]|| align=right | 618,008 || align=right | 1,472 || align=right | 424 || http://faridkot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehgarh Sahib district|Fatehgarh Sahib]]|| [[Fatehgarh Sahib]]|| align=right | 599,814 || align=right | 1,180 || align=right | 508 || http://fatehgarhsahib.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FA|| [[Fazilka district|Fazilka]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Fazilka district was formed in 2011, no data in census 2011 on this district&lt;/ref&gt;|| [[Fazilka]]|| align=right |&amp;nbsp;—|| align=right | - || align=right |&amp;nbsp;—|| http://fazilka.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gurdaspur district|Gurdaspur]]|| [[Gurdaspur]]|| align=right | 2,299,026 || align=right | 3,542 || align=right | 649 || http://gurdaspur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HO|| [[Hoshiarpur district|Hoshiarpur]]|| [[Hoshiarpur]]|| align=right | 1,582,793 || align=right | 3,397 || align=right | 466 || http://hoshiarpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jalandhar district|Jalandhar]]|| [[Jalandhar]]|| align=right | 2,181,753 || align=right | 2,625 || align=right | 831 || http://jalandhar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Kapurthala district|Kapurthala]]|| [[Kapurthala]]|| align=right | 817,668 || align=right | 1,646 || align=right | 501 || http://kapurthala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819073139/http://kapurthala.nic.in/ |date=2010-08-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Ludhiana district|Ludhiana]]|| [[Ludhiana]]|| align=right | 3,487,882 || align=right | 3,744 || align=right | 975 || http://ludhiana.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130075547/http://ludhiana.nic.in/ |date=2021-01-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mansa district, India|Mansa]]|| [[Mansa, Punjab|Mansa]]|| align=right | 768,808 || align=right | 2,174 || align=right | 350 || http://mansa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Moga district|Moga]]|| [[Moga, Punjab|Moga]]|| align=right | 992,289 || align=right | 2,235 || align=right | 444 || http://moga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Sri Muktsar Sahib district|Sri Muktsar Sahib]]|| [[Sri Muktsar Sahib]]|| align=right | 902,702 || align=right | 2,596|| align=right | 348 || http://muktsar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Pathankot district|Pathankot]]|| [[Pathankot]]|| align=right | 1,998,464|| align=right | || align=right | 398|| http://Pathankot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Patiala district|Patiala]]|| [[Patiala]]|| align=right | 2,892,282 || align=right | 3,175 || align=right | 596 || http://patiala.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RU|| [[Rupnagar district|Rupnagar]]|| [[Rupnagar]]|| align=right | 683,349 || align=right | 1,400 || align=right | 488 || http://rupnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SAS|| [[Sahibzada Ajit Singh Nagar district|Sahibzada Ajit Singh Nagar]]|| [[Ajitgarh]]|| align=right | 986,147 || align=right | 1,188 || align=right | 830 || http://www.sasnagar.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810092358/http://www.sasnagar.gov.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sangrur district|Sangrur]]|| [[Sangrur]]|| align=right | 1,654,408 || align=right | 3,685 || align=right | 449 || http://sangrur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|PB || [[Shahid Bhagat Singh Nagar district|Shahid Bhagat Singh Nagar]]|| [[Nawanshahr]]|| align=right | 614,362 || align=right | 1,283 || align=right | 479 || http://nawanshahr.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TT|| [[Tarn Taran district|Tarn Taran]]|| [[Tarn Taran Sahib]]|| align=right | 1,120,070 || align=right | 2,414 || align=right | 464 ||
|}

==Rajasthan (RJ)==
{{see also|Districts of Rajasthan}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AJ|| [[Ajmer district|Ajmer]]|| [[Ajmer]]|| align=right | 2,584,913 || align=right | 8,481 || align=right | 305 ||http://ajmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209203540/http://ajmer.nic.in/ |date=2015-02-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Alwar district|Alwar]]|| [[Alwar]]|| align=right | 3,671,999 || align=right | 8,380 || align=right | 438 ||http://alwar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803030422/http://alwar.nic.in/ |date=2012-08-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bikaner district|Bikaner]]|| [[Bikaner]]|| align=right | 2,367,745 || align=right | 27,244 || align=right | 78 ||http://bikaner.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508152731/http://bikaner.nic.in/ |date=2009-05-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BM|| [[Barmer district|Barmer]]|| [[Barmer, Rajasthan|Barmer]]|| align=right | 2,604,453 || align=right | 28,387 || align=right | 92 ||http://barmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154347/http://barmer.nic.in/ |date=2014-12-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Banswara district|Banswara]]|| [[Banswara]]|| align=right | 1,798,194 || align=right | 5,037 || align=right | 399 ||http://banswara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112210213/http://banswara.nic.in/ |date=2015-01-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[Bharatpur district|Bharatpur]]|| [[Bharatpur, India|Bharatpur]]|| align=right | 2,549,121 || align=right | 5,066 || align=right | 503 ||http://bharatpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512184953/http://bharatpur.nic.in/ |date=2013-05-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Baran district|Baran]]|| [[Baran, Rajasthan|Baran]]|| align=right | 1,223,921 || align=right | 6,955 || align=right | 175 ||http://Baran.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425203918/http://baran.nic.in/ |date=2009-04-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Bundi district|Bundi]]|| [[Bundi]]|| align=right | 1,113,725 || align=right | 5,550 || align=right | 193 || http://bundi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501203724/http://bundi.nic.in/ |date=2009-05-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BW|| [[Bhilwara district|Bhilwara]]|| [[Bhilwara]]|| align=right | 2,410,459 || align=right | 10,455 || align=right | 230 ||http://bhilwara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508053201/http://bhilwara.nic.in/ |date=2009-05-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CR|| [[Churu district|Churu]]|| [[Churu]]|| align=right | 2,041,172 || align=right | 16,830 || align=right | 148 ||http://churu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206042050/http://churu.nic.in/ |date=2012-02-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chittorgarh district|Chittorgarh]]|| [[Chittorgarh]]|| align=right | 1,544,392 || align=right | 10,856 || align=right | 193 ||http://chittorgarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231429/http://chittorgarh.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Dausa district|Dausa]]|| [[Dausa]]|| align=right | 1,637,226 || align=right | 3,429|| align=right | 476 ||http://dausa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131224345/http://dausa.nic.in/ |date=2008-01-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dholpur district|Dholpur]]|| [[Dholpur]]|| align=right | 1,207,293 || align=right | 3,084 || align=right | 398 ||http://dholpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829124718/http://dholpur.nic.in/ |date=2005-08-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Dungarpur district|Dungapur]]|| [[Dungarpur]]|| align=right | 1,388,906 || align=right | 3,771 || align=right | 368||http://dungapur.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Ganganagar district|Ganganagar]]|| [[Ganganagar]]|| align=right | 1,969,520 || align=right | 10,990 || align=right | 179 ||http://ganganagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119115934/http://ganganagar.nic.in/ |date=2012-01-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hanumangarh district|Hanumangarh]]|| [[Hanumangarh]]|| align=right | 1,779,650 || align=right | 9,670 || align=right | 184 ||http://hanumangarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429195052/http://hanumangarh.nic.in/ |date=2009-04-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JJ|| [[Jhunjhunu district|Jhunjhunu]]|| [[Jhunjhunu]]|| align=right | 2,139,658 || align=right | 5,928 || align=right | 361 ||http://jhunjhunu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223160948/http://jhunjhunu.nic.in/ |date=2012-02-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JL|| [[Jalore district|Jalore]]|| [[Jalore]]|| align=right | 1,830,151 || align=right | 10,640 || align=right | 172 ||http://jalore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007100206/http://jalore.nic.in/ |date=2011-10-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JO|| [[Jodhpur district|Jodhpur]]|| [[Jodhpur]]|| align=right | 3,685,681 || align=right | 22,850 || align=right | 161 ||http://jodhpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523045929/http://jodhpur.nic.in/ |date=2013-05-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Jaipur district|Jaipur]]|| [[Jaipur]]|| align=right | 6,663,971 || align=right | 11,152 || align=right | 598 ||http://jaipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717032559/http://jaipur.nic.in/ |date=2011-07-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JS|| [[Jaisalmer district|Jaisalmer]]|| [[Jaisalmer]]|| align=right | 672,008 || align=right | 38,401 || align=right | 17 ||http://jaisalmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231232/http://jaisalmer.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JW|| [[Jhalawar district|Jhalawar]]|| [[Jhalawar]]|| align=right | 1,411,327 || align=right | 6,219 || align=right | 227 ||http://jhalawar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052547/http://www.jhalawar.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karauli district|Karauli]]|| [[Karauli]]|| align=right | 1,458,459 || align=right | 5,530 || align=right | 264 ||http://karauli.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052542/http://www.karauli.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kota district|Kota]]|| [[Kota, Rajasthan|Kota]]|| align=right | 1,950,491 || align=right | 5,446 || align=right | 374 ||http://kota.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504121015/http://kota.nic.in/ |date=2009-05-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Nagaur district|Nagaur]]|| [[Nagaur]]|| align=right | 3,309,234 || align=right | 17,718 || align=right | 187 ||http://nagaur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203231308/http://www.nagaur.nic.in/ |date=2007-12-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Pali district|Pali]]|| [[Pali, Rajasthan|Pali]]|| align=right | 2,038,533 || align=right | 12,387 || align=right | 165 ||http://pali.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112215332/http://pali.nic.in/ |date=2015-01-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PG|| [[Pratapgarh district (Rajasthan)|Pratapgarh]]|| [[Pratapgarh, Rajasthan|Pratapgarh]]|| align=right | 868,231 || align=right | 4,112 || align=right | 211 ||http://pratapgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rajsamand district|Rajsamand]]|| [[Rajsamand]]|| align=right | 1,158,283 || align=right | 3,853 || align=right | 302 ||http://rajsamand.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060304/http://rajsamand.nic.in/ |date=2007-02-05 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Sikar district|Sikar]]|| [[Sikar]]|| align=right | 2,677,737 || align=right | 7,732|| align=right | 346 ||http://sikar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223201444/http://sikar.nic.in/ |date=2012-02-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SM|| [[Sawai Madhopur district|Sawai Madhopur]]|| [[Sawai Madhopur]]|| align=right | 1,338,114 || align=right | 4,500 || align=right | 257 ||http://sawaimadhopur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520123107/http://sawaimadhopur.nic.in/ |date=2013-05-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sirohi district|Sirohi]]|| [[Sirohi]]|| align=right | 1,037,185 || align=right | 5,136 || align=right | 202 ||http://sirohi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401082647/http://sirohi.nic.in/ |date=2013-04-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TO|| [[Tonk district|Tonk]]|| [[Tonk, India|Tonk]]|| align=right | 1,421,711 || align=right | 7,194 || align=right | 198 ||http://tonk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052537/http://www.tonk.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Udaipur district|Udaipur]]|| [[Udaipur]]|| align=right | 3,067,549 || align=right | 13,430 || align=right | 242 ||http://udaipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111015752/http://udaipur.nic.in/ |date=2007-11-11 }}
|}

==Sikkim (SK)==
{{see also|Districts of Sikkim}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| ES|| [[East Sikkim]]|| [[Gangtok]]|| align=right | 281,293 || align=right | 954 || align=right | 295 ||http://esikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205320/http://esikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NS|| [[North Sikkim]]|| [[Mangan, India|Mangan]]|| align=right | 43,354 || align=right | 4,226 || align=right | 10 ||http://nsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://nsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SS|| [[South Sikkim]]|| [[Namchi]]|| align=right | 146,742 || align=right | 750 || align=right | 196 ||http://ssikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://ssikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[West Sikkim]]|| [[Geyzing]]|| align=right | 136,299 || align=right | 1,166 || align=right | 117 ||http://wsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://wsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|}

==തമിഴ്‍നാട് (TN)==
{{see also|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ജില്ലകൾ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AY|| [[അരിയല്ലൂർ ജില്ല|അരിയലൂർ]]|| [[അരിയലൂർ|അറിയലൂർ]]|| align=&quot;right&quot; | 752,481 || align=right | 3,208 || align=right | 387 || http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102195707/http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ |date=2009-11-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chennai district|ചെന്നൈ]]|| [[Chennai|ചെന്നൈ]] (മദ്രാസ്)|| align=&quot;right&quot; | 4,681,087 || align=right | 174 || align=right | 26,903 || http://www.chennai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429011354/http://www.chennai.tn.nic.in/ |date=2011-04-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CO|| [[Coimbatore district|കോയമ്പത്തൂർ]]|| [[Coimbatore|കോയമ്പത്തൂർ]]|| align=right | 3,472,578 || align=right | 7,469 || align=right | 748 || http://www.coimbatore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830025750/http://www.coimbatore.tn.nic.in/ |date=2005-08-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CU|| [[Cuddalore district|കടലൂർ]]|| [[Cuddalore|കടലൂർ]]|| align=right | 2,600,880 || align=right | 3,999 || align=right | 702 || http://www.cuddalore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201235923/http://www.cuddalore.tn.nic.in/ |date=2006-02-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dharmapuri district|ധർമപുരി]]|| [[Dharmapuri|ധർമപുരി]]|| align=right | 1,502,900 || align=right | 4,532 || align=right | 332 || http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721174824/http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dindigul district|ദിണ്ടിഗൽ]]|| [[Dindigul|ദിണ്ടിഗൽ]]|| align=right | 2,161,367 || align=right | 6,058 || align=right | 357 || http://www.dindigul.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225064813/http://www.dindigul.tn.nic.in/ |date=2018-12-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ER|| [[ഈറോഡ്‌ ജില്ല|ഈരോഡ്]]|| [[Erode|ഈറോഡ്]]|| align=right | 2,259,608 || align=right | 5,714 || align=right | 397 || http://erode.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KC|| [[Kanchipuram district|കാഞ്ചീപുരം]]|| [[Kanchipuram|കാഞ്ചീപുരം]]|| align=right | 3,990,897 || align=right | 4,433 || align=right | 927 || http://www.kanchi.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=2017-09-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KK|| [[Kanyakumari district|കന്യാകുമാരി]]|| [[Nagercoil|നാഗർകോവിൽ]]|| align=right | 2,863,178|| align=right | 1,685 || align=right | 1,106 || http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125193622/http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ |date=2021-01-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karur district|കരൂർ]]|| [[Karur|കരൂർ]]|| align=right | 1,076,588 || align=right | 2,901 || align=right | 371 || http://karur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR|| [[Krishnagiri district|കൃഷ്ണഗിരി]]|| [[Krishnagiri|കൃഷ്ണഗിരി]]|| align=right | 1,883,731 || align=right | 5,086 || align=right | 370 || http://krishnagiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[മദുര ജില്ല|മധുരൈ]]|| [[Madurai|മതുരൈ]]|| align=right | 3,991,038 || align=right | 3,676 || align=right | 823 || http://www.madurai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321120205/http://www.madurai.tn.nic.in/ |date=2019-03-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG|| [[Nagapattinam district|നാഗപ്പട്ടണം]]|| [[Nagapattinam|നാഗപ്പട്ടണം]]|| align=right | 1,614,069 || align=right | 2,716 || align=right | 668|| http://www.nagapattinam.tn.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NI|| [[Nilgiris district|നീലഗിരി]]|| [[Ooty|ഉതകമണ്ഡലം(ഊട്ടി)]]|| align=right | 735,071 || align=right | 2,549 || align=right | 288 || http://nilgiris.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NM|| [[Namakkal district|നാമക്കൽ]]|| [[Namakkal|നാമക്കൽ]]|| align=right | 1,721,179 || align=right | 3,429 || align=right | 506 || http://namakkal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PE|| [[Perambalur district|പേരമ്പലൂർ]]|| [[Perambalur|പേരമ്പലൂർ]]|| align=right | 564,511 || align=right | 1,752 || align=right | 323 || http://www.perambalur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813070309/http://www.perambalur.tn.nic.in/ |date=2006-08-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Pudukkottai district|പുതുകോട്ടൈ]]|| [[Pudukkottai|പുതുകോട്ടൈ]]|| align=right | 1,918,725 || align=right | 4,651 || align=right | 348 || http://pudukkottai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]]|| [[രാമനാഥപുരം]]|| align=right | 1,337,560 || align=right | 4,123 || align=right | 320 || http://ramanathapuram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Salem district|സേലം]]|| [[Salem, Tamil Nadu|സേലം]]|| align=right | 3,480,008 || align=right | 5,245 || align=right | 663 || http://salem.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sivaganga district|ശിവഗംഗ]]|| [[Sivaganga|ശിവഗംഗ]]|| align=right | 1,341,250 || align=right | 4,086 || align=right | 324 || http://sivaganga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TP|| [[Tirupur district|തിരുപ്പൂർ]]|| [[തിരുപ്പൂർ]]|| align=right | 2,471,222 || align=right | 5,106 || align=right | 476 || http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212230043/http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ |date=2009-02-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TC|| [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി ജില്ല|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]|| [[Tiruchirappalli|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]|| align=right | 2,713,858 || align=right | 4,407 || align=right | 602|| http://tiruchirappalli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Theni district|തേനി]]|| [[തേനി]]|| align=right | 1,243,684 || align=right | 3,066 || align=right | 433 || http://www.theni.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810180551/http://www.theni.tn.nic.in/ |date=2006-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TI|| [[Tirunelveli district|തിരുനെൽവേലി]]|| [[Tirunelveli|തിരുനെൽവേലി]]|| align=right | 3,072,880 || align=right | 6,703 || align=right | 458 || http://www.nellai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704012421/http://www.nellai.tn.nic.in/ |date=2018-07-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TJ|| [[Thanjavur district|തഞ്ചാവൂർ]]|| [[തഞ്ചാവൂർ]]|| align=right | 2,402,781 || align=right | 3,397 || align=right | 691 || http://thanjavur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TK|| [[Thoothukudi district|തൂത്തുക്കുടി]]|| [[Thoothukudi|തൂത്തുക്കുടി]] (റ്റൂറ്റികോറിൻ)|| align=right | 1,738,376 || align=right | 4,594 || align=right | 378 || http://thoothukudi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TL|| [[Tiruvallur district|തിരുവള്ളൂർ]]|| [[Tiruvallur|തിരുവള്ളൂർ]]|| align=right | 3,725,697 || align=right | 3,424 || align=right | 1,049 || http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716022602/http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TR|| [[Tiruvarur district|തിരുവാരൂർ]]|| [[Tiruvarur|തിരുവാരൂർ]]|| align=right | 1,268,094 || align=right | 2,377 || align=right | 533 || http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113073936/http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ |date=2006-01-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TV|| [[തിരുവണ്ണാമല ജില്ല|തിരുവണ്ണാമലൈ]]|| [[Tiruvannaamalai|തിരുവണ്ണാമലൈ]]|| align=right | 2,468,965 || align=right | 6,191 || align=right | 399|| http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924193702/http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ |date=2011-09-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VE|| [[Vellore district|വെല്ലൂർ]]|| [[വെല്ലൂർ]]|| align=right | 3,928,106 || align=right | 6,077 || align=right | 646 || http://vellore.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| VL|| [[Viluppuram district|വിഴുപ്പുരം]]|| [[Viluppuram|വിഴുപ്പുരം]]|| align=right | 3,463,284 || align=right | 7,190 || align=right | 462 || http://www.viluppuram.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808053020/http://www.viluppuram.tn.nic.in/ |date=2006-08-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VR|| [[വിരുതുനഗർ ജില്ല|വിരുതുനഗർ]]|| [[Virudhunagar|വിരുതുനഗർ]]|| align=right | 1,943,309 || align=right | 3,446 || align=right | 454 || http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514153823/http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|-
|
|[[തെങ്കാശി ജില്ല|തെങ്കാശി]]
|[[തെങ്കാശി]]
|14,07,627
|2916
|
|
|-
|
|കള്ളക്കുറിച്ചി 
|കള്ളക്കുറിച്ചി 
|13,70,281
|3,520
|
|
|-
|
|രാണിപേട്ട 
|രാണിപേട്ട 
|12,10,277
|2,234
|
|
|-
|
|തിരുപ്പത്തൂർ 
|തിരുപ്പത്തൂർ 
|11,11,812
|1,797
|
|
|-
|
|ചെങ്കൽപ്പട്ട് 
|ചെങ്കൽപ്പട്ട് 
|2,556,244
|2,944
|
|
|-
|
|മയിലാടുതുറ 
|മയിലാടുതുറ 
|9,18,356
|1,172
|
|
|}

==Telangana (TS)==
{{see also|List of districts in Telangana}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|       AD|| [[Adilabad district|Adilabad]]|| [[Adilabad]]|| align=right | 2,737,738|| align=right | 16,105|| align=right | 170|| http://adilabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926185253/http://adilabad.nic.in/ |date=2011-09-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	HY||[[Hyderabad district, India|Hyderabad]]|| [[Hyderabad, India|Hyderabad]]|| align=right | 4,010,238|| align=right | 217|| align=right | 18,480 ||http://hyderabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KA|| [[Karimnagar district|Karimnagar]]|| [[Karimnagar]]|| align=right | 3,811,738|| align=right | 11,823|| align=right | 322||http://karimnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khammam district|Khammam]]|| [[Khammam]]|| align=right | 2,798,214|| align=right | 16,029|| align=right | 175||http://khammam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|		MA|| [[Mahbubnagar district|Mahbubnagar]]|| [[Mahbubnagar]]|| align=right | 4,042,191|| align=right | 18,432|| align=right | 219||http://mahabubnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ME|| [[Medak district|Medak]]|| [[Sangareddi]]|| align=right | 3,031,877|| align=right | 9,699|| align=right | 313||http://medak.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NA|| [[Nalgonda district|Nalgonda]]|| [[Nalgonda]]|| align=right | 3,483,648|| align=right | 14,240|| align=right | 245||http://nalgonda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NI|| [[Nizamabad district|Nizamabad]]|| [[Nizamabad, Andhra Pradesh|Nizamabad]]|| align=right | 2,552,073|| align=right | 7,956|| align=right | 321||http://nizamabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	RA|| [[Ranga Reddy district|Ranga Reddy]]|| [[Hyderabad, India|Hyderabad]]|| align=right | 5,296,396|| align=right | 7,493|| align=right | 707||http://rangareddy.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WA|| [[Warangal district|Warangal]]|| [[Warangal]]|| align=right | 3,522,644|| align=right | 12,846|| align=right | 274||http://warangal.nic.in/
|}

==Tripura (TR)==
{{see also|Districts of Tripura}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DH|| [[Dhalai district|Dhalai]]|| [[Ambassa]]|| align=right | 377,988 || align=right | 2,400 || align=right | 157 ||http://dhalai.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|       GM|| [[Gomati district|Gomati]]|| [[Udaipur, Tripura]]|| align=right | 4,36,868 || align=right | 1522.8 || align=right | 287 ||http://gomati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khowai district|Khowai]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Khowai district of Tripura did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt;|| [[Khowai]]|| align=right | 3,27,391 || align=right | 1005.67 || align=right | 326 ||http://khowai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NT|| [[North Tripura district|North Tripura]]|| [[Dharmanagar]]|| align=right | 4,15,946 || align=right | 1444.5 || align=right | 288 ||http://northtripura.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SP|| [[Sepahijala district|Sepahijala]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Sepahijala district of Tripura did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt;|| [[Bishramganj]]|| align=right | 4,84,233 || align=right | 1044.78 || align=right | 463 ||http://sepahijala.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ST|| [[South Tripura district|South Tripura]]|| [[Belonia, India|Belonia]]|| align=right | 4,33,737 || align=right | 1534.2 || align=right | 283 ||http://southtripura.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UK|| [[Unakoti district|Unokoti]]&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;Unakoti district of Tripura did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt;|| [[Kailashahar]]|| align=right | 2,77,335 || align=right | 591.93 || align=right | 469 ||http://unakoti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WT|| [[West Tripura district|West Tripura]]|| [[Agartala]]|| align=right | 9,17,534 || align=right | 942.55 || align=right | 973 ||http://westtripura.nic.in/
|}

==Uttar Pradesh (UP)==
{{see also|Districts of Uttar Pradesh}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AG|| [[Agra district|ആഗ്ര]]|| [[Agra]]|| align=right | 4,380,793 || align=right | 4,027 || align=right | 1,084 ||http://agra.nic.in/def.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410002417/http://agra.nic.in/def.asp |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Aligarh district|അലിഗർ]]|| [[Aligarh, Uttar Pradesh|Aligarh]]|| align=right | 3,673,849 || align=right | 3,747 || align=right | 1,007 ||http://aligarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124165958/http://aligarh.nic.in/ |date=2016-11-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH|| [[Allahabad district|അലഹബാദ്]]|| [[Allahabad]]|| align=right | 5,959,798|| align=right | 5,481 || align=right | 1,087 ||http://allahabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN|| [[Ambedkar Nagar district|അംബേദ്കർ നഗർ]]|| [[Akbarpur, Ambedkar Nagar|Akbarpur]]|| align=right | 2,398,709 || align=right | 2,372 || align=right | 1,021 ||http://ambedkarnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163122/http://ambedkarnagar.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CS|| [[Amethi district|അമേതി (Chhatrapati Shahuji Maharaj Nagar)]]&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[[Chhatrapati Shahuji Maharaj Nagar district]] did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt;|| [[Gauriganj]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Amroha district|Amroha (Jyotiba Phule Nagar)]]|| [[Amroha]]|| align=right | 1,838,771 || align=right | 2,321 || align=right | 818 ||http://jpnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312173025/http://jpnagar.nic.in/ |date=2016-03-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AU|| [[Auraiya district|Auraiya]]|| [[Auraiya]]|| align=right | 1,372,287 || align=right | 2,051 || align=right | 681 ||http://auraya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070906234458/http://auraya.nic.in/ |date=2007-09-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AZ|| [[Azamgarh district|Azamgarh]]|| [[Azamgarh]]|| align=right | 4,616,509 || align=right | 4,053 || align=right | 1,139 ||http://azamgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BG|| [[Bagpat district|Bagpat]]|| [[Baghpat]]|| align=right | 1,302,156 || align=right | 1,345 || align=right | 986 ||http://bagpat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bahraich district|Bahraich]]|| [[Bahraich]]|| align=right | 2,384,239|| align=right | 4,926 || align=right | 415||http://behraich.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206030259/http://behraich.nic.in/ |date=2007-02-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Ballia district|Ballia]]|| [[Ballia]]|| align=right | 3,223,642 || align=right | 2,981 || align=right | 1,081 ||http://ballia.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721080216/http://ballia.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[Balrampur district|Balrampur]]|| [[Balrampur]]|| align=right | 2,149,066 || align=right | 3,349 || align=right | 642 ||http://balrampur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Banda district|Banda]]|| [[Banda, Uttar Pradesh|Banda]]|| align=right | 1,799,541 || align=right | 4,413 || align=right | 404 ||http://banda.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010410005716/http://www.banda.nic.in/ |date=2001-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BB|| [[Barabanki district|Barabanki]]|| [[Barabanki city|Barabanki]]|| align=right | 3,257,983 || align=right | 3,825 || align=right | 739 ||http://barabanki.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716061521/http://barabanki.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bareilly district|Bareilly]]|| [[Bareilly]]|| align=right | 4,465,344 || align=right | 4,120 || align=right | 1,084 ||http://bareilly.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BS|| [[Basti district|Basti]]|| [[Basti, Uttar Pradesh|Basti]]|| align=right | 2,461,056 || align=right | 2,687 || align=right | 916 ||http://basti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bijnor district|Bijnor]]|| [[Bijnor]]|| align=right | 3,683,896 || align=right | 4,561 || align=right | 808 ||http://bijnor.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Budaun district|Budaun]]|| [[Budaun]]|| align=right | 3,712,738 || align=right | 5,168 || align=right | 718 ||http://badaun.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163216/http://badaun.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Bulandshahr district|Bulandshahr]]|| [[Bulandshahr]]|| align=right | 3,498,507 || align=right | 3,719 || align=right | 788 ||http://bulandshahar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010410003633/http://www.bulandshahar.nic.in/ |date=2001-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CD|| [[Chandauli district|Chandauli]]|| [[Chandauli]]|| align=right | 1,952,713 || align=right | 2,554 || align=right | 768 ||http://chandauli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chitrakoot district|Chitrakoot]]|| [[Chitrakoot Dham (Karwi)|Chitrakoot]]|| align=right | 990,626 || align=right | 3,202 || align=right | 315 ||http://chitrakoot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Deoria district|Deoria]]|| [[Deoria, Uttar Pradesh|Deoria]]|| align=right | 3,098,637 || align=right | 2,535 || align=right | 1,220 ||http://deoria.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817063956/http://deoria.nic.in/ |date=2019-08-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ET|| [[Etah district|Etah]]|| [[Etah]]|| align=right | 1,761,152 || align=right | 2,456 || align=right | 717 ||http://etah.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EW|| [[Etawah district|Etawah]]|| [[Etawah]]|| align=right | 1,579,160 || align=right | 2,287 || align=right | 683  ||http://etawah.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FZ|| [[Faizabad district|Faizabad]]|| [[Faizabad]]|| align=right | 2,468,371 || align=right | 2,765 || align=right | 1,054 ||http://faizabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903122813/http://faizabad.nic.in/ |date=2011-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Farrukhabad district|Farrukhabad]]|| [[Fatehgarh]]|| align=right | 1,887,577 || align=right | 2,279 || align=right | 865 ||http://farrukhabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051728/http://farrukhabad.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehpur district|Fatehpur]]|| [[Fatehpur, Uttar Pradesh|Fatehpur]] || align=right | 2,632,684 || align=right | 4,152 || align=right | 634 ||http://fatehpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FI|| [[Firozabad district|Firozabad]]|| [[Firozabad]]|| align=right | 2,496,761 || align=right | 2,361 || align=right | 1,044 ||http://firozabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GB|| [[Gautam Buddh Nagar district|Gautam Buddh Nagar]]|| [[Noida]]|| align=right | 1,674,714 || align=right | 1,269 || align=right | 1,252 ||http://gbnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GZ|| [[Ghaziabad district, India|Ghaziabad]]|| [[Ghaziabad, Uttar Pradesh|Ghaziabad]]|| align=right | 4,661,452 || align=right | 1,175 || align=right | 3,967 ||http://ghaziabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GP|| [[Ghazipur district|Ghazipur]]|| [[Ghazipur]] || align=right | 3,622,727 || align=right | 3,377 || align=right | 1,072 ||http://ghazipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051723/http://ghazipur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GN|| [[Gonda district|Gonda]]|| [[Gonda district|Gonda]]|| align=right | 3,431,386 || align=right | 4,425 || align=right | 857 ||http://gonda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GR|| [[Gorakhpur district|Gorakhpur]]|| [[Gorakhpur]]|| align=right | 4,436,275 || align=right | 3,325 || align=right | 1,336||http://gorakhpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HM|| [[Hamirpur district, Uttar Pradesh|Hamirpur]]|| [[Hamirpur, Uttar Pradesh|Hamirpur]]|| align=right | 1,104,021 || align=right | 4,325 || align=right | 268 ||http://hamirpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PN || [[Hapur district|Hapur (Panchsheel Nagar)]]|| [[Hapur]]|| align=right | 1,451,983||    ||  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| HR|| [[Hardoi district|Hardoi]]|| [[Hardoi]]|| align=right | 4,091,380 || align=right | 5,986 || align=right | 683 ||http://hardoi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HT|| [[Hathras district|Hathras (Mahamaya Nagar)]]|| [[Hathras]]|| align=right | 1,565,678 || align=right | 1,752 || align=right | 851 ||http://hathras.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051014045213/http://hathras.nic.in/ |date=2005-10-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JL|| [[Jalaun district|Jalaun]]|| [[Orai]]|| align=right | 1,670,718 || align=right | 4,565 || align=right | 366 ||http://jalaun.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926205411/http://jalaun.nic.in/ |date=2019-09-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JU|| [[Jaunpur district]]|| [[Jaunpur, Uttar Pradesh|Jaunpur]]|| align=right | 4,476,072 || align=right | 4,038 || align=right | 1,108 || http://jaunpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhansi district|Jhansi]]|| [[Jhansi]]|| align=right | 2,000,755 || align=right | 5,024 || align=right | 398 ||http://jhansi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Kannauj district|Kannauj]]|| [[Kannauj]]|| align=right | 1,658,005 || align=right | 1,993 || align=right | 792 ||http://kannauj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KD|| [[Kanpur Dehat district|Kanpur Dehat (Ramabai Nagar)]]|| [[Akbarpur, Kanpur Dehat|Akbarpur (Mati)]]|| align=right | 1,795,092 || align=right | 3,021 || align=right | 594 ||http://kanpurdehat.nic.in// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201055604/http://kanpurdehat.nic.in// |date=2021-02-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN|| [[Kanpur Nagar district|Kanpur Nagar]]|| [[Kanpur]]|| align=right | 4,572,951 || align=right | 3,156 || align=right | 1,415 ||http://kanpurnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903060551/http://kanpurnagar.nic.in/ |date=2019-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|KR || [[Kasganj district|Kasganj (Kanshi Ram Nagar)]]|| [[Kasganj]]|| align=right | 1,438,156 || align=right | 1,955 || align=right | 736 || http://kanshiramnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701184726/http://www.kanshiramnagar.nic.in/ |date=2015-07-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KS|| [[Kaushambi district|Kaushambi]]|| [[Manjhanpur]]|| align=right | 1,596,909 || align=right | 1,837 || align=right | 897 ||http://kaushambhi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513183352/http://kaushambhi.nic.in/ |date=2016-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kushinagar district|Kushinagar]]|| [[Padrauna]]|| align=right | 3,560,830 || align=right | 2,909 || align=right | 1,226 ||http://kushinagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051528/http://kushinagar.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LK|| [[Lakhimpur Kheri District|Lakhimpur Kheri]]|| [[Lakhimpur, Uttar Pradesh|Lakhimpur]]|| align=right | 4,013,634 || align=right | 7,674 || align=right | 523 ||http://kheri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Lalitpur district, India|Lalitpur]]|| [[Lalitpur, India|Lalitpur]]|| align=right | 1,218,002 || align=right | 5,039 || align=right | 242 ||http://lalitpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Lucknow district|Lucknow]]|| [[Lucknow]]|| align=right | 4,588,455 || align=right | 2,528 || align=right | 1,815 ||http://lucknow.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MG|| [[Maharajganj district|Maharajganj]]|| [[Mahrajganj, Uttar Pradesh|Maharajganj]]|| align=right | 2,665,292 || align=right | 2,953 || align=right | 903 ||http://maharajganj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MH|| [[Mahoba district|Mahoba]]|| [[Mahoba]]|| align=right | 876,055 || align=right | 2,847 || align=right | 288 ||http://mahoba.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MP|| [[Mainpuri district|Mainpuri]]|| [[Mainpuri]]|| align=right | 1,847,194 || align=right | 2,760 || align=right | 670 ||http://mainpuri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MT|| [[Mathura district|Mathura]]|| [[Mathura]]|| align=right | 2,541,894 || align=right | 3,333 || align=right | 761 ||http://mathura.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903130509/http://mathura.nic.in/ |date=2011-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MB|| [[Mau district|Mau]]|| [[Mau]]|| align=right | 2,205,170 || align=right | 1,713 || align=right | 1,287 ||http://mau.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ME|| [[Meerut district|Meerut]]|| [[Meerut]]|| align=right | 3,447,405 || align=right | 2,522 || align=right | 1,342 ||http://meerut.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MI|| [[Mirzapur district|Mirzapur]]|| [[Mirzapur]]|| align=right | 2,494,533 || align=right | 4,522 || align=right | 561 ||http://mirzapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810050627/http://mirzapur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Moradabad district|Moradabad]]|| [[Moradabad]]|| align=right | 4,773,138 || align=right | 3,718 || align=right | 1,284 ||http://moradabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Muzaffarnagar district|Muzaffarnagar]]|| [[Muzaffarnagar]]|| align=right | 4,138,605 || align=right | 4,008 || align=right | 1,033 ||http://muzaffarnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PI|| [[Pilibhit district|Pilibhit]]|| [[Pilibhit]]|| align=right | 2,037,225 || align=right | 3,499 || align=right | 567 || http://www.pilibhit.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180504053550/http://www.pilibhit.nic.in/ |date=2018-05-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PR|| [[Pratapgarh district, Uttar Pradesh|Pratapgarh]]|| [[Pratapgarh, Uttar Pradesh|Pratapgarh]]|| align=right | 3,173,752 || align=right | 3,717 || align=right | 854 || http://pratapgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Raebareli district|Raebareli]]|| [[Raebareli]]|| align=right | 3,404,004 || align=right | 4,609 || align=right | 739 ||http://raebareli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rampur district|Rampur]]|| [[Rampur, Uttar Pradesh|Rampur]]|| align=right | 2,335,398 || align=right | 2,367 || align=right | 987 ||http://rampur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Saharanpur district|Saharanpur]]|| [[Saharanpur]]|| align=right | 3,464,228 || align=right | 3,689 || align=right | 939 ||http://saharanpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051651/http://saharanpur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|SM|| [[Sambhal district|Sambhal (Bheem Nagar)]]||[[Sambhal]]|| align=right | 2,217,020||-||-||-|http://moradabad.nic.in/sambhal/
|- bgcolor=#F4F9FF
|SK|| [[Sant Kabir Nagar district|Sant Kabir Nagar]]|| [[Khalilabad, India|Khalilabad]]|| align=right | 1,714,300 || align=right | 1,442|| align=right | 1,014 ||http://sknagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sant Ravidas Nagar district|Sant Ravidas Nagar]]|| [[Gyanpur]]|| align=right | 1,554,203 || align=right | 960 || align=right | 1,531 ||http://srdnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827201411/http://srdnagar.nic.in/ |date=2011-08-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Shahjahanpur district|Shahjahanpur]]|| [[Shahjahanpur]]|| align=right | 3,002,376 || align=right | 4,575 || align=right | 673 ||http://shahjahanpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH || [[Shamli district|Shamli]]&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;Shamli district of Uttar Pradesh was formerly named Prabudh Nagar district, which did not exist during census 2011.&lt;/ref&gt; || [[Shamli]]|| align=right |&amp;nbsp;— ||   ||&amp;nbsp;— ||  http://nppshamli.in/statis.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517001110/http://nppshamli.in/statis.aspx |date=2018-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SV|| [[Shravasti district|Shravasti]]|| [[Sravasti|Shravasti]]|| align=right | 1,114,615 || align=right | 1,948 || align=right | 572 ||http://shravasti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Siddharthnagar district|സിത്ഥാർഥ്നഗർ]]|| [[Navgarh]]|| align=right | 2,553,526 || align=right | 2,751 || align=right | 882 ||http://sidharthnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023182139/http://sidharthnagar.nic.in/ |date=2018-10-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sitapur district|സീതാപൂർ]]|| [[Sitapur]]|| align=right | 4,474,446 || align=right | 5,743 || align=right | 779 ||http://sitapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Sonbhadra district|സോൻഭദ്ര]]|| [[Robertsganj]]|| align=right | 1,862,612 || align=right | 6,788 || align=right | 274 ||http://sonbhadra.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051725/http://sonbhadra.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SU|| [[Sultanpur district|സുൽത്താൻപൂർ]]|| [[Sultanpur, Uttar Pradesh|Sultanpur]]|| align=right | 3,790,922 || align=right | 4,436 || align=right | 855 ||http://sultanpur.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810052150/http://sultanpur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UN|| [[Unnao district|ഉന്നാവോ]]|| [[Unnao]]|| align=right | 3,110,595 || align=right | 4,561 || align=right | 682 ||http://unnao.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818205629/http://unnao.nic.in/ |date=2019-08-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VA|| [[Varanasi district|വാരണാസി]]|| [[Varanasi]]|| align=right | 3,682,194 || align=right | 1,535 || align=right | 2,399 ||http://varanasi.nic.in/
|}

==Uttarakhand (UK)==
{{see also|Districts of Uttarakhand}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Almora district|അൽമോറ]]||[[Almora]] || align=right | 621,927 || align=right | 3,090 || align=right | 198 || http://almora.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bageshwar district|ബാഗേശ്വർ]]|| [[Bageshwar]]|| align=right | 259,840 || align=right | 2,310 || align=right | 116 ||http://bageshwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CL|| [[Chamoli district|ചമോലി]]|| [[Chamoli Gopeshwar|Gopeshwar]]|| align=right | 391,114 || align=right | 7,692 || align=right | 49 ||http://chamoli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CP|| [[Champawat district|ചമ്പാവട്ട്]]|| [[Champawat]]|| align=right | 259,315 || align=right | 1,781 || align=right | 147 ||http://champawat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DD|| [[Dehradun district|ഡെറാഡൂൺ]]|| [[Dehradun]]|| align=right | 1,698,560 || align=right | 3,088 || align=right | 550 ||http://dehradun.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Haridwar district|ഹരിദ്വാർ]]|| [[Haridwar]]|| align=right | 1,927,029 || align=right | 2,360 || align=right | 817 ||http://haridwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA||[[നൈനിത്താൾ|നൈനിറ്റാൽ]]||[[Nainital]]|| align=right | 955,128 || align=right | 3,853 || align=right | 225 ||http://nainital.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PG|| [[Pauri Garhwal district|പൌരി ഗർവാൾ]]|| [[Pauri]]|| align=right | 686,527 || align=right | 5,438 || align=right | 129 ||http://pauri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PI|| [[Pithoragarh district|Pithoragarh]]|| [[Pithoragarh]]|| align=right | 485,993 || align=right | 7,110 || align=right | 69 ||http://pithoragarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RP|| [[Rudraprayag district|Rudraprayag]]|| [[Rudraprayag]]|| align=right | 236,857 || align=right | 1,896 || align=right | 119 ||http://rudraprayag.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TG|| [[Tehri Garhwal district|Tehri Garhwal]]|| [[Tehri|New Tehri]]|| align=right | 616,409 || align=right | 4,085 || align=right | 169 ||http://tehri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| US|| [[Udham Singh Nagar district|ഉധം സിംഗ് നഗർ]]|| [[Rudrapur]]|| align=right | 1,648,367 || align=right | 2,912 || align=right | 648 ||http://usnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UT|| [[Uttarkashi district|ഉത്തർകാശി]]|| [[Uttarkashi]]|| align=right | 329,686 || align=right | 7,951 || align=right | 41 ||http://uttarkashi.nic.in/
|}

==West Bengal (WB)==
{{see also|Districts of West Bengal}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
| AD|| [[Alipurduar district|Alipurduar]]|| [[Alipurduar]]|| align=right | 1,700,000 || align=right | 3,383 || align=right | 400 ||http://alipurduarmunicipality.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213010208/http://alipurduarmunicipality.in/ |date=2015-02-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Bankura district|Bankura]]|| [[Bankura]]|| align=right | 3,596,292 || align=right | 6,882 || align=right | 523 ||http://bankura.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428213307/http://www.bankura.nic.in/ |date=2009-04-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bardhaman district|Bardhaman]]|| [[Bardhaman]]|| align=right | 7,723,663 || align=right | 7,024 || align=right | 1,100  ||http://bardhaman.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Birbhum district|Birbhum]]|| [[Suri, Birbhum|Suri]]|| align=right | 3,502,387 || align=right | 4,545 || align=right | 771 ||http://birbhum.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KB|| [[Cooch Behar district|Cooch Behar]]|| [[Cooch Behar]]|| align=right | 2,822,780 || align=right | 3,387 || align=right | 833 ||http://coochbehar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DD|| [[Dakshin Dinajpur district|Dakshin Dinajpur]]|| [[Balurghat]]|| align=right | 1,670,931 || align=right | 2,183 || align=right | 753 ||http://ddinajpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Darjeeling district|Darjeeling]]|| [[Darjeeling]]|| align=right | 1,842,034 || align=right | 3,149 || align=right | 585  ||http://darjeeling.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HG|| [[Hooghly district|Hooghly]]|| [[Hugli-Chuchura|Chinsurah]]|| align=right | 5,520,389 || align=right | 3,149 || align=right | 1,753  ||http://hooghly.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HR|| [[Howrah district|Howrah]]|| [[Howrah]]|| align=right | 4,841,638 || align=right | 1,467 || align=right | 3,300 ||http://howrah.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jalpaiguri district|Jalpaiguri]]|| [[Jalpaiguri]]|| align=right | 3,869,675 || align=right | 6,227 || align=right | 621  ||http://jalpaiguri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolkata district|Kolkata]]|| [[Kolkata]]|| align=right | 4,486,679 || align=right | 185 || align=right | 24,252 ||http://kolkata.gov.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Maldah district|Maldah]]|| [[English Bazar]]|| align=right | 3,997,970 || align=right | 3,733 || align=right | 1,071 ||http://malda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MSD|| [[Murshidabad district|Murshidabad]]|| [[Baharampur]]|| align=right | 7,102,430 || align=right | 5,324 || align=right | 1,334 ||http://murshidabad.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716073018/http://murshidabad.gov.in/ |date=2014-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Nadia district|Nadia]]|| [[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]|| align=right | 5,168,488 || align=right | 3,927 || align=right | 1,316 ||http://nadia.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PN|| [[North 24 Parganas district|North 24 Parganas]]|| [[Barasat]]|| align=right | 10,082,852 || align=right | 4,094 || align=right | 2,463 ||http://north24parganas.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  PM || [[Paschim Medinipur district|Paschim Medinipur]]|| [[Midnapore]]|| align=right | 5,094,238 || align=right | 9,345 || align=right | 1,076 || http://paschimmedinipur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  PR || [[Purba Medinipur district|Purba Medinipur]]|| [[Tamluk]]|| align=right | 4,417,377 || align=right | 4,736 || align=right | 923 || http://purbamedinipur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Purulia district|Purulia]]|| [[Purulia]]|| align=right | 2,927,965 || align=right | 6,259 || align=right | 468 ||http://purulia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PS|| [[South 24 Parganas district|South 24 Parganas]]|| [[Alipore]]|| align=right | 8,153,176 || align=right | 9,960 || align=right | 819 ||http://s24pgs.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Uttar Dinajpur district|Uttar Dinajpur]]|| [[Raiganj]]|| align=right | 3,000,849 || align=right | 3,180 || align=right | 956 ||http://uttardinajpur.nic.in/
|}

==All India ==
{{see also|Districts of Complete India}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style=&quot;border:1px solid black&quot;
|- bgcolor=#99ccff
| '''Code'''&lt;ref name=distcodes/&gt;
| '''District'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Headquarters'''
| '''Population (2011)'''
| '''Area (km²)'''
| '''Density (/km²)'''&lt;ref name=censusdist2011/&gt;
| '''Official website'''
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AN|| [[Anantapur district|Anantapur]]|| [[Anantapur, Andhra Pradesh|Anantapur]]|| align=right | 4,083,315|| align=right | 19,130|| align=right | 213|| http://www.anantapuramu.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010211417/http://www.anantapuramu.ap.gov.in/ |date=2016-10-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH|| [[Chittoor district|Chittoor]]|| [[Chittoor]]|| align=right | 4,170,468|| align=right | 15,152|| align=right | 275||http://www.chittoor.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221092550/http://www.chittoor.ap.gov.in/ |date=2009-02-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EG|| [[East Godavari district|East Godavari]]|| [[Kakinada]]|| align=right | 5,151,549|| align=right | 10,807|| align=right | 477||http://eastgodavari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GU|| [[Guntur district|Guntur]]|| [[Guntur]]|| align=right | 4,889,230|| align=right | 11,391|| align=right | 429||http://guntur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CU|| [[Kadapa]]|| [[Kadapa]]|| align=right | 2,884,524|| align=right | 15,359|| align=right | 188||http://kadapa.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619003548/http://kadapa.ap.nic.in/ |date=2018-06-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR|| [[Krishna district|Krishna]]|| [[Machilipatnam]]|| align=right | 4,529,009|| align=right | 8,727|| align=right | 519||http://krishna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KU|| [[Kurnool district|Kurnool]]|| [[Kurnool]]|| align=right | 4,046,601|| align=right | 17,658|| align=right | 229||http://www.kurnool.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015173515/http://www.kurnool.ap.gov.in/ |date=2016-10-15 }}
|-bgcolor=#F4F9FF
|	PR|| [[Prakasam district|Prakasam]]|| [[Ongole]]|| align=right | 3,392,764|| align=right | 17,626|| align=right | 192||http://www.prakasam.ap.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006025525/http://www.prakasam.ap.gov.in/ |date=2016-10-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NE|| [[Sri Potti Sri Ramulu Nellore district|Sri Potti Sriramulu Nellore]]|| [[Nellore]] || align=right | 2,966,082|| align=right | 13,076|| align=right | 227||http://nellore.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527220707/http://nellore.ap.nic.in/ |date=2012-05-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SR|| [[Srikakulam district|Srikakulam]]|| [[Srikakulam]]|| align=right | 2,699,471|| align=right | 5,837|| align=right | 462||http://srikakulam.ap.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013031252/http://srikakulam.ap.nic.in/ |date=2016-10-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VS|| [[Visakhapatnam district|Visakhapatnam]]|| [[Visakhapatnam]]|| align=right | 4,288,113|| align=right | 11,161|| align=right | 384||http://visakhapatnam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507060423/http://visakhapatnam.nic.in/ |date=2015-05-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VZ|| [[Vizianagaram district|Vizianagaram]]|| [[Vizianagaram]]|| align=right | 2,342,868|| align=right | 6,539|| align=right | 358||http://vizianagaram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WG|| [[West Godavari district|West Godavari]]|| [[Eluru]]|| align=right | 3,934,782|| align=right | 7,742|| align=right | 508||http://www.westgodavari.org/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AJ|| [[Anjaw district|Anjaw]]|| [[Hawai, India|Hawai]]|| align=right | 21,089|| align=right | 6,190|| align=right | 3|| http://lohit.nic.in/anjaw.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114233621/http://lohit.nic.in/anjaw.htm |date=2006-11-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH|| [[Changlang district|Changlang]]|| [[Changlang]]|| align=right | 147,951|| align=right | 4,662|| align=right | 32 || http://changlang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UD|| [[Dibang Valley district|Dibang Valley]]|| [[Anini]]|| align=right | 7,948|| align=right | 9,129|| align=right | 1 || http://dibang.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EK|| [[East Kameng district|East Kameng]]|| [[Seppa]]|| align=right | 78,413|| align=right | 4,134|| align=right | 19 || http://eastkameng.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 ES|| [[East Siang district|East Siang]]|| [[Pasighat]]|| align=right | 99,019|| align=right | 3,603|| align=right | 27 || http://eastsiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
||| [[Kra Daadi district|Kra Daadi]]|| [[Jamin (Arunachal Pradesh)|Jamin]]|| align=right | || align=right | || align=right |  || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KK|| [[Kurung Kumey district|Kurung Kumey]]|| [[Koloriang]]|| align=right | 89,717|| align=right | 6,040|| align=right | 15|| http://kurungkumey.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EL|| [[Lohit district|Lohit]]|| [[Tezu]]|| align=right | 145,538|| align=right | 2,402|| align=right | 28 || http://lohit.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LD|| [[Longding district|Longding]]|| [[Longding]]|| align=right | || align=right | || align=right |   ||  
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DV|| [[Lower Dibang Valley district|Lower Dibang Valley]]|| [[Anini]]|| align=right | 53,986|| align=right | 3,900|| align=right | 14 || http://roing.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LB|| [[Lower Subansiri district|Lower Subansiri]]|| [[Ziro]]|| align=right | 82,839|| align=right | 3,508|| align=right | 24 || http://lowersubansiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
||| [[Namsai district|Namsai]]|| [[Namsai, Arunachal Pradesh|Namsai]]|| align=right | || align=right | || align=right |  || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PA|| [[Papum Pare district|Papum Pare]]|| [[Yupia]]|| align=right | 176,385|| align=right | 2,875|| align=right | 51 || http://papumpare.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TA|| [[Tawang district|Tawang]]|| [[Tawang Town]]|| align=right | 49,950|| align=right | 2,085|| align=right | 23 || http://tawang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TI|| [[Tirap district|Tirap]]|| [[Khonsa]]|| align=right | 111,997|| align=right | 2,362|| align=right | 47 || http://tirap.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	US|| [[Upper Siang district|Upper Siang]]|| [[Yingkiong]]|| align=right | 35,289 || align=right | 6,188 || align=right | 5 || http://uppersiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UB|| [[Upper Subansiri district|Upper Subansiri]]|| [[Daporijo]]|| align=right | 83,205|| align=right | 7,032|| align=right | 12 ||http://uppersubansiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WK|| [[West Kameng district|West Kameng]]|| [[Bomdila]]|| align=right | 87,013|| align=right | 7,422|| align=right | 12 || http://westkameng.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WS|| [[West Siang district|West Siang]]|| [[Along, Arunachal Pradesh|Along]]|| align=right | 112,272 || align=right | 8,325  || align=right | 23 || http://westsiang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BK|| [[Baksa district|Baksa]]|| [[Mushalpur]]|| align=right | 953,773|| align=right | 2,008|| align=right | 475||http://baksa.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BA|| [[Barpeta district|Barpeta]]|| [[Barpeta]]|| align=right | 1,693,190|| align=right | 3,245|| align=right | 632||http://barpeta.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BO|| [[Bongaigaon district|Bongaigaon]]|| [[Bongaigaon]]|| align=right | 732,639|| align=right | 1,724|| align=right | 425||http://bongaigaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829083245/http://bongaigaon.gov.in/ |date=2011-08-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CA|| [[Cachar district|Cachar]]|| [[Silchar]]|| align=right | 1,736,319|| align=right | 3,786|| align=right | 459||http://cachar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	CH|| [[Chirang district|Chirang]]|| [[Kajalgaon]]|| align=right | 481,818|| align=right | 1,975|| align=right | 244||http://chirang.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228015310/http://chirang.gov.in/ |date=2013-02-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DA|| [[Darrang district|Darrang]]|| [[Mangaldoi]]|| align=right | 908,090|| align=right | 1,849|| align=right | 491||http://darrang.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DM|| [[Dhemaji district|Dhemaji]]|| [[Dhemaji]]|| align=right | 688,077|| align=right | 3,237|| align=right | 213||http://dhemaji.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DB|| [[Dhubri district|Dhubri]]|| [[Dhubri]]|| align=right | 1,948,632|| align=right | 2,838|| align=right | 683||http://dhubri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DI|| [[Dibrugarh district|Dibrugarh]]|| [[Dibrugarh]]|| align=right | 1,327,748|| align=right | 3,381|| align=right | 393||http://dibrugarh.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118131217/http://dibrugarh.gov.in/ |date=2021-01-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NC|| [[Dima Hasao district|Dima Hasao]]|| [[Haflong]]|| align=right | 213,529|| align=right | 4,888|| align=right | 44||http://nchills.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003023706/http://nchills.gov.in/ |date=2019-10-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GP|| [[Goalpara district|Goalpara]]|| [[Goalpara]]|| align=right | 1,008,959|| align=right | 1,824|| align=right | 553|| http://goalpara.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GG|| [[Golaghat district|Golaghat]]|| [[Golaghat]]|| align=right | 1,058,674|| align=right | 3,502|| align=right | 302|| http://golaghat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	HA|| [[Hailakandi district|Hailakandi]]|| [[Hailakandi]]|| align=right | 659,260|| align=right | 1,327|| align=right | 497|| http://hailakandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JO|| [[Jorhat district|Jorhat]]|| [[Jorhat]]|| align=right | 1,091,295|| align=right | 2,851|| align=right | 383||http://jorhat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR|| [[Kamrup district|Kamrup]]|| [[Goroimari]]|| align=right | 1,517,202|| align=right | 3,480|| align=right | 436||http://kamrup.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KM|| [[Kamrup Metropolitan district|Kamrup Metropolitan]]|| [[Guwahati]]|| align=right | 1,260,419|| align=right | 627|| align=right | 2,010||http://kamrupmetro.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KA|| [[Karbi Anglong district|Karbi Anglong]]|| [[Diphu]]|| align=right | 965,280|| align=right | 10,434|| align=right | 93||http://karbianglong.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031174011/http://karbianglong.gov.in/ |date=2014-10-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KR|| [[Karimganj district|Karimganj]]|| [[Karimganj]]|| align=right | 1,217,002|| align=right | 1,809|| align=right | 673||http://karimganj.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019002458/http://karimganj.gov.in/ |date=2014-10-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KK|| [[Kokrajhar district|Kokrajhar]]|| [[Kokrajhar]]|| align=right | 886,999|| align=right | 3,129|| align=right | 280||http://kokrajhar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LA|| [[Lakhimpur district|Lakhimpur]]|| [[North Lakhimpur]]|| align=right | 1,040,644|| align=right | 2,277|| align=right | 457||http://lakhimpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MA|| [[Morigaon district|Morigaon]]|| [[Marigaon]]|| align=right | 957,853|| align=right | 1,704|| align=right | 618||http://morigaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NG|| [[Nagaon district|Nagaon]]|| [[Nagaon]]|| align=right | 2,826,006|| align=right | 3,831|| align=right | 711||http://nagaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127083327/http://nagaon.gov.in/ |date=2021-01-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NL|| [[Nalbari district|Nalbari]]|| [[Nalbari]]|| align=right | 769,919|| align=right | 1,009|| align=right | 763||http://nalbari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SI|| [[Sivasagar district|Sivasagar]]|| [[Sibsagar]]|| align=right | 1,150,253|| align=right | 2,668|| align=right | 431||http://sivasagar.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SO|| [[Sonitpur district|Sonitpur]]|| [[Tezpur]]|| align=right | 1,925,975|| align=right | 5,324|| align=right | 365||http://sonitpur.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201205051/http://sonitpur.gov.in/ |date=2020-12-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	TI|| [[Tinsukia district|Tinsukia]]|| [[Tinsukia]]|| align=right | 1,316,948|| align=right | 3,790|| align=right | 347||http://tinsukia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UD|| [[Udalguri district|Udalguri]]|| [[Udalguri]]|| align=right | 832,769|| align=right | 1,676|| align=right | 497||http://udalguri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	|| Bishwanath&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; || [[Bishwanath Chariali]]|| align=right | ||  | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || Charaideo&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right |  || align=right | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || Hojai&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; || || align=right | || align=right | || align=right | || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || South Salmara-Mankachar&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right | || align=right | || align=right | ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|	 || West Karbi Anglong&lt;ref name='new districts Assam'/&gt; ||  || align=right |  || align=right |  || align=right |  || 
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AR|| [[Araria district|Araria]]|| [[Araria]]|| align=right | 2,806,200|| align=right | 2,829|| align=right | 992||http://araria.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|       AR|| [[Arwal district|Arwal]]|| [[Arwal]]|| align=right | 700,843|| align=right | 638|| align=right | 1,098||http://arwal.bih.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	AU|| [[Aurangabad district, Bihar|Aurangabad]]|| [[Aurangabad, Bihar|Aurangabad]]|| align=right | 2,511,243|| align=right | 3,303|| align=right | 760||http://aurangabad.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BA|| [[Banka district|ബാങ്ക]]|| [[Banka, Bihar|ബാങ്ക]]|| align=right | 2,029,339|| align=right | 3,018|| align=right | 672||[http://banka.bih.nic.in http://ബാങ്ക.bih.nic.in]
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BE|| [[Begusarai district|Begusarai]]|| [[Begusarai]]|| align=right | 2,954,367|| align=right | 1,917|| align=right | 1,540||http://begusarai.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BG|| [[Bhagalpur district|Bhagalpur]]|| [[Bhagalpur]]|| align=right | 3,032,226|| align=right | 2,569|| align=right | 1,180||http://bhagalpur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BJ||[[Bhojpur district, India|Bhojpur]]|| [[Arrah]]|| align=right | 2,720,155|| align=right | 2,473|| align=right | 1,136||http://bhojpur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	BU|| [[Buxar district|Buxar]]|| [[Buxar]]|| align=right | 1,707,643|| align=right | 1,624|| align=right | 1,003||http://buxar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DA|| [[Darbhanga district|Darbhanga]]|| [[Darbhanga]]|| align=right | 3,921,971|| align=right | 2,278|| align=right | 1,721||http://darbhanga.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	EC|| [[East Champaran district|East Champaran]]|| [[Motihari]]|| align=right | 5,082,868|| align=right | 3,969|| align=right | 1,281||http://eastchamparan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GA|| [[Gaya district|Gaya]]|| [[Gaya, India|Gaya]]|| align=right | 4,379,383|| align=right | 4,978|| align=right | 880||http://gaya.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	GO|| [[Gopalganj district, India|Gopalganj]]|| [[Gopalganj (Bihar)|Gopalganj]]|| align=right | 2,558,037|| align=right | 2,033|| align=right | 1,258||http://gopalganj.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JA|| [[Jamui district|Jamui]]|| [[Jamui]]|| align=right | 1,756,078|| align=right | 3,099|| align=right | 567||http://jamui.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818201023/http://jamui.bih.nic.in/ |date=2011-08-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	JE|| [[Jehanabad district|Jehanabad]]|| [[Jehanabad]]|| align=right | 1,124,176|| align=right | 1,569|| align=right | 1,206||http://Jehanabad.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KM|| [[Kaimur district|Kaimur]]|| [[Bhabua]]|| align=right | 1,626,900|| align=right | 3,363|| align=right | 488||http://kaimur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KT|| [[Katihar district|Katihar]]|| [[Katihar]]|| align=right | 3,068,149|| align=right | 3,056|| align=right | 1,004||http://katihar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khagaria district|Khagaria]]|| [[Khagaria]]|| align=right | 1,657,599|| align=right | 1,486|| align=right | 1,115||http://khagaria.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KI|| [[Kishanganj district|Kishanganj]]|| [[Kishanganj]]|| align=right | 1,690,948|| align=right | 1,884|| align=right | 898||http://kishanganj.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	LA|| [[Lakhisarai district|Lakhisarai]]|| [[Lakhisarai]]|| align=right | 1,000,717|| align=right | 1,229|| align=right | 815||http://lakhisarai.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MP|| [[Madhepura district|Madhepura]]|| [[Madhepura]]|| align=right | 1,994,618|| align=right | 1,787|| align=right | 1,116||http://madhepura.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MB|| [[Madhubani district|Madhubani]]|| [[Madhubani, India|Madhubani]]|| align=right | 4,476,044|| align=right | 3,501|| align=right | 1,279||http://madhubani.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MG|| [[Munger district|Munger]]|| [[Munger]]|| align=right | 1,359,054|| align=right | 1,419|| align=right | 958||http://munger.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151219044930/http://www.munger.bih.nic.in/ |date=2015-12-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	MZ|| [[Muzaffarpur district|Muzaffarpur]]|| [[Muzaffarpur]]|| align=right | 4,778,610|| align=right | 3,173|| align=right | 1,506||http://muzaffarpur.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225052601/https://muzaffarpur.nic.in/ |date=2018-12-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NL|| [[Nalanda district|Nalanda]]|| [[Bihar Sharif]]|| align=right | 2,872,523|| align=right | 2,354|| align=right | 1,220||http://nalanda.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NW|| [[Nawada district|Nawada]]|| [[Nawada]]|| align=right | 2,216,653|| align=right | 2,492|| align=right | 889||http://nawada.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PA|| [[Patna district|Patna]]|| [[Patna]]|| align=right | 5,772,804|| align=right | 3,202|| align=right | 1,803||http://patna.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228012237/http://patna.bih.nic.in/ |date=2011-02-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	PU|| [[Purnia district|Purnia]]|| [[Purnia]]|| align=right | 3,273,127|| align=right | 3,228|| align=right | 1,014||http://purnea.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	RO|| [[Rohtas district|Rohtas]]|| [[Sasaram]]|| align=right | 2,962,593|| align=right | 3,850|| align=right | 763||http://rohtas.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SH|| [[Saharsa district|Saharsa]]|| [[Saharsa]]|| align=right | 1,897,102|| align=right | 1,702|| align=right | 1,125||http://saharsa.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SM|| [[Samastipur district|Samastipur]]|| [[Samastipur]]|| align=right | 4,254,782|| align=right | 2,905|| align=right | 1,465||http://samastipur.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SR|| [[Saran district|Saran]]|| [[Chhapra]]|| align=right | 3,943,098|| align=right | 2,641|| align=right | 1,493||http://saran.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SP|| [[Sheikhpura district|Sheikhpura]]|| [[Sheikhpura]]|| align=right | 634,927|| align=right | 689|| align=right | 922||http://sheikhpura.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SO|| [[Sheohar district|Sheohar]]|| [[Sheohar]]|| align=right | 656,916|| align=right | 443|| align=right | 1,882||http://sheohar.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ST|| [[Sitamarhi district|Sitamarhi]]|| [[Sitamarhi]]|| align=right | 3,419,622|| align=right | 2,199|| align=right | 1,491||http://sitamarhi.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720032153/http://sitamarhi.bih.nic.in/ |date=2018-07-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SW|| [[Siwan district|Siwan]]|| [[Siwan, Bihar|Siwan]]|| align=right | 3,318,176|| align=right | 2,219|| align=right | 1,495||http://siwan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SU|| [[Supaul district|Supaul]]|| [[Supaul]]|| align=right | 2,228,397|| align=right | 2,410|| align=right | 919||http://supaul.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	VA|| [[Vaishali district|Vaishali]]|| [[Hajipur]]|| align=right | 3,495,021|| align=right | 2,036|| align=right | 1,717||http://vaishali.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WC|| [[West Champaran district|West Champaran]]|| [[Bettiah]]|| align=right |3,935,042|| align=right | 5,229|| align=right | 753||http://westchamparan.bih.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chandigarh district|Chandigarh]]|| [[Chandigarh]]|| align=right | 1,054,686|| align=right | 114|| align=right | 9,252
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Balod district|Balod]]|| [[Balod]]|| align=right | 826,165|| align=right | 3,527|| align=right | 234||http://balod.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Baloda Bazar district|Baloda Bazar]]|| [[Baloda Bazar]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Balrampur district, Chhattisgarh|Balrampur]]|| [[Balrampur, Chhattisgarh|Balrampur]] || align=right | 598,855|| align=right | 3,806|| align=right | 157||http://balrampur.info/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bastar district|Bastar]]|| [[Jagdalpur]]|| align=right | 1,302,253|| align=right | 4,030|| align=right | 87||http://bastar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020406145058/http://bastar.nic.in/ |date=2002-04-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Bemetara district|Bemetara]]|| [[Bemetara]]|| align=right | 197,035|| align=right | 2,855|| align=right | 69||http://bemetara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151211011933/http://bemetara.gov.in/ |date=2015-12-11 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BJ|| [[Bijapur district, Chhattisgarh|Bijapur]]|| [[Bijapur, Chhattisgarh|Bijapur]]|| align=right | 229,832|| align=right | 6,562|| align=right | 35||http://www.bijapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514062653/http://www.bijapur.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bilaspur district, Chhattisgarh|Bilaspur]]|| [[Bilaspur, Chhattisgarh|Bilaspur]]|| align=right | 1,961,922|| align=right | 5,818|| align=right | 337||http://bilaspur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Dantewada district|Dantewada]]|| [[Dantewada]]|| align=right | 532,791|| align=right | 3,411|| align=right | 59||http://dantewada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhamtari district|Dhamtari]]|| [[Dhamtari]]|| align=right | 799,199|| align=right | 2,029|| align=right | 394||http://dhamtari.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Durg district|Durg]]|| [[Durg]]|| align=right | 3,343,079|| align=right | 8,542|| align=right | 391||http://durg.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Gariaband district|Gariaband]]|| [[Gariaband]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| JC|| [[Janjgir-Champa district|Janjgir-Champa]]|| [[Naila Janjgir]]|| align=right | 1,620,632|| align=right | 3,848|| align=right | 421||http://janjgirchampa.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jashpur district|Jashpur]]|| [[Jashpur Nagar]]|| align=right | 852,043|| align=right | 5,825|| align=right | 146||http://jashpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KW|| [[Kabirdham district|Kabirdham]]  (formerly Kawardha)|| [[Kawardha]]|| align=right | 584,667|| align=right | 4,237|| align=right | 195||http://kawardha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KK|| [[Kanker district|Kanker]]|| [[Kanker]]|| align=right | 748,593|| align=right | 6,513|| align=right | 115||http://kanker.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Kondagaon district|Kondagaon]]|| [[Kondagaon]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| KB|| [[Korba district|Korba]]|| [[Korba, Chhattisgarh|Korba]]|| align=right | 1,206,563|| align=right | 6,615|| align=right | 183||http://korba.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211002149/http://korba.nic.in/ |date=2005-12-11 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Koriya district|Koriya]]|| [[Baikunthpur, Koriya|Baikunthpur]]|| align=right | 659,039|| align=right | 6,578|| align=right | 100||http://koriya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102213143/http://koriya.nic.in/ |date=2006-01-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahasamund district|Mahasamund]]|| [[Mahasamund]]|| align=right | 1,032,275|| align=right | 4,779|| align=right | 216||http://mahasamund.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ||[[Mungeli District|Mungeli]]|| [[Mungeli]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| NR|| [[Narayanpur district|Narayanpur]]|| [[Narayanpur town|Narayanpur]]|| align=right | 140,206|| align=right | 6,640|| align=right | 20||http://narayanpur.gov.in/|
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Raigarh district|Raigarh]]|| [[Raigarh]]|| align=right | 1,493,627|| align=right | 7,068|| align=right | 211||http://raigarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307064830/http://raigarh.nic.in/ |date=2005-03-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RP|| [[Raipur district|Raipur]]|| [[Raipur, Chhattisgarh|Raipur]]|| align=right | 4,062,160|| align=right | 13,083|| align=right | 310||http://raipur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RN|| [[Rajnandgaon district|Rajnandgaon]]|| [[Rajnandgaon]]|| align=right | 1,537,520|| align=right | 8,062|| align=right | 191||http://rajnandgaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Sukma district|Sukma]]|| [[Sukma]]|| align=right |249,000|| align=right| 5,636 || align=right | 49||http://dantewada.gov.in/Sukma.html/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727081949/http://dantewada.gov.in/Sukma.html/ |date=2013-07-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Surajpur district|Surajpur]]|| [[Surajpur]] || align=right | 660,280|| align=right | 6,787|| align=right | 150||http://surajpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Surguja district|Surguja]]|| [[Surguja]] || align=right | 420,661|| align=right | 3,265|| align=right | 150||http://surguja.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DN || [[Dadra and Nagar Haveli]]|| [[Silvassa]]|| align=right | 342,853 || align=right | 704 || align=right | 698||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA || [[Daman district, India|Daman]]|| [[Daman, Daman and Diu|Daman]]|| align=right | 190,855 || align=right | 72 || align=right | 2,651||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI || [[Diu district|Diu]]|| [[Diu, India|Diu]]|| align=right | 52,056 || align=right | 40 || align=right | 1,301||
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG || [[North Goa]]|| [[Panaji]]|| align=right | 817,761|| align=right | 1,736|| align=right | 471 ||http://northgoa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219223718/http://northgoa.nic.in/ |date=2011-12-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[South Goa]]|| [[Margao]]|| align=right | 639,962|| align=right | 1,966|| align=right | 326 ||http://southgoa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH ||	[[Ahmedabad district|Ahmedabad]] || [[Ahmedabad]] || align=right | 7,208,200 || align=right | 8,707 || align=right | 890 ||http://ahmedabad.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040510233723/http://www.ahmedabad.gujarat.gov.in/ |date=2004-05-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM ||	[[Amreli district]] || [[Amreli]] || align=right | 1,513,614 || align=right | 6,760 || align=right | 205 ||http://amreli.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040318143126/http://www.amreli.gujarat.gov.in/ |date=2004-03-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN ||	[[Anand district|Anand]] || [[Anand, Gujarat|Anand]] || align=right | 2,090,276 || align=right | 2,942 || align=right | 711 ||http://anand.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506053212/http://www.anand.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AR || [[Aravalli district|Aravalli]] || [[Modasa]] ||align=right | 1,051,746 || align=right | 3,217 ||align=right | 327 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| BK ||	[[Banaskantha district|Banaskantha]] || [[Palanpur]] || align=right | 3,116,045 || align=right | 12,703|| align=right | 290 ||http://banaskantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520081946/http://banaskantha.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR || [[Bharuch district|Bharuch]] || [[Bharuch]] || align=right | 1,550,822 || align=right | 6,524 || align=right | 238 ||http://bharuch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030430/http://bharuch.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BV || [[Bhavnagar district|Bhavnagar]] || [[Bhavnagar]] || align=right | 2,877,961 || align=right | 11,155 || align=right | 288 ||http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427204858/http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Botad District|Botad]] || [[Botad]] ||align=&quot;right&quot;| 656,005 ||align=&quot;right&quot;|2,564 ||align=&quot;right&quot;|256 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Chhota Udaipur district|Chhota Udaipur]] || [[Chhota Udaipur]]  ||align=&quot;right&quot;|1,071,831 ||align=&quot;right&quot;|3,237 ||align=&quot;right&quot;| 331||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA || [[Dahod district|Dahod]] || [[Dahod]] || align=right | 2,126,558 || align=right | 3,642 || align=right | 582 ||http://dahod.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030431/http://dahod.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DG || [[Dang District, India|Dang]] || [[Ahwa]] || align=right | 226,769 || align=right | 1,764 || align=right | 129 ||http://dangs.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030430/http://dangs.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Devbhoomi Dwarka district|Devbhoomi Dwarka]] || [[Khambhalia]] ||align=&quot;right&quot;|752,484 ||align=&quot;right&quot;| 5,684||align=&quot;right&quot;|132 || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA || [[Gandhinagar district|Gandhinagar]] || [[Gandhinagar]] || align=right | 1,387,478 || align=right | 649 || align=right | 660 ||http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093434/http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Gir Somnath district|Gir Somnath]] || [[Veraval]] || align = &quot;right&quot; |1,217,477 || align = &quot;right&quot; |3,754 || align = &quot;right&quot; | 324 || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA || [[Jamnagar district|Jamnagar]] || [[Jamnagar]] || align=right | 2,159,130 || align=right | 14,125 || align=right | 153 ||http://jamnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419235354/http://jamnagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JU ||	[[Junagadh district|Junagadh]] || [[Junagadh]] || align=right | 2,742,291 || align=right | 8,839 || align=right | 310 ||http://junagadh.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093445/http://junagadh.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KH || [[Kheda district|Kheda]] || [[Nadiad]] || align=right | 2,298,934 || align=right | 4,215 || align=right | 541 ||http://kheda.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301071253/http://kheda.gujarat.gov.in/ |date=2012-03-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA || [[Kutch district|Kutch]] || [[Bhuj]] || align=right | 2,090,313 || align=right | 45,652 || align=right | 46 ||http://kutch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101004708/http://kutch.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MH || [[Mahisagar district|Mahisagar]] || [[Lunavada]] || align = &quot;right&quot; |  994,624 || align = &quot;right&quot; |2,500 || align = &quot;right &quot; |398 ||http://mahisagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517114425/http://mahisagar.gujarat.gov.in/ |date=2015-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA || [[Mehsana district|Mehsana]] || [[Mehsana]] || align=right | 2,027,727 || align=right | 4,386 || align=right | 462 ||http://mehsana.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420143952/http://mehsana.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|  || [[Morbi district|Morbi]] || [[Morbi]] ||align=&quot;right&quot;|960,329 ||align=&quot;right&quot;|4,871 ||align=&quot;right&quot;|197 ||http://morbi.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093510/http://morbi.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NR || [[Narmada district|Narmada]] || [[Rajpipla]] || align=right | 590,379 || align=right | 2,749 || align=right | 214 ||http://narmada.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025194843/http://narmada.gujarat.gov.in/ |date=2020-10-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NV || [[Navsari district|Navsari]] || [[Navsari]] || align=right | 1,330,711 || align=right | 2,211 || align=right | 602 ||http://navsari.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093518/http://navsari.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PM || [[Panchmahal district|Panchmahal]] || [[Godhra]] || align=right | 2,388,267 || align=right | 5,219 || align=right | 458 ||http://panchmahals.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204080000/http://panchmahals.gujarat.gov.in/ |date=2009-02-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA || [[Patan district|Patan]] || [[Patan, Gujarat|Patan]] || align=right | 1,342,746 || align=right | 5,738 || align=right | 234 ||http://patan.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093528/http://patan.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO || [[Porbandar district|Porbandar]] || [[Porbandar]] || align=right | 586,062 || align=right | 2,294 || align=right | 255 ||http://porbandar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103042254/http://porbandar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA || [[Rajkot district|Rajkot]] || [[Rajkot]] || align=right | 3,157,676 || align=right | 11,203 || align=right | 282||http://rajkot.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101124450/http://rajkot.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK || [[Sabarkantha district|Sabarkantha]] || [[Himatnagar]] || align=right | 2,427,346 || align=right | 7,390 || align=right | 328 ||http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913162613/http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ |date=2011-09-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST || [[Surat district|Surat]] || [[Surat]] || align=right | 4,996,391 || align=right | 4,327 || align=right | 653||http://surat.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093545/http://surat.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN || [[Surendranagar district|Surendranagar]] || [[Surendranagar city|Surendranagar]] || align=right | 1,755,873 || align=right | 10,489 || align=right | 167 ||http://surendranagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109203040/http://surendranagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TA   || [[Tapi district|Tapi]] || [[Vyara]] || align=right | 806,489 || align=right | 3,435 || align=right | 249|| http://tapidp.gujarat.gov.in/Tapi/english/index.htm
|- bgcolor=#F4F9FF
| VD || [[Vadodara district|Vadodara]] || [[Vadodara]] || align=right | 3,639,775 || align=right | 7,794 || align=right | 467||http://vadodara.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093559/http://vadodara.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VL || [[Valsad district|Valsad]] || [[Valsad]] || align=right | 1,703,068 || align=right | 3,034 || align=right | 561 ||http://valsad.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093604/http://valsad.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Ambala district|Ambala]]|| [[Ambala]]|| align=right | 1,136,784|| align=right | 1,569|| align=right | 722||http://ambala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012221438/http://ambala.nic.in/ |date=2007-10-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhiwani district|Bhiwani]]|| [[Bhiwani]]|| align=right | 1,629,109|| align=right | 5,140|| align=right | 341||http://bhiwani.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163314/http://bhiwani.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Faridabad district|Faridabad]]|| [[Faridabad]]|| align=right | 1,798,954|| align=right | 783|| align=right | 2,298||http://faridabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehabad district|Fatehabad]]|| [[Fatehabad, Haryana|Fatehabad]]|| align=right | 941,522|| align=right | 2,538|| align=right | 371||http://fatehabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gurgaon district|Gurgaon]]|| [[Gurgaon]]|| align=right | 1,514,085|| align=right | 2,760|| align=right | 1,241||http://gurgaon.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602231540/http://gurgaon.nic.in/ |date=2008-06-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HI|| [[Hisar (district)|Hissar]]|| [[Hisar (city)|Hissar]]|| align=right | 1,742,815|| align=right | 3,788|| align=right | 438||http://hisar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhajjar district|Jhajjar]]|| [[Jhajjar]]|| align=right | 956,907|| align=right | 1,868|| align=right | 522||http://jhajjar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JI|| [[Jind district|Jind]]|| [[Jind]]|| align=right | 1,332,042|| align=right | 2,702|| align=right | 493||http://jind.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT|| [[Kaithal district|Kaithal]]|| [[Kaithal]]|| align=right | 1,072,861|| align=right | 2,799|| align=right | 467||http://kaithal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR|| [[Karnal district|Karnal]]|| [[Karnal]]|| align=right | 1,506,323|| align=right | 2,471|| align=right | 598||http://karnal.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415152944/http://karnal.nic.in/ |date=2009-04-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kurukshetra district|Kurukshetra]]|| [[Kurukshetra]]|| align=right | 964,231|| align=right | 1,530|| align=right | 630||http://kurukshetra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahendragarh district|Mahendragarh]]|| [[Narnaul]]|| align=right | 921,680|| align=right | 1,900|| align=right | 485||http://mahendragarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MW|| [[Mewat district|Mewat]]|| [[Nuh (city)|Nuh]]|| align=right | 1,089,406|| align=right | 1,765 || align=right | 729 ||http://mewat.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PW  || [[Palwal district|Palwal]]|| [[Palwal]]|| align=right | 1,040,493|| align=right | 1,367|| align=right | 761||http://palwal.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PK|| [[Panchkula district|Panchkula]]|| [[Panchkula]]|| align=right | 558,890|| align=right | 816|| align=right | 622||http://panchkula.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PP|| [[Panipat district|Panipat]]|| [[Panipat]]|| align=right | 1,202,811|| align=right | 1,250|| align=right | 949||http://panipat.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RE|| [[Rewari district|Rewari]]|| [[Rewari]]|| align=right | 896,129|| align=right | 1,559|| align=right | 562||http://rewari.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703082821/http://rewari.nic.in/ |date=2007-07-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RO|| [[Rohtak district|Rohtak]]|| [[Rohtak]]|| align=right | 1,058,683|| align=right | 1,668|| align=right | 607||http://rohtak.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209215206/http://rohtak.nic.in/ |date=2009-02-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sirsa district|Sirsa]]|| [[Sirsa, Haryana|Sirsa]]|| align=right | 1,295,114|| align=right | 4,276|| align=right | 303||http://sirsa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421232326/http://sirsa.nic.in/ |date=2018-04-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SNP|| [[Sonipat district|Sonipat]]|| [[Sonipat]]|| align=right | 1,480,080|| align=right | 2,260|| align=right | 697||http://sonepat.gov.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YN|| [[Yamuna Nagar district|Yamuna Nagar]]|| [[Yamuna Nagar]]|| align=right | 1,214,162|| align=right | 1,756|| align=right | 687 ||http://yamunanagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bilaspur district, Himachal Pradesh|Bilaspur]]|| [[Bilaspur, Himachal Pradesh|Bilaspur]]|| align=right | 382,056|| align=right | 1,167|| align=right | 327||http://hpbilaspur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chamba district|Chamba]]|| [[Chamba, Himachal Pradesh|Chamba]]|| align=right | 518,844|| align=right | 6,528|| align=right | 80||http://hpchamba.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hamirpur district, Himachal Pradesh|Hamirpur]]|| [[Hamirpur, Himachal Pradesh|Hamirpur]]|| align=right | 454,293|| align=right | 1,118|| align=right | 406||http://hphamirpur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Kangra district|Kangra]]|| [[Dharamshala, Himachal Pradesh|Dharamshala]]|| align=right | 1,507,223|| align=right | 5,739|| align=right | 263||http://hpkangra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KI|| [[Kinnaur district|Kinnaur]]|| [[Reckong Peo]]|| align=right | 84,298|| align=right | 6,401|| align=right | 13||http://hpkinnaur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kullu district|Kullu]]|| [[Kullu]]|| align=right | 437,474|| align=right | 5,503|| align=right | 79||http://hpkullu.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LS|| [[Lahaul and Spiti district|Lahaul and Spiti]]|| [[Keylong]]|| align=right | 31,528|| align=right | 13,835|| align=right | 2||http://hplahaulspiti.gov.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mandi district|Mandi]]|| [[Mandi district|Mandi]]|| align=right | 999,518|| align=right | 3,950|| align=right | 253||http://hpmandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shimla district|Shimla]]|| [[Shimla]]|| align=right | 813,384|| align=right | 5,131|| align=right | 159||http://hpshimla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sirmaur district|Sirmaur]]|| [[Nahan]]|| align=right | 530,164|| align=right | 2,825|| align=right | 188||http://hpsirmaur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Solan district|Solan]]|| [[Solan]]|| align=right | 576,670|| align=right | 1,936|| align=right | 298||http://hpsolan.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UNA|| [[Una district|Una]]|| [[Una, Himachal Pradesh|Una]]|| align=right | 521,057|| align=right | 1,540|| align=right | 328||http://hpuna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN|| [[Anantnag district|Anantnag]]|| [[Anantnag]]|| align=right | 1,070,144 || align=right | 2853 || align=right | 375 ||http://anantnag.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030621/http://anantnag.gov.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|BPR ||[[Bandipora district|Bandipora]]||[[Bandipore]]|| align=right | 385,099 || align=right | 3,010|| align=right | 128||http://bandipore.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704231148/http://bandipore.gov.in/ |date=2014-07-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Baramulla district|Baramulla]]|| [[Baramulla]]|| align=right | 1,015,503 || align=right | 3329 || align=right | 305||http://baramulla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Badgam district|Badgam]]|| [[Badgam]]|| align=right | 735,753 || align=right | 1406 || align=right | 537 || http://budgam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427151423/http://budgam.nic.in/ |date=2009-04-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DO|| [[Doda district|Doda]]|| [[Doda]]|| align=right | 409,576 || align=right | 11,691|| align=right | 79||http://doda.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501142621/http://doda.gov.in/ |date=2013-05-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GB||[[Ganderbal district|Ganderbal]] || [[Ganderbal]] || align=right | 297,003 || align=right | 258|| align=right | 1,151||http://ganderbal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jammu district|Jammu]]|| [[Jammu]]|| align=right | 1,526,406|| align=right | 3,097|| align=right | 596||http://jammu.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824201902/http://jammu.gov.in/ |date=2019-08-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR|| [[Kargil district|Kargil]] || [[Kargil town|Kargil]]|| align=right | 143,388 || align=right | 14,036|| align=right | 10 ||http://kargil.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416073439/http://kargil.gov.in/ |date=2020-04-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT|| [[Kathua district|Kathua]]|| [[Kathua]]|| align=right | 615,711 || align=right | 2,651|| align=right | 232||http://kathua.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825085459/http://kathua.gov.in/ |date=2019-08-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KW|| [[Kishtwar district|Kishtwar]] ||[[Kishtwar]]|| align=right | 231,037 || align=right | 1848|| align=right | 125||http://kishtwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KG|| [[Kulgam district|Kulgam]]|| [[Kulgam]] || align=right | 422,786 || align=right | 457|| align=right | 925||http://kulgam.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kupwara district|Kupwara]]|| [[Kupwara]] || align=right | 875,564|| align=right | 2,379|| align=right | 368||http://kupwara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108041226/http://kupwara.gov.in/ |date=2018-11-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LE|| [[Leh district|Leh]]|| [[Leh]]|| align=right | 147,104 || align=right | 45,110|| align=right | 3||http://leh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225044810/http://leh.nic.in/ |date=2011-02-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO|| [[Poonch district, India|Poonch]]|| [[Poonch]]|| align=right | 476,820 || align=right | 1,674|| align=right | 285||http://poonch.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029003419/http://poonch.gov.in/ |date=2018-10-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Pulwama district|Pulwama]]|| [[Pulwama]]|| align=right | 570,060 || align=right | 1,398|| align=right | 598||http://pulwama.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710033649/http://pulwama.gov.in/ |date=2007-07-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rajauri district|Rajouri]]|| [[Rajouri]]|| align=right | 619,266 || align=right | 2,630|| align=right | 235||http://rajouri.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122215749/http://rajouri.nic.in/ |date=2021-01-22 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Ramban district|Ramban]]|| [[Ramban (Jammu and Kashmir)|Ramban]]|| align=right | 283,313 || align=right | 1,330 || align=right | 213||http://ramban.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RS|| [[Reasi district|Reasi]] || [[Reasi]] || align=right | 314,714 || align=right | 1710 || align=right | 184 || http://reasi.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817092728/http://reasi.gov.in/ |date=2019-08-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SB|| [[Samba district|Samba]]|| [[Samba, Jammu|Samba]]|| align=right | 318,611|| align=right | 913 || align=right | 318||http://samba.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030011737/http://samba.gov.in/ |date=2020-10-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|SH|| [[Shopian district|Shopian]] || [[Shupiyan]] || align=right | 265,960 || align=right | 312 || align=right | 852 ||http://shopian.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Srinagar district|Srinagar]]|| [[Srinagar]]|| align=right | 1,269,751 || align=right | 2,228|| align=right | 703||http://srinagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Udhampur district|Udhampur]]|| [[Udhampur]]|| align=right | 555,357 || align=right | 4,550|| align=right | 211||http://udhampur.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181109005642/http://udhampur.gov.in/ |date=2018-11-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BO|| [[Bokaro district|Bokaro]]|| [[Bokaro Steel City|Bokaro]]|| align=right | 2,061,918 || align=right | 2,861|| align=right | 716 || http://bokaro.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chatra district|Chatra]]|| [[Chatra]]|| align=right | 1,042,304 || align=right | 3,700|| align=right | 275 || http://chatra.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Deoghar district|Deoghar]]|| [[Deoghar]]|| align=right | 1,491,879|| align=right | 2,479|| align=right | 602 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhanbad district|Dhanbad]]|| [[Dhanbad]]|| align=right | 2,682,662|| align=right | 2,075|| align=right | 1,284 || http://dhanbad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Dumka district|Dumka]]|| [[Dumka]]|| align=right | 1,321,096 || align=right | 4,404 || align=right | 300 || http://dumka.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ES|| [[East Singhbhum district|East Singhbhum]]|| [[Jamshedpur]]|| align=right | 2,291,032 || align=right | 3,533|| align=right | 648 || http://jamshedpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Garhwa district|Garhwa]]|| [[Garhwa]]|| align=right | 1,322,387 || align=right | 4,064|| align=right | 327 || http://garhwa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GI|| [[Giridih district|Giridih]]|| [[Giridih]]|| align=right | 2,445,203|| align=right | 4,887|| align=right | 497 || http://giridih.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GO|| [[Godda district|Godda]]|| [[Godda]]|| align=right | 1,311,382|| align=right | 2,110|| align=right | 622 || http://godda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gumla district|Gumla]]|| [[Gumla]]|| align=right | 1,025,656 || align=right | 5327|| align=right | 193 || http://gumla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hazaribagh district|Hazaribag]]|| [[Hazaribagh|Hazaribag]]|| align=right | 1,734,005 || align=right | 4,302 || align=right | 403 ||http://hazaribag.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  JA || [[Jamtara district|Jamtara]]|| [[Jamtara]]|| align=right | 790,207 || align=right | 1,802 || align=right | 439 || http://jamtara.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   KH|| [[Khunti district|Khunti]]|| [[Khunti]]|| align=right | 530,299 || align=right | 2,467 || align=right | 215 || http://khunti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Koderma district|Koderma]]|| [[Koderma]]|| align=right | 717,169 || align=right | 1,312|| align=right | 427 || http://koderma.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   LA|| [[Latehar district|Latehar]]|| [[Latehar]]|| align=right | 725,673 || align=right | 3,630 || align=right | 200 || http://latehar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LO|| [[Lohardaga district|Lohardaga]]|| [[Lohardaga]]|| align=right | 461,738|| align=right | 1,494|| align=right | 310 || http://lohardaga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PK|| [[Pakur district|Pakur]]|| [[Pakur]]|| align=right | 899,200 || align=right | 1,805|| align=right | 498 || http://pakur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PL|| [[Palamu district|Palamu]]|| [[Daltonganj]]|| align=right | 1,936,319 || align=right | 5,082|| align=right | 381 || http://palamu.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RM|| [[Ramgarh district|Ramgarh]]|| [[Ramgarh, Jharkhand|Ramgarh]]|| align=right | 949,159 || align=right | 1,212|| align=right | 684 || http://ramgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Ranchi district|Ranchi]]|| [[Ranchi]]|| align=right | 2,912,022|| align=right | 7,974|| align=right | 557 || http://ranchi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sahebganj district|Sahibganj]]|| [[Sahebganj]]|| align=right | 1,150,038 || align=right | 1,599|| align=right | 719 || http://sahibganj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Seraikela Kharsawan district|Seraikela Kharsawan]]|| [[Seraikela]] || align=right | 1,063,458|| align=right | 2,725|| align=right | 390 || http://seraikela.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  SI || [[Simdega district|Simdega]]|| [[Simdega]]|| align=right | 599,813 || align=right | 3,750 || align=right | 160 || http://simdega.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[West Singhbhum district|West Singhbhum]]|| [[Chaibasa]]|| align=right | 1,501,619|| align=right | 7,186 || align=right | 209 || http://chaibasa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BK|| [[Bagalkot district|Bagalkot]]|| [[Bagalkot]]|| align=right | 1,890,826 || align=right | 6,583|| align=right | 288 ||http://www.bagalkot.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072308/http://www.bagalkot.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Bellary district|Bellary]]|| [[Bellary]]|| align=right | 2,532,383 || align=right | 8,439|| align=right | 300 ||http://www.bellary.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072307/http://www.bellary.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BG|| [[Belgaum district|Belgaum]]|| [[Belgaum]]|| align=right | 4,778,439 || align=right | 13,415|| align=right | 356 ||http://www.belgaum.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630210052/http://www.belgaum.nic.in/ |date=2015-06-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bangalore Rural district|Bangalore Rural]]|| [[Bangalore]]|| align=right | 987,257|| align=right | 2,239 || align=right | 441 ||http://www.bangalorerural.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331110239/http://www.bangalorerural.nic.in/ |date=2019-03-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Bangalore Urban district|Bangalore Urban]]|| [[Bangalore]]|| align=right | 9,588,910|| align=right | 2,190|| align=right | 4,378||http://bangaloreurban.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116153217/http://bangaloreurban.nic.in/ |date=2007-11-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Bidar district|Bidar]]|| [[Bidar]]|| align=right | 1,700,018 || align=right | 5,448|| align=right | 312 ||http://www.bidar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CJ|| [[Chamarajanagar district|Chamarajnagar]]|| [[Chamarajanagar]]|| align=right | 1,020,962|| align=right | 5,102|| align=right | 200 ||http://chamrajnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CK|| [[Chikkaballapur district|Chikkaballapur]] || [[Chikkaballapur]] || align=right | 1,254,377 || align=right | 4,208 || align=right | 298||http://www.chikballapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190310100553/http://www.chikballapur.nic.in/ |date=2019-03-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CK|| [[Chikkamagaluru district|Chikkamagaluru]]|| [[Chikmagalur]]|| align=right | 1,137,753 || align=right | 7,201|| align=right | 158|| http://chickmagalur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chitradurga district|Chitradurga]]|| [[Chitradurga]]|| align=right | 1,660,378 || align=right | 8,437|| align=right | 197 ||http://www.chitradurga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315120849/http://www.chitradurga.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DK|| [[Dakshina Kannada]]|| [[Mangalore]]|| align=right | 2,083,625 || align=right | 4,559|| align=right | 457 ||http://www.dk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Davanagere district|Davanagere]]|| [[Davangere]]|| align=right | 1,946,905 || align=right | 5,926|| align=right | 329 ||http://www.davanagere.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517105317/http://davanagere.nic.in/ |date=2018-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dharwad district|Dharwad]]|| [[Dharwad]]|| align=right | 1,846,993 || align=right | 4,265|| align=right | 434 ||http://www.dharwad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Gadag district|Gadag]]|| [[Gadag-Betageri]]|| align=right | 1,065,235 || align=right | 4,651|| align=right | 229||http://gadag.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409224557/http://gadag.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HS|| [[Hassan district|Hassan]]|| [[Hassan, Karnataka|Hassan]]|| align=right | 1,776,221 || align=right | 6,814|| align=right | 261 ||http://www.hassan.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HV|| [[Haveri district]]|| [[Haveri]]|| align=right | 1,598,506 || align=right | 4,825|| align=right | 331 ||http://haveri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gulbarga district|Gulbarga]]|| [[Gulbarga]]|| align=right | 2,564,892 || align=right | 10,990 || align=right | 233 ||http://www.gulbarga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910164747/http://www.gulbarga.nic.in/ |date=2019-09-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KD|| [[Kodagu district|Kodagu]]|| [[Madikeri]]|| align=right | 554,762 || align=right | 4,102|| align=right | 135 ||http://www.kodagu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315175025/http://www.kodagu.nic.in/ |date=2019-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL|| [[Kolar district|Kolar]]|| [[Kolar]]|| align=right | 1,540,231 || align=right | 4,012 || align=right | 384 ||http://kolar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KP|| [[Koppal district|Koppal]]|| [[Koppal]]|| align=right | 1,391,292 || align=right | 5,565 || align=right | 250 ||http://www.koppal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mandya district|Mandya]]|| [[Mandya]]|| align=right | 1,808,680 || align=right | 4,961|| align=right | 365 ||http://www.mandya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312035834/http://www.mandya.nic.in/ |date=2019-03-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MY|| [[Mysore district|Mysore]]|| [[Mysore]]|| align=right | 2,994,744|| align=right | 6,854|| align=right | 437 ||http://www.mysore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810052646/http://www.mysore.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Raichur district|Raichur]]|| [[Raichur]]|| align=right | 1,924,773 || align=right | 6,839|| align=right | 228 ||http://www.raichur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RM|| [[Ramanagara district|Ramanagara]] || [[Ramanagara]] || align=right | 1,082,739 || align=right | 3,573 || align=right | 303 || http://www.ramanagaracity.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721161719/http://www.ramanagaracity.gov.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shimoga district|Shimoga]]|| [[Shimoga]]|| align=right | 1,755,512 || align=right | 8,495|| align=right | 207 ||http://www.shimoga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513041244/http://shimoga.nic.in/ |date=2012-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TU|| [[Tumkur district|Tumkur]]|| [[Tumkur]]|| align=right | 2,681,449 || align=right | 10,598|| align=right | 253 ||http://www.tumkur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320013636/http://www.tumkur.nic.in/ |date=2019-03-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Udupi district|Udupi]]|| [[Udupi]]|| align=right | 1,177,908 || align=right | 3,879|| align=right | 304 || http://udupi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UK|| [[Uttara Kannada]]|| [[Karwar]]|| align=right | 1,353,299|| align=right | 10,291|| align=right | 132||http://uttarakannada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BJ|| [[Bijapur district, Karnataka|Vijayapura]]|| [[Bijapur, Karnataka|Vijayapura]]|| align=right | 2,175,102 || align=right | 10,517|| align=right | 207 ||http://www.bijapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514062653/http://www.bijapur.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YG|| [[Yadgir district|Yadgir]] || [[Yadgir]] || align=right | 1,172,985 || align=right | 5,225 || align=right | 224 ||http://www.yadgir.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Alappuzha district|Alappuzha]]|| [[Alappuzha]]||align=right|  2,121,943 ||align=right| 1,414 ||align=right|  1,501 ||http://www.alappuzha.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525195417/http://alappuzha.nic.in/ |date=2018-05-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ER|| [[Ernakulam district|Ernakulam]]|| [[Ernakulam]]||align=right|  3,279,860 ||align=right|  2,951 ||align=right|  1,069 || http://ernakulam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014124025/http://ernakulam.nic.in/ |date=2008-10-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ID|| [[Idukki district|Idukki]]|| [[Painavu]]||align=right| 1,107,453 ||align=right| 4,479 ||align=right| 254 || http://idukki.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN|| [[Kannur district|Kannur]]|| [[Kannur]]||align=right| 2,525,637 ||align=right| 2,966 ||align=right| 852 || http://kannur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KS|| [[Kasaragod district|Kasaragod]]|| [[Kasaragod]]||align=right| 1,302,600 ||align=right| 1,992 ||align=right| 654 ||http://kasargod.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL|| [[Kollam district|Kollam]]|| [[Kollam]]||align=right| 2,629,703 ||align=right| 2,498 ||align=right| 1,056 || http://kollam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KT|| [[Kottayam district|Kottayam]]|| [[Kottayam]]||align=right| 1,979,384 ||align=right| 2,203 ||align=right| 896 || http://kottayam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KZ|| [[Kozhikode district|Kozhikode]]|| [[Kozhikode]]||align=right| 3,089,543 ||align=right| 2,345||align=right| 1,318 ||http://kozhikode.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Malappuram district|Malappuram]]|| [[Malappuram]]||align=right| 4,110,956 ||align=right| 3,550||align=right|  1,058 ||http://malappuram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PL|| [[Palakkad district|Palakkad]]|| [[Palakkad]]||align=right| 2,810,892 ||align=right| 4,480||align=right| 627 ||http://palakkad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PT|| [[Pathanamthitta]]|| [[Pathanamthitta]]||align=right| 1,195,537 ||align=right| 2,462 ||align=right|  453 ||http://pathanamthitta.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TS|| [[Thrissur district|Thrissur]]|| [[Thrissur]]||align=right| 3,110,327 ||align=right| 3,032||align=right| 1,026 ||http://thrissur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TV|| [[Thiruvananthapuram]]|| [[Thiruvananthapuram]]||align=right| 3,307,284 ||align=right| 2,192||align=right| 1,509 ||http://www.trivandrum.gov.in// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315003725/http://www.trivandrum.gov.in// |date=2018-03-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WA|| [[Wayanad district|Wayanad]]|| [[Kalpetta]]||align=right| 816,558 ||align=right| 2,131 ||align=right| 383 || http://wayanad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LD || [[Lakshadweep]]|| [[Kavaratti]]|| align=right | 64,429 || align=right | 32 || align=right | 2,013 |||http://www.lakshadweep.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520000022/http://www.lakshadweep.gov.in/ |date=2018-05-20 }}
|-bgcolor=#F4F9FF
| AG|| [[Agar Malwa district|Agar Malwa]]|| [[Agar, India|Agar]]|| || || || 
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Alirajpur district|Alirajpur]]|| [[Alirajpur]]|| align=right | 728,677 || align=right | 3,182 || align=right | 229 |||http://alirajpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AP|| [[Anuppur district|Anuppur]]|| [[Anuppur]]|| align=right | 749,521 || align=right | 3,747 || align=right | 200 || http://anuppur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AS|| [[Ashok Nagar district|Ashok Nagar]]|| [[Ashok Nagar]]|| align=right | 844,979 || align=right | 4,674 || align=right | 181 ||| http://ashoknagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Balaghat district|Balaghat]]|| [[Balaghat]]|| align=right | 1,701,156 || align=right | 9,229|| align=right | 184 || http://balaghat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Barwani district|Barwani]]|| [[Barwani]]|| align=right | 1,385,659 || align=right | 5,432|| align=right | 256 || http://barwani.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BE|| [[Betul district|Betul]]|| [[Betul, Madhya Pradesh|Betul]]|| align=right | 1,575,247 || align=right | 10,043|| align=right | 157 || http://betul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Bhind district|Bhind]]|| [[Bhind]]|| align=right | 1,703,562 || align=right | 4,459|| align=right | 382 || http://bhind.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[Bhopal district|Bhopal]]|| [[Bhopal]]|| align=right | 2,368,145 || align=right | 2,772|| align=right | 854 || http://bhopal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU || [[Burhanpur district|Burhanpur]]|| [[Burhanpur, Madhya Pradesh|Burhanpur]]|| align=right | 756,993 || align=right | 3,427 || align=right | 221 || http://burhanpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chhatarpur district|Chhatarpur]]|| [[Chhatarpur]]|| align=right | 1,762,857 || align=right | 8,687|| align=right | 203 || http://chhatarpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CN|| [[Chhindwara district|Chhindwara]]|| [[Chhindwara]]|| align=right | 2,090,306 || align=right | 11,815|| align=right | 177 || http://chhindwara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716143143/http://chhindwara.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DM|| [[Damoh district|Damoh]]|| [[Damoh]]|| align=right | 1,263,703 || align=right | 7,306 || align=right | 173 || http://damoh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DT|| [[Datia district|Datia]]|| [[Datia]]|| align=right | 786,375 || align=right | 2,694 || align=right | 292 || http://datia.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Dewas district|Dewas]]|| [[Dewas]]|| align=right | 1,563,107 || align=right | 7,020 || align=right | 223 || http://dewas.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhar district|Dhar]]|| [[Dhar]]|| align=right | 2,184,672 || align=right | 8,153 || align=right | 268 || http://dhar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dindori district|Dindori]]|| [[Dindori, Madhya Pradesh|Dindori]]|| align=right | 704,218 || align=right | 7,427 || align=right | 94 || http://dindori.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Guna district|Guna]]|| [[Guna, India|Guna]]|| align=right | 1,240,938 || align=right | 6,485 || align=right | 194 || http://guna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GW|| [[Gwalior district|Gwalior]]|| [[Gwalior]]|| align=right | 2,030,543 || align=right | 5,465 || align=right | 445 || http://gwalior.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Harda district|Harda]]|| [[Harda]]|| align=right | 570,302 || align=right | 3,339 || align=right | 171 || http://harda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HO|| [[Hoshangabad district|Hoshangabad]]|| [[Hoshangabad]]|| align=right | 1,240,975 || align=right | 6,698 || align=right | 185 || http://hoshangabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| IN|| [[Indore district|Indore]]|| [[Indore]]|| align=right | 3,272,335 || align=right | 3,898 || align=right | 839 || http://www.indore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724145904/http://www.indore.nic.in/ |date=2019-07-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jabalpur district|Jabalpur]]|| [[Jabalpur]]|| align=right | 2,460,714 || align=right | 5,210 || align=right | 472 || http://jabalpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhabua district|Jhabua]]|| [[Jhabua]]|| align=right | 1,024,091 || align=right | 6,782 || align=right | 285 || http://jhabua.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Katni district|Katni]]|| [[Katni]]|| align=right | 1,291,684 || align=right | 4,947 || align=right | 261 || http://katni.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EN|| [[Khandwa district|Khandwa]] (East Nimar)|| [[Khandwa]]|| align=right | 1,309,443 || align=right | 7,349 || align=right | 178 || http://khandwa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WN|| [[Khargone district|Khargone]] (West Nimar)|| [[Khargone]]|| align=right | 1,872,413 || align=right | 8,010 || align=right | 233 || http://khargone.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ML|| [[Mandla district|Mandla]]|| [[Mandla]]|| align=right | 1,053,522 || align=right | 5,805 || align=right | 182 || http://mandla.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MS|| [[Mandsaur district|Mandsaur]]|| [[Mandsaur]]|| align=right | 1,339,832 || align=right | 5,530 || align=right | 242 || http://mandsaur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Morena district|Morena]]|| [[Morena, India|Morena]]|| align=right | 1,965,137 || align=right | 4,991 || align=right | 394 || http://morena.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Narsinghpur district|Narsinghpur]]|| [[Narsinghpur]]|| align=right | 1,092,141 || align=right | 5,133 || align=right | 213 || http://narsinghpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NE|| [[Neemuch district|Neemuch]]|| [[Neemuch]]|| align=right | 825,958 || align=right | 4,267 || align=right | 194 || http://neemuch.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Panna district|Panna]]|| [[Panna, India|Panna]]|| align=right | 1,016,028 || align=right | 7,135 || align=right | 142 || http://panna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RS|| [[Raisen district|Raisen]]|| [[Raisen]]|| align=right | 1,331,699 || align=right | 8,466 || align=right | 157 || http://raisen.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Rajgarh district|Rajgarh]]|| [[Rajgarh, Madhya Pradesh|Rajgarh]]|| align=right | 1,546,541 || align=right | 6,143 || align=right | 251 || http://rajgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RL|| [[Ratlam district|Ratlam]]|| [[Ratlam]]|| align=right | 1,454,483 || align=right | 4,861 || align=right | 299 || http://ratlam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RE|| [[Rewa district|Rewa]]|| [[Rewa, India|Rewa]]|| align=right | 2,363,744 || align=right | 6,314 || align=right | 374 || http://rewa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[Sagar district|Sagar]]|| [[Sagar, Madhya Pradesh|Sagar]]|| align=right | 2,378,295 || align=right | 10,252 || align=right | 272 || http://sagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST|| [[Satna district|Satna]]|| [[Satna]]|| align=right | 2,228,619 || align=right | 7,502 || align=right | 297 || http://satna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sehore district|Sehore]]|| [[Sehore]]|| align=right | 1,311,008 || align=right | 6,578 || align=right | 199 || http://sehore.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Seoni district|Seoni]]|| [[Seoni]]|| align=right | 1,378,876 || align=right | 8,758 || align=right | 157 || http://seoni.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH|| [[Shahdol district|Shahdol]]|| [[Shahdol]]|| align=right | 1,064,989 || align=right | 6,205 || align=right | 172 || http://shahdol.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Shajapur district|Shajapur]]|| [[Shajapur]]|| align=right | 1,512,353 || align=right | 6,196 || align=right | 244 || http://shajapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SP|| [[Sheopur district|Sheopur]]|| [[Sheopur]]|| align=right | 687,952 || align=right | 6,585 || align=right | 104 || http://sheopur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SV|| [[Shivpuri district|Shivpuri]]|| [[Shivpuri]]|| align=right | 1,725,818 || align=right | 10,290 || align=right | 168 || http://shivpuri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sidhi district|Sidhi]]|| [[Sidhi]]|| align=right | 1,126,515 || align=right | 10,520 || align=right | 232 || http://sidhi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608094745/http://sidhi.nic.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Singrauli district|Singrauli]]|| [[Waidhan]]|| align=right | 1,178,132 || align=right | 5,672 || align=right | 208 || http://singrauli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TI|| [[Tikamgarh district|Tikamgarh]]|| [[Tikamgarh]]|| align=right | 1,444,920 || align=right | 5,055 || align=right | 286 || http://tikamgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UJ|| [[Ujjain district|Ujjain]]|| [[Ujjain]]|| align=right | 1,986,597 || align=right | 6,091 || align=right | 356 || http://ujjain.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UM|| [[Umaria district|Umaria]]|| [[Umaria]]|| align=right | 643,579 || align=right | 4,062 || align=right | 158 || http://umaria.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| VI|| [[Vidisha district|Vidisha]]|| [[Vidisha]]|| align=right | 1,458,212 || align=right | 7,362|| align=right | 198 || http://vidisha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH|| [[Ahmednagar district|Ahmednagar]]|| [[Ahmednagar]]|| align=right | 4,543,083 || align=right | 17,048 || align=right | 266 || http://ahmednagar.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721155716/http://ahmednagar.gov.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AK|| [[Akola district|Akola]]|| [[Akola]]|| align=right | 1,818,617 || align=right | 5,429 || align=right | 321  || http://akola.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113114946/http://akola.nic.in/ |date=2016-01-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Amravati district|Amravati]]|| [[Amravati]]|| align=right | 2,887,826 || align=right | 12,235 || align=right | 237 || http://amravati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AU|| [[Aurangabad district, Maharashtra|Aurangabad]]|| [[Aurangabad, Maharashtra|Aurangabad]]|| align=right | 3,695,928 || align=right | 10,107 || align=right | 365 || http://aurangabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Beed district|Beed]]|| [[Beed]]|| align=right | 2,585,962 || align=right | 10,693 || align=right | 242 || http://beed.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhandara district|Bhandara]]|| [[Bhandara]]|| align=right | 1,198,810 || align=right | 3,890 || align=right | 293 || http://bhandara.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Buldhana district|Buldhana]]|| [[Buldhana]]|| align=right | 2,588,039 || align=right | 9,661 || align=right | 268 || http://buldhana.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chandrapur district|Chandrapur]]|| [[Chandrapur]]|| align=right | 2,194,262 || align=right | 11,443 || align=right | 192 || http://chanda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhule district|Dhule]]|| [[Dhule]]|| align=right | 2,048,781 || align=right | 8,095 || align=right | 285 || http://dhule.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Gadchiroli district|Gadchiroli]]|| [[Gadchiroli]]|| align=right | 1,071,795 || align=right | 14,412 || align=right | 74  || http://gadchiroli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GO|| [[Gondia district|Gondia]]|| [[Gondia]]|| align=right | 1,322,331 || align=right | 5,431 || align=right | 253 || http://gondia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HI|| [[Hingoli district|Hingoli]]|| [[Hingoli]]|| align=right | 1,178,973 || align=right | 4,526 || align=right | 244 || http://hingoli.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JG|| [[Jalgaon district|Jalgaon]]|| [[Jalgaon]]|| align=right | 4,224,442 || align=right | 11,765 || align=right | 359 || http://jalgaon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JN|| [[Jalna district|Jalna]]|| [[Jalna, Maharashtra|Jalna]]|| align=right | 1,958,483 || align=right | 7,718 || align=right | 255 || http://jalna.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolhapur district|Kolhapur]]|| [[Kolhapur]]|| align=right | 3,874,015 || align=right | 7,685 || align=right | 504 || http://kolhapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Latur district|Latur]]|| [[Latur]]|| align=right | 2,455,543 || align=right | 7,157|| align=right | 343 || http://latur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MC|| [[Mumbai City]]||&amp;nbsp;—|| align=right | 3,145,966 || align=right | 69 || align=right | 20,038 || http://mumbaicity.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Mumbai Suburban district|Mumbai suburban]]|| [[Bandra]] (East)|| align=right | 9,332,481 || align=right | 369 || align=right | 20,925 || http://mumbaisuburban.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ND|| [[Nanded district|Nanded]]|| [[Nanded]]|| align=right | 3,356,566 || align=right | 10,528 || align=right | 319 || http://nanded.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NB|| [[Nandurbar district|Nandurbar]]|| [[Nandurbar]]|| align=right | 1,646,177 || align=right | 5,055 || align=right | 276 || http://nandurbar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG|| [[Nagpur district|Nagpur]]|| [[Nagpur]]|| align=right | 4,653,171 || align=right | 9,892 || align=right | 470 || http://nagpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NS|| [[Nashik district|Nashik]]|| [[Nashik]]|| align=right | 6,109,052 || align=right | 15,539 || align=right | 393 || http://nashik.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| OS|| [[Osmanabad district|Osmanabad]]|| [[Osmanabad]]|| align=right | 1,660,311 || align=right | 7,569 || align=right | 219 || http://osmanabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| - || [[Palghar district|Palghar]]|| [[Palghar]]|| align=right | - || align=right | - || align=right | - || -
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Parbhani district|Parbhani]]|| [[Parbhani]]|| align=right | 1,835,982 || align=right | 6,511 || align=right | 295 || http://parbhani.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Pune district|Pune]]|| [[Pune]]|| align=right | 9,426,959|| align=right | 15,643 || align=right | 603 || http://pune.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RG|| [[Raigad district|Raigad]]|| [[Alibag]]|| align=right | 2,635,394 || align=right | 7,152 || align=right | 368 || http://raigad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513233303/http://raigad.nic.in/ |date=2018-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| RT|| [[Ratnagiri district|Ratnagiri]]|| [[Ratnagiri]]|| align=right | 1,612,672 || align=right | 8,208 || align=right | 196 || http://ratnagiri.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Sangli district|Sangli]]|| [[Sangli]]|| align=right | 2,820,575 || align=right | 8,572 || align=right | 329 || http://sangli.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ST|| [[Satara district|Satara]]|| [[Satara (city)|Satara]]|| align=right | 3,003,922 || align=right | 10,475 || align=right | 287 || http://satara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113130255/http://satara.gov.in/ |date=2020-11-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sindhudurg district|Sindhudurg]]|| [[Oros]]|| align=right | 848,868 || align=right | 5,207 || align=right | 163 || http://sindhudurg.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Solapur district|Solapur]]|| [[Solapur]]|| align=right | 4,315,527 || align=right | 14,895 || align=right | 290 || http://solapur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Thane district|Thane]]|| [[Thane]]|| align=right | 11,060,148 || align=right | 9,558 || align=right | 1,157 || http://thane.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WR|| [[Wardha district|Wardha]]|| [[Wardha]]|| align=right | 1,296,157 || align=right | 6,309 || align=right | 205 || http://wardha.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813145213/http://wardha.gov.in/ |date=2020-08-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[Washim district|Washim]]|| [[Washim]]|| align=right | 1,196,714 || align=right | 5,155 || align=right | 244 || http://washim.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| YA|| [[Yavatmal district|Yavatmal]]|| [[Yavatmal]]|| align=right | 2,775,457 || align=right | 13,582 || align=right | 204 || http://yavatmal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bishnupur district|Bishnupur]]|| [[Bishnupur, Manipur|Bishnupur]]|| align=right | 240,363 || align=right | 496 || align=right | 485 ||http://ukhrul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CC|| [[Churachandpur district|Churachandpur]]|| [[Churachandpur]]|| align=right | 271,274 || align=right | 4,574 || align=right | 59 ||http://churachandpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716211027/http://churachandpur.nic.in/ |date=2018-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CD|| [[Chandel district|Chandel]]|| [[Chandel district|Chandel]]|| align=right | 144,028 || align=right | 3,317 || align=right | 43 ||http://chandel.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EI|| [[Imphal East district|Imphal East]]|| [[Porompat]]|| align=right | 452,661 || align=right | 710 || align=right | 638 || http://imphaleast.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608095056/http://imphaleast.nic.in/ |date=2020-06-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SE|| [[Senapati district|Senapati]]|| [[Senapati]]|| align=right | 354,972 || align=right | 3,269 || align=right | 109 ||http://Senapati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TA|| [[Tamenglong district|Tamenglong]]|| [[Tamenglong]]|| align=right | 140,143 || align=right | 4,391 || align=right | 32 ||http://tamenglong.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Thoubal district|Thoubal]]|| [[Thoubal]]|| align=right | 420,517 || align=right | 514 || align=right | 818 ||http://thoubal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UK|| [[Ukhrul district|Ukhrul]]|| [[Ukhrul]]|| align=right | 183,115 || align=right | 4,547 || align=right | 40 ||http://ukhrul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WI|| [[Imphal West district|Imphal West]]|| [[Lamphelpat]]|| align=right | 514,683 || align=right | 519 || align=right | 992 || http://imphalwest.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EG|| [[East Garo Hills]]|| [[Williamnagar]]|| align=right | 317,618 || align=right | 2,603 || align=right | 121 ||http://eastgarohills.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615020254/http://eastgarohills.nic.in/ |date=2008-06-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| EK|| [[East Khasi Hills]]|| [[Shillong]]|| align=right | 824,059 || align=right | 2,752 || align=right | 292 ||http://eastkhasihills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[East Jaintia Hills]] || [[Khleihriat]]|| align=right | 122,436 || align=right | 2,115 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[North Garo Hills]] || [[Resubelpara]]|| align=right | 118,325 || align=right | 1,113 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Ri-Bhoi|Ri Bhoi]]|| [[Nongpoh]]|| align=right | 258,380 || align=right | 2,378 || align=right | 109 ||http://ribhoi.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SG|| [[South Garo Hills]]|| [[Baghmara, India|Baghmara]]|| align=right | 142,574 || align=right | 1,850 || align=right | 77 ||http://southgarohills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[South West Garo Hills]]|| [[Ampati]]|| align=right | || align=right |  || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| || [[South West Khasi Hills]]|| [[Mawkyrwat]]|| align=right | 110,152 || align=right | 1,341 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| WG|| [[West Jaintia Hills]]|| [[Jowai]]|| align=right | 270,352 || align=right | 1,693 || align=right |  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| WG|| [[West Garo Hills]]|| [[Tura, India|Tura]]|| align=right | 642,923 || align=right | 3,714 || align=right | 173 ||http://westgarohills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WK|| [[West Khasi Hills]]|| [[Nongstoin]]|| align=right | 385,601 || align=right | 5,247 || align=right | 73 ||http://westkhasihills.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AI|| [[Aizawl district|Aizawl]]|| [[Aizawl]]|| align=right | 404,054 || align=right | 3,577 || align=right | 113 ||http://aizawl.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Champhai district|Champhai]]|| [[Champhai]]|| align=right | 125,370 || align=right | 3,168|| align=right | 39 ||http://champhai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolasib district|Kolasib]]|| [[Kolasib]]|| align=right | 83,054 || align=right | 1,386 || align=right | 60 ||http://kolasib.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Lawngtlai district|Lawngtlai]]|| [[Lawngtlai]]|| align=right | 117,444 || align=right | 2,519 || align=right | 46 ||http://lawngtlai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Lunglei district|Lunglei]]|| [[Lunglei]]|| align=right | 154,094 || align=right | 4,572 || align=right | 34 ||http://lunglei.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mamit district|Mamit]]|| [[Mamit]]|| align=right | 85,757 || align=right | 2,967 || align=right | 28 ||http://mamit.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Saiha district|Saiha]]|| [[Saiha]]|| align=right | 56,366 || align=right | 1,414 || align=right | 40 ||http://saiha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SE|| [[Serchhip district|Serchhip]]|| [[Serchhip]]|| align=right | 64,875 || align=right | 1,424 || align=right | 46 ||http://serchhip.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dimapur district|Dimapur]]|| [[Dimapur]]|| align=right | 379,769 || align=right | 926 || align=right | 410 ||http://dimapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171126115501/http://dimapur.nic.in/ |date=2017-11-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|   KI|| [[Kiphire district|Kiphire]]|| [[Kiphire]]|| align=right | 74,033 || align=right | 1,255 || align=right | 66 || http://kiphire.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kohima district|Kohima]]|| [[Kohima]]|| align=right | 270,063 || align=right | 1,041 || align=right | 213 ||http://kohima.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  LO || [[Longleng district|Longleng]]|| [[Longleng]]|| align=right | 50,593 || align=right | 885 || align=right | 89 ||http://kohima.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MK|| [[Mokokchung district|Mokokchung]]|| [[Mokokchung]]|| align=right | 193,171 || align=right | 1,615 || align=right | 120 ||http://mokokchung.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MN|| [[Mon district|Mon]]|| [[Mon, India|Mon]]|| align=right | 259,604|| align=right | 1,786 || align=right | 145 ||http://mon.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|   PE|| [[Peren district|Peren]]|| [[Peren]]|| align=right | 163,294 || align=right | 2,300 || align=right | 55 || http://peren-district.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PH|| [[Phek district|Phek]]|| [[Phek]]|| align=right | 163,294 || align=right | 2,026 || align=right | 81 ||http://phek.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TU|| [[Tuensang district|Tuensang]]|| [[Tuensang]]|| align=right | 414,801|| align=right | 4,228 || align=right | 98||http://tuensang.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| WO|| [[Wokha district|Wokha]]|| [[Wokha]]|| align=right | 166,239 || align=right | 1,628 || align=right | 120 ||http://wokha.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ZU|| [[Zunheboto district|Zunheboto]]|| [[Zunheboto]]|| align=right | 141,014 || align=right | 1,255 || align=right | 112 ||http://zunheboto.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN|| [[Angul district|Angul]]|| [[Angul]]|| align=right | 1,271,703 || align=right | 6,347 || align=right | 199 ||http://angul.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Boudh district|Boudh]] (Bauda)|| [[Boudh]]|| align=right | 439,917 || align=right | 4,289 || align=right | 142 ||http://boudh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bhadrak district|Bhadrak]]|| [[Bhadrak]]|| align=right | 1,506,522 || align=right | 2,788 || align=right | 601 ||http://bhadrak.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Balangir district|Balangir]] || [[Balangir]]|| align=right | 1,648,574 || align=right | 6,552 || align=right | 251 ||http://balangir.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bargarh district|Bargarh]] (Baragarh)|| [[Bargarh]]|| align=right | 1,478,833 || align=right | 5,832 || align=right | 253 ||http://bargarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BW|| [[Balasore district|Balasore]] || [[Balasore]]|| align=right | 2,317,419 || align=right | 3,706 || align=right | 609 ||http://baleswar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CU|| [[Cuttack district|Cuttack]]|| [[Cuttack]]|| align=right | 2,618,708 || align=right | 3,915|| align=right | 666 ||http://cuttack.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Debagarh district|Debagarh]] (Deogarh)|| [[Debagarh]]|| align=right | 312,164 || align=right | 2,781 || align=right | 106 ||http://deogarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dhenkanal district|Dhenkanal]]|| [[Dhenkanal, India|Dhenkanal]]|| align=right | 1,192,948 || align=right | 4,597 || align=right | 268 ||http://dhenkanal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GN|| [[Ganjam]]|| [[Chhatrapur]]|| align=right | 3,520,151|| align=right | 8,033|| align=right | 429 || http://ganjam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GP|| [[Gajapati district|Gajapati]]|| [[Paralakhemundi]]|| align=right | 575,880|| align=right | 3,056 || align=right | 133 ||http://gajapati.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jharsuguda district|Jharsuguda]]|| [[Jharsuguda]]|| align=right | 579,499|| align=right | 2,202 || align=right | 274 ||http://jharsuguda.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Jajpur district|Jajpur]] || [[Panikoili]]|| align=right | 1,826,275|| align=right | 2,885 || align=right | 630 ||http://jajpur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| JS|| [[Jagatsinghpur district|Jagatsinghpur]]|| [[Jagatsinghpur]]|| align=right | 1,136,604|| align=right | 1,759|| align=right | 681 ||http://www.jagatsinghpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KH|| [[Khordha district|Khordha]]|| [[Khordha]]|| align=right | 2,246,341 || align=right | 2,888 || align=right | 799 ||http://khordha.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Kendujhar district|Kendujhar]] (Keonjhar)|| [[Kendujhar]]|| align=right | 1,802,777 || align=right | 8,336 || align=right | 217 ||http://kendujhar.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KL|| [[Kalahandi district|Kalahandi]]|| [[Bhawanipatna]]|| align=right | 1,573,054 || align=right | 8,197 || align=right | 199 || http://kalahandi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN|| [[Kandhamal district|Kandhamal]]|| [[Phulbani]]|| align=right | 731,952|| align=right | 6,004 || align=right | 91 || http://kandhamal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Koraput district|Koraput]]|| [[Koraput]]|| align=right | 1,376,934 || align=right | 8,534 || align=right | 156 ||http://koraput.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| KP|| [[Kendrapara district|Kendrapara]]|| [[Kendrapara]]|| align=right | 1,439,891 || align=right | 2,546 || align=right | 545 ||http://kendrapara.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| ML|| [[Malkangiri district|Malkangiri]]|| [[Malkangiri]]|| align=right | 612,727 || align=right | 6,115 || align=right | 106 ||http://malkangiri.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| MY|| [[Mayurbhanj district|Mayurbhanj]]|| [[Baripada]]|| align=right | 2,513,895 || align=right | 10,418 || align=right | 241 || http://mayurbhanj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NB|| [[Nabarangpur district|Nabarangpur]]|| [[Nabarangpur]]|| align=right | 1,218,762 || align=right | 5,135 || align=right | 230 ||http://nabarangpur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| NU|| [[Nuapada district|Nuapada]]|| [[Nuapada]]|| align=right | 606,490 || align=right | 3,408 || align=right | 157 ||http://www.nuapada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NY|| [[Nayagarh district|Nayagarh]]|| [[Nayagarh]]|| align=right | 962,215 || align=right | 3,954 || align=right | 247 ||http://www.nayagarh.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Puri district|Puri]]|| [[Puri]]|| align=right | 1,697,983 || align=right | 3,055 || align=right | 488 ||http://puri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rayagada district|Rayagada]]|| [[Rayagada]]|| align=right | 961,959 || align=right | 7,585 || align=right | 136 ||http://rayagada.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sambalpur district|Sambalpur]]|| [[Sambalpur]]|| align=right | 1,044,410 || align=right | 6,702 || align=right | 158 ||http://sambalpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Subarnapur district|Subarnapur]] (Sonepur)|| [[Sonepur, Orissa|Subarnapur]]|| align=right | 652,107 || align=right | 2,284 || align=right | 279 ||http://subarnapur.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| SU|| [[Sundargarh district|Sundargarh]] || [[Sundargarh]]|| align=right | 2,080,664 || align=right | 9,942 || align=right | 214 || http://sundergarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karaikal district|Karaikal]]|| [[Karaikal]] || align=right | 200,314 || align=right | 160 || align=right | 1,252 ||http://Karaikal.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mahe district|Mahe]]|| [[Mahé, India|Mahé]] || align=right | 41,934 || align=right | 9 || align=right | 4,659 ||http://mahe.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PO|| [[Pondicherry district|Pondicherry]]|| [[Pondicherry (city)|Pondicherry]] || align=right | 946,600 || align=right | 293 || align=right | 3,231 ||http://puducherry.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| YA|| [[Yanam district|Yanam]]|| [[Yanam, Pondicherry|Yanam]] || align=right | 55,616 || align=right | 17 || align=right | 3,272 ||http://yanam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130000201/http://yanam.nic.in/ |date=2005-01-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AM|| [[Amritsar district|Amritsar]]|| [[Amritsar]]|| align=right | 2,490,891 || align=right | 2,673 || align=right | 932 || http://amritsar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BNL|| [[Barnala district|Barnala]]|| [[Barnala]]|| align=right | 596,294 || align=right | 1,423 || align=right | 419 ||  
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bathinda district|Bathinda]]|| [[Bathinda]]|| align=right | 1,388,859 || align=right | 3,355 || align=right | 414 || http://bathinda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FI|| [[Firozpur district|Firozpur]]|| [[Firozpur]]|| align=right | 2,026,831 || align=right | 5,334 || align=right | 380 || http://ferozepur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Faridkot district|Faridkot]]|| [[Faridkot, Punjab|Faridkot]]|| align=right | 618,008 || align=right | 1,472 || align=right | 424 || http://faridkot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehgarh Sahib district|Fatehgarh Sahib]]|| [[Fatehgarh Sahib]]|| align=right | 599,814 || align=right | 1,180 || align=right | 508 || http://fatehgarhsahib.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FA|| [[Fazilka district|Fazilka]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;|| [[Fazilka]]|| align=right |&amp;nbsp;—|| align=right | - || align=right |&amp;nbsp;—|| http://fazilka.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GU|| [[Gurdaspur district|Gurdaspur]]|| [[Gurdaspur]]|| align=right | 2,299,026 || align=right | 3,542 || align=right | 649 || http://gurdaspur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HO|| [[Hoshiarpur district|Hoshiarpur]]|| [[Hoshiarpur]]|| align=right | 1,582,793 || align=right | 3,397 || align=right | 466 || http://hoshiarpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jalandhar district|Jalandhar]]|| [[Jalandhar]]|| align=right | 2,181,753 || align=right | 2,625 || align=right | 831 || http://jalandhar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Kapurthala district|Kapurthala]]|| [[Kapurthala]]|| align=right | 817,668 || align=right | 1,646 || align=right | 501 || http://kapurthala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819073139/http://kapurthala.nic.in/ |date=2010-08-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Ludhiana district|Ludhiana]]|| [[Ludhiana]]|| align=right | 3,487,882 || align=right | 3,744 || align=right | 975 || http://ludhiana.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130075547/http://ludhiana.nic.in/ |date=2021-01-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Mansa district, India|Mansa]]|| [[Mansa, Punjab|Mansa]]|| align=right | 768,808 || align=right | 2,174 || align=right | 350 || http://mansa.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Moga district|Moga]]|| [[Moga, Punjab|Moga]]|| align=right | 992,289 || align=right | 2,235 || align=right | 444 || http://moga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Sri Muktsar Sahib district|Sri Muktsar Sahib]]|| [[Sri Muktsar Sahib]]|| align=right | 902,702 || align=right | 2,596|| align=right | 348 || http://muktsar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Pathankot district|Pathankot]]|| [[Pathankot]]|| align=right | 1,998,464|| align=right | || align=right | 398|| http://Pathankot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Patiala district|Patiala]]|| [[Patiala]]|| align=right | 2,892,282 || align=right | 3,175 || align=right | 596 || http://patiala.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RU|| [[Rupnagar district|Rupnagar]]|| [[Rupnagar]]|| align=right | 683,349 || align=right | 1,400 || align=right | 488 || http://rupnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SAS|| [[Sahibzada Ajit Singh Nagar district|Sahibzada Ajit Singh Nagar]]|| [[Ajitgarh]]|| align=right | 986,147 || align=right | 1,188 || align=right | 830 || http://www.sasnagar.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810092358/http://www.sasnagar.gov.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Sangrur district|Sangrur]]|| [[Sangrur]]|| align=right | 1,654,408 || align=right | 3,685 || align=right | 449 || http://sangrur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|PB || [[Shahid Bhagat Singh Nagar district|Shahid Bhagat Singh Nagar]]|| [[Nawanshahr]]|| align=right | 614,362 || align=right | 1,283 || align=right | 479 || http://nawanshahr.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TT|| [[Tarn Taran district|Tarn Taran]]|| [[Tarn Taran Sahib]]|| align=right | 1,120,070 || align=right | 2,414 || align=right | 464 ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| AJ|| [[Ajmer district|Ajmer]]|| [[Ajmer]]|| align=right | 2,584,913 || align=right | 8,481 || align=right | 305 ||http://ajmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209203540/http://ajmer.nic.in/ |date=2015-02-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Alwar district|Alwar]]|| [[Alwar]]|| align=right | 3,671,999 || align=right | 8,380 || align=right | 438 ||http://alwar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803030422/http://alwar.nic.in/ |date=2012-08-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bikaner district|Bikaner]]|| [[Bikaner]]|| align=right | 2,367,745 || align=right | 27,244 || align=right | 78 ||http://bikaner.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508152731/http://bikaner.nic.in/ |date=2009-05-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BM|| [[Barmer district|Barmer]]|| [[Barmer, Rajasthan|Barmer]]|| align=right | 2,604,453 || align=right | 28,387 || align=right | 92 ||http://barmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154347/http://barmer.nic.in/ |date=2014-12-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Banswara district|Banswara]]|| [[Banswara]]|| align=right | 1,798,194 || align=right | 5,037 || align=right | 399 ||http://banswara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112210213/http://banswara.nic.in/ |date=2015-01-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[Bharatpur district|Bharatpur]]|| [[Bharatpur, India|Bharatpur]]|| align=right | 2,549,121 || align=right | 5,066 || align=right | 503 ||http://bharatpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512184953/http://bharatpur.nic.in/ |date=2013-05-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Baran district|Baran]]|| [[Baran, Rajasthan|Baran]]|| align=right | 1,223,921 || align=right | 6,955 || align=right | 175 ||http://Baran.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425203918/http://baran.nic.in/ |date=2009-04-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Bundi district|Bundi]]|| [[Bundi]]|| align=right | 1,113,725 || align=right | 5,550 || align=right | 193 || http://bundi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501203724/http://bundi.nic.in/ |date=2009-05-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BW|| [[Bhilwara district|Bhilwara]]|| [[Bhilwara]]|| align=right | 2,410,459 || align=right | 10,455 || align=right | 230 ||http://bhilwara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508053201/http://bhilwara.nic.in/ |date=2009-05-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CR|| [[Churu district|Churu]]|| [[Churu]]|| align=right | 2,041,172 || align=right | 16,830 || align=right | 148 ||http://churu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206042050/http://churu.nic.in/ |date=2012-02-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chittorgarh district|Chittorgarh]]|| [[Chittorgarh]]|| align=right | 1,544,392 || align=right | 10,856 || align=right | 193 ||http://chittorgarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231429/http://chittorgarh.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Dausa district|Dausa]]|| [[Dausa]]|| align=right | 1,637,226 || align=right | 3,429|| align=right | 476 ||http://dausa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131224345/http://dausa.nic.in/ |date=2008-01-31 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dholpur district|Dholpur]]|| [[Dholpur]]|| align=right | 1,207,293 || align=right | 3,084 || align=right | 398 ||http://dholpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829124718/http://dholpur.nic.in/ |date=2005-08-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DU|| [[Dungarpur district|Dungapur]]|| [[Dungarpur]]|| align=right | 1,388,906 || align=right | 3,771 || align=right | 368||http://dungapur.nic.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GA|| [[Ganganagar district|Ganganagar]]|| [[Ganganagar]]|| align=right | 1,969,520 || align=right | 10,990 || align=right | 179 ||http://ganganagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119115934/http://ganganagar.nic.in/ |date=2012-01-19 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Hanumangarh district|Hanumangarh]]|| [[Hanumangarh]]|| align=right | 1,779,650 || align=right | 9,670 || align=right | 184 ||http://hanumangarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429195052/http://hanumangarh.nic.in/ |date=2009-04-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JJ|| [[Jhunjhunu district|Jhunjhunu]]|| [[Jhunjhunu]]|| align=right | 2,139,658 || align=right | 5,928 || align=right | 361 ||http://jhunjhunu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223160948/http://jhunjhunu.nic.in/ |date=2012-02-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JL|| [[Jalore district|Jalore]]|| [[Jalore]]|| align=right | 1,830,151 || align=right | 10,640 || align=right | 172 ||http://jalore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007100206/http://jalore.nic.in/ |date=2011-10-07 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JO|| [[Jodhpur district|Jodhpur]]|| [[Jodhpur]]|| align=right | 3,685,681 || align=right | 22,850 || align=right | 161 ||http://jodhpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523045929/http://jodhpur.nic.in/ |date=2013-05-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Jaipur district|Jaipur]]|| [[Jaipur]]|| align=right | 6,663,971 || align=right | 11,152 || align=right | 598 ||http://jaipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717032559/http://jaipur.nic.in/ |date=2011-07-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JS|| [[Jaisalmer district|Jaisalmer]]|| [[Jaisalmer]]|| align=right | 672,008 || align=right | 38,401 || align=right | 17 ||http://jaisalmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231232/http://jaisalmer.nic.in/ |date=2009-04-09 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JW|| [[Jhalawar district|Jhalawar]]|| [[Jhalawar]]|| align=right | 1,411,327 || align=right | 6,219 || align=right | 227 ||http://jhalawar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052547/http://www.jhalawar.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karauli district|Karauli]]|| [[Karauli]]|| align=right | 1,458,459 || align=right | 5,530 || align=right | 264 ||http://karauli.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052542/http://www.karauli.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kota district|Kota]]|| [[Kota, Rajasthan|Kota]]|| align=right | 1,950,491 || align=right | 5,446 || align=right | 374 ||http://kota.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504121015/http://kota.nic.in/ |date=2009-05-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Nagaur district|Nagaur]]|| [[Nagaur]]|| align=right | 3,309,234 || align=right | 17,718 || align=right | 187 ||http://nagaur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203231308/http://www.nagaur.nic.in/ |date=2007-12-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PA|| [[Pali district|Pali]]|| [[Pali, Rajasthan|Pali]]|| align=right | 2,038,533 || align=right | 12,387 || align=right | 165 ||http://pali.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112215332/http://pali.nic.in/ |date=2015-01-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PG|| [[Pratapgarh district (Rajasthan)|Pratapgarh]]|| [[Pratapgarh, Rajasthan|Pratapgarh]]|| align=right | 868,231 || align=right | 4,112 || align=right | 211 ||http://pratapgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rajsamand district|Rajsamand]]|| [[Rajsamand]]|| align=right | 1,158,283 || align=right | 3,853 || align=right | 302 ||http://rajsamand.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060304/http://rajsamand.nic.in/ |date=2007-02-05 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SK|| [[Sikar district|Sikar]]|| [[Sikar]]|| align=right | 2,677,737 || align=right | 7,732|| align=right | 346 ||http://sikar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223201444/http://sikar.nic.in/ |date=2012-02-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SM|| [[Sawai Madhopur district|Sawai Madhopur]]|| [[Sawai Madhopur]]|| align=right | 1,338,114 || align=right | 4,500 || align=right | 257 ||http://sawaimadhopur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520123107/http://sawaimadhopur.nic.in/ |date=2013-05-20 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sirohi district|Sirohi]]|| [[Sirohi]]|| align=right | 1,037,185 || align=right | 5,136 || align=right | 202 ||http://sirohi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401082647/http://sirohi.nic.in/ |date=2013-04-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TO|| [[Tonk district|Tonk]]|| [[Tonk, India|Tonk]]|| align=right | 1,421,711 || align=right | 7,194 || align=right | 198 ||http://tonk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052537/http://www.tonk.nic.in/ |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Udaipur district|Udaipur]]|| [[Udaipur]]|| align=right | 3,067,549 || align=right | 13,430 || align=right | 242 ||http://udaipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111015752/http://udaipur.nic.in/ |date=2007-11-11 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ES|| [[East Sikkim]]|| [[Gangtok]]|| align=right | 281,293 || align=right | 954 || align=right | 295 ||http://esikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205320/http://esikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NS|| [[North Sikkim]]|| [[Mangan, India|Mangan]]|| align=right | 43,354 || align=right | 4,226 || align=right | 10 ||http://nsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://nsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SS|| [[South Sikkim]]|| [[Namchi]]|| align=right | 146,742 || align=right | 750 || align=right | 196 ||http://ssikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://ssikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| WS|| [[West Sikkim]]|| [[Geyzing]]|| align=right | 136,299 || align=right | 1,166 || align=right | 117 ||http://wsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://wsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AY|| [[Ariyalur district|Ariyalur]]|| [[Ariyalur]]|| align=right | 752,481 || align=right | 3,208 || align=right | 387 || http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102195707/http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ |date=2009-11-02 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CH|| [[Chennai district|Chennai]]|| [[Chennai]] (Madras)|| align=right | 4,681,087 || align=right | 174 || align=right | 26,903 || http://www.chennai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429011354/http://www.chennai.tn.nic.in/ |date=2011-04-29 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CO|| [[Coimbatore district|Coimbatore]]|| [[Coimbatore]]|| align=right | 3,472,578 || align=right | 7,469 || align=right | 748 || http://www.coimbatore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830025750/http://www.coimbatore.tn.nic.in/ |date=2005-08-30 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CU|| [[Cuddalore district|Cuddalore]]|| [[Cuddalore]]|| align=right | 2,600,880 || align=right | 3,999 || align=right | 702 || http://www.cuddalore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201235923/http://www.cuddalore.tn.nic.in/ |date=2006-02-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DH|| [[Dharmapuri district|Dharmapuri]]|| [[Dharmapuri]]|| align=right | 1,502,900 || align=right | 4,532 || align=right | 332 || http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721174824/http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| DI|| [[Dindigul district|Dindigul]]|| [[Dindigul]]|| align=right | 2,161,367 || align=right | 6,058 || align=right | 357 || http://www.dindigul.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225064813/http://www.dindigul.tn.nic.in/ |date=2018-12-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ER|| [[Erode district|Erode]]|| [[Erode]]|| align=right | 2,259,608 || align=right | 5,714 || align=right | 397 || http://erode.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KC|| [[Kanchipuram district|Kanchipuram]]|| [[Kanchipuram]]|| align=right | 3,990,897 || align=right | 4,433 || align=right | 927 || http://www.kanchi.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=2017-09-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KK|| [[Kanyakumari district|Kanyakumari]]|| [[Nagercoil]]|| align=right | 2,863,178|| align=right | 1,685 || align=right | 1,106 || http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125193622/http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ |date=2021-01-25 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KA|| [[Karur district|Karur]]|| [[Karur]]|| align=right | 1,076,588 || align=right | 2,901 || align=right | 371 || http://karur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KR|| [[Krishnagiri district|Krishnagiri]]|| [[Krishnagiri]]|| align=right | 1,883,731 || align=right | 5,086 || align=right | 370 || http://krishnagiri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Madurai district|Madurai]]|| [[Madurai]]|| align=right | 3,991,038 || align=right | 3,676 || align=right | 823 || http://www.madurai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321120205/http://www.madurai.tn.nic.in/ |date=2019-03-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NG|| [[Nagapattinam district|Nagapattinam]]|| [[Nagapattinam]]|| align=right | 1,614,069 || align=right | 2,716 || align=right | 668|| http://www.nagapattinam.tn.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NI|| [[Nilgiris district|Nilgiris]]|| [[Ooty|Udagamandalam (Ootacamund/Ooty)]]|| align=right | 735,071 || align=right | 2,549 || align=right | 288 || http://nilgiris.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NM|| [[Namakkal district|Namakkal]]|| [[Namakkal]]|| align=right | 1,721,179 || align=right | 3,429 || align=right | 506 || http://namakkal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PE|| [[Perambalur district|Perambalur]]|| [[Perambalur]]|| align=right | 564,511 || align=right | 1,752 || align=right | 323 || http://www.perambalur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813070309/http://www.perambalur.tn.nic.in/ |date=2006-08-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Pudukkottai district|Pudukkottai]]|| [[Pudukkottai]]|| align=right | 1,918,725 || align=right | 4,651 || align=right | 348 || http://pudukkottai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Ramanathapuram district|Ramanathapuram]]|| [[Ramanathapuram]]|| align=right | 1,337,560 || align=right | 4,123 || align=right | 320 || http://ramanathapuram.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Salem district|Salem]]|| [[Salem, Tamil Nadu|Salem]]|| align=right | 3,480,008 || align=right | 5,245 || align=right | 663 || http://salem.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sivaganga district|Sivaganga]]|| [[Sivaganga]]|| align=right | 1,341,250 || align=right | 4,086 || align=right | 324 || http://sivaganga.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TP|| [[Tirupur district|Tirupur]]|| [[Tirupur]]|| align=right | 2,471,222 || align=right | 5,106 || align=right | 476 || http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212230043/http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ |date=2009-02-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TC|| [[Tiruchirappalli district|Tiruchirappalli]]|| [[Tiruchirappalli]]|| align=right | 2,713,858 || align=right | 4,407 || align=right | 602|| http://tiruchirappalli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TH|| [[Theni district|Theni]]|| [[Theni]]|| align=right | 1,243,684 || align=right | 3,066 || align=right | 433 || http://www.theni.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810180551/http://www.theni.tn.nic.in/ |date=2006-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TI|| [[Tirunelveli district|Tirunelveli]]|| [[Tirunelveli]]|| align=right | 3,072,880 || align=right | 6,703 || align=right | 458 || http://www.nellai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704012421/http://www.nellai.tn.nic.in/ |date=2018-07-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TJ|| [[Thanjavur district|Thanjavur]]|| [[Thanjavur]]|| align=right | 2,402,781 || align=right | 3,397 || align=right | 691 || http://thanjavur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TK|| [[Thoothukudi district|Thoothukudi]]|| [[Thoothukudi]] (Tuticorin)|| align=right | 1,738,376 || align=right | 4,594 || align=right | 378 || http://thoothukudi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TL|| [[Tiruvallur district|Tiruvallur]]|| [[Tiruvallur]]|| align=right | 3,725,697 || align=right | 3,424 || align=right | 1,049 || http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716022602/http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TR|| [[Tiruvarur district|Tiruvarur]]|| [[Tiruvarur]]|| align=right | 1,268,094 || align=right | 2,377 || align=right | 533 || http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113073936/http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ |date=2006-01-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| TV|| [[Tiruvannamalai district|Tiruvannamalai]]|| [[Tiruvannaamalai]]|| align=right | 2,468,965 || align=right | 6,191 || align=right | 399|| http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924193702/http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ |date=2011-09-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VE|| [[Vellore district|Vellore]]|| [[Vellore]]|| align=right | 3,928,106 || align=right | 6,077 || align=right | 646 || http://vellore.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| VL|| [[Viluppuram district|Viluppuram]]|| [[Viluppuram]]|| align=right | 3,463,284 || align=right | 7,190 || align=right | 462 || http://www.viluppuram.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808053020/http://www.viluppuram.tn.nic.in/ |date=2006-08-08 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VR|| [[Virudhunagar district|Virudhunagar]]|| [[Virudhunagar]]|| align=right | 1,943,309 || align=right | 3,446 || align=right | 454 || http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514153823/http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ |date=2019-05-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|       AD|| [[Adilabad district|Adilabad]]|| [[Adilabad]]|| align=right | 2,737,738|| align=right | 16,105|| align=right | 170|| http://adilabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926185253/http://adilabad.nic.in/ |date=2011-09-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|	HY||[[Hyderabad district, India|Hyderabad]]|| [[Hyderabad, India|Hyderabad]]|| align=right | 4,010,238|| align=right | 217|| align=right | 18,480 ||http://hyderabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KA|| [[Karimnagar district|Karimnagar]]|| [[Karimnagar]]|| align=right | 3,811,738|| align=right | 11,823|| align=right | 322||http://karimnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khammam district|Khammam]]|| [[Khammam]]|| align=right | 2,798,214|| align=right | 16,029|| align=right | 175||http://khammam.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|		MA|| [[Mahbubnagar district|Mahbubnagar]]|| [[Mahbubnagar]]|| align=right | 4,042,191|| align=right | 18,432|| align=right | 219||http://mahabubnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ME|| [[Medak district|Medak]]|| [[Sangareddi]]|| align=right | 3,031,877|| align=right | 9,699|| align=right | 313||http://medak.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NA|| [[Nalgonda district|Nalgonda]]|| [[Nalgonda]]|| align=right | 3,483,648|| align=right | 14,240|| align=right | 245||http://nalgonda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NI|| [[Nizamabad district|Nizamabad]]|| [[Nizamabad, Andhra Pradesh|Nizamabad]]|| align=right | 2,552,073|| align=right | 7,956|| align=right | 321||http://nizamabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	RA|| [[Ranga Reddy district|Ranga Reddy]]|| [[Hyderabad, India|Hyderabad]]|| align=right | 5,296,396|| align=right | 7,493|| align=right | 707||http://rangareddy.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WA|| [[Warangal district|Warangal]]|| [[Warangal]]|| align=right | 3,522,644|| align=right | 12,846|| align=right | 274||http://warangal.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	DH|| [[Dhalai district|Dhalai]]|| [[Ambassa]]|| align=right | 377,988 || align=right | 2,400 || align=right | 157 ||http://dhalai.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|       GM|| [[Gomati district|Gomati]]|| [[Udaipur, Tripura]]|| align=right | 4,36,868 || align=right | 1522.8 || align=right | 287 ||http://gomati.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	KH|| [[Khowai district|Khowai]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;|| [[Khowai]]|| align=right | 3,27,391 || align=right | 1005.67 || align=right | 326 ||http://khowai.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	NT|| [[North Tripura district|North Tripura]]|| [[Dharmanagar]]|| align=right | 4,15,946 || align=right | 1444.5 || align=right | 288 ||http://northtripura.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	SP|| [[Sepahijala district|Sepahijala]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;|| [[Bishramganj]]|| align=right | 4,84,233 || align=right | 1044.78 || align=right | 463 ||http://sepahijala.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	ST|| [[South Tripura district|South Tripura]]|| [[Belonia, India|Belonia]]|| align=right | 4,33,737 || align=right | 1534.2 || align=right | 283 ||http://southtripura.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	UK|| [[Unakoti district|Unokoti]]&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;|| [[Kailashahar]]|| align=right | 2,77,335 || align=right | 591.93 || align=right | 469 ||http://unakoti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|	WT|| [[West Tripura district|West Tripura]]|| [[Agartala]]|| align=right | 9,17,534 || align=right | 942.55 || align=right | 973 ||http://westtripura.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AG|| [[Agra district|Agra]]|| [[Agra]]|| align=right | 4,380,793 || align=right | 4,027 || align=right | 1,084 ||http://agra.nic.in/def.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410002417/http://agra.nic.in/def.asp |date=2009-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Aligarh district|Aligarh]]|| [[Aligarh, Uttar Pradesh|Aligarh]]|| align=right | 3,673,849 || align=right | 3,747 || align=right | 1,007 ||http://aligarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124165958/http://aligarh.nic.in/ |date=2016-11-24 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AH|| [[Allahabad district|Allahabad]]|| [[Allahabad]]|| align=right | 5,959,798|| align=right | 5,481 || align=right | 1,087 ||http://allahabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AN|| [[Ambedkar Nagar district|Ambedkar Nagar]]|| [[Akbarpur, Ambedkar Nagar|Akbarpur]]|| align=right | 2,398,709 || align=right | 2,372 || align=right | 1,021 ||http://ambedkarnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163122/http://ambedkarnagar.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CS|| [[Amethi district|Amethi (Chhatrapati Shahuji Maharaj Nagar)]]&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt; || [[Gauriganj]]|| || || ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| JP|| [[Amroha district|Amroha (Jyotiba Phule Nagar)]]|| [[Amroha]]|| align=right | 1,838,771 || align=right | 2,321 || align=right | 818 ||http://jpnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312173025/http://jpnagar.nic.in/ |date=2016-03-12 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AU|| [[Auraiya district|Auraiya]]|| [[Auraiya]]|| align=right | 1,372,287 || align=right | 2,051 || align=right | 681 ||http://auraya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070906234458/http://auraya.nic.in/ |date=2007-09-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| AZ|| [[Azamgarh district|Azamgarh]]|| [[Azamgarh]]|| align=right | 4,616,509 || align=right | 4,053 || align=right | 1,139 ||http://azamgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BG|| [[Bagpat district|Bagpat]]|| [[Baghpat]]|| align=right | 1,302,156 || align=right | 1,345 || align=right | 986 ||http://bagpat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BH|| [[Bahraich district|Bahraich]]|| [[Bahraich]]|| align=right | 2,384,239|| align=right | 4,926 || align=right | 415||http://behraich.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206030259/http://behraich.nic.in/ |date=2007-02-06 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BL|| [[Ballia district|Ballia]]|| [[Ballia]]|| align=right | 3,223,642 || align=right | 2,981 || align=right | 1,081 ||http://ballia.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721080216/http://ballia.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BP|| [[Balrampur district|Balrampur]]|| [[Balrampur]]|| align=right | 2,149,066 || align=right | 3,349 || align=right | 642 ||http://balrampur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Banda district|Banda]]|| [[Banda, Uttar Pradesh|Banda]]|| align=right | 1,799,541 || align=right | 4,413 || align=right | 404 ||http://banda.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010410005716/http://www.banda.nic.in/ |date=2001-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BB|| [[Barabanki district|Barabanki]]|| [[Barabanki city|Barabanki]]|| align=right | 3,257,983 || align=right | 3,825 || align=right | 739 ||http://barabanki.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716061521/http://barabanki.nic.in/ |date=2011-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bareilly district|Bareilly]]|| [[Bareilly]]|| align=right | 4,465,344 || align=right | 4,120 || align=right | 1,084 ||http://bareilly.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BS|| [[Basti district|Basti]]|| [[Basti, Uttar Pradesh|Basti]]|| align=right | 2,461,056 || align=right | 2,687 || align=right | 916 ||http://basti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Bijnor district|Bijnor]]|| [[Bijnor]]|| align=right | 3,683,896 || align=right | 4,561 || align=right | 808 ||http://bijnor.nic.in
|- bgcolor=#F4F9FF
| BD|| [[Budaun district|Budaun]]|| [[Budaun]]|| align=right | 3,712,738 || align=right | 5,168 || align=right | 718 ||http://badaun.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163216/http://badaun.nic.in/ |date=2011-07-21 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BU|| [[Bulandshahr district|Bulandshahr]]|| [[Bulandshahr]]|| align=right | 3,498,507 || align=right | 3,719 || align=right | 788 ||http://bulandshahar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010410003633/http://www.bulandshahar.nic.in/ |date=2001-04-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| CD|| [[Chandauli district|Chandauli]]|| [[Chandauli]]|| align=right | 1,952,713 || align=right | 2,554 || align=right | 768 ||http://chandauli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CT|| [[Chitrakoot district|Chitrakoot]]|| [[Chitrakoot Dham (Karwi)|Chitrakoot]]|| align=right | 990,626 || align=right | 3,202 || align=right | 315 ||http://chitrakoot.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DE|| [[Deoria district|Deoria]]|| [[Deoria, Uttar Pradesh|Deoria]]|| align=right | 3,098,637 || align=right | 2,535 || align=right | 1,220 ||http://deoria.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817063956/http://deoria.nic.in/ |date=2019-08-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| ET|| [[Etah district|Etah]]|| [[Etah]]|| align=right | 1,761,152 || align=right | 2,456 || align=right | 717 ||http://etah.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| EW|| [[Etawah district|Etawah]]|| [[Etawah]]|| align=right | 1,579,160 || align=right | 2,287 || align=right | 683  ||http://etawah.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FZ|| [[Faizabad district|Faizabad]]|| [[Faizabad]]|| align=right | 2,468,371 || align=right | 2,765 || align=right | 1,054 ||http://faizabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903122813/http://faizabad.nic.in/ |date=2011-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FR|| [[Farrukhabad district|Farrukhabad]]|| [[Fatehgarh]]|| align=right | 1,887,577 || align=right | 2,279 || align=right | 865 ||http://farrukhabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051728/http://farrukhabad.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| FT|| [[Fatehpur district|Fatehpur]]|| [[Fatehpur, Uttar Pradesh|Fatehpur]] || align=right | 2,632,684 || align=right | 4,152 || align=right | 634 ||http://fatehpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| FI|| [[Firozabad district|Firozabad]]|| [[Firozabad]]|| align=right | 2,496,761 || align=right | 2,361 || align=right | 1,044 ||http://firozabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GB|| [[Gautam Buddh Nagar district|Gautam Buddh Nagar]]|| [[Noida]]|| align=right | 1,674,714 || align=right | 1,269 || align=right | 1,252 ||http://gbnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GZ|| [[Ghaziabad district, India|Ghaziabad]]|| [[Ghaziabad, Uttar Pradesh|Ghaziabad]]|| align=right | 4,661,452 || align=right | 1,175 || align=right | 3,967 ||http://ghaziabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GP|| [[Ghazipur district|Ghazipur]]|| [[Ghazipur]] || align=right | 3,622,727 || align=right | 3,377 || align=right | 1,072 ||http://ghazipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051723/http://ghazipur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| GN|| [[Gonda district|Gonda]]|| [[Gonda district|Gonda]]|| align=right | 3,431,386 || align=right | 4,425 || align=right | 857 ||http://gonda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| GR|| [[Gorakhpur district|Gorakhpur]]|| [[Gorakhpur]]|| align=right | 4,436,275 || align=right | 3,325 || align=right | 1,336||http://gorakhpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HM|| [[Hamirpur district, Uttar Pradesh|Hamirpur]]|| [[Hamirpur, Uttar Pradesh|Hamirpur]]|| align=right | 1,104,021 || align=right | 4,325 || align=right | 268 ||http://hamirpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PN || [[Hapur district|Hapur (Panchsheel Nagar)]]|| [[Hapur]]|| align=right | 1,451,983||    ||  ||
|- bgcolor=#F4F9FF
| HR|| [[Hardoi district|Hardoi]]|| [[Hardoi]]|| align=right | 4,091,380 || align=right | 5,986 || align=right | 683 ||http://hardoi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HT|| [[Hathras district|Hathras (Mahamaya Nagar)]]|| [[Hathras]]|| align=right | 1,565,678 || align=right | 1,752 || align=right | 851 ||http://hathras.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051014045213/http://hathras.nic.in/ |date=2005-10-14 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JL|| [[Jalaun district|Jalaun]]|| [[Orai]]|| align=right | 1,670,718 || align=right | 4,565 || align=right | 366 ||http://jalaun.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926205411/http://jalaun.nic.in/ |date=2019-09-26 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| JU|| [[Jaunpur district]]|| [[Jaunpur, Uttar Pradesh|Jaunpur]]|| align=right | 4,476,072 || align=right | 4,038 || align=right | 1,108 || http://jaunpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JH|| [[Jhansi district|Jhansi]]|| [[Jhansi]]|| align=right | 2,000,755 || align=right | 5,024 || align=right | 398 ||http://jhansi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KJ|| [[Kannauj district|Kannauj]]|| [[Kannauj]]|| align=right | 1,658,005 || align=right | 1,993 || align=right | 792 ||http://kannauj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KD|| [[Kanpur Dehat district|Kanpur Dehat (Ramabai Nagar)]]|| [[Akbarpur, Kanpur Dehat|Akbarpur (Mati)]]|| align=right | 1,795,092 || align=right | 3,021 || align=right | 594 ||http://kanpurdehat.nic.in// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201055604/http://kanpurdehat.nic.in// |date=2021-02-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KN|| [[Kanpur Nagar district|Kanpur Nagar]]|| [[Kanpur]]|| align=right | 4,572,951 || align=right | 3,156 || align=right | 1,415 ||http://kanpurnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903060551/http://kanpurnagar.nic.in/ |date=2019-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|KR || [[Kasganj district|Kasganj (Kanshi Ram Nagar)]]|| [[Kasganj]]|| align=right | 1,438,156 || align=right | 1,955 || align=right | 736 || http://kanshiramnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701184726/http://www.kanshiramnagar.nic.in/ |date=2015-07-01 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KS|| [[Kaushambi district|Kaushambi]]|| [[Manjhanpur]]|| align=right | 1,596,909 || align=right | 1,837 || align=right | 897 ||http://kaushambhi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513183352/http://kaushambhi.nic.in/ |date=2016-05-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| KU|| [[Kushinagar district|Kushinagar]]|| [[Padrauna]]|| align=right | 3,560,830 || align=right | 2,909 || align=right | 1,226 ||http://kushinagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051528/http://kushinagar.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| LK|| [[Lakhimpur Kheri District|Lakhimpur Kheri]]|| [[Lakhimpur, Uttar Pradesh|Lakhimpur]]|| align=right | 4,013,634 || align=right | 7,674 || align=right | 523 ||http://kheri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LA|| [[Lalitpur district, India|Lalitpur]]|| [[Lalitpur, India|Lalitpur]]|| align=right | 1,218,002 || align=right | 5,039 || align=right | 242 ||http://lalitpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| LU|| [[Lucknow district|Lucknow]]|| [[Lucknow]]|| align=right | 4,588,455 || align=right | 2,528 || align=right | 1,815 ||http://lucknow.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MG|| [[Maharajganj district|Maharajganj]]|| [[Mahrajganj, Uttar Pradesh|Maharajganj]]|| align=right | 2,665,292 || align=right | 2,953 || align=right | 903 ||http://maharajganj.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MH|| [[Mahoba district|Mahoba]]|| [[Mahoba]]|| align=right | 876,055 || align=right | 2,847 || align=right | 288 ||http://mahoba.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MP|| [[Mainpuri district|Mainpuri]]|| [[Mainpuri]]|| align=right | 1,847,194 || align=right | 2,760 || align=right | 670 ||http://mainpuri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MT|| [[Mathura district|Mathura]]|| [[Mathura]]|| align=right | 2,541,894 || align=right | 3,333 || align=right | 761 ||http://mathura.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903130509/http://mathura.nic.in/ |date=2011-09-03 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MB|| [[Mau district|Mau]]|| [[Mau]]|| align=right | 2,205,170 || align=right | 1,713 || align=right | 1,287 ||http://mau.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| ME|| [[Meerut district|Meerut]]|| [[Meerut]]|| align=right | 3,447,405 || align=right | 2,522 || align=right | 1,342 ||http://meerut.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MI|| [[Mirzapur district|Mirzapur]]|| [[Mirzapur]]|| align=right | 2,494,533 || align=right | 4,522 || align=right | 561 ||http://mirzapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810050627/http://mirzapur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MO|| [[Moradabad district|Moradabad]]|| [[Moradabad]]|| align=right | 4,773,138 || align=right | 3,718 || align=right | 1,284 ||http://moradabad.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MU|| [[Muzaffarnagar district|Muzaffarnagar]]|| [[Muzaffarnagar]]|| align=right | 4,138,605 || align=right | 4,008 || align=right | 1,033 ||http://muzaffarnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PI|| [[Pilibhit district|Pilibhit]]|| [[Pilibhit]]|| align=right | 2,037,225 || align=right | 3,499 || align=right | 567 || http://www.pilibhit.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180504053550/http://www.pilibhit.nic.in/ |date=2018-05-04 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| PR|| [[Pratapgarh district, Uttar Pradesh|Pratapgarh]]|| [[Pratapgarh, Uttar Pradesh|Pratapgarh]]|| align=right | 3,173,752 || align=right | 3,717 || align=right | 854 || http://pratapgarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RB|| [[Raebareli district|Raebareli]]|| [[Raebareli]]|| align=right | 3,404,004 || align=right | 4,609 || align=right | 739 ||http://raebareli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RA|| [[Rampur district|Rampur]]|| [[Rampur, Uttar Pradesh|Rampur]]|| align=right | 2,335,398 || align=right | 2,367 || align=right | 987 ||http://rampur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SA|| [[Saharanpur district|Saharanpur]]|| [[Saharanpur]]|| align=right | 3,464,228 || align=right | 3,689 || align=right | 939 ||http://saharanpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051651/http://saharanpur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
|SM|| [[Sambhal district|Sambhal (Bheem Nagar)]]||[[Sambhal]]|| align=right | 2,217,020||-||-||-|http://moradabad.nic.in/sambhal/
|- bgcolor=#F4F9FF
|SK|| [[Sant Kabir Nagar district|Sant Kabir Nagar]]|| [[Khalilabad, India|Khalilabad]]|| align=right | 1,714,300 || align=right | 1,442|| align=right | 1,014 ||http://sknagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SR|| [[Sant Ravidas Nagar district|Sant Ravidas Nagar]]|| [[Gyanpur]]|| align=right | 1,554,203 || align=right | 960 || align=right | 1,531 ||http://srdnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827201411/http://srdnagar.nic.in/ |date=2011-08-27 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SJ|| [[Shahjahanpur district|Shahjahanpur]]|| [[Shahjahanpur]]|| align=right | 3,002,376 || align=right | 4,575 || align=right | 673 ||http://shahjahanpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SH || [[Shamli district|Shamli]]&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt; || [[Shamli]]|| align=right |&amp;nbsp;— ||   ||&amp;nbsp;— ||  http://nppshamli.in/statis.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517001110/http://nppshamli.in/statis.aspx |date=2018-05-17 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SV|| [[Shravasti district|Shravasti]]|| [[Sravasti|Shravasti]]|| align=right | 1,114,615 || align=right | 1,948 || align=right | 572 ||http://shravasti.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SN|| [[Siddharthnagar district|Siddharthnagar]]|| [[Navgarh]]|| align=right | 2,553,526 || align=right | 2,751 || align=right | 882 ||http://sidharthnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023182139/http://sidharthnagar.nic.in/ |date=2018-10-23 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SI|| [[Sitapur district|Sitapur]]|| [[Sitapur]]|| align=right | 4,474,446 || align=right | 5,743 || align=right | 779 ||http://sitapur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| SO|| [[Sonbhadra district|Sonbhadra]]|| [[Robertsganj]]|| align=right | 1,862,612 || align=right | 6,788 || align=right | 274 ||http://sonbhadra.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810051725/http://sonbhadra.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| SU|| [[Sultanpur district|Sultanpur]]|| [[Sultanpur, Uttar Pradesh|Sultanpur]]|| align=right | 3,790,922 || align=right | 4,436 || align=right | 855 ||http://sultanpur.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810052150/http://sultanpur.nic.in/ |date=2019-08-10 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| UN|| [[Unnao district|Unnao]]|| [[Unnao]]|| align=right | 3,110,595 || align=right | 4,561 || align=right | 682 ||http://unnao.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818205629/http://unnao.nic.in/ |date=2019-08-18 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| VA|| [[Varanasi district|Varanasi]]|| [[Varanasi]]|| align=right | 3,682,194 || align=right | 1,535 || align=right | 2,399 ||http://varanasi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AL|| [[Almora district|Almora]]||[[Almora]] || align=right | 621,927 || align=right | 3,090 || align=right | 198 || http://almora.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BA|| [[Bageshwar district|Bageshwar]]|| [[Bageshwar]]|| align=right | 259,840 || align=right | 2,310 || align=right | 116 ||http://bageshwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CL|| [[Chamoli district|Chamoli]]|| [[Chamoli Gopeshwar|Gopeshwar]]|| align=right | 391,114 || align=right | 7,692 || align=right | 49 ||http://chamoli.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| CP|| [[Champawat district|Champawat]]|| [[Champawat]]|| align=right | 259,315 || align=right | 1,781 || align=right | 147 ||http://champawat.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DD|| [[Dehradun district|Dehradun]]|| [[Dehradun]]|| align=right | 1,698,560 || align=right | 3,088 || align=right | 550 ||http://dehradun.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HA|| [[Haridwar district|Haridwar]]|| [[Haridwar]]|| align=right | 1,927,029 || align=right | 2,360 || align=right | 817 ||http://haridwar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Nainital district|Nainital]]|| [[Nainital]]|| align=right | 955,128 || align=right | 3,853 || align=right | 225 ||http://nainital.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PG|| [[Pauri Garhwal district|Pauri Garhwal]]|| [[Pauri]]|| align=right | 686,527 || align=right | 5,438 || align=right | 129 ||http://pauri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PI|| [[Pithoragarh district|Pithoragarh]]|| [[Pithoragarh]]|| align=right | 485,993 || align=right | 7,110 || align=right | 69 ||http://pithoragarh.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| RP|| [[Rudraprayag district|Rudraprayag]]|| [[Rudraprayag]]|| align=right | 236,857 || align=right | 1,896 || align=right | 119 ||http://rudraprayag.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| TG|| [[Tehri Garhwal district|Tehri Garhwal]]|| [[Tehri|New Tehri]]|| align=right | 616,409 || align=right | 4,085 || align=right | 169 ||http://tehri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| US|| [[Udham Singh Nagar district|Udham Singh Nagar]]|| [[Rudrapur]]|| align=right | 1,648,367 || align=right | 2,912 || align=right | 648 ||http://usnagar.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UT|| [[Uttarkashi district|Uttarkashi]]|| [[Uttarkashi]]|| align=right | 329,686 || align=right | 7,951 || align=right | 41 ||http://uttarkashi.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| AD|| [[Alipurduar district|Alipurduar]]|| [[Alipurduar]]|| align=right | 1,700,000 || align=right | 3,383 || align=right | 400 ||http://alipurduarmunicipality.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213010208/http://alipurduarmunicipality.in/ |date=2015-02-13 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BN|| [[Bankura district|Bankura]]|| [[Bankura]]|| align=right | 3,596,292 || align=right | 6,882 || align=right | 523 ||http://bankura.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428213307/http://www.bankura.nic.in/ |date=2009-04-28 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| BR|| [[Bardhaman district|Bardhaman]]|| [[Bardhaman]]|| align=right | 7,723,663 || align=right | 7,024 || align=right | 1,100  ||http://bardhaman.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| BI|| [[Birbhum district|Birbhum]]|| [[Suri, Birbhum|Suri]]|| align=right | 3,502,387 || align=right | 4,545 || align=right | 771 ||http://birbhum.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KB|| [[Cooch Behar district|Cooch Behar]]|| [[Cooch Behar]]|| align=right | 2,822,780 || align=right | 3,387 || align=right | 833 ||http://coochbehar.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DD|| [[Dakshin Dinajpur district|Dakshin Dinajpur]]|| [[Balurghat]]|| align=right | 1,670,931 || align=right | 2,183 || align=right | 753 ||http://ddinajpur.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| DA|| [[Darjeeling district|Darjeeling]]|| [[Darjeeling]]|| align=right | 1,842,034 || align=right | 3,149 || align=right | 585  ||http://darjeeling.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HG|| [[Hooghly district|Hooghly]]|| [[Hugli-Chuchura|Chinsurah]]|| align=right | 5,520,389 || align=right | 3,149 || align=right | 1,753  ||http://hooghly.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| HR|| [[Howrah district|Howrah]]|| [[Howrah]]|| align=right | 4,841,638 || align=right | 1,467 || align=right | 3,300 ||http://howrah.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| JA|| [[Jalpaiguri district|Jalpaiguri]]|| [[Jalpaiguri]]|| align=right | 3,869,675 || align=right | 6,227 || align=right | 621  ||http://jalpaiguri.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| KO|| [[Kolkata district|Kolkata]]|| [[Kolkata]]|| align=right | 4,486,679 || align=right | 185 || align=right | 24,252 ||http://kolkata.gov.in/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| MA|| [[Maldah district|Maldah]]|| [[English Bazar]]|| align=right | 3,997,970 || align=right | 3,733 || align=right | 1,071 ||http://malda.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| MSD|| [[Murshidabad district|Murshidabad]]|| [[Baharampur]]|| align=right | 7,102,430 || align=right | 5,324 || align=right | 1,334 ||http://murshidabad.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716073018/http://murshidabad.gov.in/ |date=2014-07-16 }}
|- bgcolor=#F4F9FF
| NA|| [[Nadia district|Nadia]]|| [[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]|| align=right | 5,168,488 || align=right | 3,927 || align=right | 1,316 ||http://nadia.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PN|| [[North 24 Parganas district|North 24 Parganas]]|| [[Barasat]]|| align=right | 10,082,852 || align=right | 4,094 || align=right | 2,463 ||http://north24parganas.nic.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  PM || [[Paschim Medinipur district|Paschim Medinipur]]|| [[Midnapore]]|| align=right | 5,094,238 || align=right | 9,345 || align=right | 1,076 || http://paschimmedinipur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
|  PR || [[Purba Medinipur district|Purba Medinipur]]|| [[Tamluk]]|| align=right | 4,417,377 || align=right | 4,736 || align=right | 923 || http://purbamedinipur.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PU|| [[Purulia district|Purulia]]|| [[Purulia]]|| align=right | 2,927,965 || align=right | 6,259 || align=right | 468 ||http://purulia.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| PS|| [[South 24 Parganas district|South 24 Parganas]]|| [[Alipore]]|| align=right | 8,153,176 || align=right | 9,960 || align=right | 819 ||http://s24pgs.gov.in/
|- bgcolor=#F4F9FF
| UD|| [[Uttar Dinajpur district|Uttar Dinajpur]]|| [[Raiganj]]|| align=right | 3,000,849 || align=right | 3,180 || align=right | 956 ||http://uttardinajpur.nic.in/
|}
&lt;!--
==സംസ്ഥാനങ്ങൾ തിരിച്ച്==

===ആന്റമാൻ ആന്റ് നിക്കോബാർ ===
* [[നിക്കോബാർ]]
* [[നോർത്ത് ആൻഡ് മിഡ്ഡിൽ ആന്റമാൻ]]
* [[സൗത്ത് ആന്റമാൻ]]

===ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌===
* [[അഡിലാബാദ്]]
* [[ഈസ്റ്റ് ഗോദാവരി]]
* [[കടപ]]
* [[കൃഷ്ണ]]
* [[മേദക്ക്]]
* [[നിസാമബാദ്]]
* [[ശ്രീകക്കുളം]]
* [[വാരംഗൾ]]
* [[അനന്തപുർ]]
* [[ഗുണ്ടൂർ]]
* [[കരിംനഗർ]]
* [[കുർണൂൽ]]
* [[നൽഗോണ്ട]] 
* [[പ്രകാശം]]
* [[വിശാഖപട്ടണം]]
* [[വെസ്റ്റ് ഗോദാവരി]]
* [[ചിറ്റൂർ]]
* [[ഹൈദ്രാബാദ്]]
* [[ഖമ്മം‌]]
* [[മഹബൂബ് നഗർ]]
* [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|നെല്ലൂർ]]
* [[രംഗറെഡ്ഡി]]
* [[വിസിയംഗാരം]]

===അരുണാചൽ പ്രദേശ്===
* അഞ്ചൊ
* ഈസ്റ്റ് കാമെംഗ്
* ലോഹിദ്
* പാപും പരെ
* അപ്പർ സിയംഗ്
* വെസ്റ്റ് സിയംഗ്
* ചംഗ്ലംഗ്
* ഈസ്റ്റ് സിയംഗ്
* ലോവർ ധിപംഗ് വാലി
* തവംഗ്
* അപ്പർ സുബാൻസിർ
* ധിബാംഗ് വാലി
* കുറുങ് കുമി
* ലോവർ സുബാൻസിരി
* ടിരാപ്
* വെസ്റ്റ് കാമെംഗ്

===അസ്സാം===
* കച്ചാർ
* ധെമാജി
* ഗൊല്പര
* ജോർഹട്ട്
* കർബി അങ്ലൊങ്
* ലഖിം‌പുർ
* നൽബരി
* സോനിറ്റ്പുർ
* ബാർപെറ്റ
* ധുബ്രി
* ഗോലാഘട്ട്
* കാം‌രൂപ്
* കരിം‌ഗഞ്ച്
* മോറിഗോൺ
* നോർത്ത് കച്ചാർ ഹിൽസ്
* ടിൻസുഖ്യ
* ബൊംഗൈഗോൺ
* ഡരംഗ്
* ധിബ്രുഗ
* ഹൈലക്കണ്ടി
* കൊക്രജാർ
* നാഗോൺ
* ശിവസാഗർ
* ഉധൽഗുരി

===ബീഹാർ===
* അരാര്യ
* ബങ്ക
* ഭോജ്‌പൂർ
* ഈസ്റ്റ് ച‌ം‌മ്പാരൻ
* ജാമൂ
* കാട്ടിഹാർ
* ലഖിസാരൈ
* മുംഗർ
* നവധ
* രോഹ്ടാസ്
* സാരൻ
* സീതാമർഹി
* വൈശാലി
* അർ‌വാൽ
* ബെഗുസാരൈ
* ബുക്സർ
* ഗയ
* ജെഹനബാധ്
* ഖഗാര്യ
* മധെപുര
* മുസഫാർ‌പുർ
* പാറ്റ്ന
* സഹർസ
* ഷെയിഖ്‌പുര
* സിവാൻ
* വെസ്റ്റ് ച‌ം‌മ്പാരൻ
* ഔറം‌ഗബാദ്
* ഭഗൽ‌പൂർ
* ധർഭം‌ഗ
* ഗോപാൽഗഞ്ച്
* കൈമുർ
* കൃഷ്ണഗഞ്ച്
* മധുബാനി
* നളന്ദ
* പൂർണീ
* സമസ്തിപൂർ
* ഷിയൊഹർ
* സുപൊൾ
===ചൺഡീഗഡ്ഡ്===
* [[ചൺഡീഗഡ്ഡ്]]

===ഛത്തിസ്‌ഗഡ്===
* [[ബസ്താർ]]
* ധംതാരി
* ജഷ്‌പുർ
* കൊറിയ
* നോർത്ത് ബസ്താർ - കാങ്കെർ
* രാജ്‌നന്ധ്ഗോൺ
* ബിജാപുർ
* ദുർഗ്
* കബിർധം കവർധ
* മഹാസമുദ്
* റായ്‌ഗ
* സൗത്ത് ബസ്‌ത്താർ ധണ്ടേവാട
* ബിലാസ്പുർ
* ജാഞ്ച്ഗിർ - ചാമ്പ
* കോർബ
* നരയാൺപുർ
* റായ്‌പുർ
* സുർഗുജ

===ദാദർ ആന്റ് നാഗർ ഹവെലി===
*ദാദ്ര ആന്റ് നാഗർ ഹവേലി

===ദാമൻ ആന്റ് ദിയു===
*ദാമൻ 
*ദിയു
===ഡെൽഹി===
*സെൻ‌ട്രൽ ഡെൽഹി
*ഈസ്റ്റ് ഡെൽഹി
*നൂഡെൽഹി
*നോർത്ത് ഡെൽഹി
*നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഡെൽഹി
*നോർത്ത് വെസ്റ്റ് ഡെൽഹി
*സൗത്ത് ഡെൽഹി
*സൗത്ത് വെസ്റ്റ് ഡെൽഹി
*വെസ്റ്റ് ഡെൽഹി
===ഗോവ===
*നോർത്ത് ഗോവ
*സൗത്ത് ഗോവ
===ഗുജറാത്ത്===
*അഹമ്മദാബാദ്
*അമ്രെലി
*അനന്ദ്
*ബനാസ്കന്ത
*ഭറൂക്ക്
*ഭവ്നഗർ
*ദഹോദ്
*ഡങ്
*ഗാന്ധിനഗർ
*ജാംനഗർ
*ജുനഗധ്
*ഖേദ
*കച്ച്
*മെഹ്സന
*നർമദ
*നവ്സാരി
*പഞ്ച്മഹൽസ്
*പാറ്റൻ
*പോർബന്ദർ
*രാജ്‌കോട്ട്
*സബർകന്ത
*സൂററ്റ്
*സുരേന്ദ്രനഗർ
*വഡോദര
*വൽസദ്
===ഹരിയാന===
*അംബാല
*ഭിവാനി
*ഫരീദബാദ്
*ഫതേഹ്ബദ്
*ഗൂർ‌ഗോൺ
*ഹിസർ
*ജജ്ജർ
*ജിൻ‌ധ്
*കൈത്തൽ
*കർണൽ
*കുരുക്ഷേത്ര
*മഹേന്ദ്രഗർ
*മേവറ്റ്
*പൽ‌വൽ
*പാഞ്ച്കുല
*പാനിപ്പട്ട്
*റേവാരി
*രോഹ്‌തഖ്
*സിർസ
*സോനിപട്ട്
*യമുന നഗർ
===ഹിമാചൽ പ്രദേശ്===
*ബിലാസ്‌പുർ
*ചംബാ
*ഹമീർ‌പുർ
*കാം‌ഗ്ര
*കിണ്ണൗർ
*കുള്ളു
*ലഹൗൾ &amp; സ്പിതി
*മന്ദി
*ഷിംല
*സിർ‌മൗർ
*സോളൻ
*ഉന
===ജമ്മു ആന്റ് കാശ്ശ്‌മീർ===
*അനന്ത്‌നാഗ്
*ബാറമുള്ള
*ബഡ്‌ഗാം
*ദോദ
*ജമ്മു
*കാർഗിൽ
*കത്വ
*കുപ്‌വാര
*ലേ
*പൂഞ്ച്
*പുൽ‌വാമ
*രാജൗരി
*സാംബ
*ശ്രീനഗർ
*ഉധം‌പുർ
===ജാർഖൺഡ്ഡ്===
*ബൊക്കാറോ
*ച‌ത്ര
*ദിയൊഘർ
*ധൻബാദ്
*ദുംക
*ഈസ്റ്റ്  സിങ്ഭും
*ഗര്വ
*ഗിരിധി
*ഗൊഡ്ഡ
*ഗുംല
*ഹസാരിബാഗ്
*ജംതാര
*ഖുൻഡി
*കോടെർമ
*ലെ‌റ്റ്ഹർ
*ലോഹർ‌ദഗ
*പാകുർ
*പലാമു
*രാംഗർ
*റാഞ്ചി
*സാഹിബ്‌ഗഞ്ച്
*സേരൈകെല - ഘർസ്വൻ
*സിംധെഗ
*വെസ്റ്റ്  സിങ്ഭും
===കർണാടക===
*ബാഗൽകോട്ട്
*ബാംഗളൂർ
*ബാംഗളൂർ റൂറൽ
*ബെൽഗാം
*ബെല്ലാരി
*ബീദർ
*ബിജാപുർ
*ചാംരാജ‌് നഗർ
*ചിക്കമംഗളൂർ
*ചിക്കബള്ളാപൂർ
*ചിത്രദുർഗ
*ദക്ഷിണ കന്നട
*ദാവണ്ഗരേ
*ധാർ‌വാട്
*ഗദഗ്
*ഗുൽബർഗ
*ഹാസ്സൻ
*ഹാവെരി
*[[കൊടഗ്]]
*കോലാർ
*കൊപ്പൽ
*മാൻഡ്യ
*മൈസൂർ
*റൈച്ചൂർ
*ഷിമോഗ
*തുംഗൂർ
*ഉടുപ്പി
*ഉത്തര കന്നട

===കേരളം===
* [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
* [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]
* [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]]
* [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]
* [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
* [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]]
* [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
* [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]
* [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
* [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
* [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]]
* [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]]
* [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
* [[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ്]]
===ലക്ഷദ്വീപ്===
*[[ലക്ഷദ്വീപ്]]
===മദ്ധ്യപ്രദേശ്===
*അലിരാജ്‌പുർ
*അനുപ്പുർ
*അശോക്‌നഗർ
*ബലാഘട്ട്
*ബർ‌വാനി
*ബീട്ടുൽ
*ഭിന്ധ്
*[[ഭോപ്പാൽ]]
*ബുർഹാൻപുർ
*ചത്രപുർ
*ചിന്ധ്വാര
*ധമോ
*ധാട്ടിയ
*ദേവാസ്
*ധർ
*ധിന്ധൊരി
*ഗുണ
*ഗ്വാളിയാർ
*ഹർദ
*ഹോഷൻങബാദ്
*ഇൻഡോർ
*ജബൽ‌പൂർ
*ഝബ്വ
*കട്നി
*ഘൺഡ്വാ
*ഖർഗോൺ
*മണ്ഡ്‌ല
*മൻഡ്‌സോർ
*മോറീന
*നരസിംഹ്‌പുർ
*നീമൂഖ്
*പന്ന
*റൈസെൻ
*രാജ്ഘർ
*രാട്‌ലം
*റെവ
*സാഗർ
*സാത്‌ന
*സീഹോർ
*സീയോനി
*ഷാഡോൾ
*ഷാജപൂർ
*ഷിയോപൂർ
*ശിവ്പുരി
*സിദ്‌ധി
*സിങ്രൗളി
*ടിഖംഖർ
*[[ഉജ്ജയിൻ]]
*ഉമറിയ
*വിധിഷ
===മഹാരാഷ്‌ട്ര===
*അകോല
*അമരാവതി
*അഹമ്മദ്‌നഗർ
*ഔറംഗബാദ്
*വാർദ്ധ
*ബീഡ്
*ഭണ്ഡാര
*ബുൽധാണ
*ചന്ദ്രപൂർ
*ധൂലെ
*ഗഡ്‌ചെരോലി
*ഗോണ്ഡിയ
*ഹിൻ‌ഗോലി
*ജൽ‌ഗാവ്
*കൊൽ‌ഹാപൂർ
*ലാതൂർ
*മുംബൈ ജില്ല
*നാഗ്‌പ്പൂർ ജില്ല
*നന്ദെഡ് 
*നന്ദുർ‌ബാർ
*നാസിക്
*ഉസ്‌മാനബാദ്
*പർ‌ഭണി 
*പൂണെ ജില്ല
*രായ്ഗഡ്
*രത്നഗിരി
*സതാറ
*സാംഗലി
*സിന്ധുദുർഗ്
*സോലാപൂർ
*വർധ
*വാസിം
*യവത്‌മാൽ

===തമിഴ്‌നാട്‌===
* [[ചെന്നൈ]]
* [[കോയമ്പത്തൂർ ജില്ല|കോയമ്പത്തൂർ]]
* [[കടലൂർ ജില്ല|കടലൂർ]]
* [[ധർമ്മപുരി ജില്ല|ധർമ്മപുരി]]
* [[ദിണ്ടിഗൽ ജില്ല|ദിണ്ടിഗൽ]]
* [[ഈറോഡ്‌ ജില്ല|ഈറോഡ്‌]]
* [[കാഞ്ചീപുരം ജില്ല|കാഞ്ചീപുരം]]
* [[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി]]
* [[കരൂർ ജില്ല|കരൂർ]]
* [[കൃഷ്ണഗിരി ജില്ല|കൃഷ്ണഗിരി]]
* [[മധുര ജില്ല|മധുര]]
* [[നാഗപട്ടണം ജില്ല|നാഗപട്ടണം]]
* [[നാമക്കൽ ജില്ല|നാമക്കൽ]]
* [[പേരാമ്പല്ലൂർ ജില്ല|പേരാമ്പല്ലൂർ]]
* [[പുതുക്കോട്ട ജില്ല|പുതുക്കോട്ട]]
* [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]]
* [[സേലം ജില്ല|സേലം]]
* [[ശിവഗംഗ ജില്ല|ശിവഗംഗ]]
* [[തഞ്ചാവൂർ ജില്ല|തഞ്ചാവൂർ]]
* [[നീലഗിരി ജില്ല|നീലഗിരി]]
* [[തേനി ജില്ല|തേനി]]
* [[തൂത്തുക്കുടി ജില്ല|തൂത്തുക്കുടി]]
* [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി ജില്ല|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]
* [[തിരുനെൽവേലി ജില്ല|തിരുനെൽവേലി]]
* [[തിരുവള്ളൂർ ജില്ല|തിരുവള്ളൂർ]]
* [[തിരുവണ്ണാമല ജില്ല|തിരുവണ്ണാമല]]
* [[തിരുവരൂർ ജില്ല|തിരുവരൂർ]]
* [[വെല്ലൂർ ജില്ല|വെല്ലൂർ]]
* [[വിഴുപ്പുരം ജില്ല|വിഴുപ്പുരം]]
* [[വിരുദുനഗർ ജില്ല|വിരുദുനഗർ]]
* [[തിരുപ്പൂർ ജില്ല|തിരുപ്പൂർ]] 
*  [[അരിയലുർ ജില്ല|അരിയലുർ]]
--&gt;
==See also==
*[[List of districts in India by population]]
*[[Administrative divisions of India]]
*[[Municipalities of India]]
*[[Districts of British India]]

==അവലംബം==
{{Reflist|30em}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.demographie.net/atlas2001 2001 maps]; provides maps of social, economic and demographic data of India in 2001

{{Geography of India}}
{{India topics}}
{{Articles on second-level administrative divisions of Asian countries}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടികകൾ|*]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകൾ|*]]


{{India-geo-stub}}</text>
      <sha1>f5p5if8sn9iur2gmdngc3e8k7r8hv1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉളുക്ക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119069</id>
    <revision>
      <id>4665772</id>
      <parentid>4656483</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17060" sha1="kjmy1phm8i49rgw1s5xhkm2rjpq2fwq" xml:space="preserve">{{prettyurl|sprain}}

[[File:ANKLE SPRAIN 01b.JPG|thumb|300px|right|കണങ്കാലിലെ ഉളുക്ക്.]]

ഒരു [[അസ്ഥിബന്ധം|അസ്ഥിബന്ധത്തെ]] അതിന്റെ കഴിവിന്റെ പരിധിക്കപ്പുറം വലിച്ചുനീട്ടപ്പെടുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന [[പരിക്ക്]] അഥവാ കീറലിനെയാണ് '''ഉളുക്ക്''' എന്ന് പറയുന്നത്. ഇത്തരത്തിൽ, അസ്ഥിബന്ധങ്ങളോ, പേശീസംയുക്തകോശങ്ങളോ കീറപ്പെടുമ്പോൾ, അവ ഇളക്കാനാകാത്തവിധം ഉറപ്പിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ, [[ശസ്ത്രക്രിയ]] ആവശ്യമായി വരികയോ ചെയ്യാം. ഏതൊരു [[സന്ധി|സന്ധിയിലും]] ഉളുക്ക് സംഭവിക്കാമെങ്കിലും, ഏറ്റവും അധികം ഉളുക്ക് കാണപ്പെടുന്നത് [[കണങ്കാൽ|കണങ്കാലിലാണ്]]. &lt;ref&gt;[http://www.spraintreatment.net/ Sprain Treatment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330192621/http://www.spraintreatment.net/ |date=2010-03-30 }} Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt;
==ലക്ഷണങ്ങൾ==
* [[വേദന]]
* [[വീക്കം]]
* [[ചതവ്‌]]
* സന്ധികൾ അനക്കുന്നതിനുള്ള ശേഷിക്കുറവ്
* അസ്ഥിബന്ധത്തിൽ പിളർപ്പുണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ടപ്‌ എന്ന ശബ്‌ദം
* ബാധിതമായ അവയവാഗ്രം ഉപയോഗിക്കുവാനുള്ള ശേഷിക്കുറവ്

==രോഗനിർണ്ണയം==
സാധാരണയായി [[ദേഹസുഖ പരിശോധന|ദേഹസുഖ പരിശോധനയിലൂടെയാണ്]] ഉളുക്ക് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ഒപ്പം തന്നെ ബാധിതമായ അവയവഭാഗത്തിന്റെ [[എക്സ്‌റേ]] എടുക്കുകയും,  [[എല്ലൊടിയൽ|എല്ലൊടിയലുകൾ]] ഒന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ല എന്ന് ഉറപ്പ് വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അസ്ഥിബന്ധത്തിൽ പിളർപ്പ് ഉണ്ടെന്ന് സംശയം തോന്നിയാൽ, [[മാഗ്നറ്റിക് റെസോണൻസ് ഇമേജിംഗ്]] അഥവാ [[MRI]] ലഭ്യമാക്കുന്നു. അസ്ഥിബന്ധത്തിന് പരിക്ക് വ്യക്തമായി അറിയുന്നതിനായി, ബാധിതമായ അവയവഭാഗത്തിൽ വീക്കം എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ശമിച്ചതിനുശേഷമേ MRI എടുക്കാറുള്ളൂ. &lt;ref&gt;[http://orthopedics.about.com/cs/sprainsstrains/ht/sprainedankle.htm  How To Perform Treatment of a Sprained Ankle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729213451/http://orthopedics.about.com/cs/sprainsstrains/ht/sprainedankle.htm |date=2009-07-29 }} About health online portal. Retrieved on 2010-02-01&lt;/ref&gt;.

==കാരണങ്ങൾ==
സന്ധികൾ അമിതമായി വലിച്ചുനീട്ടപ്പെടുമ്പോളാണ് സാധാരണയായി ഉളുക്ക് സംഭവിക്കുന്നത്. ഇത് അസ്ഥിബന്ധത്തിൽ കീറലോ, വിള്ളലോ ഉണ്ടാവുന്നതിന് കാരണമാവുന്നു. &lt;ref&gt;[http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00111 Sprains and Strains: What's the Difference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707084300/http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00111 |date=2010-07-07 }}  American academy of orthopaedic surgeons. Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt;

===ഉളുക്കിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന സന്ധികൾ===
ഏതു സന്ധികളും ഉളുക്കാമെങ്കിലും, സാധാരണയായി കൂടുതൽ ഉളുക്കപ്പെടുന്ന സന്ധികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
* [[കണങ്കാൽ]]. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉളുക്ക് സംഭവിക്കുന്ന ശരീരഭാഗം കണങ്കാലാണ്. മാത്രമല്ല, കണങ്കാലിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഉളുക്കുകൾ ആ ഭാഗത്ത് എല്ലൊടിയൽ സംഭവിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വേദനാജനകവും, സുഖപ്പെടാൻ കൂടുതൽ സമയം ആവശ്യമുള്ളവയുമാണ്. &lt;ref&gt;Holes Human Anatomy &amp; Physiology, Shier, David, Jackie Butler, Ricki Lewis, Mc Graw Hill 2007, Eleventh Ed., p.157,160 &lt;/ref&gt; 
* [[കാൽമുട്ട്‌]]. ഒരുപക്ഷേ ഏറ്റവും അധികം സംസാരവിഷയമാകുന്ന ഉളുക്ക് സംഭവിക്കുന്നത് കാൽമുട്ടിന്റെ മുമ്പിലായുള്ള അസ്ഥിബന്ധത്തിലാണ് ([[anterior cruciate ligament]]).  കായികാഭ്യാസികളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഫുട്ബോൾ]], [[ബാസ്കറ്റ്ബോൾ]], [[പോൾവാൾട്ട്]], [[ജൂഡോ]] തുടങ്ങിയ കായികവിഭാഗങ്ങളിലുള്ളവർക്ക് ഇത്തരം ഉളുക്ക് സംഭവിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്.
* [[കൈവിരൽ]].
* [[കണങ്കൈ]].
* [[കാൽവിരൽ]].

==അപകടസാദ്ധ്യതകൾ==
ഉളുക്കിന്റെ അപകടസാദ്ധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പല ഘടകങ്ങളുമുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://orthopedics.about.com/cs/sprainsstrains/a/sprain.htm Sprains and Strains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225094742/http://orthopedics.about.com/cs/sprainsstrains/a/sprain.htm |date=2010-12-25 }}  About Network. Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt; പേശികളുടെ തളർച്ച ഉളുക്കിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു ഘടകമാണ്.  ഉദാസീനമായ ജീവിത‌ശൈലി നയിക്കുന്ന ഒരാൾ പെട്ടെന്ന് കഠിനമായ വ്യായാമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഉളുക്കുകൾ സംഭവിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. കായകാഭ്യാസങ്ങൾക്കു മുൻപ് ലളിതമായ വ്യാമങ്ങൾ ചെയ്യതിരിക്കുന്നത്, കായികതാരങ്ങൾക്ക് ഉളുക്ക് സംഭവിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു കാരണമാണ്. ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ലഘുവ്യായാമങ്ങൾ സന്ധികളിൽ രക്ത്പ്രവാഹം വർദ്ധിപ്പിച്ച് അവയ്ക്ക് അയവു വരുത്തുകയും, ഉളുക്ക് സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 

==ചികിത്സ==
ഉളുക്ക് സംഭവിച്ചാലുള്ള ചികിത്സയുടെ നടപടിക്രമം RICE എന്ന് ചുരുക്കി എഴുതാം. അതായത് റെസ്റ്റ് അഥവാ വിശ്രമം, ഐസ് അഥവാ മഞ്ഞുകട്ടി, കമ്പ്രഷൻ അഥവാ ഞെരുക്കൽ, എലിവേറ്റ് അഥവാ‍ ഉയർത്തൽ. &lt;ref&gt;{{MedicalMnemonics|235|||}}&lt;/ref&gt; ഉളുക്കിനുള്ള ചികിത്സ ഉളുക്കിന്റെ വ്യാപ്തിയും, ഉളുക്ക് സംഭവിച്ച അവയവഭാഗവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.  വേദന ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി, വേദനാസംഹാരികൾ നൽകാറുണ്ട്. ഉളുക്ക് സംഭവിച്ച ഭാഗത്തിന് അധ്വാനം നൽകുന്നത് സൂക്ഷിച്ചുവേണം.  &lt;ref&gt;[http://sportsmedicine.about.com/cs/injuries/a/sprains.htm Sprain and Strain Symptoms and Treatment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825200806/http://sportsmedicine.about.com/cs/injuries/a/sprains.htm |date=2010-08-25 }} About Network. Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt;

* '''വിശ്രമം:''' ഉളുക്ക് സംഭവിച്ചാൽ വിശ്രമം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഉളുക്കിയ ഭാഗത്ത് യതൊരുവിധ ബലപ്രയോഗവും പാടില്ല. ഉദാഹരണത്തിന് കണങ്കാലിൽ ഉളുക്ക് സംഭവിച്ചാൽ നടപ്പ് പരമാവധി കുറയ്ക്കണം. &lt;ref name=&quot;AAOS&quot;&gt;{{cite web |url=http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 |title=Sprained Ankle |accessdate=2008-04-01 |date=2005-03 |publisher=American [[Orthopaedic]] Foot and Ankle Society |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411040400/https://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''മഞ്ഞുകട്ടി:''' ഉളുക്ക് സംഭവിച്ച ഭാഗത്ത് ഉടനെ തന്നെ മഞ്ഞുകട്ടി ചേർത്തുവയ്ക്കുന്നത് വീക്കവും, വേദനയും കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും. ഇത് ഒരു ദിവസം 3-4 തവണ 20-30 മിനിറ്റ് നേരത്തെക്ക് ചെയ്യാം.  മഞ്ഞുകട്ടി ചുട്ടിക്കെട്ടലുമായി കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നത്, വീക്കം കുറർക്കുന്നതിനും, ഉളുക്ക് സംഭവിച്ച ഭാഗത്തെ ബലപ്പെടുത്തുന്നതിനും സഹായിക്കും. &lt;ref name=&quot;AAOS&quot;/&gt;

* '''ഞെരുക്കൽ:''' മുറിവു വച്ചു കെട്ടാഌള്ള പഞ്ഞി,  മുറിവേറ്റ അവയവങ്ങൾ കെട്ടുവാനുള്ള തുണിക്കഷണം തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ച്  ഉളുക്കിയ ഭാഗം ചുറ്റിക്കെട്ടി അവ ഇളക്കാനാകാത്തവിധം ഉറപ്പിക്കണം.&lt;ref name=&quot;AAOS&quot;/&gt;

* '''ഉയർത്തൽ''' ഉളുക്കിയ സന്ധിപ്രദേശം, ഹൃദയത്തിന്റെ നിരപ്പിൽ നിന്നും ഉയർത്തിനിർത്തുന്നത് വീക്കം കുറയ്ക്കുന്നതിൻ സഹായിക്കും. &lt;ref name=&quot;AAOS&quot;/&gt;

മഞ്ഞുകട്ടിയും, ഞെരുക്കലും ചേർന്നുള്ള ചികിത്സ, വീക്കത്തെയും വേദനയെയും പൂർണ്ണമായും സുഖപ്പെടുത്തില്ലെങ്കിലും, ഇവയുടെ തീവ്രത കുറയ്ക്കുന്നതുവഴി ഉളുക്ക് വേഗം സ്വയം ഭേദമാവാൻ സഹായിക്കും.   വീക്കം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ സൂക്ഷ്മത പുലർത്തിയില്ലെങ്കിൽ, അത് ഉളുക്കപ്പെട്ട ഭാഗത്ത് കൂടുതൽ സ്രവങ്ങൾ ശേഖരിക്കപ്പെടാൻ ഇടയാക്കും. 

ഉളുക്ക് സംഭവുച്ച അവയവഭാഗം സുഖപ്പെട്ടാൽ, അധികം വൈകാതെ തന്നെ ലഘുവ്യായാമങ്ങൽ ആരംഭിക്കണം. ചെറിയ ഉളുക്കലുക്കളിൽ ഇത്, 1-3 ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ചെയ്യാം. &lt;ref name=familydoctor&gt;[http://familydoctor.org/online/famdocen/home/healthy/physical/injuries/010.html Ankle Sprains: Healing and Preventing Injury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624040500/http://familydoctor.org/online/famdocen/home/healthy/physical/injuries/010.html |date=2009-06-24 }} Written by familydoctor.org editorial staff. American Academy of Family Physicians. Reviewed/Updated: 08/06. Created: 01/96&lt;/ref&gt; ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഉളുക്കിയ ഭാഗം പൂർണ്ണമായും സുഖപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പ്രത്യേകം വ്യായാമങ്ങൾ വേണ്ടിവരാറുണ്ട്.  ഉളുക്ക് ഭേദമായതിനു ശേഷവും കുറച്ചുദിവസത്തേക്ക്  ആ ഭാഗത്ത് ഞെരുക്കൽ തുടരുന്നത് വീണ്ടും ഉളുക്കൽ ഉണ്ടാകുന്നത് ഒഴിവാക്കൻ സഹായിക്കും. &lt;ref name=familydoctor/&gt;

===പുനരധിവാസം===
ഏതൊരു ഉളുക്കിനു ശേഷവും ശരിയായ രീതിയിലുള്ള പുനരധിവാസം ആവശ്യമാണ്, ഗുരുതരമായ ഉളുക്കാണെങ്കിൽ പ്രത്യേകിച്ചും. സൂക്ഷ്മമായ ചികിത്സയ്ക്കു ശേഷം വേഗമുള്ള സുക്ഗപ്പെടലിന് പുനരധിവാസ പരിപാടികൾ നിർണ്ണായകമാണ്. ശരിയായ പുനരധിവാസ പരിപാടികളുടെ അഭാവം ഉളുക്കിയ അവയവഭാഗത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവ് മാസങ്ങളോളം വൈകുന്നതിന് കാരണമായേക്കാം. &lt;ref&gt;[http://dreddyclinic.com/findinformation/ss/sprainsandstrains.htm Sprain and Strain details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202054243/http://dreddyclinic.com/findinformation/ss/sprainsandstrains.htm |date=2010-02-02 }} Dreddy Clinic. Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt;

ഉളുക്കിന്റെ ചികിത്സ്യിൽ സാധാരണ സംഭവിക്കാടുള്ള മറ്റൊരു തെറ്റ് ഉളുക്കിയ ഭാഗത്തെ ചുറ്റിക്കെട്ടൽ സുദീർഘമായി നിലനിർത്തുന്നതാണ്.  ഇത് പേശികൾക്ക് ശോഷണം സംഭവിക്കുന്നതിനും, സന്ധികളുടെ അയവ് നഷ്ടപ്പെടാനും കാരണമാകുന്നു. ഉളുക്കിനുള്ള ഫലപ്രദമായ പുനരധിവാസപരിപാടിയിൽ,  പടിപടിയായി പേശികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള വ്യായാമങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.  &lt;ref&gt;[http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 Sprained ankle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411040400/https://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 |date=2021-04-11 }} American academy of orthopedic surgeons. Retrieved on 2010-01-26&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist|2}}

[[Category:രോഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kjmy1phm8i49rgw1s5xhkm2rjpq2fwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മണിമലയാർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122951</id>
    <revision>
      <id>4665616</id>
      <parentid>4665613</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30412" sha1="rgg7fmom67g3gkanmokwsuv06y6u0yl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Manimala River}}{{Infobox river|name=മണിമലയാർ|name_native=മണിമലയാർ|name_native_lang=ml|name_other=പുല്ലകയാർ, വല്ലപ്പുഴ, കൊരട്ടിയാർ, വിഷഘ്ന|etymology=|image=File:River Manimala Cheruvally.jpg|image_size=|image_caption=മണിമലയാർ [[ചെറുവള്ളി]]യ്ക്കു സമീപം|image_alt=|map=|map_size=|map_caption=|map_alt=|subdivision_type1=[[രാജ്യം]]|subdivision_name1=[[ഇന്ത്യ]]|subdivision_type2=[[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]|subdivision_name2=[[കേരളം]]|subdivision_type3=[[കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ|ജില്ലകൾ]]|subdivision_name3= 
 [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]|subdivision_type4=നദീതീരത്തെ [[നഗരം|നഗരങ്ങളും]] [[ഗ്രാമം|ഗ്രാമങ്ങളും]]|subdivision [[മുണ്ടക്കയം]], [[എരുമേലി]], [[മണിമല]], [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]], [[മല്ലപ്പള്ളി]], [[കവിയൂർ]], [[തിരുവല്ല]], [[കല്ലൂപ്പാറ]], [[പുളിക്കീഴ്]], [[നീരേറ്റുപുറം]], [[തലവടി]], [[ചക്കുളത്ത് കാവ്]], [[മുട്ടാർ]],[[കിടങ്ങറ]], [[വേണാട്ട്കാട്]], [[ചിത്തിരപ്പള്ളി]]

|subdivision_type5=|subdivision_name5=&lt;!---------------------- BASIN --&gt;|source1_location=Muthavara hills, [[Western ghats]]|source1_coordinates=|source1_elevation={{cvt|2500|ft|m}}|mouth_location= കിടങ്ങറ കഴിഞ്ഞ് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് ഒരു ശാഖ പുളിങ്കുന്ന്,  മങ്കൊമ്പ് വഴിയും രണ്ടാമത്തെ ശാഖ വെളിയനാട്, കാവാലം വഴിയുമായി കൈനകരിയിലെത്തി വേമ്പനാട് തടാകത്തിൽ പതിക്കുന്നു., പമ്പാനദിയുടെ ഒരു ശാഖ കുത്തിയതോട് എന്ന സ്ഥലത്ത് വച്ച് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് കല്ലുങ്കലിൽ വെച്ച് മണിമലയാറിൽ ചേരുന്നു. ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം ദൂരം ഒന്നായി ഒഴുകി നെടുമ്പുറത്ത് വച്ച് വീണ്ടും ശാഖകളായി പിരിയുന്നു. നിരണം, തലവടി, എടത്വ, ചമ്പക്കുളം, നെടുമുടി, ചേന്നംകരി എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി കൈനകരിയിൽ വെച്ച് വേമ്പനാട് തടാകത്തിൽ ചേരുന്നു.|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|altitude_difference=|progression=|river_system=|basin_size={{Convert|802.90|km2|mi2|abbr=on}}|basin_landmarks=[[കല്ലൂപ്പാറ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]],|basin_population=&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{cvt|91.73|km|mi}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=&lt;!---------------------- FEATURES --&gt;|tributaries_left=|tributaries_right=|waterbodies=|waterfalls=|bridges=|ports=|custom_label=|custom_data=|extra=}}{{Rivers of Kerala}}
[[പ്രമാണം:River. manimala - panoramio.jpg|ലഘുചിത്രം|മണിമലയാർ]]
തെക്കൻ കേരളത്തിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച മധ്യകേരളത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഏകദേശം 92 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഒരു [[നദി|നദിയാണ്]] '''മണിമലയാർ'''. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] ''വിഷഘ്ന'' എന്നൊരു പേരും ഈ നദിയ്ക്കുണ്ട്. ഈ നദീജലത്തിന് വിഷത്തെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് ഈ പേര് ഉണ്ടായതെന്നാണ് ചരിത്രങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഉത്ഭവ സ്ഥാനത്ത് പുല്ലുകയാർ എന്ന പേരിലാണ് ഈ നദി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഉപഗ്രഹ ഭൂപടങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലാകുന്നതിന് മുമ്പുള്ള കാലത്ത് ഇത് [[പമ്പാനദി|പമ്പാ നദിയുടെ]] ഒരു പോഷകനദിയായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഈ ധാരണ തിരുത്തിക്കുറിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ഏകദേശം 847 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള വൃഷ്ടിപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] എന്നീ നാല് ജില്ലകളിലൂടെ ഈ നദി കടന്നുപോകുന്നു. മണിമലയാർ യഥാർത്ഥത്തിൽ [[പമ്പാനദി|പമ്പാ]] നദിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്നില്ല, മറിച്ച്, പമ്പാനദിയുടെ ഒരു പോഷകനദിയായ കോലറയാർ കല്ലുങ്കലിൽവച്ച് മണിമലയാറിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുകയും പിന്നീട് [[നെടുമ്പുറം|നെടുമ്പുറത്ത്]] വച്ച് മണിമലയാറിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ശാഖകളായി പിരിഞ്ഞ് [[നിരണം]], [[തലവടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലവടി]], [[എടത്വാ|എടത്വ]], ചങ്ങങ്കരി, [[ചമ്പക്കുളം]], [[നെടുമുടി]], [[ചേന്നംകരി]], ഒടുവിൽ [[കൈനകരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൈനകരി]] എന്നിവിടങ്ങൾ കടന്ന് [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|വേമ്പനാട്  കായലിലേയ്ക്ക്]] ഒഴുകുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. പമ്പയുടെ മറ്റൊരു ശാഖ വീണ്ടും ചേന്നങ്കരിയിൽ വച്ച് മണിമലയാറുമായി മൂന്നാംമുഖം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് ഹ്രസ്വമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 

[[ഏന്തയാർ]], [[കൂട്ടിക്കൽ]], [[മുണ്ടക്കയം]], [[വെള്ളനാടി]], [[എരുമേലി]], [[കൊരട്ടി, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കൊരട്ടി]], [[ചെറുവള്ളി]], [[മണിമല (കോട്ടയം)|മണിമല]], [[കോട്ടാങ്ങൽ]], [[കുളത്തൂർ മൂഴി|കുളത്തൂർമൂഴി]], [[വായ്പ്പൂർ|വായ്പൂർ]], [[മല്ലപ്പള്ളി]], [[വെണ്ണിക്കുളം]] , [[കല്ലൂപ്പാറ]], [[വള്ളംകുളം]], കറ്റോട്, കുറ്റൂർ (തിരുവല്ല നഗരത്തിൻ്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങൾ), ഞെട്ടുകരപ്പുറം, പുളികീഴ്, [[നെടുമ്പുറം]], [[നീരേറ്റുപുറം]], അമിച്ചക്കരി, [[മുട്ടാർ]], [[കിടങ്ങറ]], [[പുളിങ്കുന്ന്]], [[വെളിയനാട്]], [[രാമങ്കരി]], [[മങ്കൊമ്പ്]] എന്നിവയാണ് മണിമലയാറിൻ്റെ തീരപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രധാന ഗ്രാമങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും. ഇതിൽ [[തിരുവല്ല]]യാണ് നദീയോരത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണം. ഇപ്പോൾ [[തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭമഹാക്ഷേത്രം|തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ മഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] ആറാട്ട് നടക്കുന്നത് തുകലശ്ശേരി വഴി ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ കൈവഴിയിലാണ്. അതുപോലെ [[ആറന്മുള ഉതൃട്ടാതി വള്ളംകളി|ആറന്മുള ഉതൃട്ടാതി വള്ളംകളിയിലും]] വള്ളസദ്യക്കുമായി നിലവിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന 52 പള്ളിയോടങ്ങളിൽ വെൺപാല കദളിമംഗലം പള്ളിയോടം മാത്രമാണ് മണിമലയാറ്റിലുള്ള ഒരേയൊരു പള്ളിയോടം (ആറന്മുള ശൈലി ചുണ്ടൻ വള്ളം). എന്നാൽ പണ്ട് കാലത്ത് മണിമലയാറ്റിൽ ഇരവിപേരൂർ, വള്ളംകുളം, ഇരുവെള്ളിപ്പറ എന്നീ പള്ളിയോടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മണിമലയാറിലെ ജലത്തിൻ്റെ അളവും മറ്റും പരിശോധിക്കുന്ന കേന്ദ്ര ഗവൺമൻ്റെ സ്ഥാപനമായ സെൻട്രൽ വാട്ടർ കമ്മീഷൻ മല്ലപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ [[കല്ലൂപ്പാറ|കല്ലൂപ്പാറ വില്ലേജിൽ]] M.നോർത്ത് (മടത്തുംഭാഗം, വാർഡ് -7) എന്ന സ്ഥലത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുന്ന് നൽകുന്ന അളവുകൾ പ്രകാരമാണ് നദിയിലെ ജലനിരപ്പ് കണക്കാക്കുന്നത്. 

== ഉത്ഭവയും ഗതിയും ==
[[ഭൂമിശാസ്ത്രം|ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി]] ഒരു സ്വതന്ത്ര നദിയാണ് മണിമലയാർ. ഈ നദിയിലെ പ്രതിവർഷ ജലപ്രവാഹം 1,560 ക്യുബിക് മീറ്റർ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അടിയൊഴുക്ക് ഏറെയുള്ള ഒരു നദിയായ ഇതിന് പമ്പാനദിയേക്കാൾ കൂടുതൽ അടിയൊഴുക്കുള്ളതായി പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]] പർവ്വതനിരകളിലെ 2500 അടിയോളം ഉയരത്തിലുള്ള മുത്തവറ മലനിരകളാണ് ഈ നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കുന്നത്. അവിടെനിന്ന് വാഗമൺ മലനിരകൾക്ക് തെക്കുഭാഗത്തെ അമൃതമേട്ടിലെ (കുരിശുമല) മൂപ്പൻമലയിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന രണ്ടു കൈവഴികളാണ് ഇതിന്റെ ഉറവകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ ഒരു കൈവഴി വെള്ളച്ചാട്ടമായി പ്രദേശത്തിന് സമീപത്തുള്ള മദാമ്മക്കുളത്തിൽ പതിക്കുകയും തുടർന്ന് മലഞ്ചെരുവുകളിലൂടെ പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ കുത്തനെ ഒഴുകി [[ഇളംകാട്|ഇളംകാടിന്]] അടുത്തെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അമൃതമേട്ടിലെ തന്നെ ഉപ്പുകുളത്തിൽ പതിക്കുന്ന ഏതാനും നീർച്ചാലുകൾ അവിടെയുള്ള തടയിണ കവിഞ്ഞൊഴുകി വാഗമൺ മലനിരകളുടെ ഭാഗമായ വല്യേന്ത, കൊടുങ്ങ എന്നിവ കടന്ന്  [[ഇളംകാട്|ഇളംകാടിനു]] സമീപത്തുവച്ച് ആദ്യത്തെ കൈവഴിയോടു ചേരുന്നുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് [[വെംബ്ലി]] ഗ്രാമത്തിലെത്തുമ്പോൾ കിഴക്ക്  [[ഉറുമ്പിക്കര|ഉറുമ്പിക്കരയിൽ]] നിന്നുള്ള വെള്ളാപ്പാറ വെള്ളച്ചാട്ടവും, വെംബ്ലി വെള്ളച്ചാട്ടവും പിന്നീട്ട് പാപ്പാനിത്തോട് വെള്ളച്ചാട്ടവും ഇതോട് ചേരുന്നു. [[പെരുവന്താനം|പെരുവന്താനത്തിന്]] കിഴക്ക് പുല്ലുപാറ മലനിരകളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന മറ്റൊരു പോഷകനദിയായ കൊക്കയാർ ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറയായ [[കൂട്ടിക്കൽ]] പ്രദേശത്തു വച്ചാണ് പ്രധാന കൈവഴിയോട് ചേരുന്നത്. പുല്ലകയാറ്‌, കൊക്കയാർ, താളുങ്കൽ തോട്‌ എന്നീ മൂന്നു പുഴകൾ സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമം.         

പുല്ലകയാർ എന്ന പേരോടെ തെക്ക് ദിശയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന നദി [[മുണ്ടക്കയം]] പട്ടണത്തിന് സമീപം എത്തുമ്പോൾ [[പാഞ്ചാലിമേട്|പാഞ്ചാലിമേടിന്റെ]] പടിഞ്ഞാറൻ ചെരുവുകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന നീർച്ചാലുകൾ കൂടിച്ചേർന്ന നെടുംതോടും പൈങ്ങണതോടും മഞ്ഞളരുവിയും ഇതുമായി ചേരുന്നു. മുണ്ടക്കയം വെള്ളനാടി എസ്റ്റേറ്റിന് സമീപത്തുള്ള മൂരിക്കയം ആണ് നദിയുടെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ളതും അപകടകരവുമായ ഭാഗം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2012/May/05/two-students-drown-in-manimalayar-364966.html|title=Two students drown in Manimalayar}}&lt;/ref&gt; വെള്ളനാടി തോട്ടം കടന്ന് എരുമേലി പട്ടണത്തിന് വടക്കുള്ള കൊരട്ടി ഗ്രാമത്തിലെത്തുമ്പോൾ ആദ്യം ഉറുമ്പിൽ പാലത്തിനു സമീപത്തുവച്ച് പേരൂർത്തോടും പിന്നീട്  വെൺകുറിഞ്ഞിയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി വടക്കോട്ട് ഒഴുകി എരുമേലി പട്ടണത്തിന് നടുവിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന എരുമേലിത്തോടും ഇതുമായി ലയിക്കുന്നു. വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്ന നദി [[വിഴിക്കിത്തോട്|വിഴിക്കിത്തോടിനും]] ചേനപ്പാടിക്കും മധ്യത്തിലൂടെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ഒഴുകി ചിറ്റാറുമായി ചേർന്ന് [[ചെറുവള്ളി]] ഗ്രാമത്തിന്റെ തെക്കൻ അതിരിലൂടെ നദിയുടെ പേരുള്ള [[മണിമല (കോട്ടയം)|മണിമല]] പട്ടണത്തിലെത്തുന്നു. പിന്നീടുള്ള നദിയുടെ ഗതി തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലാണ്. [[കോട്ടാങ്ങൽ|കോട്ടാങ്ങലും]] [[കുളത്തൂർ മൂഴി|കുളത്തൂർമൂഴിയും]] കടന്ന് നദി [[വായ്പ്പൂർ|വായ്പൂരെത്തുന്നു]]. [[മല്ലപ്പള്ളി]] പിന്നീട്ടാൽ നദി തെക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞൊഴുകുന്നു.        

[[കീഴ്വായ്പൂർ|കീഴ്‌വായ്പൂർ]], [[വെണ്ണിക്കുളം]], [[കല്ലൂപ്പാറ]] എന്നിവിടങ്ങൾ പിന്നിടുന്ന നദി [[കവിയൂർ (പത്തനംതിട്ട)|കവിയൂരിന്]] തെക്കുള്ള കുറ്റൂരെത്തുന്നു. വല്ലപ്പുഴ എന്ന പേരിൽ തിരുവല്ല,  വെൺപാല എന്നിവ കടന്ന് നെടുമ്പുറത്ത് എത്തുമ്പോൾ പമ്പാ നദിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ കൈവഴി കിഴക്കുനിന്ന് വന്നുചേരുന്നു. ആലംതുരുത്തിയിലെത്തുമ്പോൾ പമ്പയുടെ മറ്റൊരു കൈവഴിയായ കുത്തിയതോടും ഇതോട് ചേരുന്നു.  പ്രധാന നദി പുളിക്കീഴിൽ നിന്ന് [[നീരേറ്റുപുറം|നീരേറ്റുപുറത്തെത്തി]] വടക്കോട്ടൊഴുകി മുട്ടാറും കടന്ന് [[കിടങ്ങറ]] പിന്നിട്ട് രണ്ട് ശാഖകളായി പിരിയുന്നു. ഇതിൽ പടിഞ്ഞാറേ ശാഖ [[രാമങ്കരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|രാമങ്കരി]], [[പുളിങ്കുന്ന്]], [[മങ്കൊമ്പ്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി കൈനകരിയിൽ വച്ച് കായലിൽ ചേരുന്നു. കിഴക്കേ ശാഖ കിടങ്ങറയിൽനിന്ന് തുടങ്ങി കുന്നംകരി, വെളിയനാട്, കാവാലം എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിട്ട് കൈനകരിക്ക് കിഴക്കുവശത്തുവച്ച് വേമ്പനാട് കായലിൽ ചേരുന്നു.    

കടലിലേക്ക് നേരിട്ട് ഒഴുകാത്ത കേരളത്തിലെ നാല് പ്രധാന നദികളിൽ ഒന്നാണിത്. ഈ നദികൾ ([[മീനച്ചിലാർ|മീനച്ചിൽ]], [[പമ്പാനദി|പമ്പ]], [[മണിമലയാർ|മണിമല]], [[അച്ചൻകോവിലാർ|അച്ചൻകോവിൽ]]) വിശാലമായ [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|വേമ്പനാട് കായലിലേക്കാണ്]] ഒഴുകുന്നത്. ഈ കൂറ്റൻ തടാകത്തിന് [[തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേ|തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേയിലും]] [[തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട്|തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ടിലുമായി]] രണ്ട് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ മാത്രമേയുള്ളു. വേലിയേറ്റ സമയത്ത് കടൽ വെള്ളം കയറുന്നത് തടയാൻ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട രണ്ട് മനുഷ്യ നിർമ്മിത തടയണകളാണിവ. അല്ലാത്തപക്ഷം പ്രദേശത്തെ താഴ്ന്ന നെൽപ്പാടങ്ങൾ (സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 2.5 മീറ്റർ താഴെ) കൃഷിയോഗ്യമല്ലാതാകുമായിരുന്നു.  

നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും  ദേവാലയങ്ങളും നദിയോരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മണിമലയാറും പമ്പാ നദിയും സംഗമിക്കുന്ന ഒരു പുരാതന ഉൾനാടൻ തുറമുഖമായാണ് നിരണം ചരിത്രപരമായി അറിയപ്പെടുന്നത്. മണിമലയാറിനു തീരത്തെ [[കവിയൂർ|കവിയൂരിൽ]] പുരാതന ശിലാക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇപ്പോഴും കാണാൻ കഴിയുന്നു.

മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ ഒരു പ്രധാന ജലമാർഗമാണ് കോട്ടയം-ഇടുക്കി ജില്ലകളിലെ പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഈ നദി. ഇത് മണിമല ജംഗ്ഷനിലെ സമതലപ്രദേശങ്ങളിലെത്തിയശേഷം ഇടനാട്ടിലെ സമതല പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കേരളത്തിലെ നെല്ലറയായി അറിയപ്പെടുന്ന [[കുട്ടനാട്‌|കുട്ടനാട്]] മേഖലയിലൂടെയും ഒഴുകുന്നു. 

== പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==
ഒരുകാലത്ത് ജലസമൃദ്ധിയോടെ ശാന്തമായി ഒഴുകിയിരുന്ന നദിയിൽ മണൽ മാഫിയ പിടിമുറുക്കിയതോടെ പലയിടത്തും വലിയ കയങ്ങളായി, ചെളിനിറഞ്ഞ്. നദിയുടെ ദിശപോലും മാറി ഒഴുകുന്ന അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു.. പ്രകൃതി ചൂഷണം ഏറിയപ്പോൾ നദി അതിന്റെ ശാന്തത കൈവെടിഞ്ഞ് ഉഗ്രതാണ്ഠവമാടാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.  നദിയുടെ അടിത്തട്ടിലെ അനിയന്ത്രിതമായ മണൽ ഖനനം നീരൊഴുക്ക് കുറയുന്നതിന് കാരണമായി. അതുപോലെതന്നെ നദിയിലെ മലിനീകരണം ഒരു പ്രധാന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമാണ്. മഴക്കാലത്തെ വെള്ളപ്പൊക്കം ജനജീവിതത്തെ ദുസ്സഹമായി ബാധിക്കുന്ന ഒരു വിഷയമാണ്. കഴിഞ്ഞ എട്ടു വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഈ നദി മണിമലയിലും വെള്ളാവൂരിലും പ്രളയമുണ്ടായത് മൂന്നുതവണയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/localnews-kottayam-beb5hj52|title=എട്ടുവർഷം, മൂന്ന് പ്രളയം...മടുത്ത് മണിമല}}&lt;/ref&gt;

മണിമലയാറ്റിൽ പത്ത് കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ നാല് തടയണകളുണ്ട്. മണിമല മൂങ്ങാനി, ഏറത്തുവടകര, മാരൂർകടവ്, പുത്തൂർകടവ്, കുളത്തൂർമൂഴി എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ തടയണകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏകദേശം 25 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഇവയിൽ ചെളി അടിഞ്ഞു കൂടിയതും മാലന്യ നിക്ഷേപവും കാരണം നീരൊഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതു കൂടാതെ ആഴം കുറഞ്ഞ നദിയിലെ വെള്ളം പതിവായി കരയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നതിനുമിടയാക്കുന്നു. നദിയുടെ കൈവഴികളായ തോടുകൾ പലതും നാമാവശേഷമായതും കൈത്തോടുകൾ അടച്ചതും നദിയോരത്തെ പാടശേഖരങ്ങൾ നികത്തിയതുമെല്ലാം .വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ കാരണങ്ങളിൽ ചിലതു മാത്രമാണ്.

'''പ്രധാന പോഷകനദികൾ'''

* ഏന്തയാർ
* പാപ്പാനിത്തോട്
* കൊക്കയാർ
* നെടുംതോട് 
* പൈങ്ങണതോട്
* മഞ്ഞളരുവി
* പേരൂർത്തോട്
* എരുമേലിത്തോട്
* ചിറ്റാർ
* കുത്തിയതോട്
* കോലറയാർ (പമ്പ, മണിമല നദികളുടെ ഒരു പോഷകനദി)
* [[വരട്ടാർ]]

==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Manimala River.jpg|മണിമലയാർ മണിമലയിൽ
പ്രമാണം:River Manimala Manimala.jpg|മണിമലയാർ - മണിമലയ്ക്കു സമീപം മൂങ്ങാനിയിൽ
പ്രമാണം:River Manimala Cheruvally.jpg|മണിമലയാർ - എരുമേലി ചെറുവള്ളി ചെക്ക് ഡാമിനു സമീപം
പ്രമാണം:Canoe in Manimalayar.JPG|മണിമലയാറിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു തോണി
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manimalayar_river_@_Pazhayidam.jpg|പഴയിടം പാലത്തിൽ നിന്ന് പകർത്തിയ മണിമലയാറിന്റെ ദൃശ്യം.
പ്രമാണം:Manimala River.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manimala_River.jpg|മണിമല ഗ്രാമത്തിലെത്തുന്ന നദി.
പ്രമാണം:The Manimala river in Kerala.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Manimala_river_in_Kerala.jpg|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഇരവിപേരൂരിൽ നിന്ന് ചിത്രീകരിച്ച നദി.
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{commonscat|Manimala River}}
{{Reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{നദി-അപൂർണ്ണം}}
{{coord|9|21|N|76|33|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പമ്പാനദി]]</text>
      <sha1>rgg7fmom67g3gkanmokwsuv06y6u0yl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665626</id>
      <parentid>4665616</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഉത്ഭവയും ഗതിയും */</comment>
      <origin>4665626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30426" sha1="lmpbjusu179zf97a8v6ddutv65lbtsp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Manimala River}}{{Infobox river|name=മണിമലയാർ|name_native=മണിമലയാർ|name_native_lang=ml|name_other=പുല്ലകയാർ, വല്ലപ്പുഴ, കൊരട്ടിയാർ, വിഷഘ്ന|etymology=|image=File:River Manimala Cheruvally.jpg|image_size=|image_caption=മണിമലയാർ [[ചെറുവള്ളി]]യ്ക്കു സമീപം|image_alt=|map=|map_size=|map_caption=|map_alt=|subdivision_type1=[[രാജ്യം]]|subdivision_name1=[[ഇന്ത്യ]]|subdivision_type2=[[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]|subdivision_name2=[[കേരളം]]|subdivision_type3=[[കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ|ജില്ലകൾ]]|subdivision_name3= 
 [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]|subdivision_type4=നദീതീരത്തെ [[നഗരം|നഗരങ്ങളും]] [[ഗ്രാമം|ഗ്രാമങ്ങളും]]|subdivision [[മുണ്ടക്കയം]], [[എരുമേലി]], [[മണിമല]], [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]], [[മല്ലപ്പള്ളി]], [[കവിയൂർ]], [[തിരുവല്ല]], [[കല്ലൂപ്പാറ]], [[പുളിക്കീഴ്]], [[നീരേറ്റുപുറം]], [[തലവടി]], [[ചക്കുളത്ത് കാവ്]], [[മുട്ടാർ]],[[കിടങ്ങറ]], [[വേണാട്ട്കാട്]], [[ചിത്തിരപ്പള്ളി]]

|subdivision_type5=|subdivision_name5=&lt;!---------------------- BASIN --&gt;|source1_location=Muthavara hills, [[Western ghats]]|source1_coordinates=|source1_elevation={{cvt|2500|ft|m}}|mouth_location= കിടങ്ങറ കഴിഞ്ഞ് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് ഒരു ശാഖ പുളിങ്കുന്ന്,  മങ്കൊമ്പ് വഴിയും രണ്ടാമത്തെ ശാഖ വെളിയനാട്, കാവാലം വഴിയുമായി കൈനകരിയിലെത്തി വേമ്പനാട് തടാകത്തിൽ പതിക്കുന്നു., പമ്പാനദിയുടെ ഒരു ശാഖ കുത്തിയതോട് എന്ന സ്ഥലത്ത് വച്ച് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് കല്ലുങ്കലിൽ വെച്ച് മണിമലയാറിൽ ചേരുന്നു. ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം ദൂരം ഒന്നായി ഒഴുകി നെടുമ്പുറത്ത് വച്ച് വീണ്ടും ശാഖകളായി പിരിയുന്നു. നിരണം, തലവടി, എടത്വ, ചമ്പക്കുളം, നെടുമുടി, ചേന്നംകരി എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി കൈനകരിയിൽ വെച്ച് വേമ്പനാട് തടാകത്തിൽ ചേരുന്നു.|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|altitude_difference=|progression=|river_system=|basin_size={{Convert|802.90|km2|mi2|abbr=on}}|basin_landmarks=[[കല്ലൂപ്പാറ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]],|basin_population=&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{cvt|91.73|km|mi}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=&lt;!---------------------- FEATURES --&gt;|tributaries_left=|tributaries_right=|waterbodies=|waterfalls=|bridges=|ports=|custom_label=|custom_data=|extra=}}{{Rivers of Kerala}}
[[പ്രമാണം:River. manimala - panoramio.jpg|ലഘുചിത്രം|മണിമലയാർ]]
തെക്കൻ കേരളത്തിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച മധ്യകേരളത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഏകദേശം 92 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഒരു [[നദി|നദിയാണ്]] '''മണിമലയാർ'''. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] ''വിഷഘ്ന'' എന്നൊരു പേരും ഈ നദിയ്ക്കുണ്ട്. ഈ നദീജലത്തിന് വിഷത്തെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് ഈ പേര് ഉണ്ടായതെന്നാണ് ചരിത്രങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഉത്ഭവ സ്ഥാനത്ത് പുല്ലുകയാർ എന്ന പേരിലാണ് ഈ നദി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഉപഗ്രഹ ഭൂപടങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലാകുന്നതിന് മുമ്പുള്ള കാലത്ത് ഇത് [[പമ്പാനദി|പമ്പാ നദിയുടെ]] ഒരു പോഷകനദിയായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഈ ധാരണ തിരുത്തിക്കുറിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ഏകദേശം 847 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള വൃഷ്ടിപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] എന്നീ നാല് ജില്ലകളിലൂടെ ഈ നദി കടന്നുപോകുന്നു. മണിമലയാർ യഥാർത്ഥത്തിൽ [[പമ്പാനദി|പമ്പാ]] നദിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്നില്ല, മറിച്ച്, പമ്പാനദിയുടെ ഒരു പോഷകനദിയായ കോലറയാർ കല്ലുങ്കലിൽവച്ച് മണിമലയാറിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുകയും പിന്നീട് [[നെടുമ്പുറം|നെടുമ്പുറത്ത്]] വച്ച് മണിമലയാറിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ശാഖകളായി പിരിഞ്ഞ് [[നിരണം]], [[തലവടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലവടി]], [[എടത്വാ|എടത്വ]], ചങ്ങങ്കരി, [[ചമ്പക്കുളം]], [[നെടുമുടി]], [[ചേന്നംകരി]], ഒടുവിൽ [[കൈനകരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൈനകരി]] എന്നിവിടങ്ങൾ കടന്ന് [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|വേമ്പനാട്  കായലിലേയ്ക്ക്]] ഒഴുകുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. പമ്പയുടെ മറ്റൊരു ശാഖ വീണ്ടും ചേന്നങ്കരിയിൽ വച്ച് മണിമലയാറുമായി മൂന്നാംമുഖം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് ഹ്രസ്വമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 

[[ഏന്തയാർ]], [[കൂട്ടിക്കൽ]], [[മുണ്ടക്കയം]], [[വെള്ളനാടി]], [[എരുമേലി]], [[കൊരട്ടി, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കൊരട്ടി]], [[ചെറുവള്ളി]], [[മണിമല (കോട്ടയം)|മണിമല]], [[കോട്ടാങ്ങൽ]], [[കുളത്തൂർ മൂഴി|കുളത്തൂർമൂഴി]], [[വായ്പ്പൂർ|വായ്പൂർ]], [[മല്ലപ്പള്ളി]], [[വെണ്ണിക്കുളം]] , [[കല്ലൂപ്പാറ]], [[വള്ളംകുളം]], കറ്റോട്, കുറ്റൂർ (തിരുവല്ല നഗരത്തിൻ്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങൾ), ഞെട്ടുകരപ്പുറം, പുളികീഴ്, [[നെടുമ്പുറം]], [[നീരേറ്റുപുറം]], അമിച്ചക്കരി, [[മുട്ടാർ]], [[കിടങ്ങറ]], [[പുളിങ്കുന്ന്]], [[വെളിയനാട്]], [[രാമങ്കരി]], [[മങ്കൊമ്പ്]] എന്നിവയാണ് മണിമലയാറിൻ്റെ തീരപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രധാന ഗ്രാമങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും. ഇതിൽ [[തിരുവല്ല]]യാണ് നദീയോരത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണം. ഇപ്പോൾ [[തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭമഹാക്ഷേത്രം|തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ മഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] ആറാട്ട് നടക്കുന്നത് തുകലശ്ശേരി വഴി ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ കൈവഴിയിലാണ്. അതുപോലെ [[ആറന്മുള ഉതൃട്ടാതി വള്ളംകളി|ആറന്മുള ഉതൃട്ടാതി വള്ളംകളിയിലും]] വള്ളസദ്യക്കുമായി നിലവിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന 52 പള്ളിയോടങ്ങളിൽ വെൺപാല കദളിമംഗലം പള്ളിയോടം മാത്രമാണ് മണിമലയാറ്റിലുള്ള ഒരേയൊരു പള്ളിയോടം (ആറന്മുള ശൈലി ചുണ്ടൻ വള്ളം). എന്നാൽ പണ്ട് കാലത്ത് മണിമലയാറ്റിൽ ഇരവിപേരൂർ, വള്ളംകുളം, ഇരുവെള്ളിപ്പറ എന്നീ പള്ളിയോടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മണിമലയാറിലെ ജലത്തിൻ്റെ അളവും മറ്റും പരിശോധിക്കുന്ന കേന്ദ്ര ഗവൺമൻ്റെ സ്ഥാപനമായ സെൻട്രൽ വാട്ടർ കമ്മീഷൻ മല്ലപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ [[കല്ലൂപ്പാറ|കല്ലൂപ്പാറ വില്ലേജിൽ]] M.നോർത്ത് (മടത്തുംഭാഗം, വാർഡ് -7) എന്ന സ്ഥലത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുന്ന് നൽകുന്ന അളവുകൾ പ്രകാരമാണ് നദിയിലെ ജലനിരപ്പ് കണക്കാക്കുന്നത്. 

== ഉത്ഭവയും ഗതിയും ==
[[ഭൂമിശാസ്ത്രം|ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി]] ഒരു സ്വതന്ത്ര നദിയാണ് മണിമലയാർ. ഈ നദിയിലെ പ്രതിവർഷ ജലപ്രവാഹം 1,560 ക്യുബിക് മീറ്റർ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അടിയൊഴുക്ക് ഏറെയുള്ള ഒരു നദിയായ ഇതിന് പമ്പാനദിയേക്കാൾ കൂടുതൽ അടിയൊഴുക്കുള്ളതായി പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]] പർവ്വതനിരകളിലെ 2500 അടിയോളം ഉയരത്തിലുള്ള മുത്തവറ മലനിരകളാണ് ഈ നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കുന്നത്. അവിടെനിന്ന് വാഗമൺ മലനിരകൾക്ക് തെക്കുഭാഗത്തെ അമൃതമേട്ടിലെ (കുരിശുമല) മൂപ്പൻമലയിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന രണ്ടു കൈവഴികളാണ് ഇതിന്റെ ഉറവകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ ഒരു കൈവഴി വെള്ളച്ചാട്ടമായി പ്രദേശത്തിന് സമീപത്തുള്ള മദാമ്മക്കുളത്തിൽ പതിക്കുകയും തുടർന്ന് മലഞ്ചെരുവുകളിലൂടെ പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ കുത്തനെ ഒഴുകി [[ഇളംകാട്|ഇളംകാടിന്]] അടുത്തെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അമൃതമേട്ടിലെ തന്നെ ഉപ്പുകുളത്തിൽ പതിക്കുന്ന ഏതാനും നീർച്ചാലുകൾ അവിടെയുള്ള തടയിണ കവിഞ്ഞൊഴുകി വാഗമൺ മലനിരകളുടെ ഭാഗമായ വല്യേന്ത, കൊടുങ്ങ എന്നിവ കടന്ന്  [[ഇളംകാട്|ഇളംകാടിനു]] സമീപത്തുവച്ച് ആദ്യത്തെ കൈവഴിയോടു ചേരുന്നുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് [[വെംബ്ലി]] ഗ്രാമത്തിലെത്തുമ്പോൾ കിഴക്ക്  [[ഉറുമ്പിക്കര|ഉറുമ്പിക്കരയിൽ]] നിന്നുള്ള വെള്ളാപ്പാറ വെള്ളച്ചാട്ടവും, വെംബ്ലി വെള്ളച്ചാട്ടവും പിന്നീട്ട് പാപ്പാനിത്തോട് വെള്ളച്ചാട്ടവും ഇതോട് ചേരുന്നു. [[പെരുവന്താനം|പെരുവന്താനത്തിന്]] കിഴക്ക് പുല്ലുപാറ മലനിരകളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന മറ്റൊരു പോഷകനദിയായ കൊക്കയാർ ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറയായ [[കൂട്ടിക്കൽ]] പ്രദേശത്തു വച്ചാണ് പ്രധാന കൈവഴിയോട് ചേരുന്നത്. പുല്ലകയാറ്‌, കൊക്കയാർ, താളുങ്കൽ തോട്‌ എന്നീ മൂന്നു പുഴകൾ സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് കൂട്ടിക്കൽ ഗ്രാമം.         

തെക്ക് ദിശയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന നദി [[മുണ്ടക്കയം]] പട്ടണത്തിന് സമീപം എത്തുമ്പോൾ [[പാഞ്ചാലിമേട്|പാഞ്ചാലിമേടിന്റെ]] പടിഞ്ഞാറൻ ചെരുവുകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന നീർച്ചാലുകൾ കൂടിച്ചേർന്ന നെടുംതോടും പൈങ്ങണതോടും മഞ്ഞളരുവിയും ഇതുമായി ചേരുന്നു. മുണ്ടക്കയം വെള്ളനാടി എസ്റ്റേറ്റിന് സമീപത്തുള്ള മൂരിക്കയം ആണ് നദിയുടെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ളതും അപകടകരവുമായ ഭാഗം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2012/May/05/two-students-drown-in-manimalayar-364966.html|title=Two students drown in Manimalayar}}&lt;/ref&gt; വെള്ളനാടി തോട്ടം കടന്ന് [[എരുമേലി]] പട്ടണത്തിന് വടക്കുള്ള [[കൊരട്ടി, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി|കൊരട്ടി]] ഗ്രാമത്തിലെത്തുമ്പോൾ ആദ്യം ഉറുമ്പിൽ പാലത്തിനു സമീപത്തുവച്ച് പേരൂർത്തോടും പിന്നീട്  വെൺകുറിഞ്ഞിയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി വടക്കോട്ട് ഒഴുകി എരുമേലി പട്ടണത്തിന് നടുവിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന എരുമേലിത്തോടും ഇതുമായി ലയിക്കുന്നു. വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്ന നദി [[വിഴിക്കിത്തോട്|വിഴിക്കിത്തോടിനും]] ചേനപ്പാടിക്കും മധ്യത്തിലൂടെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ഒഴുകി ചിറ്റാറുമായി ചേർന്ന് [[ചെറുവള്ളി]] ഗ്രാമത്തിന്റെ തെക്കൻ അതിരിലൂടെ നദിയുടെ പേരുള്ള [[മണിമല (കോട്ടയം)|മണിമല]] പട്ടണത്തിലെത്തുന്നു. പിന്നീടുള്ള നദിയുടെ ഗതി തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിലാണ്. [[കോട്ടാങ്ങൽ|കോട്ടാങ്ങലും]] [[കുളത്തൂർ മൂഴി|കുളത്തൂർമൂഴിയും]] കടന്ന് നദി [[വായ്പ്പൂർ|വായ്പൂരെത്തുന്നു]]. [[മല്ലപ്പള്ളി]] പിന്നീട്ടാൽ നദി തെക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞൊഴുകുന്നു.        

[[കീഴ്വായ്പൂർ|കീഴ്‌വായ്പൂർ]], [[വെണ്ണിക്കുളം]], [[കല്ലൂപ്പാറ]] എന്നിവിടങ്ങൾ പിന്നിടുന്ന നദി [[കവിയൂർ (പത്തനംതിട്ട)|കവിയൂരിന്]] തെക്കുള്ള കുറ്റൂരെത്തുന്നു. വല്ലപ്പുഴ എന്ന പേരിൽ തിരുവല്ല,  വെൺപാല എന്നിവ കടന്ന് നെടുമ്പുറത്ത് എത്തുമ്പോൾ പമ്പാ നദിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ കൈവഴി കിഴക്കുനിന്ന് വന്നുചേരുന്നു. ആലംതുരുത്തിയിലെത്തുമ്പോൾ പമ്പയുടെ മറ്റൊരു കൈവഴിയായ കുത്തിയതോടും ഇതോട് ചേരുന്നു.  പ്രധാന നദി പുളിക്കീഴിൽ നിന്ന് [[നീരേറ്റുപുറം|നീരേറ്റുപുറത്തെത്തി]] വടക്കോട്ടൊഴുകി മുട്ടാറും കടന്ന് [[കിടങ്ങറ]] പിന്നിട്ട് രണ്ട് ശാഖകളായി പിരിയുന്നു. ഇതിൽ പടിഞ്ഞാറേ ശാഖ [[രാമങ്കരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|രാമങ്കരി]], [[പുളിങ്കുന്ന്]], [[മങ്കൊമ്പ്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി കൈനകരിയിൽ വച്ച് കായലിൽ ചേരുന്നു. കിഴക്കേ ശാഖ കിടങ്ങറയിൽനിന്ന് തുടങ്ങി കുന്നംകരി, വെളിയനാട്, കാവാലം എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിട്ട് കൈനകരിക്ക് കിഴക്കുവശത്തുവച്ച് വേമ്പനാട് കായലിൽ ചേരുന്നു.    

കടലിലേക്ക് നേരിട്ട് ഒഴുകാത്ത കേരളത്തിലെ നാല് പ്രധാന നദികളിൽ ഒന്നാണിത്. ഈ നദികൾ ([[മീനച്ചിലാർ|മീനച്ചിൽ]], [[പമ്പാനദി|പമ്പ]], [[മണിമലയാർ|മണിമല]], [[അച്ചൻകോവിലാർ|അച്ചൻകോവിൽ]]) വിശാലമായ [[വേമ്പനാട്ട് കായൽ|വേമ്പനാട് കായലിലേക്കാണ്]] ഒഴുകുന്നത്. ഈ കൂറ്റൻ തടാകത്തിന് [[തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേ|തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേയിലും]] [[തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട്|തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ടിലുമായി]] രണ്ട് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ മാത്രമേയുള്ളു. വേലിയേറ്റ സമയത്ത് കടൽ വെള്ളം കയറുന്നത് തടയാൻ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട രണ്ട് മനുഷ്യ നിർമ്മിത തടയണകളാണിവ. അല്ലാത്തപക്ഷം പ്രദേശത്തെ താഴ്ന്ന നെൽപ്പാടങ്ങൾ (സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 2.5 മീറ്റർ താഴെ) കൃഷിയോഗ്യമല്ലാതാകുമായിരുന്നു.  

നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും  ദേവാലയങ്ങളും നദിയോരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മണിമലയാറും പമ്പാ നദിയും സംഗമിക്കുന്ന ഒരു പുരാതന ഉൾനാടൻ തുറമുഖമായാണ് നിരണം ചരിത്രപരമായി അറിയപ്പെടുന്നത്. മണിമലയാറിനു തീരത്തെ [[കവിയൂർ|കവിയൂരിൽ]] പുരാതന ശിലാക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇപ്പോഴും കാണാൻ കഴിയുന്നു.

മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ ഒരു പ്രധാന ജലമാർഗമാണ് കോട്ടയം-ഇടുക്കി ജില്ലകളിലെ പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഈ നദി. ഇത് മണിമല ജംഗ്ഷനിലെ സമതലപ്രദേശങ്ങളിലെത്തിയശേഷം ഇടനാട്ടിലെ സമതല പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കേരളത്തിലെ നെല്ലറയായി അറിയപ്പെടുന്ന [[കുട്ടനാട്‌|കുട്ടനാട്]] മേഖലയിലൂടെയും ഒഴുകുന്നു. 

== പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==
ഒരുകാലത്ത് ജലസമൃദ്ധിയോടെ ശാന്തമായി ഒഴുകിയിരുന്ന നദിയിൽ മണൽ മാഫിയ പിടിമുറുക്കിയതോടെ പലയിടത്തും വലിയ കയങ്ങളായി, ചെളിനിറഞ്ഞ്. നദിയുടെ ദിശപോലും മാറി ഒഴുകുന്ന അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു.. പ്രകൃതി ചൂഷണം ഏറിയപ്പോൾ നദി അതിന്റെ ശാന്തത കൈവെടിഞ്ഞ് ഉഗ്രതാണ്ഠവമാടാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.  നദിയുടെ അടിത്തട്ടിലെ അനിയന്ത്രിതമായ മണൽ ഖനനം നീരൊഴുക്ക് കുറയുന്നതിന് കാരണമായി. അതുപോലെതന്നെ നദിയിലെ മലിനീകരണം ഒരു പ്രധാന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമാണ്. മഴക്കാലത്തെ വെള്ളപ്പൊക്കം ജനജീവിതത്തെ ദുസ്സഹമായി ബാധിക്കുന്ന ഒരു വിഷയമാണ്. കഴിഞ്ഞ എട്ടു വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഈ നദി മണിമലയിലും വെള്ളാവൂരിലും പ്രളയമുണ്ടായത് മൂന്നുതവണയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/kottayam/news/localnews-kottayam-beb5hj52|title=എട്ടുവർഷം, മൂന്ന് പ്രളയം...മടുത്ത് മണിമല}}&lt;/ref&gt;

മണിമലയാറ്റിൽ പത്ത് കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ നാല് തടയണകളുണ്ട്. മണിമല മൂങ്ങാനി, ഏറത്തുവടകര, മാരൂർകടവ്, പുത്തൂർകടവ്, കുളത്തൂർമൂഴി എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ തടയണകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏകദേശം 25 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഇവയിൽ ചെളി അടിഞ്ഞു കൂടിയതും മാലന്യ നിക്ഷേപവും കാരണം നീരൊഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതു കൂടാതെ ആഴം കുറഞ്ഞ നദിയിലെ വെള്ളം പതിവായി കരയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നതിനുമിടയാക്കുന്നു. നദിയുടെ കൈവഴികളായ തോടുകൾ പലതും നാമാവശേഷമായതും കൈത്തോടുകൾ അടച്ചതും നദിയോരത്തെ പാടശേഖരങ്ങൾ നികത്തിയതുമെല്ലാം .വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ കാരണങ്ങളിൽ ചിലതു മാത്രമാണ്.

'''പ്രധാന പോഷകനദികൾ'''

* ഏന്തയാർ
* പാപ്പാനിത്തോട്
* കൊക്കയാർ
* നെടുംതോട് 
* പൈങ്ങണതോട്
* മഞ്ഞളരുവി
* പേരൂർത്തോട്
* എരുമേലിത്തോട്
* ചിറ്റാർ
* കുത്തിയതോട്
* കോലറയാർ (പമ്പ, മണിമല നദികളുടെ ഒരു പോഷകനദി)
* [[വരട്ടാർ]]

==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Manimala River.jpg|മണിമലയാർ മണിമലയിൽ
പ്രമാണം:River Manimala Manimala.jpg|മണിമലയാർ - മണിമലയ്ക്കു സമീപം മൂങ്ങാനിയിൽ
പ്രമാണം:River Manimala Cheruvally.jpg|മണിമലയാർ - എരുമേലി ചെറുവള്ളി ചെക്ക് ഡാമിനു സമീപം
പ്രമാണം:Canoe in Manimalayar.JPG|മണിമലയാറിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു തോണി
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manimalayar_river_@_Pazhayidam.jpg|പഴയിടം പാലത്തിൽ നിന്ന് പകർത്തിയ മണിമലയാറിന്റെ ദൃശ്യം.
പ്രമാണം:Manimala River.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manimala_River.jpg|മണിമല ഗ്രാമത്തിലെത്തുന്ന നദി.
പ്രമാണം:The Manimala river in Kerala.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Manimala_river_in_Kerala.jpg|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഇരവിപേരൂരിൽ നിന്ന് ചിത്രീകരിച്ച നദി.
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{commonscat|Manimala River}}
{{Reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{നദി-അപൂർണ്ണം}}
{{coord|9|21|N|76|33|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പമ്പാനദി]]</text>
      <sha1>lmpbjusu179zf97a8v6ddutv65lbtsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji</title>
    <ns>3</ns>
    <id>137256</id>
    <revision>
      <id>4665656</id>
      <parentid>4663410</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikidata weekly summary #748 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4665656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330246" sha1="iey4ppnj6ut04hpt8t2pk81xvgf0gb8" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
|-
|
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_1|'''1''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_2|'''2''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_3|'''3''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_4|'''4''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_5|'''5''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_6|'''6''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_7|'''7''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_8|'''8''']]
[[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_9|'''9''']]
|}
0_0


== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #727 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#726]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/ZI_Jony_2|ZI Jony (2)]] - RfP scheduled to end after 17 April 2026 13:09 (UTC)
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/NirmosBot_3|Nirmos Bot 3]] - Task(s): Turn one or more consecutive hard (non-breaking) spaces into one regular space in Swedish descriptions. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT|Alex NB OT]] - Task(s): Correction of incorrectly specified links to population data sources containing wikitext artifacts with categories, which leads to incorrect categorization of articles.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT_2|Alex NB OT 2]] - Task(s): Extract KCI article ID from [[d:Property:P953|P953]] and add it to [[d:Property:P14184|P14184]].
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/ReNeuralAgent|ReNeuralAgent]] - Task(s): (1) add descriptions, (2) Latvian labels/descriptions, (3) 'retrieved from' and 'source URL' to unreferenced Statements, (4) missing aliases from external Identifier sources, (5) Geo coordinates, (6) external identifiers, (7) Population numbers, (8) remove 'dead sitelinks', (9) constraint violations.
* Open request for comment: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|Mass-editing policy]] is still open and requires your input.

''' Events ''' 
* Past: Missed the second quarter Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session transcript here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2026-04-08|2026-04-08 (Q2 2026)]]
* Current: (Spanish) [[d:Event:Dominio_Público_en_América_Latina_2026|Public Domain in Latin America 2026]] - 1st edition of the campaign to improve public domain data for Latin America is running until 15 June.
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 14 April, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, April 14, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter). QuickStatements is one of the most widely used tools in Wikidata, enabling users to upload and edit large volumes of structured data efficiently. Originally developed by Magnus Manske, the tool has become essential for institutions, researchers, and volunteers working with open data. The new QuickStatements 3.0, developed by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, introduces a modernized interface, improved performance, and new features shaped by community input, making it easier than ever to contribute high-quality data to the Wikimedia ecosystem. Event page: [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3]]
**[https://artandfeminism.org/panel/community-hours-af-wikidata-modules/ Art+Feminism is hosting a Community Hours session on April 17 to introduce their new Wikidata modules — don’t miss it!]
** [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ digiS Workshop „Wikidata für die Sammlungserschließung“ am 20.04.] - (German), registration closes 16.04, takes place online (10:00 – 11:30 CEST), room link after registration.
** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - Wednesday, April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida.
** [[w:ig:Event:Visibility_of_Communities_in_Nigeria_2.0|Visibility of Communities in Nigeria 2.0]]: 17.04 - 25.04, (please register on the link). Help enrich Wikidata with cultural preservation, tourism and inclusive development data for items on South Nigerian communities.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (Spanish) [[wmes:conectando-a-los-autores-y-autoras-del-patrimonio-documental-vasco-en-wikipedia-y-wikidata|Connecting: Basque documentary heritage on Wikipedia and Wikidata]] - a program to make Basque heritage data more visible, with events scheduled through April - June.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=TiyhYerswVU Live Wikidata Editing #120] with Jan Ainali and Abbe98
** [https://www.youtube.com/watch?v=gVUDn1E-yJU Can AI Replace Wikipedia? Jonathan Fraine &amp; Raja Amelung Explain Why It Cannot] - Wikimedia Deutschland's Jonathan and Raja discuss why human knowledge and contribution to Wikipedia and Wikidata will always be important.
** [https://www.youtube.com/watch?v=tEzUqaorHtg Interfacing with Wikidata for fun and profit] - Yaron Koren
** [https://drive.google.com/file/d/1qwwpxtdGAG7oYKwlp2ykhyZIgrMYvUgt/view Introduction to Lexicographical data] - By Chinonso Chidi
** [https://m.youtube.com/watch?v=TmMC8L89hOs&amp;pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata Training (1/2) - Why &amp; how to add data to Wikidata] - a beginner-friendly introduction to Wikidata editing hosted by Dr. Martin Poulter.
** [https://m.youtube.com/watch?v=acjchSUjq48&amp;pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata training (2/2) - Make your first Wikidata query using SPARQL] - How to query Wikidata's vast store of knowledge using SPARQL.
** [https://m.youtube.com/watch?v=5WTkl4dXCKA&amp;pp=iggCQAE%3D Wikidata and personal pronouns (P6553) by Clair Kronk and Crystal Yragui] - part of the [[m:Event:Queering_Wikipedia_Conference_2025|Queering Wikipedia Conference (2025)]]
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=KoSszuyG8tI Queering the public domain using Wikidata and Wikipedia] - with [[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]].
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=jRj3cXRn1uk Taller de OpenRefine por David Ramírez-Ordóñez] ([[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]) - a workshop on OpenRefine with a geder perspective.
** [https://www.youtube.com/watch?v=31VQumm49yM Introducing lgbtDB: A Collaborative Queer Resource and Pilot Data Area]  by Clair Kronk.

''' Tool of the week '''
* [https://humansmap.com/ HumansMap] - a connection-visualiser and explorer app for 3 million notable humans, all data sourced from Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Call for tool builders: EntitySchemas listening tour: The Wikidata team wants your feedback on EntitySchemas to improve data quality and discoverability. Share your experiences, pain points, and needs via the [[d:Wikidata_talk:Schemas#EntitySchemas_listening_tour_(feedback_round_2)|project talk page]] or this short [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeF1snQbKid7WaurWtEyrYPJ31M9vN8cKl4EocOnwNCvMsZqw/viewform?usp=header Google form] (including option for a 30-min video call).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14272|ConLang Code Registry code]] (&lt;nowiki&gt;3-letter identifier for language defined in the ConLang Code Registry, using codes reserved for private use in ISO 639-3&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14280|‎official roster page]] (&lt;nowiki&gt;URL of a team's official page about this player&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14299|‎value type of this mathematical property]] (&lt;nowiki&gt;type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14300|‎Usenet newsgroup]] (&lt;nowiki&gt;Usenet newsgroup associated with the item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14317|hardware is incompatible with]] (&lt;nowiki&gt;significant elements with which a computer hardware or electronic device is incompatible and which indicates a significant property of this hardware.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14319|Peh-oe-ji]] (&lt;nowiki&gt;writing system for Taiwanese Hokkien (Q36778) or other Southern Min (Q36495) language varieties in Fujian and South East Asia.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14332|‎heir apparent]] (&lt;nowiki&gt;person designated to take on royal position after death of subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14341|thumbtime]] (&lt;nowiki&gt;time for video thumbnail in seconds&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14263|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Property:P14264|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Property:P14265|‎BERON lexeme ID]], [[:d:Property:P14266|‎Brussels BeStAddress street ID]], [[:d:Property:P14267|‎Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Property:P14268|‎Atlas of Endangered Alphabets ID]], [[:d:Property:P14269|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Property:P14270|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Property:P14271|TMDB award ID]], [[:d:Property:P14273|Open Library Collection]], [[:d:Property:P14274|‎Ohio University ArchiveSpace subject ID]], [[:d:Property:P14275|VAi Archiefhub agent ID]], [[:d:Property:P14276|‎PBA.com player ID]], [[:d:Property:P14277|‎IRIS UNIL author ID]], [[:d:Property:P14278|IPRESS ID]], [[:d:Property:P14279|GEMI Number]], [[:d:Property:P14281|‎StandardsMap ID]], [[:d:Property:P14282|‎Japanese Location Database ID]], [[:d:Property:P14283|‎IRDI]], [[:d:Property:P14284|‎Wendingen object ID]], [[:d:Property:P14285|‎Wendingen person ID]], [[:d:Property:P14286|Oricon News ID]], [[:d:Property:P14287|‎JMRC person id (en)]], [[:d:Property:P14288|Rappels person ID]], [[:d:Property:P14289|KCI journal ID]], [[:d:Property:P14290|KCI publisher ID]], [[:d:Property:P14291|BIORAB-Kaiserreich ID]], [[:d:Property:P14292|BIORAB–WEIMAR ID]], [[:d:Property:P14293|‎Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID]], [[:d:Property:P14294|Göteborgsalliansen player ID]], [[:d:Property:P14295|‎Fungal Names taxon ID]], [[:d:Property:P14296|‎Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID]], [[:d:Property:P14297|‎Brewver beer ID]], [[:d:Property:P14298|Central Registration Number (Indonesian police)]], [[:d:Property:P14301|‎UEA catalogue ID]], [[:d:Property:P14302|‎lit.link ID]], [[:d:Property:P14303|kulturbase.no ID]], [[:d:Property:P14304|KuLaDig-ID]], [[:d:Property:P14310|Topplista artist ID]], [[:d:Property:P14311|TV Drama Database program ID]], [[:d:Property:P14315|‎Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Property:P14316|‎Swedish National Archives ID]], [[:d:Property:P14318|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Property:P14320|‎PeeringDB facility ID]], [[:d:Property:P14321|‎Nişanyan Adlar ID]], [[:d:Property:P14322|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Property:P14323|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Property:P14324|‎JVID performer ID]], [[:d:Property:P14325|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P14326|‎MJ character glyph name]], [[:d:Property:P14327|member of the Azorean parliament ID]], [[:d:Property:P14328|Master Ideographs Seeker character ID]], [[:d:Property:P14329|‎London Book Trades ID]], [[:d:Property:P14330|‎Kloekecode]], [[:d:Property:P14331|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Property:P14333|‎GDUNO ID]], [[:d:Property:P14334|‎fotbolltransfers.com ID]], [[:d:Property:P14335|Foot Résultats player ID]], [[:d:Property:P14336|‎Dictionary of Unitarian &amp; Universalist Biography ID]], [[:d:Property:P14337|‎DBNL country ID]], [[:d:Property:P14338|‎CROWCASS file number]], [[:d:Property:P14339|‎European Dictionary Portal ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType language system tag|OpenType language system tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a language (system) in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/tattoos|tattoos]] (&lt;nowiki&gt;anatomical location of a tattoo that this person or character have&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/organization in cooperation with ISO ID|organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EDAM Ontology ID|EDAM Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Evidence Thesaurus Identifier|FISH Evidence Thesaurus Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Thesaurus of Monument Types ID|FISH Thesaurus of Monument Types ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource script ID|ScriptSource script ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource language code|ScriptSource language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Extended Defence of Britain Database ID|Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Max username|Max username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BE-monumen ID|BE-monumen ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/LAbm List of sitelinked small items to a single Wiki] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2480451843 source]) - example wiki: Maori Wikipedia
** [https://w.wiki/FYno People who have herbarium specimens in Herbarium Dresdense (on a timeline)] ([[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|Collectors affiliated with the Herbarium Dresdense (DR)]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3|LD4 Wikidata Affinity Group/QuickStatements3]] - don't forget to add yourself to the participants section if you plan to attend the 14.04 Zoom call.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Temples_in_Roman_Britain/Data_Model|Temples in Roman Britain/Data Model]] subpage was added.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science|Library and Information Science]] added subpages: [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_librarians|Librarians dashboard]], [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_indexers|Indexers dashboard]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:ShortPages|Short Pages]] - A list of pages (mostly Items) that are very small, often appear completely blank. A review to judge whether they are suitable for deletion, victims of vandalism or require merging or expanding may be appropriate.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q804859|Baldur's gate II: Shadows of Amn]] - an isometric CRPG created with the Infinity engine, adapting the Advanced Dungeons and Dragons 2nd edition ruleset. 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|spegnere]] (Italian verb) to turn off, switch off, extinguish.

''' Development '''
* The Wikibase Reuse Team is working on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works on the GraphQL] labels of linked entities functionality and [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 improving the technical infrastructure behind wbsearchentities].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: is working on [https://phabricator.wikimedia.org/T422564 introducing metrics] that help observe the impact of Recent Change related work. Work continues on improving the Diff ([https://phabricator.wikimedia.org/T419244 T419244], [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 T419823])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United Nations|United Nations]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:40, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30379279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #728 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#727]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Yamato Shiya|Yamato Shiya]] - RfP scheduled to end after 26 April 2026 11:10 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/ZI Jony 2|ZI Jony 2]] - Closed as successful

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #88 May 11 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** Wikidata turns 14 this October, and it’s time to start thinking about birthday celebrations🥳. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/O6V5RI7VMZCQGFTJZNNFOYZPJ6OPPK2R/ See the various ways in which you can participate].
** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida and requires registration (see link).
** [https://www.instagram.com/p/DXNPK8jkl7p University of Central Illinois - How does data power Wikipedia and Wikidata?] Discover how your data skills can make an impact. Join the two onsite sessions (April 21, follow the link for registration details). '''Module 1''' - GLAM Wiki and the Wikimedia Ecosystem: Commons and Structured Data: 0930 - 1130 CDT - An overview of GLAM-Wiki (Galleries, Libraries, Archives and Museums). '''Module 2''' - Wikidata: Editing, Querying, Citations and GIS Applications, 1300 - 1500 CDT

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2026/04/14/women-in-photography-wikidata-workshop-with-lightbox-library|Women in Photography – Wikidata Workshop with LightBox Photo Library]] - to address the underrepresentation of women photographers in the Wikimedia Projects, this workshop brought tech reporters, librarians, researchers and photography enthusiasts to understand how Wikidata can unlock data silos and connect different projects (in the Wikiverse and external) to make data on women photographers more searchable.  
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/14/her-heritage-wiki-challenge-artfeminism-in-ghana-month/ Her Heritage Wiki Challenge: Art+Feminism in Ghana Month]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/18/no-signal-no-problem-building-the-dagbanli-dictionary-for-offline-use/ No Signal? No Problem: Building the Dagbanli Dictionary for Offline Use], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan
* Papers: [https://link.springer.com/article/10.1007/s11192-026-05621-1 Optimising university web visibility: strategies using Wikidata identifiers and statements in Webometrics rankings] By Backory et al., (2026), this study analyses Webometrics rankings of universities, applying clustering algorithms (K-means, hierarchical clustering, fuzzy C-means, GMM, and DBSCAN) to identify which identifiers and statements the top-ranked institutions have in common on their Wikidata entities.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=Q8qG2QxqsQE OKI Internship 2026 -  Wikidata &amp; Screening Test Preparation] - Part of the Open Knowledge Initiative, hosted by Ankit V &amp; Kasyap P.
** [https://www.youtube.com/watch?v=GnOHrG_nVvY Charted Roots - Genealogy and worldbuilding in Obsidian] - includes an example of linking to Wikidata to quickly add location data to your visualised family history.

''' Tool of the week '''
* [https://hay.toolforge.org/depictor/index.php Depictor] by Hay Kranen is a tool that add structured data statements to Wikimedia Commons using a game-like interface

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://librarycarpentry.github.io/lc-wikidata/01-introduction.html What is Wikidata? - Library Carpentry] is part of ''The Carpentries'', a registered non-profit teaching foundational coding and data science skills. They recently updated their introductory course to Wikidata and knowledge graph concepts.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14344|‎ocremix.org game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/independent of theory|independent of theory]] (&lt;nowiki&gt;theory that proves neither this proposition nor its negation&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/EPBC conservation status|EPBC conservation status]] (&lt;nowiki&gt;the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/part of discography|part of discography]] (&lt;nowiki&gt;discography that this musical release is a part of&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thai Government Agency GFMIS Code|Thai Government Agency GFMIS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Conlang Database ID|Conlang Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Plataforma Acácia|Plataforma Acácia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observatório Terras Quilombolas|Observatório Terras Quilombolas]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LMTA folkloro archyvo ID|LMTA folkloro archyvo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz|Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Код Вестра|Код Вестра]], [[:d:Wikidata:Property proposal/19star performer ID|19star performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EM-DAT disaster number|EM-DAT disaster number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ColBase ID|ColBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOSOP ID|BIOSOP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOKAND ID|BIOKAND ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://query-chest.toolforge.org/redirect/0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000002BJC71J4LUqy0w0MAAygQUkoMc46KQ2QeA28GuQ6saU Depthness of subway stations in meters] (by [[User:Bouzinac|Bouzinac]])
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_unborn_parents|Children of unborn parents]], this list shows the child entity's birth date predates the parent entity's birth date: good candidates to check if the birth and relationship statements need correcting. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q41178|Haïlé Sélassié Ier]] - Emperor of Ethiopia from 1930 to 1974 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L9704|slide (L9704)]] - English noun (slaɪd) meaning &quot;a photographic transparency&quot;, &quot;a playground or gym apparatus&quot;, or &quot;a mass movement of earth or snow&quot;

''' Development '''
* The Wikibase Reuse team continued their work on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works for labels of linked entities in GraphQL] and on [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 refactoring wbsearchentities] 
* The Wikidata team worked on explored how to reduce load for low data users [https://phabricator.wikimedia.org/T400325 T400325], fixed some bugs on the new mobile editing on Items [https://phabricator.wikimedia.org/T418110 T418110], [https://phabricator.wikimedia.org/T414454 T414454] and improved some error messages [https://phabricator.wikimedia.org/T417797 T417797], [https://phabricator.wikimedia.org/T412145 T412145]

* In the WIT team, engineering continued working on the [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 LilDiffCheck prototype]

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/South_Korea|South Korea]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:04, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഞാൻ ഉണ്ടാക്കിയ താൾ മായുന്നു പക്ഷേ മായ്ക്കൽ താളിൽ കാണുന്നില്ല ==

എന്തുകൊണ്ട് അങ്ങനെ മിണ്ടാപ്രാണി എന്ന നാൾ ഇന്നലെ സൃഷ്ടിച്ചു ഇന്ന് മാഞ്ഞു [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 08:20, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] [[കരട്:മിണ്ടാപ്രാണി]] എന്നാക്കിമാറ്റുകയാണ് ചെയ്തത്. ലേഖനത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് വിവിരങ്ങളില്ല, അവലംബമില്ല, ലേഖനം വിക്കിശൈലിയിലല്ല എഴുതിയിരിക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം പ്രശ്നമുണ്ട്. അവയെല്ലാം പരിഹരിച്ച് മതിയായ അവലംബങ്ങളും വിവിരങ്ങളും ചേർത്ത് ലേഖനം നന്നാക്കുക. അതിനുശേഷം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്  [[വിക്കിപീഡിയ:കരട്]] കാണുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 09:41, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
::ശരി [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 13:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #729 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#728]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: '''[[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Yamato_Shiya|Yamato Shiya]]''' - Congratulations to our newest Admin!
* New requests for permissions/Bot: '''[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]]''' - '''Task/s:''' Read-only Wikidata entity cache build for an academic temporal language model dataset.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Next [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session — 28 April 2026 at 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST. This session covers QuickStatements 3.0, the updated batch-editing tool for Wikidata, redeveloped by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, featuring a modern interface and improved performance. Watch the previous session recording: [https://www.youtube.com/watch?v=zkd_W_K2CEQ on youtube]. More details: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3 | QuickStatements3]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/10/the-gballi-browser-designing-for-the-dagbanli-alphabet/ The Gballi Browser: Designing for the Dagbanli Alphabet], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan
** [[DiffBlog:2026/04/21/building-visibility-for-african-women-on-wikimedia-the-empowerher-fellowship|Building Visibility for African Women on Wikimedia: The EmpowerHer Fellowship]] by Andikan Efiok Eduok.
* Papers:
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.430 Call for Edits Nearby: Open Archives Metadata from Saxony] by J. Bemme &amp; M. Munke (2026), latest paper in the Journal of Open Humanities Data series.
** (Deutsch) [PDF] [https://arthist.net/reviews/52225/view=pdf Art History Loves Wiki 2026 | digital/local.collection loves wiki] - report from ArtHist.net on the recent 3rd edition of the conference, held at the Museum Schnütgen, Köln, from 27 – 29 March.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=7GAI0MXlYBE Live Wikidata Editing, #121] with Jan Ainali and Abbe98.
** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=Ci-TFUyvnAU Build with Wikimedia open data: APIs, SPARQL and visualization] with Carla Toro Fernández, Director Technology WM Chile.
** [https://www.youtube.com/watch?v=1mehivb26qI Every Airport Ever Built (1909-2024)] - an animated map showing where and when airports were built. Powered by Wikidata and OurAirports.
** (Catalan) [https://www.youtube.com/watch?v=1xFbsSRMncs Barcelona Free Software: How to use Wikidata to make public domain digital works visible?], [[d:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]] presents Paulina, discusses the work done in digitising collections and how to make public domain works visible. 
* Notebooks: [https://observablehq.com/@pac02/does-the-country-of-birth-affect-the-likelihood-of Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?] by [[User:PAC2]]

''' Tools of the week '''
* [https://app.wikitime.live/ The Human History Atlas (WikiTime)], a browser-based atlas that uses Wikidata and Wikipedia-sourced data to construct timelines and allows exploration of significant historical events.
* [https://olympians.toolforge.org/athletes Wikilympians], a real-time list of all 153,412 known Olympic competitors with Wikidata and Wikipedia coverage statistics

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikibase Suite 7.0 and Wikibase Suite Deploy 7.0.0 have been launched! It brings Wikibase closer to feature parity with Wikidata. Here's what's in the latest release:
** [[mw:Extension:Echo|Echo Extension]]: User activity alerts and notifications.
** [[mw:Extension:DiscussionTools|Discussion Tools Extension]]: Set of tools to enhance discussion pages.
** [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts|Temporary Accounts]]: The support for temporary accounts without IP address exposure has been added. It will, however, remain disabled by default, in line with Wikibase Cloud.
** Grouped External Identifiers (https://phabricator.wikimedia.org/T310898): External identifiers are now grouped on entity pages for better readability.
** “Mul” (multi-language) support: Adds support for multi-language values.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14345|perspective]] (&lt;nowiki&gt;point of view for an image of an object, for example an anatomical structure (ventral, dorsal, frontal)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14347|Bavarian natural monuments ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for natural monuments in Bavaria (Germany), issued by the Bayerisches Landesamt für Umwelt&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14351|‎audio version of text]] (&lt;nowiki&gt;The audio version of a text (e.g. book). Not the audio version of the Wikipedia article about the text (e.g. book).&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14359|‎motive]] (&lt;nowiki&gt;verified reasoning behind an action&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14360|‎award category or rank]] (&lt;nowiki&gt;(qualifier of P166) specific category or rank of an award received, for awards with more than one category or rank&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14346|‎BE-monumen ID]], [[:d:Property:P14348|Team Norway athlete ID]], [[:d:Property:P14349|‎Kantonsspital St.Gallen author ID]], [[:d:Property:P14350|‎Consumer Rights Wiki article ID]], [[:d:Property:P14353|Central Registration Number (Indonesia Military)]], [[:d:Property:P14354|‎Conlang Database ID]], [[:d:Property:P14355|EM-DAT disaster number]], [[:d:Property:P14356|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Property:P14357|‎EDAM Ontology ID]], [[:d:Property:P14358|‎Turkey province ID]], [[:d:Property:P14361|Kvinnehistorie.no topic ID]], [[:d:Property:P14362|CNVD-ID]], [[:d:Property:P14363|GiveSendGo fundraising ID]], [[:d:Property:P14364|radiko person ID]], [[:d:Property:P14365|Wikiparfum brand ID]], [[:d:Property:P14366|‎Turkey district ID]], [[:d:Property:P14367|OSDev article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/different from property|different from property]] (&lt;nowiki&gt;This property is to be distinguished from the other property&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/SELL rating|SELL rating]] (&lt;nowiki&gt;classification in the Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs rating system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/time expansion|time expansion]] (&lt;nowiki&gt;factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction; values greater than 1 indicate time expansion (e.g. 10 = ten times longer than real life, pitch lowered tenfold); values less than 1 indicate time compression (e.g. 0.1 = ten times shorter, pitch raised tenfold); 1 = real-time&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Parental Advisory System rating|Parental Advisory System rating]] (&lt;nowiki&gt;content rating for coin-operated video games&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX film ID (reproposal)|CINEFOX film ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX parson ID (reproposal)|CINEFOX parson ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VK video ID|VK video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brew TV|Brew TV]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CycleBase cyclist ID (new)|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Royal Australian Air Force service number|Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Files of the Reich Chancellery ID|Files of the Reich Chancellery ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/MDpD List of treaties/truces in the time] by  [[:d:User:Bouzinac | Bouzinac ]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations|WikiProject Occupations]] for enriching items [[d:Property:P106|occupation ''&lt;small&gt;(P106)&lt;/small&gt;'']], [[d:Q12737077|occupation ''&lt;small&gt;(Q12737077)&lt;/small&gt;'']] with data verified from official national occupation classification systems.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/without_claims_by_site|Without Claims by Site]] - this report will list how many Wikidata Items have 0 Statements, with a linked Wiki Article/page. Click ''reports/all items'' for a per wiki list, and consider expanding.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q845661|Okazaki fragments]] - short DNA sequences synthesized discontinuously during DNA replication 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L29733|transfer (L29733)]] - English noun/verb (ˈtræns.fɜːr) meaning &quot;to move from one place to another&quot;, &quot;a sports team member moving to another team&quot;, or &quot;a ticket allowing continuation of a journey&quot;

''' Development '''
* Query Service: It is now possible to download query results in Wikidata Query Service that include coordinates as KML &amp; GPX (GeoJSON has been available since last year). Text from the first column in the results is used as the value for naming POIs. Thanks again to Atom.oil.2 for the patch. ([[phab:T414376]])
* The Wikidata team continued working on a prototype to make WikiProjects more visible ([[phab:T420907]]) and made the new Wikidata mobile UI use auto-resizing text areas instead of single-line text inputs, in order to make longer values easier to edit ([[phab:T414420]])
* The Wikidata Integrations team now has a working prototype of LilDiffCheck, injecting wikidata changes into recent changes only if there was a change on the wikipedia html ([[phab:T421390]])
* Language fallback will be available this week on the labels of linked entities functionality in GraphQL  ([[phab:T413655]])


[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Main dashboard|field of work]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:28, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Programme submissions open: Language Diversity Conference, Accra 2026 ==

[[File:Official logo for language diversity conference 03.png|frameless|250px|right]]
The '''[[m:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference 2026]]''' will take place '''2–4 October 2026 in Accra, Ghana''', under the theme: ''Strengthening Language Communities in the Open Knowledge Movement''.

The Programming Team is inviting the following types of session proposals:

* '''Lightning talks''' – 10-minute short presentations on any relevant topic
* '''Presentations''' – 20–25 minutes (including audience Q&amp;A)
* '''Workshops and tutorials''' – 50 or 110-minute interactive sessions (e.g. on Content Translation, Wikidata, or other topics)
* '''Panel discussions''' – 50-minute panels; collaborations with others are encouraged

Submissions will be evaluated by the Programme Committee based on:
* Potential impact and expected outcomes
* Relevance to the conference theme or focus areas

Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission.

'''→ [https://wikimedia.eventyay.com/wm/langdiv/cfp Submit your proposal on Eventyay]'''

For more information, or questions, contact: languagediversitycon{{@}}gmail.com

&lt;!-- Message sent by User:~~~~~ on behalf of the Language Diversity Hub --&gt;

(This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&amp;oldid=30405990 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #730 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#729]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]] - Task: This bot performs a read-only cache build for an academic temporal language model dataset.
* Other: [[d:Wikidata:WikiProject Ontology/Status of Ontology Classes and Properties|better tools to support constraints implied by properties like disjoint union of]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:WikiProjects Days 2026|WikiProjects Days 2026]] (online, June 19 to 21). A community gathering focused on making WikiProjects more useful, visible, and alive. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session]] (deadline for proposals: May 26, 2026) or register now.
** [[m:Language_Diversity_Conference/Submissions|Language Diversity Conference]] - Call for Submissions ends 15 May 2026.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/29/wikidata-community-summit-2026-coscup-call-for-proposals/ Wikidata Community Summit 2026 @ COSCUP] - Call for Proposals ends May 9, 2026.
** [https://www.laguardia.edu/event/lic-photo-walking-tourwikipedia-workshop/ LIC Photo Walking Tour + Wikipedia &amp; Wikidata Workshop] - May 16, 12:30 - 16:00 EDT (UTC-4). A historical walking tour of Long Island City, New York, concluding with a Wiki-skills workshop at LaGuardia. Registration on the event link.
* Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|COORDINATE ME 2026]] - a Wikidata competition for geolocatable content has just started and ends 31 May 2026. Visit the link for details on how to participate.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://christianmahnke.de/en/post/blog-visualisation/ Visualised Blog metadata through SPARQL queries] - ChristianMahnke blog.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/22/mozilla-common-voice-meets-wikidata-how-the-dagbanli-dictionary-got-audio-usage-examples/ Mozilla Common Voice Meets Wikidata (How the Dagbanli Dictionary Got Audio Usage Examples)]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/03/wiki-loves-mother-tongue-2026-in-the-igbo-community/ Wiki Loves Mother Tongue 2026 in the Igbo Community]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/04/eduwiki-workshop-highlights-practical-uses-of-wikimedia-commons-in-education/ EduWiki Workshop Highlights Practical Uses of Wikimedia Commons in Education]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/02/recap-wiki-for-human-rights-lgbtiq-nigeria-february-and-march-training/ Recap: Wiki for Human Rights, LGBTIQ+ Nigeria, February and March Training]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/01/the-new-artfeminisms-wikidata-modules-are-here/ The new Art+Feminism’s Wikidata Modules are here!]
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=9lEyzX98BFE Panel on Wikidata and public domain in Colombia] (Spanish): on April 24th, the National Library of Colombia, The Cultural Network of the Bank of the Republic of Colombia, Wikimedia Colombia and Fundación Conector discussed about digital heritage and Wikidata, its challenges and opportunities for collaboration.
** [https://www.youtube.com/watch?v=qAnnn-Bk7Tk Wikibase - an introduction by Jason Evans] (Open Data Manager, National Library of Wales). Produced by the Wikimedian in Residence channel, University of Edinburgh.
** [https://www.youtube.com/watch?v=OV4aL2PdjIc A uMap based on Wikidata] - a use-case of Holy Wells located in Ireland, associated with female Saints, powered by Wikidata and OpenStreetMap.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ViOkEYQLggM Wikifunctions in practice: Reusable Logic for Wikimedia] - Presentation given by Toby Hudson ([[d:User:99of9|User:99of9]]) at the Wikiconference Australia 2026.
** [https://www.youtube.com/watch?v=-qYi3xPtB8I Mentor Me! Session 3A] - This in-person and hands-on session is provided by the Wikimedia Tyap User Group, and continues in the following sessions: [https://www.youtube.com/watch?v=J4b6Y3w4_ME Mentor Me! Session 3B] and [https://www.youtube.com/watch?v=X2QM5RdJhl0 Mentor Me! Session 3C]. Led by Gwakhap D. Anthony, it will cover how to document languages with Wikidata lexemes.
* Africa Wiki Women:
** [https://www.youtube.com/watch?v=1mrF98BA1SM Linking images from Commons to Wikidata and Wikipedia] -  how images are used across the Projects with examples documenting African Women.
** [https://www.youtube.com/watch?v=fANX6mDde5A Newbies Monthly Meetup for Africa Wiki Women] - further training and introductory skills for Wikidata and how it interacts with the other Wikimedia Projects.
** [https://www.youtube.com/watch?v=yvatmrH1uhQ EditHer Africa Contest (April)] - a beginner-friendly hands-on Wikidata item creation guide and launch of the monthly contest, with a focus on African Women in Works and Leadership.

''' Tool of the week '''
* [https://openhistory.app OpenHistory] – interactive historical atlas of 21k+ Wikidata-sourced historical events, polities, and territories on a timeline+map. SPARQL-driven pipeline, MIT/CC BY-SA. ([https://github.com/kdhillon/openhistory GitHub])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://wikitrivia.tomjwatson.com/ WikiTrivia] - the webgame about putting historical events in the correct order recently got a huge update, thanks to creator Tom Watson.
* [[mw:Wikimedia_APIs/Rate_limits|Wikimedia API's / Rate limits]] - new rate limits are being added for all Wikimedia projects, to ensure sustainable use to the REST an ACTION API's. If you operate a bot and it has recently started producing an error message for producing too many API requests, please consult the linked MediaWiki page and amend your bot as needed.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14387|‎meta-category for]] (&lt;nowiki&gt;topic or class of items covered by the lowest categories in this meta-category's hierarchy&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14368|KISTI article ID]], [[:d:Property:P14369|FISH Monument Types Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14370|FISH Evidence Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14371|Organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Property:P14372|ScriptSource script code]], [[:d:Property:P14373|‎ScriptSource language code]], [[:d:Property:P14374|Tube8 performer ID]], [[:d:Property:P14375|Bundestag Group Minutes ID]], [[:d:Property:P14376|Westra code]], [[:d:Property:P14377|Myrotvorets  ID]], [[:d:Property:P14378|‎Irish State Administration Database Unit ID]], [[:d:Property:P14379|Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID]], [[:d:Property:P14380|YouPorn performer ID]], [[:d:Property:P14381|‎GFMIS Agency Code]], [[:d:Property:P14382|‎Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Property:P14383|‎Plataforma Acácia ID]], [[:d:Property:P14384|‎Observatório Terras Quilombolas ID]], [[:d:Property:P14385|BIOSOP ID]], [[:d:Property:P14386|BIOKAND ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/(found) liable of|(found) liable of]] (&lt;nowiki&gt;tort or civil wrong a person or organization was found liable of&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DMCA takedown policy URL|DMCA takedown policy URL]] (&lt;nowiki&gt;DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/18 U.S.C. § 2257 policy URL|18 U.S.C. § 2257 policy URL]] (&lt;nowiki&gt;age requirement documentation URL statement of this website or company&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/monolingual text name properties|monolingual text name properties]] (&lt;nowiki&gt;(with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Gidrologicheskaya Izuchennost Code|Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QBWiki article ID|QBWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dijital İstanbul ID|Dijital İstanbul ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NaPTAN stop area code|NaPTAN stop area code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cairn d'un éditeur|Identifiant Cairn d'un éditeur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darwin Correspondence person ID|Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ACM Digital Library institution ID|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SensCritique person ID|SensCritique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ National Archives of Japan Digital Archive ID| National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGs drapsoversikt ID|VGs drapsoversikt ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Semanticscience Integrated Ontology ID|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Senkyo.com|Senkyo.com]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes author pages|Objectif plumes author pages]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan personage ID|Maoyan personage ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de publication ID|critify.de publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookNotification author ID|BookNotification author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/MR9w Script style of manuscript Qur'ans]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Early_Modern_Silesia|Early Modern Silesia]] 
** [[d:Wikidata:WikiProject_Tango|Tango]]
* WikiProject Highlights: WikiProject Ontology has gathered a [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2|list of potential projects]] for the second offering of the Wikidata Ontology course, and has published a subpage to discuss the future of [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Status_of_Ontology_Classes_and_Properties|Ontology Classes and Properties]].
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/unmarked_supercentenarians|Unmarked Supercentenarians]] - this list displays humans who do not have a claim ''supercentenarian (Q1200828)'' (or ''alleged supercentenarian (Q106991708)''), but the difference between their Date of Birth and Date of Death is greater than 110 years.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q174284|Raiders of the Lost Ark]] - a 1981 film directed by Steven Spielberg and starring Harrison Ford, Karen Allen, and John Rhys-Davies.
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L2205|gje (L2205)]] - Norwegian verb (jeː) meaning &quot;to give&quot;, &quot;to perform/hold&quot;, or &quot;to diminish in strength&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing: We continued fixing issues uncovered in testing
* WikiProjects: We are working on adding links to the sidebar of Items to lead people to the respective WikiProjects for that Item. This way we hope to help people more easily find data modelling documentation as well as other editors interested in the same topic.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:51, 4 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #731 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-11. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#730]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AAU_Research_NLP_Bot,_1|AAU Research NLP Bot 1]] - Task(s): Querying Wikidata for entities and relations and paths between them. From 1-hop until 3-hops.
* Closed request for permissions/Bot: [[d:User:MarisDreshmanisBot|MarisDreshmanisBot]] (formerly ''ReNeuralAgent Bot'') has been approved after a community intervention, see the discussion [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot#Maris_Dreshmanis_—_ReNeuralAgent|here]].

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** '''[[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]]'''  will take place between '''19 - 21 June'''.&lt;br&gt;WikiProjects are crucial to improving data quality and onboarding newcomers to specific areas of Wikidata. This event is the place for all editors to discover WikiProjects, find ones to join, learn about their modelling practices and how to improve the content and tools of your favourite WikiProjects. '''[[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register here]]''' to get any news or updates about this new Wikidata X Days event. The '''Call for Proposals''' is open! If you have an idea for a session, please '''[[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026|submit it here]]''' by '''26 May'''.
** [[d:Event:Wikidata Live Editing 122|Wikidata Live Editing]], 11 May
** [https://ai-bridges.org/2026/02/13/symposium/ AI Bridges Symposium] is taking place at ''Senate House, University of London'' across 28 and 29 May. (Free) Registration for this on-site event closes 21 May. The event will begin with introductions to Wikidata, Wikibase, connecting AI with Wikidata and follow on day 2 bringing the full ecosystem together for dialogue, debate, and collaborative action.
* Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|Coordinate Me 2026]] - edit items with a [[d:Property:P625|P625 ''(coordinate location)'']] from the focus countries and be in the running for a prize. Ends 31 May 2026.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/08/building-wikimedia-tools-in-northern-nigeria-the-arewa-techcom-hackathon/ Building Wikimedia tools in Northern Nigeria: launch of Arewa TechCom through the Arewa Wikimedia Hackathon 2026]
** [https://addshore.com/tag/wikibase-world/ Editing wikibase.world (a MediaWiki site), with Jules (an AI agent)] by Addshore.
** [https://www.linkedin.com/pulse/libraries-ai-infrastructure-african-edition-stuart-michael-edelenbos-bsage/ Libraries as AI Infrastructure: The African Edition] - reflections on overlooked African contributions to linked data and AI infrastructure, highlighting Wikibase-powered projects African Literary Metadata (ALMEDA) and Nigeria’s Semantic Name Authority Recognition (SNAR). By Stuart Michael Edelenbos
** [https://www.tabakalera.eus/en/tabakalera-has-promoted-open-access-cultural-knowledge-linking-medialab-catalogue-wikidata Tabakalera promotes open access to cultural knowledge by linking their medialab catalogue to Wikidata]
** [https://blog.stoa.org/archives/4398 The Stoa: a Review for Digital Classics - report on Linked Pasts 11 - Epigraphic Data in Wikidata, from Ontology to Practice]
** [[Diffblog:technical-tinkering-for-commonsdb-at-the-wikimedia-hackathon/|Technical tinkering for CommonsDB at the WM Hackathon]] by Ainali.
** [https://www.ezrabrand.com/p/introducing-index-historical-jewish-figures Ezra Brand - Introducing a New Index of Biblical, Talmudic, and Medieval Jewish Figures] - Wikidata helps index and categorise Jewish figures into distinct periods.
** (Deutsch) [https://arthist.net/archive/52383 ArtHist: New Art-Historical Resource on the Web] and [https://blog.tib.eu/2026/05/11/eingepraegte-geschichte-das-meistersiegel-wiki-ist-online/ TIB Blog: Embossed story – the Meistersiegel-Wiki is online] are both articles about the new ''Meistersiegel'' Wikibase instance.
* Papers: [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/dco/issue/view/7602 Volume 12,2] of [[:d:Q130266048|Digital Classics Online]] contains many papers regarding the use Wikidata and Wikibase in the field of Classics:
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112296 ''Hypotheseis, a Database of Named Entities Surrounding Greek Rhetorical Exercises''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112294 ''Altinum: a Wikidata Project for Digital Epigraphy and Prosopography''] by [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]]
** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112287 ''The NIKAW Project: An Infrastructure of Texts, Entities and Language Models to Study the Circulation of Knowledge in the Ancient World''] by [[:d:User:Ake1990|Margherita Fantoli]]
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=WGcTriZO6dA OpenDataDEx - Exploring Supreme Court Rulings in Wikidata], for The Knowledge Commons project. Try it out for yourself: [https://opendatadex.com/ Open Data Explorer]
** [https://www.youtube.com/watch?v=hGsdryuQwTI Wikidata: Introduction and Basics] - an introductory session provided by WMUG Uganda.
** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=i67lJQfGPFg Introduction to Wikidata] hosted by Michel Bakhni for the channel: ''Wikimedia group for those interested in Islamic civilization''
* Presentations:
** (Deutsch) [[c:File:Wikidata_in_Museen,_Archiven_und_Bibliotheken.pdf|Wikidata in Museums, Archives and Libraries]]
** [[c:File:Wikicite_2025_white_paper_summary.pdf|White Paper (PDF) - Wikidata Days and Wikicite (2025)]] - Open bibliographic metadata in practice, what was learned in Bern and what libraries and the community can do next.

''' Tool of the week '''
* [https://opendatadex.com/ Open Data DEx Explorer] - ''&quot;an interactive graph visualizer of semantic Open Data. Relationships are discovered heuristically and a graph structure created in real time, allowing navigation and insight into raw data without building formal ontologies.&quot;''Read more on [https://theknowledgecommons.org/ The Knowledge Commons blog], by Michelle Tomlyn.
* [https://gapmap.wiki GapMap.Wiki] - explore knowledge gaps between different language Wikipedia's. GapMap identifies Wikipedia articles that exist in many languages but missing from the target, helping editors prioritize which articles to translate or create. No AI is used, just comparing publicly available databases.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editors can now edit all datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers (especially editors from Right-to-left languages) for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14392|‎energy density]] (&lt;nowiki&gt;amount of energy extractable from a substance (e.g. in a combustion engine) per unit of volume or of mass&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14401|‎Parental Advisory System rating]] (&lt;nowiki&gt;content rating for coin-operated video games&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifierss: [[:d:Property:P14388|Cyprus company ID]], [[:d:Property:P14389|‎DBNL title ID]], [[:d:Property:P14390|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Property:P14391|‎Shinmei database ID]], [[:d:Property:P14394|‎ColBase ID]], [[:d:Property:P14395|Lubimyczytać version/edition ID]], [[:d:Property:P14396|Files of the Reich Chancellery ID]], [[:d:Property:P14397|‎Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Property:P14399|‎Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Property:P14403|‎Brew TV movie ID]], [[:d:Property:P14404|National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14405|PlayStation Trophies trophy ID]], [[:d:Property:P14406|Tax Identification Number (Spain)]], [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/concentration camp prisoner number|concentration camp prisoner number]] (&lt;nowiki&gt;registration or prisoner number assigned to a person in camps operated under Nazi persecution between 1933 and 1945&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ID für Kulturdenkmale in Lübeck|ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck|Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video URL ID|Prime Video URL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video GTI|Prime Video GTI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portable Antiquities Scheme record ID|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0|Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple TV parson ID|Apple TV parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEMATODAY film ID|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verfassungsblog author ID|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Blätter author ID|Blätter author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EGAFD film ID|EGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music artist ID|Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music work ID|Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD film ID|BGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movielens ID|Movielens ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instrumentalistinnen-Lexikon ID|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.scot member ID|parliament.scot member ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Space/Queries#Astronauts_members_of_space_missions|Astronauts members of Space Missions]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse_racing/Queries#All_horses|All Horses in Wikidata]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse racing|Project Horse Racing]] : On topics relating to horse racing.
** [[d:Wikidata:WikiProject_William_%26_Mary_Law_School_EMCO|Project William &amp; May Law School EMCO]] - to create and enhance entities for persons and corporate bodies related to the law school, for use in the library's metadata and archival work.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Part_2:_How_to_use_QuickStatements_3.0_to_upload_data_to_Wikidata_for_Govdirectory|Project GovDirectory: How to use QuickStatements 3.0 to add data to GovDir]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/Modelling_Dictionary_Usage_Labels_in_Wikidata|Ontology Course: Projects Offering 2]] - Modelling Dictionary Usage Labels in Wikidata, Roots and Rhythms: Modelling music as cultural heritage. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q208108|Catch Me If You Can]] - a 2002 film by Steven Spielberg starring Leonardo DiCaprio and Tom Hanks. A dramatic re-telling of the life and exploits of serial confidence man Frank Abegnale Jr., ironically the events of the film were later found to be mostly fabricated. 

''' Development '''
* Mobile statement editing: We are continuing to improve the UX and fix issues uncovered in testing
* Making WikiProjects more visible: We are working on adding links to the sidebar menu of Items to make it easier for people to find the WikiProject(s) associated with an Item, find like-minded people and learn about data modelling conventions etc in that particular area
* Query Service: The service is being hit quite heavily and the Wikidata Platform team is working on blocking scrapers and misbehaving tools
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing our experiment to further reduce the amount of Wikidata changes that show up on Recent changes and Watchlist but don't actually change the article. Specifically we are looking at checking if there is any difference in the rendered article before and after the change coming from Wikidata

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|public universities]] 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 11 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30513889 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #732 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#731]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/PatsaBot 1|PatsaBot 1]] - '''Task/s:''' Add sitelink from [[Special:PrefixIndex/Template:Taxonomy/|Template:Taxonomy/*]] on thwiki to same entry from enwiki and update Thai description from generic template format to &quot;แม่แบบอนุกรมวิธาน&quot; (taxonomy template).
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/MarisDreshmanisBot 2|MarisDreshmanisBot 2]] - '''Task/s:''' Create occupation Q-items and add native-language labels on existing occupation Q-items from 33 state-issued national occupation classifiers (165 national registries, 154 countries, ~30,000 new Q-items, ~120,000 native labels across 53 languages).
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Task/s:''' Read-only bulk entity lookups for an internal knowledge graph project. Fetches labels, claims, and sitelinks from Wikidata and intro-paragraph extracts from English Wikipedia. No writes.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Reminder: Propose a session for [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProject Days 2026]]. Your proposal can be just one or two sentences. Suggestions include topics on how to use WikiProjects to connect with others and improve data modelling, how to revive a neglected WikiProject, and what makes a good WikiProject. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session now]]. Deadline Sunday May 24.
** Wikimedia Indonesia is hosting the [[:c:Commons:Kompetisi Penyajian Data|2026 Data Visualization Competition]] from 10th to 31st May 2026. We welcome visualization and essay submissions from Indonesian participants on various topics ranging from Indonesian history to biological diversity.
** [[d:Event:Swedish online editathon 300|The three-hundred online Wikidata meetup in Swedish]], May 24
** [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-05-27-hands-on-wiki.html Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond], a workshop on-site at the Digital Humanities Lab (C2003), University Hamburg, 27 May, 14:15 – 15:45 CEST. Registration (via link).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://forum.mapillary.com/t/easy-way-to-add-imagery-to-wikipedia-and-wikidata-items-with-wikishootme-and-mapillary/10375 Easy way to add images to Wikipedia &amp; Wikidata items, with WikiShootMe and Mapillary]
* Papers:
** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/698 ''Wikidata and authority files: reconciliation and cooperation procedures''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]: an overview of the interactions between Wikidata and library authority files and of the usage of Wikibase by library authority files up to July 2025
** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/675 ''Institutional practices in gender recording: an analysis of National Libraries''] by Novaes de Mendonça, and Ana Carolina Simionato Arakaki: contains references to Wikidata and its interconnection with library authority files
** [https://www.aidainformazioni.it/index.php/aidainformazioni/article/view/350 ''Modellizzazione delle conoscenze: Thesaurus Nuovo soggettario e Wikidata, due strumenti a confronto''] by [[:d:User:Elena Cencetti|Elena Cencetti]], Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo and [[:d:User:Elisabetta Viti2|Elisabetta Viti]] (in Italian): a detailed comparison of Wikidata and the [[:d:Q16583225|Nuovo soggettario Thesaurus]] as knowledge organization systems, with a case study regarding the reconciliation with Wikidata of a group of terms of the Nuovo soggettario Thesaurus regarding photography
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=fubhBJGz6YQ Curating shared knowledge about artifacts on Wikidata] with Till Grallert, it explores how the Jarāʾid project used Wikidata to build a multilingual, open knowledge graph of pre-1930 Arabic periodicals.
** [https://www.youtube.com/watch?v=H_oAlLw5CHs LIVE Wikidata editing #122] with User:Ainali and User:Abbe98 do some live editing on Wikidata (in English), and discuss the thought process of what they are doing and why they do it.
** [https://www.youtube.com/watch?v=rIoQFWGDb90 Every Major Oil and Gas Pipeline in History Mapped] - a visualisation utilising Wikidata, OpenStreetmap, Wikipedia and Global Energy Monitor.
*Presentations
**[[c:File:Reseau_LGBTQI_2026_-_John_SAMUEL.pdf|La fabrique collective des histoires queer dans les communs numériques]]. Presentation by [[User:Jsamwrites|John Samuel]] and panel, 2e Rencontres du Reseau Jeune Recherche LGBTQI+, Université Lyon 1, 12 May 2026

''' Tool of the week '''
*[https://prop-explorer.toolforge.org/ Wikidata Property Explorer] is a tool by user Steven Liu. The tool is used for exploring Wikidata properties
* [https://securitybaseline.eu securitybaseline] use Wikidata to get the domain names for institutions

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://maproulette.org/browse/challenges/55009 MapRoulette Challenge (Chile)]: Improve heritage-related items around Santiago, Chile, linking them to Wikidata and OpenStreetMap.
* The Wikidata Platform team has published its [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/Backend_Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata_Query_Service/WDQS_Architecture_re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/High-Impact_Use_Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[D:Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Migration talk page]] or during the [[D:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|next office hour]]. See the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14408|contains cadastral area]] (&lt;nowiki&gt;cadastral area that is wholly or partly contained by a municipality&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14413|algebraic closure]] (&lt;nowiki&gt;‎algebraic closure of the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14414|real closure]] (&lt;nowiki&gt;real closure of the formally real field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14415|eusocial caste]] (&lt;nowiki&gt;specialized type of an eusocial animal&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14416|Wikimedia Commons content descriptor]] (&lt;nowiki&gt;Wikimedia Commons content descriptor which applies to this media file&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14424|‎time expansion]] (&lt;nowiki&gt;factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14425|‎SELL rating]] (&lt;nowiki&gt;French video game content rating (1999–2003)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14427|age requirement documentation URL]] (&lt;nowiki&gt;URL for a website's statement of compliance with U.S. legal record-keeping requirements related to visual depictions of actual sexually explicit conduct&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14430|maximum vehicle length]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14431|maximum vehicle width]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14432|maximum vehicle weight]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14433|maximum vehicle height]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14434|‎independent of theory]] (&lt;nowiki&gt;theory that proves neither this proposition nor its negation&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14453|‎gender-neutral form of label]] (&lt;nowiki&gt;form of name or title with no assumption of gender&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14457|subject named as (monolingual text)]] (&lt;nowiki&gt;with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14458|alternative name (monolingual text)]] (&lt;nowiki&gt;with an associated language code) qualifier for alternative name(s), given for a subject in a database entry, or preserved in references (even these are no longer the preferred name&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14460|‎CWSAC classification]] (&lt;nowiki&gt;Level of military significance for American Civil War battles as defined by the 1993 Civil War Sites Advisory Commission (CWSAC) report.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14465|DMCA takedown policy URL]] (&lt;nowiki&gt;DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14469|election result map]] (&lt;nowiki&gt;map that displays the result of this election&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14471|‎paid-up capital]] (&lt;nowiki&gt;portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]], [[:d:Property:P14409|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Property:P14410|Stockholm public transport stop ID]], [[:d:Property:P14411|Go2Senkyo.com politician ID]], [[:d:Property:P14412|SensCritique person ID]], [[:d:Property:P14417|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Property:P14418|CINEFOX film ID]], [[:d:Property:P14419|‎CINEFOX person ID]], [[:d:Property:P14420|Cultural heritage Database-ID in Lübeck]], [[:d:Property:P14422|Dijital İstanbul cultural property ID]], [[:d:Property:P14423|VG homicide ID]], [[:d:Property:P14426|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Property:P14428|‎EGAFD film ID]], [[:d:Property:P14429|Cairn.info publisher ID]], [[:d:Property:P14435|‎BGAFD film ID]], [[:d:Property:P14436|‎Apple TV person ID]], [[:d:Property:P14437|Blätter author ID]], [[:d:Property:P14438|‎critify.de publication ID]], [[:d:Property:P14439|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Property:P14440|Prime Video ID]], [[:d:Property:P14442|Objectif plumes author ID]], [[:d:Property:P14443|‎Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Property:P14444|‎Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Property:P14445|Lübeck Culturul heritage ID]], [[:d:Property:P14446|Rhineland-Palatinate Cultural heritage ID]], [[:d:Property:P14447|DEF19 2.0 publisher ID]], [[:d:Property:P14449|MovieLens movie ID]], [[:d:Property:P14450|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Property:P14451|QueenBallers player ID]], [[:d:Property:P14452|NaPTAN stop area code]], [[:d:Property:P14459|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Property:P14461|‎Book Notification author ID]], [[:d:Property:P14462|‎Prime Video GTI]], [[:d:Property:P14463|‎parliament.scot member ID]], [[:d:Property:P14464|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Property:P14468|Goodreads genre ID]], [[:d:Property:P14470|‎Giant Bomb Wiki ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to reviews: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/contributed to narrative universe|contributed to narrative universe]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Grokipedia page title|Grokipedia page title]] (&lt;nowiki&gt;page title used in a Grokipedia article URL&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Common Vulnerability Scoring System score|Common Vulnerability Scoring System score]] (&lt;nowiki&gt;Common Vulnerability Scoring System (CVSS) score&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Depicts taxon|Depicts taxon]] (&lt;nowiki&gt;depicts taxon&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Still taken from the film|Still taken from the film]] (&lt;nowiki&gt;Still taken from the film&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/StaphBase ID|StaphBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geohashing wiki page|Geohashing wiki page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oireachtas bill ID|Oireachtas bill ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Defense Technical Information Center Accession Number|Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European System of Accounts ID (Germany)|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition|Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natalie ID|Natalie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL actress ID|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mineral Resources Data System deposit ID|Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimedia Phabricator project|Wikimedia Phabricator project]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AWA artist ID|AWA artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Music artist|Rakuten Music artist]], [[:d:Wikidata:Property proposal/recochoku artist ID|recochoku artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant AnnuSéries d'une série télévisée|identifiant AnnuSéries d'une série télévisée]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/NadJ Library of Congress occupations by Label and Lccn no.] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2492426393#Getting_'Subject_named_as'_qualifier source])
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon|Project Malaysia / Wiki x K-pop 2026 Datathon]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations/Roadmap|Project Occupations / Roadmap]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/SummerCoworking|Project LD4 Wikidata Affinity Group / SummerCoworking]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_dead_mothers|Children born after  Mothers death date]]

''' Development '''
* Tighter connection of the Wikibase Ecosystem: We've been working on making it possible to use Wikidata Items (and later from other Wikibase instances) as values in statements on other Wikibase instances. You can now try it out on a demo system or set up your own test instance to give it a try. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/D4RA5JQAJ5MUUDIVHGELWWE7OSSWXV5B/ More details in the announcement].
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are continuing the work on showing less irrelevant changes on recent changes and watchlist on Wikipedia and co by trying to determine if an edit from Wikidata actually changed the rendered article or not
* Mobile statement editing:
** We worked on reducing the load for users with limited data
** We are continuing to fix issues uncovered in testing
* Making Wikiprojects more visible: We are getting ready for testing of the prototype. We'll be adding links to the respective Wikirojects on Item pages in the tools menu to make it easier for people to find the corresponding Wikiprojects. This is based on statements already on the Item such as specific external IDs.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 18 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30539411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== അരിയാന ഗ്രാൻഡെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ ==

ശുഭദിനം! എന്റെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാൻ ശരിയായ അഡ്മിൻ നിങ്ങളാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.

അവർ ലോകമെമ്പാടും വളരെ പ്രശസ്തരാണ്, ഇംഗ്ലീഷിൽ അവരെക്കുറിച്ച് ധാരാളം കാര്യങ്ങളുണ്ട്. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ രചയിതാവല്ല. ലേഖനത്തിന്റെ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി എനിക്കുണ്ടോ?

വളരെ നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:15, 20 മേയ് 2026 (UTC)

:താങ്കൾക്ക് മലയാളം അറിയുമെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയയിലെ ശ്രദ്ധേയത മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുമെങ്കിൽ ധൈര്യമായി ലേഖനം എഴുതാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:16, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് സഹായിക്കാനാകും. ഞാൻ ഇതിനകം അവിടെ ചില വിവരങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ അത് ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല. ഇത് കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകാമോ. അതോ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമുണ്ടോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:21, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമില്ല. താങ്കൾക്ക് ഈ വിഷയം അറിയുമെങ്കിൽ അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാമെങ്കിൽ തീർച്ചയായും മെച്ചപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:22, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഞാൻ തീർച്ചയായും അത് മെച്ചപ്പെടുത്തും. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:25, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:29, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]]  ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:37, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::::https://en.wikipedia.org/wiki/Janalynn_Castelino ഈലേഖനം വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത്. അതുകൊണ്ട് വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക. പകുതി ചെയ്യാതെ ലേഖനം മുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:34, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] വിവർത്തനം അനുവദനീയമാണോ എന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പില്ലായിരുന്നു. അറിയിച്ചതിന് നന്ദി. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്ന് അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം എനിക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യാമോ?
:::::::ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം മികച്ചതാണ്, നിലവിലുള്ളത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അത് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതാണ് എനിക്ക് എളുപ്പമെന്ന് തോന്നുന്നു. അതൊരു നല്ല ആശയമാണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:49, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::നിലവിൽ https://en.wikipedia.org/wiki/Ariana_Grande വളരെ വലിയ ലേഖനമാണ്. 413,896 bytes ഉണ്ട്. ഇതുമുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്യാമെങ്കിൽ വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. താങ്കൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] ടൂൾ ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഇതിൽ യാന്ത്രിക വിവർത്തനം ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. വാചകങ്ങൾ വിക്കിശാലിയിലാക്കി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:53, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::അതെ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്! വളരെ നീണ്ട ഒരു ലേഖനം. ഉള്ളടക്ക വിവർത്തന ഉപകരണം എവിടെ കണ്ടെത്താമെന്ന് പറയാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:58, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::[[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] നോക്കുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 13:00, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::::നന്ദി. പുതിയ വിവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിയ ശേഷം, ഞാൻ നേരത്തെ ഉണ്ടാക്കിയ നിലവിലുള്ള ഡ്രാഫ്റ്റ് ഇല്ലാതാക്കണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:03, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::::അത് നോക്കാം. ശരിയാക്കാവുന്നതാണ് [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 13:04, 20 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::::::പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതായിരിക്കാം. നിങ്ങൾ എന്നോട് പറഞ്ഞ വിവർത്തനം വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:12, 20 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]]  ശുഭദിനം! അരിയാന ഗ്രാൻഡെയ്ക്ക് വേണ്ടി നിങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ വിവർത്തന ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചു. പക്ഷേ എങ്ങനെയോ അത് എനിക്ക് ഒരു വിവർത്തനം സൃഷ്ടിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ല, കാരണം ലേഖനം ഇതിനകം നിലവിലുണ്ട്.
::::::::::::::ഗായിക സെലിൻ ഡിയോണിന്റെ പേജിനും ഇത് ബാധകമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 07:08, 21 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::::::::പുതിയ വിവർത്തനത്തിന് ശ്രമിച്ചാൽ സാധിക്കുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 08:21, 21 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::::::::സംവാദത്തിൽ പോലും യാന്ത്രികതയാണല്ലോ. മലയാളി അല്ലേ [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]]?. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 08:23, 21 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]]  പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കാം. ഇത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കും, പക്ഷേ എന്റെ ഒഴിവുസമയത്ത് ഞാൻ ശ്രമിക്കാം. മറുപടിക്കും സഹായത്തിനും നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:02, 21 മേയ് 2026 (UTC)
:::::::::::::::::അതായത് ലേഖനം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും പുതിയ വിവർത്തനം തുടങ്ങാവുന്നതാണ്. ആ ടൂളിൽ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. ശ്രമിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 14:29, 21 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::::::::::ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:33, 21 മേയ് 2026 (UTC)
::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]]  ഞാൻ അഭിമാനിയായ ഒരു മലയാളിയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:07, 21 മേയ് 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #733 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-05-25. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#732]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Skolkoll-bot 1|Skolkoll-bot 1]] - '''Task(s)''': Adding Skolverket identifiers and source URLs to Swedish school items

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Wikicafé May Edition: ''De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]],  [https://zonestamp.toolforge.org/1779793200 May 26, 2026 at 13:00]  [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s video link], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Papers: [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]], [[:d:User:Pietro Ortimini|Pietro Ortimini]], and [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], [https://www.saeg-papers.it/ultimo-fascicolo#h.6zzzvpg7mcw2 ''Wikibase and Wikidata for Greek and Latin Epigraphy: Modelling, Analysing, and Making Reusable Linked Open Data'']
* Videos: [[:d:User:Digitalphilologist|Monica Berti]] and Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo, [https://github.com/SunoikisisDC/SunoikisisDC-2025-2026/wiki/Summer-2026-Session-5 ''Wikidata Queries for Greek and Latin Philology''] (SunoikisisDC, Summer 2026); [[:commons:File:SunoikisisDC Summer 2026 - Wikidata Queries for Greek and Latin Philology.pdf|slides on Commons]] + [https://www.youtube.com/live/HuFZNZ7E9pw video on Youtube]; for more information, cf. the WikiProjects [[:d:Wikidata:WikiProject Antiquity/Pauly-Wissowa|Antiquity/Pauly-Wissowa]] and [[:d:Wikidata:WikiProject LAGL|LAGL]]

''' Tool of the week '''
* [https://lexemap.toolforge.org/ LexeMap] - is a lexeme coverage mapper that audits Wikidata lexeme data across languages. It runs live SPARQL queries against Wikidata and cross-references against Wiktionary to identify gaps in lexicographical data.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Starting May 28, 2026, the &lt;code&gt;Special:EntityData&lt;/code&gt; page will no longer support the PHP‑serialized format (e.g &lt;code&gt;.php&lt;/code&gt; URLs). Affected requests will return HTTP errors. Please switch to a stable format like JSON (example: &lt;code&gt;Q42.json&lt;/code&gt;). The change is already active on test and beta wikis. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/W4SBS3PREJYEAVZU2JSV47ZJWOJJ7YM6/ full announcement])

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14475|‎SIK-ISEA document ID]], [[:d:Property:P14476|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Property:P14477|‎StaphBase ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/PCBS Locality code|PCBS Locality code]] (&lt;nowiki&gt;Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nameplate image|nameplate image]] (&lt;nowiki&gt;image of a name-plate or similar identifying plate of the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/photographer|photographer]] (&lt;nowiki&gt;photographer&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris|Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CUEAnexo|CUEAnexo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enciclopedia Católica Wikitólica ID|Enciclopedia Católica Wikitólica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database film series ID|Adult Film Database film series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database studio ID|Adult Film Database studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Satker ID|Satker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inaproc Instance ID|Inaproc Instance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Libray catalogue ID|British Libray catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish-Danish Dictionary ID|Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roller-results.com skater ID|Roller-results.com skater ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://query.wikidata.org/#%23%20people%20born%20at%20sea%0ASELECT%20DISTINCT%20%3Fperson%20%3FpersonLabel%20%3FplaceLabel%20%3Fdob%20WHERE%20%7B%0A%20%3Fperson%20wdt%3AP19%20%3Fplace.%0A%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ165.%20%7D%20UNION%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ1229765.%20%7D%0A%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fperson%20wdt%3AP569%20%3Fdob.%20%7D%0A%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22en%22.%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20%3Fdob%20%3FplaceLabel People born at the sea] ([https://twitter.com/WikidataFacts/status/832620159118385154 source])

* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/Sitelinks_to_Wiktionary List of items with links to Wiktionary main space.]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Q66 Boeing(Q66)]

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We continued working on reducing the page size to make it easier on mobile data plans
** We are improving how error messages are shown
* Making WikiProjects more visible: We are continuing the work on getting it ready for a first rollout.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:30, 25 മേയ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30560068 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''അശ്രാന്ത പരിശ്രമീ താരകം.'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ഈ താരകം 2010 മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയക്ക് താങ്കൾ നൽകുന്ന സംഭാവനകൾക്ക്. [[ഉപയോക്താവ്:Pachu Kannan|Pachu Kannan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Pachu Kannan|സംവാദം]]) 20:05, 25 മേയ് 2026 (UTC)
|}

== Wikidata weekly summary #734 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#733]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 13|William Avery Bot 13]] - '''Task/s:'''
** Per [[d:Wikidata:Project_chat#c-Limotecariu-20260524073600-Request_to_replace_Asturian_term_&quot;*estauxunidense&quot;_with_&quot;d'Estaos_Xuníos&quot;|Project Chat]], replace &quot;''estauxunidense''&quot; in Asturian descriptions with &quot;''d'Estaos Xuníos''&quot;. Example manual edits [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q60842075&amp;diff=prev&amp;oldid=2496674720 here] and [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q20821183&amp;diff=prev&amp;oldid=2496674345 here].
** Also adds a default label, per [[d:Help:Default values for labels and aliases#When should I use default values for labels and aliases?]] and remove redundant labels in the simplest cases.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://temporaerhaus.de/termine-und-oeffnungszeiten/ Temporaer Haus: OpenDataMonday], today, 1 June, 19:30 - 22:00 CEST, Augsburger Str. 23-25, 89231 Neu-Ulm.
** [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiKult_Netzwerktreffen_2026 WikiKult Netzwerktreffen 2026: “Wikidata in Kulturerbeinstitutionen”], 11-12th June, Wikimedia Deutschland. German-speaking event for people working with Wikidata in the cultural heritage sector. Open to experienced contributors and newcomers alike.
** [https://www.wikimedia.de/veranstaltungen/wikimedia-und-linked-open-data-im-glam-bereich-verankern/ Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey], 11 June 17:00 - 18:00 CEST, online (English with German translation) – Keynote by Jason Evans.
** (Deutsch) [https://www.zikg.eu/aktuelles/veranstaltungen/2026/podiumsdiskussion-wikibases-knowledge-graphs-und-wikidata Workshop // Wikibases, Knowledge Graphs und Wikidata], Tue 14 July, 10:00 - 13:00 CEST. Participation is for project members, Zentral Institut staff, and interested guests, on-site at Zentralinstitut für Kunstgeschichte. See link for registration details.
** [https://mwsmigration.hypotheses.org/1115 Doing Migration History with Digital Methods: Beyond a Database - Wikibase as Research Infrastructure for Migration Prosopography] Summer University at the German Historical Institute Paris, 8, rue du Parc-Royal, 75003 Paris, 23 June 16:00 CEST.
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026 - preparing the Program]] - watch this space next week for the first edition of the Event Program or [[d:Special:RegisterForEvent/3670|register]] to be notified of updates.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** ''[[d:User:Niryhpr/Behind_the_QIDs|Behind the QIDs]]'' by User:Niryhpr
** [https://cerlblog.wordpress.com/2026/06/01/improving-the-interconnection-between-wikidata-and-the-cerl-thesaurus/ ''Improving the interconnection between Wikidata and the CERL Thesaurus''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], also presented (in Italian) in Videos.
** [https://technology.inquirer.net/147036/digitally-mapping-the-philippines-historical-markers Digitally mapping the Philippines’ historical markers] by Eugene Alvin Villar.
* Papers:
** [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32521446 A data-driven analysis of automotive model evolution and technological lineage using Wikidata and Python network visualization] by P. Trunova (2026).
** (Italiano) [https://journals.openedition.org/jtei/6987 De Catulo a Wikidata] by Nusch et al. (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y Adding lifting stones to Wikidata] - OSM for History Buffs
** (O'zbekcha) [https://www.youtube.com/watch?v=AloZrt8HA2Q Participate in the Interlingual Relations Marathon and win!] - Oʻzbekcha Vikipediyadagi (ukwiki) has over 12,000 articles missing a sitelink...time to change that.
** (Italiano) [https://www.youtube.com/watch?v=Bb_WYaz9eYw&amp;t=12665s Wikidata and Library Catalogs: Building and Enabling a Digital Resources Network] by Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo
* Presentations:
** ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikicafe-JohnSAMUEL.pdf De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré] (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], May 26, 2026, [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s Wikicafé May Edition], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ([https://www.canal-u.tv/chaines/callisto/de-wikidata-a-wikipedia-abstraite-promesses-et-illusions-du-savoir-structure video])
** [https://zenodo.org/records/20409899 DARIAH-EU WG DHwiki - A first year of activity] by D. Lindemann and G. Candela (2026).

''' Tool of the week '''
* [https://wdrc.toolforge.org/ Wikidata Recent Changes API]: This API lets you query Wikidata edits by either properties, or labels/aliases/descriptions/sitelinks. You can retrieve any changes, or specify added/changed/removed.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* On 31 May, item '''[[Q140000000]]''' (&quot;Maxx&quot;, about a cinema in Delmenhorst, Germany) was created.
* Feedback wanted: To support improving Wikidata integration on the Programs &amp; Events Dashboard, the EduWiki Hub invites Wikidata organizers, trainers, and contributors to share suggestions on metrics, tracking features, and workflows you would like to see in the dashboard. In addition, try out the new Advanced Search share your thoughts on the Dashboard talk page. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BK5OBZPHZ7WDGTDPV6LNSLSEJRQLJMKT/ full announcement])

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
** [[:d:Property:P14478|found liable for]] (&lt;nowiki&gt;tort or civil wrong a person or organization was found liable of&lt;/nowiki&gt;)
** [[:d:Property:P14489|‎PCBS Locality code]] (&lt;nowiki&gt;Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14479|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Property:P14480|AWA artist ID]], [[:d:Property:P14481|CUE/Anexo]], [[:d:Property:P14482|‎Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Property:P14483|Catholic Encyclopedia Wikitólica ID]], [[:d:Property:P14484|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Property:P14485|OpenEdition Publisher ID]], [[:d:Property:P14486|‎Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Property:P14487|‎Natalie ID]], [[:d:Property:P14488|‎Oireachtas bill ID]], [[:d:Property:P14490|Rakuten Music artist ID]], [[:d:Property:P14491|recochoku artist ID]], [[:d:Property:P14492|‎Adult Film Database film series ID]], [[:d:Property:P14493|‎Adult Film Database studio ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
** [[:d:Wikidata:Property proposal/category's topic is member of the class|category's topic is member of the class]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for use with {{p|14387}} and {{P|4224}} to describe certain sets of categories&lt;/nowiki&gt;)
** [[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (&lt;nowiki&gt;the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/School ID of the Department of Education, Philippines|School ID of the Department of Education, Philippines]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beeld en Geluid series identifier|Beeld en Geluid series identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM artist ID|DAM artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM song ID|DAM song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound artist ID|Joysound artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound song ID|Joysound song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/K-MIB performer ID|K-MIB performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA actress ID|DUGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chilean Museums Registry ID|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil actress ID|Sokmil actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmmakers Person ID|Filmmakers Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model Mayhem ID|Model Mayhem ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OCHA Place Code|OCHA Place Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Company Registration Number|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL director ID|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA director ID|DUGA director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AllMyLinks ID|AllMyLinks ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL maker ID|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/thegamerdex.com game ID|thegamerdex.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MyDirtyHobby ID|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fontaines de Belgique ID|Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum fragrance ID|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Trademark Registration Number|Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM director ID|DMM director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pantheon.World ID|Pantheon.World ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Pra Map of countries receiving the Nobel peace prize]
**
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Sri_Lanka|Project Sri Lanka]] for editors who would like to focus on adding materials for [[d:Q854|Sri Lanka &lt;small&gt;''(Q854)''&lt;/small&gt;]]. 
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Cape_Verde|Project Govdirectory added Cape Verde subpage]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance/Progress_tracker|Project P244 maintenance progress]] - a manually-updated progress tracker, is there a way to automate it?
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Identified_duplicates|Identified duplicates]] - this list shows items that most likely need merging but cannot due to conflicting sitelinks.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q140000000|Q140000000: Wikidata's 140 Millionth Item]]

''' Development '''
* Mobile editing of statements:
** We fixed how we handle statements with deleted Properties ([[phab:T402619]])
** We improved the behaviour when using the browser's back button ([[phab:T414454]])
** We continued working on improving the way error responses are shown ([[phab:T423613]])
** We addressed issues found in testing
* Improving the visibility of WikiProjects: We added support for finding the associated WikiProject of an Item based on statements on the Item
* GraphQL:
** We are working on expanding the data available through search. Specifically we are including all Item data in search result nodes ([[phab:T427389]]) and extending the query by Item and Property value to return all Item data ([[phab:T416885]])
** We are improving the documentation.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Nigeria|Nigeria]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:45, 1 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30605449 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

what the hell are you doing.. [[ഉപയോക്താവ്:Manjushpiyush|Manjushpiyush]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manjushpiyush|സംവാദം]]) 19:12, 3 ജൂൺ 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #735 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#734]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|RfC: Mass editing policy]]: The community is currently voting on a proposed policy to regulate mass edits on Wikidata. More input is needed to reach a broad consensus. Please review the proposal and join the discussion/vote on the RFC page.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|'''WikiProjects Days 2026''' - see the first version of the program!]] The online event takes place during the weekend of June 19 - 21. [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] for updates and access links.
** [[d:Wikidata:Mezi bajty/Mezi bajty 0|Mezi bajty 0]] - meetup of the Czech Wikidata community in Prague and online, 10th June 17:00 - 19:00 CEST (in Czech, Slovak, English)
** [[m:Event:GND_(Gemeinsame_Normdatei)_SPARQL_Workshop|GND (Gemeinsame Normdatei) SPARQL Workshop|]], 17th July 17:00 - 19:30 CEST (in German) - workshop from the German National Library on use of their SPARQL-endpoint for the GND (Gemeinsamer Normdatei) national authority file for wikidata users and wikipedians.
** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata] - August 18, 14:00 – 16:00 Uhr (CEST), Zoom-link on registration.
** '''[[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|Blazegraph Migration Office Hour (June session)]]''' will take place on Tuesday, 9 June 2026 (Tomorrow) at [https://zonestamp.toolforge.org/1781020800 16:00 UTC]. This office hour is focused on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of WDQS. Whether you have questions, need clarification, or want to discuss how your use case may be affected. You can register for the session via  [[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|the event page]]. In preparation, add questions, feedback, or migration-related support needs to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours this etherpad].
* Ongoing: [[m:Event:Wiki_Loves_Pride/2026|Wiki Loves Pride 2026 (Meta)]] is ongoing and now has a dedicated Wikidata subpage: [[d:Event:Wiki_Loves_Pride_2026|Event: Wiki Loves Pride 2026]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** (日本語/Japanese) [https://note.com/shoku_pan_65/n/nc6a788a55c91 [Practice drill: SPARQL basics to make and learn - Let's master Wikidata Query Service] by Shoku_pan_65. Page offers AI translations.
** [https://rtnf.substack.com/p/behind-the-p812-academic-major-property Behind the &amp;lt;P812: academic major&amp;gt; Property] by rtnf.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/27/adding-visual-context-to-the-dagbanli-dictionary-how-the-university-of-ghana-hci-lab-dataset-powered-our-sentence-matching-system/ Adding Visual Context to the Dagbanli Dictionary: How the University of Ghana HCI Lab Dataset Powered our Sentence Matching System]. Diff post by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan.
* Papers:
** [[m:Research:Newsletter/2026/May|Volume 16, Issue 5 of the Wikimedia Research Newsletter is out!]] - includes 7 papers on Wikidata topics.
** [https://academic.oup.com/database/article/doi/10.1093/database/baag030/8699725  Rosetta Statements: simplifying FAIR knowledge graph construction with a user-centred approach] - Vogt et al., (2026)
** (Русский/Russian) [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32579178 Automated Analysis and Visualization of Geographic Data on Global Volcanoes Based on the Wikidata Semantic Graph] - by Мария Паландер (2026).
** [https://arxiv.org/pdf/2606.02905 Speaker Mining: FAIR Data on Public Broadcasts for Question Answering] by Wittenborg et al., (2026)
* Videos:
** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i9n8FH3dQ6o Wikidata for Climate Change, Wikipedia for Sustainable Futures] by Daniel Canedo, a workshop on using Wikidata to record linked open data from extreme weather events.
** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=hMKm7csn7SE Merge Wikidata samma som] by Magnus Sälgö. What to do when you find duplicate Wikidata Items pointing at the same location on OpenStreetMap.
** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=EoKYp0o5ar4 EntreWikis - Hacerwiki: Progress of Free Knowledge Projects in Colombia] - Colombian Art in Open Data: training and infrastructure on Wikidata
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=yhe3wJ46xo4 Wikidata for research and teaching] by Pascal Martinolli. Introduces Wikidata basics, SPARQL, practical examples of data visualisation, enriching research data and exploring the opportunities and limitations of linked open personal data.
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=H4NQb0-pb_k Literature review: FAIR data sharing | FAIR Data Spring 2026] - [https://zenodo.org/records/20510911 Presentation slides], given by Adélie Ranville on their experiences organizing and sharing data using Zenodo, DOI, Zotero, Wikidata, and OpenRefine.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=OR8_cD-p4ek Building a shared knowledge infrastructure: a federated wikibase for video and podcasts] hosted by Tim @BorgNetzWerk.

''' Tool of the week '''
* [[m:AutosuggestSitelink|AutoSuggestSitelink]]: New features available. See the update post on [[d:Wikidata:Project_chat#c-M2k~dewiki-20260528122200-AutosuggestSitelink:_New_features_available|Project Chat]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
*  The WMF [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|Wikidata pltaform team monthly newsletter (June edition)]] is out
* [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-occupation-a Gender diversity in French Wikipedia's occupation articles]
* [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-articles-abo Gender diversity in French Wikipedia's articles about fields of knowledge]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:: 
**[[:d:Property:P14511|trailer of]] (&lt;nowiki&gt;works that this trailer video represents&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14516|‎EPBC conservation status]] (&lt;nowiki&gt;the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14494|‎Joysound artist ID]], [[:d:Property:P14495|‎Joysound song ID]], [[:d:Property:P14496|DUGA performer ID]], [[:d:Property:P14497|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Property:P14498|Wikimedia Phabricator project PHID]], [[:d:Property:P14499|‎Indonesian government work unit ID (satker ID)]], [[:d:Property:P14501|‎DAM artist ID]], [[:d:Property:P14502|‎British Library catalogue ID]], [[:d:Property:P14503|‎OCHA Place Code]], [[:d:Property:P14504|Philippines ‎School ID]], [[:d:Property:P14505|‎Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Property:P14506|Filmmakers actor ID]], [[:d:Property:P14507|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Property:P14508|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Property:P14509|Beeld &amp; Geluid series ID]], [[:d:Property:P14510|‎INAPROC instance ID (Indonesia)]], [[:d:Property:P14512|DUGA director ID]], [[:d:Property:P14513|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Property:P14514|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Property:P14515|AllMyLinks ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (&lt;nowiki&gt;the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/IAU member ID (new)|IAU member ID (new)]] (&lt;nowiki&gt;ID of members in the [https://www.iau.org/IAU/Default.aspx International Astronomical Union (IAU)].&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/height above ground level|height above ground level]] (&lt;nowiki&gt;a property intended to indicate the height of any objects from the ground&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Storm intensity classification|Storm intensity classification]] (&lt;nowiki&gt;category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/service status|service status]] (&lt;nowiki&gt;the operational status of something like ship or building&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PTS News Network topic ID|PTS News Network topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OTOTOY ID|OTOTOY ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant EU sanctions tracker|identifiant EU sanctions tracker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParlData ID|OpenParlData ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catholica.cz ID|Catholica.cz ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW person ID|KSW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW organization ID|KSW organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW place ID|KSW place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Myludo ID|Myludo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans La Basa|Identifiant dans La Basa]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PurplePort ID|PurplePort ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil idol ID|Sokmil idol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hancinema company ID|Hancinema company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkMe ID|LinkMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Netmath Glossary ID|Netmath Glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil director ID|Sokmil director ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/QjCT Table of civic tech organizations with details] ([[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech/Query|source]])
** [https://w.wiki/QjCZ Timeline of legalisation of same-sex marriage] ([[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Queries#Timeline_of_legalization_of_same-sex_marriages|source]])
* Schema examples: [[d:Q139959656|Nazareth Padilla Montero  &lt;small&gt;''(Q139959656)''&lt;/small&gt;]] has been added as a showcase example of [[d:EntitySchema:E10|human (E10)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech|Project Civic Tech]] -  for anyone developing datasets about civic resources in cities, and discuss best practices for Wikidata collaboration in civic tech. 
** [[d:Wikidata:WikiProject_AI_Cleanup|Project AI Cleanup]] - for reporting, monitoring and combatting edits and contributions from LLM and AI sources. 
** [[d:Wikidata:WikiProject_Who_is_who_in_marine_taxonomy%3F|Project: Whos who in marine taxonomy?]] - inititated by the World Register of Marine Species ([https://www.marinespecies.org%7C WoRMS]), this project will document and enrich entities of the persons who have described marine species.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Abstract_Wikipedia|Project LGBT]] added an Abstract Wikipedia subpage.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Roads/Greece/National_roads|Project Roads]] added a subpage for Greece National roads with highly-visual tables. 
** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_2.0|Wiki x K-Pop datathon 2.0]] - there is still some work to do to reach the goal on modelling the album: BABYMONSTER.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deleted_Wikidata_entities_used_in_SDC|Deleted Wikidata entities that are connected to Commons files structured data (SDC)]]
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L652968|kafuni]] - Dagbanli noun that translate to &quot;fan&quot; in English

''' Development '''
* The team was involved in workshops last week so there are no updates.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:54, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30646984 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #736 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#735]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Request for comments: The discussion about reforming Wikidata's notability policy is ongoing. There is now a [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|new proposal waiting for your feedback]].

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[:wmau:WikiLoves_Pride_Australia_2026|WikiLoves Pride 2026]] - six fortnightly editing sessions to add, expand and translate LGBTQ+ content on the Wikimedia projects. 
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]] is taking place this coming weekend, 19-21 June. Check out the daily program...&lt;small&gt;(click UTC for your local timezone)&lt;/small&gt;
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Friday,_June_19th|Day 1]] / Friday, 19.06, 17:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781888400 UTC] - 20:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781899200 UTC]
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Saturday,_June_20th|Day 2]] / Saturday, 20.06, 10:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781949600 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781978400 UTC] 
*** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sunday,_June_21st|Day 3]] / Sunday, 21.06, 14:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782050400 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782064800 UTC]
** Click here -&gt; [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] &lt;- for access links to the event.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
**[https://jsamwrites.substack.com/p/preserving-pride-across-languages Preserving Pride, Across Languages] : From Wikidata to Abstract Wikipedia: A New Way to Think About Knowledge
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/visibility-of-communities-in-nigeria-on-wikidata-2-0-expanding-digital-representation-for-nigerian-communities/ Visibility of Communities in Nigeria on Wikidata 2.0: Expanding Digital Representation for Nigerian Communities] 
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/the-years-first-quarter-with-the-igbo-wikimedians-user-group/ The Year’s First Quarter with the Igbo Wikimedians User Group] - Expanding partnerships and contributions to Wikidata, Wikipedia and other sister projects.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/introducing-the-wiki-afrodemics-mentorship-project-cohort-1/ Introducing the Wiki Afrodemics Mentorship Project Cohort 1] - A pan-african and guided multilingual training on Wikipedia editing, Wikidata contribution, and resource mobilisation.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/12/amplifying-womens-stories-and-indigenous-knowledge-feminism-and-folklore-2026-in-the-igbo-community/ Amplifying Women’s Stories and Indigenous Knowledge: Feminism and Folklore 2026 in the Igbo Community] - Improving the representation of women and cultural heritage in Igbo language on Wikidata, Wikipedia and Wikiquote.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/a-reflection-on-what-i-learned-at-my-first-international-womens-day-celebration/ A Reflection on What I Learned at My First International Women’s Day Celebration] - Celebrating and documenting women activists and politicians on Wikipedia and Wikidata.
** [https://www.botany.one/three-tools-that-bring-digital-botany-within-reach/ Three Tools that bring digital botany within reach] (spoiler: One of them is Wikidata) - article available in DE, ES, FR, JA, PT and ZH-CN.
* Papers: [https://dhq.digitalhumanities.org/vol/20/1/000838/000838.html Open Tool Registries! Resolving the Directory Paradox with Wikidata] by Grallert et al., (2026). As digital humanities tools proliferate, this paper argues that Wikidata can help connect the research landscape by documenting, citing and connecting tool registries.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y OSM / Lifting Stones in Wikidata] - a video tutorial on mapping lifting stones on OpenStreetMap, using two examples from County Kilkenny, Ireland.
** [https://www.youtube.com/watch?v=LANzP0OUoZs Mapping Every Wonder on Earth] - animated visualisation of UNESCO World Heritage Sites recorded in Wikidata.
** [https://www.youtube.com/watch?v=AY_gst9R3I4 2025: Tales of Discovery] - Museums and Heritage channel mentions how Wikidata is being used as a bridge between several sites and projects for 3D modelling ships, wrecks and other artifacts from maritime history.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ncPqSIvDm-Q Mentor Me! Session 6] with Jinoy Tom Jacob, who will show us how to use OpenRefine to batch edit Wikidata and the Commons.

''' Tool of the week '''
* [https://bisikbekasi.rf.gd/index.php?page=item&amp;id=L2 BisikBekasi] : Community-curated knowledge base where local data items [https://teletype.in/@hyloxira/qdyLFSX-1Px are integrated] with Wikidata items.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [[mw:Growth/Feature_summary#NH|Newcomer Dashboard]] will be deployed to Wikidata pending on-wiki configuration by Admins. The dashboard aims to provide guidance, helpful links, and mentorship opportunities for new editors.
* [https://viaacode.github.io/documentation-visualisations-guido-gezelle/ Guido Gezelle on Wikidata: networking in map] - this project created 5 visualisations produced from Wikidata on the poet Guido Gezelle.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14517|print matrix state]] (&lt;nowiki&gt;in printmaking, a stage of development of the relief matrix after a permanent modification&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14519|body modification]] (&lt;nowiki&gt;deliberate altering of the human anatomy for non-medical reasons that this person or fictional character has undergone&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14518|Roller-results.com skater ID]], [[:d:Property:P14520|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Property:P14521|EU sanctions tracker subject ID]], [[:d:Property:P14522|Maoyan celebrity ID]], [[:d:Property:P14523|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Property:P14524|DMM director ID]], [[:d:Property:P14525|Model Mayhem ID]], [[:d:Property:P14526|‎DAM song ID]], [[:d:Property:P14527|OpenParlData ID]], [[:d:Property:P14528|‎IAU member ID]], [[:d:Property:P14529|PurplePort ID]], [[:d:Property:P14530|LinkMe ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;

&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Vistonline|Vistonline]] (&lt;nowiki&gt;Agenzia italiana di visti consolari e legalizzazione documenti, con sede a Roma&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/Taxon footprint|Natural science/Taxon footprint]] (&lt;nowiki&gt;Taxon footprint&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Ministry of Education school census number|Sri Lanka Ministry of Education school census number]] (&lt;nowiki&gt;Unique identification number assigned to a school by the Ministry of Education of Sri Lanka, used in the annual school census and official examinations (G.C.E. O/L, A/L)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/sport title|sport title]] (&lt;nowiki&gt;link to sport title (like master of sports or yokodzuna), besides chess and martial arts titles&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/dual notion in category theory|dual notion in category theory]] (&lt;nowiki&gt;dual notion in category theory&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/penalty shootout kicked by|penalty shootout kicked by]] (&lt;nowiki&gt;Indicates the person who took an individual penalty kick during a penalty shoot-out.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish educational institution ID|Finnish educational institution ID]] (&lt;nowiki&gt;Five-digit identification number for Finnish educational institutes assigned by Statistics Finland.&lt;/nowiki&gt;)

* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur ZicTrad|Identifiant d'une personne sur ZicTrad]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Skeivopedia ID|Skeivopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artistas Visuales Chilenos ID|Artistas Visuales Chilenos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mathlib declaration ID|Mathlib declaration ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FES digital collections person ID|FES digital collections person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBC Bitesize topic ID|BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb artwork ID|Sceneweb artwork ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb production ID|Sceneweb production ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no government ID|regjeringen.no government ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no ministry ID|regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no politician ID|regjeringen.no politician ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan film ID|Maoyan film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant livres-cinema.info d'un auteur|Identifiant livres-cinema.info d'un auteur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Operator Code (UK)|National Operator Code (UK)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* WikiProject Highlights:
** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_3.0|Wiki x K-pop 2026: Datathon 3.0]] a.k.a the ICONIC BY MISTAKE EDITING party.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/GLAM_Authority_Entity_Ontology_in_Wikidata|Ontology Course 2 / GLAM Authority Entity Ontology in Wikidata]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Log?type=thanks&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters%5B%5D=thanks&amp;wpFormIdentifier=logeventslist Thanks Log] - who's thanking who and on what. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q5020214|2026 FIFA World Cup (Q5020214)]] - in the United States, Mexico and Canada in 2026
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L720932|alikaali (L720932)]] - Dagbanli noun (derived from ha &lt;--ar) which can mean soothsayer, judge or Muslim scholar

''' Development '''
* Ontology federation: The development team is looking for people to give feedback on the new feature that allows editors on other Wikibase instances to use Wikidata's Items as statement values. ([https://wikibase-federation.com more details])
* GraphQL:
** We extended the searchItems field so that developers can now get all Item data immediately from the search results ([[phab:T416885]])
** We are working on the ability to get only best ranked statements ([[phab:T428138]])
* MCP: The Wikidata MCP has been extended. You can now also use an MCP for other Wikibase instances. ([[d:Wikidata:MCP#Wikibase MCP|more details]])
* Wikibase Cloud: We are looking into making it possible to log into Wikibase Cloud instances with your Wikidata account to make it easier for Wikimedians to contribute on Cloud instances.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are planning the migration of the entity usage table to a new database cluster to handle increased usage of Wikidata's data across the Wikimedia projects.
** We are continuing our work to decrease the number of irrelevant changes coming from Wikidata that show up in Wikipedia's recent changes and watchlist. Specifically we are evaluating a prototype that looks at the rendered article before and after the change and determines if anything actually changed in the article before adding an entry to recent changes and watchlist.
* Mobile editing of statements:
** We are improving support for RTL languages.([[phab:T360854]], [[phab:T427655]], [[phab:T427658]], [[phab:T427661]], [[phab:T428246]])
** We started fixing multiple UI layout and spacing issues, including mandatory fields, value fields, snak types, references, and add-statement button usability ([[phab:T428766]], [[phab:T428761]], [[phab:T428759]], [[phab:T428450]])
** We are improving the server-side rendering ([[phab:T409827]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #736 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#736]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - RfP scheduled to end after 24 June 2026 19:26 (UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_1|Nabbot 1]] - Task: Adding Turkish descriptions for scientific articles 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Wikimania 2026 program] has been revealed, go bookmark your favourite sessions.
** [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdneBEtREhStI9VLsTJ9xKKt9L4NEU_BSr297jdOjNTkQJ64A/viewform?pli=1 Physical Training; Improving Health Articles in Africa] - 21 June, 10:00, University of Ibadan.
** The [[m:WikiIndaba_conference_2026|WikiIndaba Call for Proposals ends June 30th]]  - don't forget to submit your Wikidata-sessions.
** Sessions of the WikiProjects Days 2026 event will shortly be available on Commons: [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_presentations|Presentations]] / [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_videos|Videos]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://talk.tiddlywiki.org/t/wikitiddler-tiddlywiki-as-a-live-wikidata-frontend-zero-hosting-auto-updating/15419 WikiTiddler; Tiddlywiki as a live Wikidata frontend] - if you run a TiddlyWiki instance, you can now run queries to the Wikidata Query Service and convert the results to Tiddlers.
** [https://blog.tib.eu/2026/06/19/what-do-we-mean-when-we-talk-about-ai-and-open-knowledge/ TIB: What do we mean when we talk about AI and open knowledge?] - Lozana Rossenova details their experiences at the AI+Bridges Symposium.
* Papers:
** [https://www.elgaronline.com/monobook/book/9781035353750/9781035353750.xml  How to use Wikibase for Mixed-Methods Research], a book published by  F. Bailo, E. Booth, and J. Williams
** [https://zenodo.org/records/20693572 Wikimedia as a Platform for Evidence Synthesis: Quantifying Bias and Literature Coverage in Crowd-Sourced Knowledge Graphs] by D. Mietchen, and J. Dearborn, (2026).
** [https://www.mdpi.com/2227-7390/14/12/2227 From Wikidata to Smart Tourism: A Reproducible Pipeline Based on AI and Fuzzy Logic for Interpretable Multi-Category Classification of Points of Interest] - This paper develops a reproducible pipeline that converts Wikidata POIs into an interpretable tourism taxonomy, enabling multi-category classification and personalized smart tourism applications. By Kontogianni et al., (2026)
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=EKIVrRgLQ6w Name Suggestion Index Explained: How OpenStreetMap Standardizes Brands]
** [https://www.youtube.com/watch?v=_MbZtO2Q2U0  EMCO Wikidata CoP meeting (2026-06-04)]
** [https://www.youtube.com/watch?v=AsBMBpc05sQ Using the Duplicity and WD Fist Tools to edit Wikidata]
** [https://www.youtube.com/watch?v=CkFuyX605nU Unlocking Data through Semantic Linking], presented at ENDORSE 2025 by Thora Hagen. Experiences using 19th-century German encyclopedias, demonstrating how semantic enrichment via Wikidata can reveal fascinating patterns.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=K9M4mIP0mZg From your pocket to the knowledge graph: SquirrelBase] is a Wikibase instance that functions as a semantic metadata and reference platform. Make 3D smartphone captures of cultural assets, artworks, and ephemeral structures FAIR.

''' Tool of the week '''
* [https://multilingualprogramming.github.io/MotusArtium/ MotusArtium] : Wikidata GraphQL showcase application for exploring and understanding art movements (alpha version). [https://github.com/multilingualprogramming/MotusArtium/tree/main/graphql GraphQL queries used]
* As seen during WikiProjects Days 2026 - [[d:Wikidata:Tools/Enhance_user_interface#Userscripts_for_improving_data_quality|Classification.js]], visualise parent classes and identify incorrections, detect superclass tree loops. To use, click ''Activate'' and copy the two lines into your Common.js page.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Reminder: Try Ontology Federation to import Items from Wikidata to your Wikibase instance. Share your feedback in the linked survey. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/LOTFJGPF7V6SQ7KVE6P6RF5MDDBZBV5Q/ full announcement])
* A session at WikiProjects Days 2026 was devoted to general-purpose tools for WikiProjects. A new page under the main Wikidata tools page was created with a list and description of these tools. Take a look at [[d:Wikidata:Tools/WikiProjects|Wikidata:Tools/WikiProjects]] and add any missing tools.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14531|meteorological intensity classification]] (&lt;nowiki&gt;category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14539|perfumer]] (&lt;nowiki&gt;person who created a perfume&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14540|‎dual notion (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;dual of the concept in category theory&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Property:P14532|catholica.cz ID]], [[:d:Property:P14533|‎Skeivopedia ID]], [[:d:Property:P14534|Mathlib Declaration ID]], [[:d:Property:P14535|Annuséries series ID]], [[:d:Property:P14536|FES digital collections person ID]], [[:d:Property:P14537|‎BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Property:P14538|Sri Lanka Ministry of Education school census number]], [[:d:Property:P14541|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Property:P14542|OTOTOY artist ID]], [[:d:Property:P14543|livres-cinema.info author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Visual style|Visual style]] (&lt;nowiki&gt;the visual style used in a video game (or other creative work)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Gmedia rating (video games)|Gmedia rating (video games)]] (&lt;nowiki&gt;Video game ratings of the Saudi Arabian rating system ({{Q|Q28717438}})&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/altinget.se person ID|altinget.se person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Il cinema ritrovato film ID|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholm Archipelago Trail ID|Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/some properties for category theory|some properties for category theory]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Farzonagon ID|Farzonagon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Guide film ID|TV Guide film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd Writer ID|Letterboxd Writer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d Hits artist ID|d Hits artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Person ID|1SCREEN Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN movie ID|1SCREEN movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fantia ID|Fantia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/17LIVE ID|17LIVE ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CFLapedia player ID|CFLapedia player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model-Kartei.de ID|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Parson ID|U-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Video ID|U-NEXT Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/H-NEXT Parson ID|H-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ABEMA Video ID|ABEMA Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Parson ID|FOD Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LRT topic ID|LRT topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Video ID|FOD Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jiji Press Member of Parliament ID|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wildenstein Plattner Institute ID|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/belarusenc.by ID|belarusenc.by ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Huellas Digitales de la Memoria ID|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/socrealizm.com.ua person ID|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pacelli edition person ID|Pacelli edition person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Los Angeles Historic-Cultural Monument number|Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Writing Systems Technical Resources script code|Writing Systems Technical Resources script code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire des films classés film ID|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Fine Arts, Houston person ID|Museum of Fine Arts, Houston person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lankan Parliament member ID|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kanal Architecture entry ID|Kanal Architecture entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Parson ID|Web The Television Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Work ID|Web The Television Work ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q11446|ship (Q11446)]] - large buoyant watercraft

''' Development '''
* We enabled links to WikiProjects in the sidebar and added links to WikiProjects Music, Medicine, Datasets, sum of all paintings, and elections ([[phab:T422935|T422935]], [[phab:T422935|T422935]])
* We added a floating “add statement” button that makes it easier to add statements without looking through the existing statements ([[phab:T417641|T417641]], [[phab:T428450|T428450]]).
* We’re working on making sure that users can tell when statements exist before they add new ones ([[phab:T424009|T424009]]).
* We made some layout fixes to wbui2025 / MEX ([[phab:T428766|T428766]], [[phab:T428761|T428761]], [[phab:T428759|T428759]], [[phab:T427658|T427658]], [[phab:T428853|T428853]]).
* We refactored error handling ([[phab:T423613|T423613]]).
* We’re refactoring the server-side rendering so we don’t need separate .less style files ([[phab:T409827|T409827]]).
* We’re working on the interaction between scrollable values and indicator icons ([[phab:T425974|T425974]]).


[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 22 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #738 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-06-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#737]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/TopDevsBot|TopDevsBot]] - Task/s: Create new items for software-development, design, and consulting companies from source data: topdevs.ai 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - Task/s: Reference Gardener (archive dead reference links) + Welcome Bot (welcome new users) 
* New request for comments: [[c:Commons:Requests_for_comment/Policy_update_for_AI_content|WM Commons: Policy update for AI content]] - this RfC will seek opinions on the use and allowance of AI-generated and modified content. This can have downstream impacts on Wikidata.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[:meta:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/2026年7月嘉義維基媒體街景踏查團暨工作坊|2026 Chiayi Streetview Workshop]] July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Tâi-uân tôo-su-sik, Chiayi, Taiwan.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #90 July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://blog.lobid.org/2026/06/23/nwbib-wikipedia-bot.html Lobid Blog: NWBibBot – Making a regional bibliography visible in Wikipedia with help from Wikidata]
** [https://tech-news.wikimedia.de/2026/06/24/knowledge-wants-to-be-found/ Tech News (WMDE) Knowledge wants to be found] - We interview Tim Wittenborg about the [https://en.borgnetzwerk.org/ WissKomm Wiki], from the Leibniz Information Center for Science and Technology in TIB Hannover.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/ Bridging Open Knowledge And Digital Rights: Reflections From DRIF 2026 And The Wikimedia Community]
* Papers: [https://arxiv.org/pdf/2606.27933v1 MathModDB: A Database for Mathematical Models] - The Mathematical Models Database (MathModDB), deployed on the MaRDI Portal within Germany’s National Research Data Infrastructure, provides researchers with a curated knowledge graph that organizes scattered mathematical models, formulas, and assumptions, connects to related tools like MathAlgoDB and MaRDMO, and demonstrates practical use through cases such as plasma physics modeling. By Fiedler et al., (2026)
* Videos:
** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|WikiProjects Days 2026 - recordings now on Commons]], if you missed the event or want to recap what was discussed, individual session recordings are now available from the Event program.
** [[commons:File:Jason Evans, &quot;Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey&quot;.webm|Jason Evans: Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey]]

''' Tool of the week '''
* [https://cyllchuesnconii.rf.gd/panoply/?id=8 Altilunium Panoply] : A lightweight Wikibase alternative for creating collaborative knowledge bases, written as [https://github.com/altilunium/panoply a single PHP file] with no dependencies.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. A Q&amp;A clinic will be held on 1 July at 15:00 UTC ([https://bbb.wikipedia.de/rooms/plp-qml-xrj-9ib/ join here]).
* [[mw:Growth/Feature summary|Growth features]] are now available at Wikidata. This update enables access to Mentorship, Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14544|‎Taiwan Central News Agency news topic ID]], [[:d:Property:P14545|‎Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Property:P14546|‎Sceneweb artwork ID]], [[:d:Property:P14547|‎Sceneweb production ID]], [[:d:Property:P14548|Fantia ID]], [[:d:Property:P14549|Finnish educational institution ID]], [[:d:Property:P14550|‎altinget.se person ID]], [[:d:Property:P14551|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Property:P14552|TV Guide film ID]], [[:d:Property:P14553|FOD person ID]], [[:d:Property:P14554|LRT topic ID]], [[:d:Property:P14555|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Property:P14556|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Property:P14557|Museum of Fine Arts, Houston person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/subdiscipline of|subdiscipline of]] (&lt;nowiki&gt;less specific academic discipline&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has garden|has garden]] (&lt;nowiki&gt;Object is a {{Q|1107656}} related to this {{Q|16222597}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/ranking by|ranking by]] (&lt;nowiki&gt;issuer of a ranking&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/linguistic group|linguistic group]] (&lt;nowiki&gt;group of people who share the same language, regardless of their ancestry or ethnicity&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult actress ID|Pure Adult actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwan Central News Agency News tag id|Taiwan Central News Agency News tag id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult studio ID|Pure Adult studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/GBIF taxon ID|Natural science/GBIF taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digitaler Portraitindex person ID|Digitaler Portraitindex person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/torial ID|torial ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dicionário da Língua Portuguesa ID|Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pontifical Urbaniana University ID|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Samtrafiken-vehicle-id|Samtrafiken-vehicle-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sundsvall Municipality opendata ID|Sundsvall Municipality opendata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nakamura Kikaku ID|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KBS News topic ID|KBS News topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GIGA actress ID|GIGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zen Pictures actress ID|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur Autoroc|Identifiant d'une personne sur Autoroc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/La Grange ID|La Grange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/RtYx Roles and contributions of ? in Fictional Universes and Media franchises] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Jheald-20260627104200-Fantastoria-20260627091900|source]])
* Schema examples: it's World Cup time so here's 2 soccer/football-related EntitySchemas. 
** [[d:EntitySchema:E404|E404:Swedish Soccer Player]] and [[d:EntitySchema:E183|E183:Chilean Women's Football Players]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Logic|WikiProject Logic]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Roots_and_Rhythms|WikiProject Roots and Rhythms]]
* WikiProject Highlights: GovDirectory has opened a [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Madagascar|Madagascar]] page.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q615|Lionel Messi]] - 6 World Cups, scoring in the last 7 consecutive matches.

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are continuing to evaluate the prototype for reducing the number of unnecessary edits from Wikidata that show up in watchlist and recent changes of Wikipedia and co. The approach is to look at the diff of the rendered article before and after the change from Wikidata is made. If there is no difference then the change is probably not relevant for that article. We are collecting a sample to further understand how it performs.
** To continue to address Wikidata's scaling issues, we are planning the migration of entity usage tables to the X1 cluster.
* Mobile editing of statements:
** We implemented more feedback from testing of the new mobile front-end. Specifically we worked on making it clearer when a statements already exist that the editor is trying to add to the Item.
** Additionally, we made minor improvements to the look and feel of the mobile front-end.
* REST API:
** REST search routes now take apihighlimits right into account ([[phab:T428032]])
** We are starting to work on Lexeme support ([[phab:T429572]], [[phab:T429332]])
* GraphQL:
** We added support for requesting “best statements” for a given Property ([[phab:T428138]])
** We are working on adding support for negation in Property value pair filters ([[phab:T429580]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Poland|Poland]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30720282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #739 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#738]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Interface administrator/1Veertje|1Veertje]] - '''Closed as Successful'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - '''Closed as Successful'''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/gov-wikidata-match 1|gov-wikidata-match 1]] - '''Task/s:''' Link existing GOV (historical gazetteer) building-like objects to existing Wikidata building-like objects.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AgenticCommonsBot 1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P648|Open Library ID &lt;small&gt;(P648)&lt;/small&gt;]] (OpenLibrary author ID) to Wikidata items about people, only where the OpenLibrary author and the Wikidata person have been confirmed to be the same individual, with a source on every statement.
* Closed request for permissions/Bot: 
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JigildikBot|JigildikBot]] - '''Approved'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - '''Approved'''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Approved'''

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The Wikidata Platform (WDP) [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|monthly office hour]] takes place '''tomorrow''', {{zonestamp|2026-07-07 16:00|7th July at 16:00 UTC}}. These office hours are focus on the Blazegraph migration work, and the team is inviting all community members to join the discussion. ''Register via [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|the event page]]'' 
** The next Wikidata+Wikibase office hours will take place on Wednesday, 18:00 CEST (in your [https://zonestamp.toolforge.org/1783526400/1783530000?zdl=fU_LqsJADP2a6SZwqXMf9C66UEHQpSiu4zR2otNMnUkX_r2jG8GFEEjCeXDOlELrVcdsvufGrsro10BlnSOL86jlXNNyG-vz7x772XX7s7s0K819JThQe-ALd6gIxv7B4zliJoinEzsCH6dUdZRd4lE5SrsfXRxY-ifzowyiwIE6odzhzdglNOphM4Ub2LpIjG1mTYlc17CgFFiM_QcWUE8v7x0F6hMOUHqIUKhCdPjM8Y7cAQ timezone]), 08th July 2026 in the Wikidata Telegram group. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[m:Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool|Sandbox sessions: Wikidata Reference Validator Tool - improving Wikidata references]] - Aug 15, 17:00 - 18:00 UTC.
** [https://wikiedu.org/courses/documenting-america-wikidata/ Wiki Education + AASLH: Documenting America with Wikidata], a collaboration between Wiki Education and the American Association for State and Local History is offering six hour-long meetings held weekly to introduce attendees to Wikidata and improve content for Wikidata and Wikipedia on American history. Registration ends: July 17, 23:59 Pacific Time (PT)

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (fr) [[:w:fr:Wikip%C3%A9dia:RAW/2026-07-05#Le_point_sur_la_diversit%C3%A9_de_genre_dans_les_articles|Le point sur la diversité de genre dans les articles]] in *Regards sur l'actualité du mouvement Wikimedia*
* Papers:
** Spatiotemporal-Heuristic A* Search for Pruning - Historical Influence and Succession Paths in Wikidata - [https://informatika.stei.itb.ac.id/~rinaldi.munir/Stmik/2025-2026/Makalah2026/13524106_Michael%20James%20Liman_Makalah%20Stima.pdf Paper], by Michael James Liman (2026).
** Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models - [https://aclanthology.org/2026.eacl-long.388/ Paper] by Chepurova et al., (2026).
* Videos: (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=AL_pyY2PIOE Introduction to Wikidata] - Dr. Claudia De Souza and Prof. Dinah Wilson Fraites introduce Wikidata with Spanish-slides.

''' Tool of the week '''
* [https://zelph.org/ Zelph]: Offers powerful analysis capabilities for the complete Wikidata knowledge graph while remaining adaptable for any semantic domain.
* [https://viz.luarai.com/worldcup-heights World Cup Heights]: An interactive data‑viz app that shows the heights of FIFA World Cup players, arranged so you can quickly compare teams, positions, and overall height distributions.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July.
* The Wikidata Platform team has published the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|8th issue of its monthly newsletter]]. This edition includes updates on the migration of WDQS backend away from Blazegraph, including a transition into the next phase '''Initial Implementation (pilot) phase''' following completion of the '''installation phase'''. This update also include some Documentation on Query Rewrites the team will like the Wikidata community and all WDQS users to help review and leave feedbacks. ''see [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP monthly newsletter]] for more details''

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*  Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14559|prisoner number]] (&lt;nowiki&gt;number or identifier assigned to a prisoner, to be used as a qualifier for P2632 (place of detention)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14574|photographer]] (&lt;nowiki&gt;person who took this photograph&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14595|‎Gmedia rating (video games)]] (&lt;nowiki&gt;video game ratings of the Saudi Arabian rating system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14603|visual style]] (&lt;nowiki&gt;the visual style used in a video game (or other creative work)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14610|garden]] (&lt;nowiki&gt;garden of this subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14613|objects (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise objects of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14614|morphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise morphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14615|terminal object]] (&lt;nowiki&gt;the precise terminal object of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14616|initial object]] (&lt;nowiki&gt;the precise initial object of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14617|products (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise products of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14618|coproducts (category theory)]] (&lt;nowiki&gt;the precise coproducts of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14619|isomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise isomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14620|monomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise monomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14621|epimorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise epimorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14622|regular monomorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise regular monomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14623|regular epimorphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise isomorphisms of the category (category theory)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14624|left adjoint]] (&lt;nowiki&gt;the left adjoint of the functor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14625|enriched over]] (&lt;nowiki&gt;the base monoidal category, bicategory, etc. of the enriched category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14626|monoidal category operation]] (&lt;nowiki&gt;the “tensor product” bifunctor of the monoidal category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14627|2-morphisms]] (&lt;nowiki&gt;the precise 2-morphisms of the 2-category&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14635|taxon footprint]] (&lt;nowiki&gt;image of a footprint of this taxon&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14558|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Property:P14560|‎Taiwan Central News Agency news tag ID]], [[:d:Property:P14561|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Property:P14562|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Property:P14564|Web The Television work ID]], [[:d:Property:P14565|Web The Television person ID]], [[:d:Property:P14566|U-NEXT person ID]], [[:d:Property:P14567|U-NEXT video ID]], [[:d:Property:P14568|Sokmil director ID]], [[:d:Property:P14569|Sokmil idol ID]], [[:d:Property:P14570|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Property:P14571|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Property:P14572|‎regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Property:P14573|‎regjeringen.no politician ID]], [[:d:Property:P14575|Objectif plumes work ID]], [[:d:Property:P14576|National Operator Code (UK)]], [[:d:Property:P14577|‎Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Property:P14578|Pacelli edition person ID]], [[:d:Property:P14579|Myludo game ID]], [[:d:Property:P14580|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Property:P14581|Maoyan film ID]], [[:d:Property:P14582|‎Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Property:P14583|Letterboxd writer ID]], [[:d:Property:P14584|KSW organization ID]], [[:d:Property:P14585|KSW person ID]], [[:d:Property:P14586|KSW place ID]], [[:d:Property:P14587|1SCREEN movie ID]], [[:d:Property:P14588|1SCREEN Person ID]], [[:d:Property:P14589|‎Artistas Visuales Chilenos propertyvalue ID]], [[:d:Property:P14590|‎Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Property:P14591|occitanica.eu ID]], [[:d:Property:P14592|Hancinema company  ID]], [[:d:Property:P14593|ZicTrad person ID]], [[:d:Property:P14594|H-NEXT Person ID]], [[:d:Property:P14596|FOD video ID]], [[:d:Property:P14597|Farzonagon ID]], [[:d:Property:P14598|d Hits artist ID]], [[:d:Property:P14599|ABEMA video ID]], [[:d:Property:P14600|17LIVE ID]], [[:d:Property:P14604|‎regjeringen.no government ID]], [[:d:Property:P14605|Pure Adult actress ID]], [[:d:Property:P14606|Pure Adult studio ID]], [[:d:Property:P14607|‎GBIF taxon ID]], [[:d:Property:P14608|Digital portrait index person (GND) ID]], [[:d:Property:P14609|torial username]], [[:d:Property:P14611|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Property:P14628|CatDat category ID]], [[:d:Property:P14629|CatDat functor ID]], [[:d:Property:P14630|CatDat category property ID]], [[:d:Property:P14631|CatDat functor property ID]], [[:d:Property:P14632|‎Samtrafiken-vehicle ID]], [[:d:Property:P14633|GIGA actress ID]], [[:d:Property:P14634|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Property:P14636|Olyrix artist ID]], [[:d:Property:P14637|AutorÒc 16-18 author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/dielectric strenght|dielectric strenght]] (&lt;nowiki&gt;maximum electric field a material can withstand before electrical breakdown occurs&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/about page URL|about page URL]] (&lt;nowiki&gt;URL to the official about page&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult Person ID|Rakuten TV adult Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Le GRoG ID|Le GRoG ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK On Demand Program ID|NHK On Demand Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Centre for Computing History exhibit reference ID|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCD character ID|GCD character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador de agente econômico na ANCINE|Identificador de agente econômico na ANCINE]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Program ID|1SCREEN Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Architectenregister-id|Architectenregister-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUDAP ID|LUDAP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TakaWiki ID|TakaWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Terceiro Tempo Que Fim Levou ID|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BiDünyaFilm film ID|BiDünyaFilm film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNUC code|CNUC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steady username|Steady username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK ONE Program ID|NHK ONE Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SongLyrics.com song ID|SongLyrics.com song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Braunschweiger ProfKat ID|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ClayArena shooter profile ID|ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Collective ID|Open Collective ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii author ID|Anobii author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* The development team are at an offsite retreat this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/France|France]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:05, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #740 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#739]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/GA_Kevin|GA Kevin]] - &lt;small&gt;RfP scheduled to end after 14 July 2026 18:40 (UTC)&lt;/small&gt;
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_2|Nabbot 2]] - '''Task:''' Translating English descriptions to Turkish using a predefined dictionary mapping. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AgenticCommonsBot_1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task:''' Add [[d:Property:P648|Open Library ID (P648)]] (OpenLibrary author ID) to items about people, where the OpenLibrary author and Wikidata person are the same individual, when every  statement is sourced. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/EquipboardBot|EquipboardBot]] -  '''Task''': Add [[d:Property:P6912|Equipboard artist ID (P6912)]] to Wikidata items for musicians, sourced from Equipboard's own database of public artist identifiers.
* Call for Participation in Improving Constraints
** Just about any aspect of constraints is in scope, from rewriting existing bots to expanding the power of property constraints to adding new kinds of constraint. If you are interested, sign up in [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|WikiProject Property Constraints/improving]].

'''Events''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[wmania:2026:Wikimania|Wikimania 2026]] is fast approaching. Taking place 21 - 25 July in Paris, France. Can't attend? Register for a ticket to the [[wmania:2026:Registration|virtual event]] and watch sessions online.
** Interested in [[mw:Wikibase/Ontology-Federation|Wikibase Ontology Federation]]? Join the July 14 call, see the [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Cleaning_Task_Force#Tuesday,_14_July_2026,_11:30_EDT_(UTC-4)|Cleaning Task Force]] page for more details.
* Previous events:
** The 3rd Quarter Wikidata + Wikibase office hour was held. The transcript  is available to read:&lt;br&gt;[[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2026-07-08|Wikidata:Events/Telegram office hour 2026 07 08]]

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [[Diffblog:2026/07/10/behind-better-data-inside-wikidatas-first-wikiprojects-days|Behind Better Data: Inside Wikidata’s First WikiProjects Days]]
** [[Diffblog:2026/07/12/africa-wiki-challenge-2026-in-the-ghanaian-pidgin-community-documenting-water-for-life-through-wikimedia-projects|Africa Wiki Challenge 2026 in the Ghanaian Pidgin Community: Documenting “Water for Life” Through Wikimedia Projects]]
** [[Diffblog:2026/07/09/reflecting-on-progress-and-planning-ahead-dagbani-wikimedians-user-group-holds-its-last-quarter-team-meeting|Reflecting on progress and planning ahead: Dagbani Wikimedians User Group holds its last quarter team meeting]]
** [[Diffblog:2026/07/08/eduwiki-workshop-combining-petscan-and-generative-ai-for-smarter-wikipedia-editing|EduWiki Workshop: Combining PETScan and Generative AI for Smarter Wikipedia Editing]]
** [https://computationalhistory.substack.com/p/why-computational-historians-need Why Computational Historians need Wikidata] - a substack article by Jim Clifford
* Papers
** [https://dl.acm.org/doi/10.1145/3805712.3808389 A Demonstration of WikiRAG: An Evidence-based Link Prediction for Wikidata with Retrieval Augmented Generation] - WikiRAG is an interactive framework that combines automated link prediction with retrieval‑augmented generation and human validation to reliably complete knowledge graphs like Wikidata by generating candidate links, retrieving supporting evidence, and enabling users to confirm and export validated triples. By Sabu, et al., (2026)
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=GRS-0nMsb1Q&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Using Open Refine] by Wikimedia Australia, Paul Duchesne presents &quot;Using OpenRefine&quot; during WikiCon Australia 2026, (National Film and Sound Archive, Canberra).
** [https://m.youtube.com/watch?v=oq2fjfAhsgc&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Let’s Get Mappy - making maps on Wikimedia platforms] by Wikimedia Australia, Alex Lum presents  how location (pushpin) maps, locator maps, and interactive &quot;slippy&quot; local maps end up on Wikipedia, and how infoboxes, Wikidata and OpenStreetMap works together to generate them
** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=YaOjh92PPuI Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons] - recording of a workshop (July 5) on Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons, held by Wikimedia Taiwan Community and OSM Taiwan.  
** [https://www.youtube.com/watch?v=VxCTNRqnOKw Open data tools for cultural heritage] 2nd session in the workshop series “Open Data to Strengthen Online Cultural Heritage,” held March 24, 2026, and organized by the National Library of Uruguay (BNU), Wikimedians of Uruguay, Datysoc, and Data Uruguay.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ZrzycFNeVyI  GLAMs and Citizen Science Encouraging and Enabling Participation] - Siobhan Leachman presents &quot;citizen science workflows&quot; (BHL, iNaturalist, Bionomia, Wikidata) to show how GLAM's can empower citizen scientists to reuse their collections.

'''Tool of the week'''
*[https://rudof-project.github.io/ rudof] can be used as a command line tool or can be embedded as a library using cargo. It can be used to validate RDF data represented with different syntaxes like Turtle, NTriples, to name a few. As well as RDF data available through SPARQL endpoints like Wikidata

'''Other Noteworthy Stuff'''
* A [[d:Wikidata:Project_chat#c-Ainali-20260623132900-Need_of_a_process_to_become_a_mentor|Project Chat discussion]] on the new [[mw:Help:Growth/Mentorship|Mentorship features]]. Self-enrollment has been enabled with the following requirements - account age: 365 days, edits: 500.
* There is also a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Bovlb-20260709235700-Discussion|proposal]] to add an advisory message to new accounts that create multiple items.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14638|Rakuten TV adult person ID]], [[:d:Property:P14639|KBS News topic ID]], [[:d:Property:P14640|Rakuten Books author ID]], [[:d:Property:P14641|PTS News Network topic ID]], [[:d:Property:P14642|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Property:P14643|‎La Grange person ID]], [[:d:Property:P14644|‎Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Property:P14645|NHK On Demand program ID]], [[:d:Property:P14646|1SCREEN program ID]], [[:d:Property:P14647|LUDAP ID]], [[:d:Property:P14648|Bianco keyword ID]], [[:d:Property:P14649|Architectenregister ID]], [[:d:Property:P14650|‎ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Property:P14651|‎Sundsvall Municipality opendata beach ID]], [[:d:Property:P14652|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/relocated from|relocated from]] (&lt;nowiki&gt;Object is the original or former {{Q|17334923}} of the permanently relocated {{Q|16222597}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/transforms from|transforms from]] (&lt;nowiki&gt;this fictional or mythical entity transforms from that form&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Classification of Administrative Districts|Korean Classification of Administrative Districts]] (&lt;nowiki&gt;code assigned to an administrative district of South Korea in the Korean Classification of Administrative Districts&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii book ID|Anobii book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Maps Place ID|Google Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Viberate Artist ID|Viberate Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TuneCore Japan artist ID|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deltarune Wiki article ID|Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/INAPP OA author ID|INAPP OA author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNR-IRIS ID|CNR-IRIS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AnimeOshi anime ID|AnimeOshi anime ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Guide Japan Person ID|Guide Japan Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CD Journal Artist ID|CD Journal Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CIDIM Artist ID|CIDIM Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Operabook Artist ID|Operabook Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mizan al-Arab poet ID|Mizan al-Arab poet ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norton Simon Museum object ID|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap data item ID|OpenStreetMap data item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A World Made by Travel person ID|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base notes ID|Scent Base notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radio.net IDs|radio.net IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumer ID|Scent Base perfumer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples: [https://w.wiki/SJfA Items only connected to Telugu Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Ainali-20260712084300-Stefan_Kühn-20260712083900|source]]) - change the language code 'te' to make it work with any other Wikipedia 
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E269|French historic monument (E269)]] - With Wikimania taking place in the French Capital, you can use this entity schema if you feel inspired to or expand items on French monuments.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Pleasant_Goat_and_Big_Big_Wolf|Project Pleasant Goat and Big Big Wolf]] - a Chinese-animated television franchise.
** (Français) [[d:Wikidata:Wikiproject_Orthodox_Christianity|Project Orthodox Christianity]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_SUNY_Libraries_EMCO|Project SUNY Libraries EMCO]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Poland|Project Govdirectory Poland]] added several new subpages detailing coverage and progress on State, Local Agencies and Marshall's Offices.
**[[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints|Project Property Constraints]] added a subpage: [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|Improving]] - a call for participation, as a result of discussions during WikiProjects Days 2026.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Most_sitelinked_items/with_statements|Most sitelinked Items (with statements)]]

'''Development'''
* Blazegraph migration: We are continuing to prepare the Query UI, Query Builder, constraint checks, etc for the migration to QLever ([[phab:T425618]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating some Lua modules to find ones responsible for a lot of unnecessary entries in Watchlist and Recent changes on Wikipedia and co ([[phab:T429366]])
* GraphQL: Added support for negation in property value pair filters ([[phab:T429580]])
* REST API: We are working on the first pieces of support for Lexemes: retrieving a full Lexeme ([[phab:T429332]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·   [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2026 07 06|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current| Help translate]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:01, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary 741 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#740]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - '''Task/s:''' When an Item on a Kenyan river has a Swahili label but no English version, this bot will derive an English label and description.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/William_Avery_Bot_14|William Avery Bot 14]] - '''Task/s:''' Change values of url properties in mainspace that link to http://web.archive.org/ to use the https protocol (requested at [[d:Wikidata:Bot_requests#Request_to_make_HTTPS_for_Wayback_Machine_recurrent_(2026-07-17)|Bot requests#Make HTTPS for Wayback Machine recurrent]])

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Wikimania is about to begin. Whether you're attending on-site or virtually, plan your sessions so you don't miss any.
*** [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Full program] / [[wmania:2026:Program/Wikidata|Wikidata-only program]]
*** Get your [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/ virtual ticket]
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #91 Aug 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** [https://force11.org/post/webinar-metadata-for-all-with-wikidata Force11 webinar: Metadata for all with Wikidata] will look at three novel applications, WikiCite, the Trans Music Achive and the Pratt Institute. Held online August 26, 13-14:00 UTC. Please register for the access link.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://blog.johl.io/calling-wikifunctions-for-der-die-das/ Calling Wikifunctions for der, die, das]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/18/how-to-strengthen-the-public-domain-with-wikidata/ How to strengthen the public domain with Wikidata]
** [https://rtnf.substack.com/p/altilunium-panoply-v26719 Altilunium Panoply v26.7.19] : In this latest release, the external Wikidata connection logic has undergone a major architectural overhaul to improve internal trace mapping.
* Videos:
** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=eiYEdXCA3z4 Strategic inclusion of library data on Wikidata] - first recorded at Digikult 2019, with Alicia Fagerving.
** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=FA5i80xTXpU I’ll explain how Wikidata works! (Livestream recording)], [[d:User:Lyoko%C3%AF|User:Lyokoï]] will introduce Wikidata and its concepts and the fundamentals of editing.
** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=NCswknRt7wg Wikivoyage Guidelines for editing Temple information]
** [https://www.youtube.com/watch?v=VGtGZhE7e-E  How to use Wikibase for Mixed Methods Research], with Francesco Bailo. Recorded at SICSS Melbourne 2026 (Summer Institute in Computational Social Science).
* Games: [https://www.webwoven.org/ Webwoven] - a new game has surfaced, powered by Wikidata. Race from start to finish in as few connections as possible. Already includes Leaderboards, daily challenges and multiplayer. Sure to be a hit at future Wikidata events.

''' Tool of the week '''
*[https://wikivibes.toolforge.org/#/ wikivibes] is a tool by [[User:Magnus Manske|Magnus Magnus]] that play public domain music from Commons, tracked by Wikidata

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Jobs:
** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders-?jobDbPVId=279178738&amp;l=en (Interim) Engineering Manager - Wikidata For Wikimedia Projects] - Hybrid
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060307?gh_src=uginyj6n1us Senior Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
***[[:d:Property:P14659|‎about page URL]] (&lt;nowiki&gt;URL to the official about page&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14653|Western Orthodox Wiki ID]], [[:d:Property:P14654|Steady publication ID]], [[:d:Property:P14655|‎Open Collective ID]], [[:d:Property:P14656|‎Guide du Rôliste Galactique ID]], [[:d:Property:P14657|CNUC code]], [[:d:Property:P14658|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Property:P14660|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Property:P14661|CNR-IRIS author ID]], [[:d:Property:P14662|Anobii Book ID]], [[:d:Property:P14663|Anobii author ID]], [[:d:Property:P14664|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Property:P14665|TakaWiki numeric page ID]], [[:d:Property:P14666|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Property:P14667|Guide Japan Person ID]], [[:d:Property:P14668|CD Journal artist ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/autoptic examination|autoptic examination]] (&lt;nowiki&gt;time of last direct examination of the inscribed object&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Tabular data series|Tabular data series]] (&lt;nowiki&gt;A tabular data series in Commons that models the given concept&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/data series|data series]] (&lt;nowiki&gt;A data series about the given topic.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/incumbent before dissolution|incumbent before dissolution]] (&lt;nowiki&gt;entity incumbent in a position before its dissolution for an election&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/former operator|former operator]] (&lt;nowiki&gt;entity, company, military service, or organisation which is notable for previously operated the item, aircraft, vehicle, or other equipment&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/número de la plaza|número de la plaza]] (&lt;nowiki&gt;square number&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/PISAI ID|PISAI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ko-fi page ID|Ko-fi page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base brand ID|Scent Base brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etsy shop name|Etsy shop name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Overcast podcast ID|Overcast podcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Grillplatser.nu ID|Grillplatser.nu ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Criticker Film ID|Criticker Film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HAND ID|HAND ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Language Archives Community language code|Open Language Archives Community language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Ciel d'oc d'une publication|identifiant Ciel d'oc d'une publication]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ODiD ID|ODiD ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Generic/Numero de Registre Tributari|Generic/Numero de Registre Tributari]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UntitledDb People ID|UntitledDb People ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan drama ID|MissEvan drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan sound ID|MissEvan sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan ID|MissEvan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan voice actor ID|MissEvan voice actor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang FM ID|Fmfenxiang FM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang sound ID|Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang seiyuu ID|Fmfenxiang seiyuu ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* Wikidata Query Service: We are working on adapting the Query Service UI to get it ready for the move to QLever
* Mobile editing of statements: We are continuing to fix small issues found in testing
* Lexemes: We are continuing the work on adding support for Lexemes to the REST API
* Sustainability:
** We are preparing the migration of some database tables on the client wikis that track the usage of Wikidata's data in articles on Wikipedia and co
** We are further investigating how many changes from Wikidata that currently get sent to Wikipedia and co don't actually lead to a change in the article to be able to reduce these cases further

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:56, 20 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #742 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-07-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#741]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/AuntuBot|AuntuBot]] - '''Task/s:''' Per the approved bot request at commons:Commons:Bots/Requests/AuntuBot, I am in the process of uploading approximately 50,000 issues of the Bangladesh Gazette to Wikimedia Commons. We need to a parent Wikidata item for each specific issue/volume to import and organize these files on Bengali Wikisource.  Note that AuntuBot has already been granted a bot flag on Wikimedia Commons for the file uploads.
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 2|Rebot 2]] - '''Task/s:''' We recently created the new property perspective (P14345) (Wikidata:Property proposal/anatomical view).  With Rebot, I plan to move:
*About 570 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a property
*About 1400 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a qualifier of image (P18)  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 3|Rebot 3]] - '''Task/s:''' Import 1389 instances of taxon author citation (P6507) from this Catalan Wikipedia list, compiled by bot from the articles.  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 4|Rebot 4]] - '''Task/s:''' The task consists in changing these 1072 items. It has to change creator (P170) to the new property photographer (P14574). Also there are 1000+ items in which the property should be used as a qualifier.  
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. Specifically:  
*Creating new Wikidata items for Thai politicians not yet in the database  
*Adding P39 (position held) claims with proper qualifiers (P580 start time, P582 end time, P2937 legislative term for legislators, P1365/P1366 replaces/replaced by, P1545 series ordinal)  
*Adding P102 (member of political party) with date qualifiers  
*Adding P569 (date of birth), P106 (occupation), P21 (sex or gender), P19 (place of birth), P1559 (name in native language)  
*Setting and correcting labels, descriptions, and aliases  
*Removing incorrect claims and deduplicating  
*Adding social media profiles (P2003 Instagram, P2013 Facebook, P11705 Facebook numeric ID)
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense &lt;small&gt;(Q1994301)&lt;/small&gt;]], [[Q814722|participle &lt;small&gt;(Q814722)&lt;/small&gt;]] to simply use [[Q12717679|past participle &lt;small&gt;(Q12717679)&lt;/small&gt;]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** Vladimir Terentyev used the set of names for [https://vova.today/en/works/plofornot/  every dish from Wikidata] -- labels and aliases in every language -- along with restaurant data from OpenStreetMap to develop a world map of dish names, attempting to answer the research question: &quot;Where does plov end and biryani begin, and who really draws these borders?&quot;
** [https://oshwa.org/announcements/giving-open-source-hardware-a-place-on-wikidata/ Giving Open Source Hardware a Place on Wikidata] 
** [https://blog.tib.eu/2026/07/27/simplified-entry-of-complex-data-into-wikibase/ Simplified entry of complex data into Wikibase]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/24/grateful-and-growing-reflecting-on-my-wiki-afrodemics-fellowship-pilot-cohort/ Grateful and Growing: Reflecting on My Wiki Afrodemics Fellowship, Pilot Cohort]
* Papers: [https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/42790 DivinWD: Exploring the Diversity of Scientific Publications in Wikidata] - DivinWD is a large open-source dataset of over 23 million triples and 1.2 million scholarly articles (2010–2024), integrating Wikidata with five bibliographic sources and gender data to enable transparent diversity analyses in science while documenting biases and infrastructural limitations. By Saletti et. al., (2026)

''' Tool of the week '''
*[https://osm.wikidata.link/ OWL Places], the  Wikidata-OpenStreetMap matching tool, can now add OpenStreetMap IDs to Wikidata

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/4ODLBGNPJVVMLFCRJUMODQ3SQEPPOXCE/ Wikibase Suite Deploy 7.1.0 and other upgrades]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14669|dielectric strength]] (&lt;nowiki&gt;electric field strength that causes electrical breakdown of an insulating material under specified test conditions&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14672|still taken from the audiovisual work]] (&lt;nowiki&gt;image comes from the given audiovisual work&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14670|Operabook artist ID]], [[:d:Property:P14671|‎MPA certificate number]], [[:d:Property:P14673|‎Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Property:P14674|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Property:P14675|UntitledDb person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse app|Fediverse app]] (&lt;nowiki&gt;Fediverse platform of the instance or address&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse instance URL|Fediverse instance URL]] (&lt;nowiki&gt;Ferdiverse instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reference amount|reference amount]] (&lt;nowiki&gt;Amount of the food that contains a particular quantity of a nutrient.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Book ID|Qidian Book ID]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Garance item ID|Garance item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinorating|Kinorating]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGN producer|IGN producer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse address|Fediverse address]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Music &amp; Opera artist ID|Music &amp; Opera artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LFL player ID|LFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net tournament ID|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/kicker.de coach ID|kicker.de coach ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer team ID|BeSoccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FootballFakts.ru stadium ID|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SofaScore tournament ID|SofaScore tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato club ID|Foot Mercato club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lithuanian movie register ID|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato referee ID|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer referee ID|BeSoccer referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker.de referee ID|Kicker.de referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net referee ID|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNESCO Observatory of Killed Journalists ID|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net stadium ID|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MFL player ID|MFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Okko movie ID|Okko movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIA Novosti organization ID|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV person ID|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV organization ID|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV term ID|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Camping.se ID|Camping.se ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/classicalive artist ID|classicalive artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess Games tournament ID|Chess Games tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess.com tournament ID|Chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MusiciansPage artist ID|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flemish educational institution number|Flemish educational institution number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Giovani Artisti italiani ID|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/365chess.com tournament ID|365chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian Athletics athlete ID|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkedIn numeric company ID|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lulu spotlight ID|Lulu spotlight ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPGnet Index ID|RPGnet Index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EU Treaties and Agreements database ID|EU Treaties and Agreements database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Development '''
* The team were at Wikimania this past week so not much development happened. 

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:32, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30846852 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #743 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#742]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
*[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - Task/s: Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[Diffblog:wikimedia-research-conference-in-the-cee-region-programme-coming-in-august-registration-open|Wikimedia &amp; Research conference in the CEE region: programme coming in August, registration open]] - follow link for registration instructions, (onsite) open until August 26, (online) open until at least October 5. Event takes place Katowice, Poland, October 9-10, 2026.
** [https://www.dublincore.org/conferences/2026/sessions/workshop-wikidata-open-innovation/ Workshop: Wikidata for Open Innovation] - DCMI 226. Held on August 3 by Kalliopi Mathios, participants will get hands-on experience of Wikidata for use in Libraries, Industry and Communities.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Papers:
** the [[:d:Q140818826|proceedings]] of the conference [[:d:Q131418010|Wikidata and Research]] (cf. [[:meta:Wikidata and research|Meta page]]), held in Florence (Italy) on June 5-6, 2025, have been published on July 2026 and are available in CC-BY 4.0 license: ''[https://books.fupress.com/isbn/9791221510102 Wikidata e la ricerca. Condividere esperienze / Wikidata and Research. Sharing Experiences]''; 32 papers, 25 in English and 7 in Italian, deal with the usage of Wikidata and other Wikibase instances in different fields of academic research
** [https://arxiv.org/html/2607.25959 Detecting Knowledge Inconsistencies Across Text, Tables, and Knowledge Graphs] by Wei et al., (2026). This paper introduces ''Kontrast'': a tool for comparing Wikidata's statements against Wikipedia tables (and text) to find conflicting information or inconsistencies and missing data.
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=PA8pp1Qsh4M LIVE Wikidata Editing #123] with hosts [[d:User:Ainali|User:Ainali]] and [[d:User:Abbe98|User:Abbe98]]

''' Tool of the week '''
* [https://leximap.toolforge.org/ Leximap]: Create a colour-coded map of Lexemes from a Wikisource page's text, roll-over individual words to discover more about the lemma
* [https://thefilmmap.com/ Filmmap]: a free interactive map of filming locations built from Wikidata. Search the title to see where it’s shot or a place to see what was made there
*[https://www.wikidata.org/wiki/User:Danielyepezgarces/Cradle-gadget Cradle-gadget]  – A new user script embeds the Cradle form editor into Wikidata item pages, enabling schema-based editing with ShEx.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261 (Remote) Software Engineer for the Wikidata Platform team].
* [https://www.wikibase.cloud/hosting-policy/pilot Wikibase Cloud has a new hosting policy (pilot version)]
* [https://f-droid.org/en/packages/app.subster/ Subster] - a timeline-based Wikidata-powered game that plays songs from your own music collection and asks you to rank it against other songs in your hand. Like a digital, cardless version of Hitster. Requires a subsonic-compatible music server to connect to.
* Uyen developed a tool in which you can visualize and inspect content gaps and shared content between different Wikipedia editions, as well as topic distributions: https://wiki-gap-finder.toolforge.org/ Check it out and give them [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-ff0w-oUCEQXoQsCRxuiz5aOiOSes6kfWti5-KsKGgOgezg/viewform feedback].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14687|tabular data series]] (&lt;nowiki&gt;A tabular data series in Commons that models the given concept&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14701|infobox chronology]] (&lt;nowiki&gt;indicate the place of an item in an Infobox chronology, as seen on the Wikipedias.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14726|‎OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType, without trailing spaces&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14733|‎Fediverse app]] (&lt;nowiki&gt;Fediverse platform of the instance or address&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14734|‎Fediverse instance URL]] (&lt;nowiki&gt;Ferdiverse instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14676|Viberate artist ID]], [[:d:Property:P14677|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Property:P14678|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Property:P14679|radio.net station ID]], [[:d:Property:P14680|radio.net podcast ID]], [[:d:Property:P14681|Sokmil AV performer ID]], [[:d:Property:P14682|Scent Base brand ID]], [[:d:Property:P14683|Scent Base notes ID]], [[:d:Property:P14684|Scent Base perfumers ID]], [[:d:Property:P14688|PISAI ID]], [[:d:Property:P14689|CIDIM Artist ID]], [[:d:Property:P14690|Etsy shop name]], [[:d:Property:P14691|‎Open Language Archives Community language code]], [[:d:Property:P14692|‎OpenStreetMap Wiki item ID]], [[:d:Property:P14695|Ko-fi page ID]], [[:d:Property:P14696|KinoRating ID]], [[:d:Property:P14697|‎Korean Classification of Administrative Districts]], [[:d:Property:P14698|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Property:P14699|SofaScore tournament ID]], [[:d:Property:P14700|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Property:P14702|MFL player ID]], [[:d:Property:P14703|‎MissEvan username]], [[:d:Property:P14704|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Property:P14705|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Property:P14706|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Property:P14707|‎IGN producer ID]], [[:d:Property:P14708|kicker.de coach ID]], [[:d:Property:P14709|Kicker.de referee ID]], [[:d:Property:P14710|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Property:P14712|LFL player ID]], [[:d:Property:P14713|BeSoccer referee ID]], [[:d:Property:P14714|BeSoccer team ID]], [[:d:Property:P14715|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Property:P14716|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Property:P14717|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Property:P14718|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Property:P14719|Foot Mercato club ID]], [[:d:Property:P14720|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Property:P14721|Chess Games tournament ID]], [[:d:Property:P14722|Chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14723|‎Camping.se ID]], [[:d:Property:P14724|Garance item ID]], [[:d:Property:P14725|‎OpenType language system tag]], [[:d:Property:P14727|Okko movie ID]], [[:d:Property:P14728|‎Grillplatser.nu ID]], [[:d:Property:P14729|Número de Registre Tributari]], [[:d:Property:P14730|‎MissEvan sound ID]], [[:d:Property:P14731|‎MissEvan drama ID]], [[:d:Property:P14732|‎Flemish educational institution number]], [[:d:Property:P14735|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Property:P14736|RPGnet Index ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/ENS name|ENS name]] (&lt;nowiki&gt;Ethereum Name Service (ENS) domain associated with a person or entity&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID|Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/member of musical group|member of musical group]] (&lt;nowiki&gt;member of musical group&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name type|name type]] (&lt;nowiki&gt;type of noun or name the sense is&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 Program ID|CINE21 Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult maker ID|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM maker ID|DMM maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sukumizu.tv actress ID|sukumizu.tv actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GAS actress ID|GAS actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paradise TV Parson ID|Paradise TV Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/syukou-club(X-DIABLO) actress ID|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 company ID|CINE21 company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Book ID|STAPI Book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Comics ID|STAPI Comics ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Episode ID|STAPI Episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Performer ID|STAPI Performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Author ID|Qidian Author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medieval Unicode Font Initiative ID|Medieval Unicode Font Initiative ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Maps place id|Apple Maps place id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmycast person ID|Filmycast person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EORI|EORI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF Specimen (occurrence)|GBIF Specimen (occurrence)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store Parson ID|d anime store Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store work ID|d anime store work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! Parson ID|Crank-in! Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! drama ID|Crank-in! drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! animation ID|Crank-in! animation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! movie ID|Crank-in! movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects team ID|Elite Prospects team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/r-hockey.ru team ID|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects stadium ID|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izohli.uz word ID|izohli.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dubbinfo ID|Dubbinfo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL chamber of rhetoric ID|DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLS Code|BLS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID|JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/T5E4 Retrieve all Belgian writers without an article on French Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-ScriptaBelgica-20260723083200-ScriptaBelgica-20260719201400|source]])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E408|Swedish barbecue areas (E408)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occitan|Project Occitan]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Broadcasting|Project Broadcasting]] - after 10 years of inactivity, the project has been revived with a flurry of activity . Of particular interest is the change in broadcasting scope from primarily airwave to internet transmission.
** [[Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Japan_Week_Datathon/Data_Item_List/UNIS|Wiki x K-pop 2026 • Editing Party - Japan Week Datathon]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://wikidata-terminator.toolforge.org/?list&amp;mode=tx#/ Wikidata Terminator] - find items that lack Label, description or sitelink.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q842|Oman (Q842)]] - state in western Asia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L648863|cheche (L648863)]]

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We reviewed samples of Wikidata-related entries in Recent changes and watchlist on Wikipedia and co in order to see which additional changes we can remove because they don't change the article.
** We are preparing for the migration of the entity usage table to the extension database cluster to address database scalability issues ([[phab:T424133]])
* Wikidata Query Service: We are continuing to adapt the Query Service UI and the Quality Constraints extension for the upcoming move from Blazegraph to QLever.
* REST API: We are continuing to add support for Lexemes, specifically retrieving a full Lexeme (GET) ([[phab:T429332]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 06:55, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30872537 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 06 August 2026 ==

നമസ്കാരം @[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]], എനിക്ക് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്. 2011 മുതൽ [[നിക്കോള ടെസ്‌ല|നികോള ടെസ്‌ല]] (Nikola Tesla) ആണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ലേഖനം ആയി കിടക്കുന്നത്. ഇത് എപ്പോഴാണ് മാറുക? 

ഇതുപോലെ തന്നെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ എഡിറ്റർമാരുടെ കുറവ് പരിഹരിക്കാൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ 'Teahouse' മാതൃകയിൽ ഒരു പുതിയ ഇടം ആരംഭിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കും എന്ന് കരുതുന്നു. നിലവിലെ സഹായമേശ പലർക്കും ഉപയോഗിക്കാൻ അല്പം സങ്കീർണ്ണമാണ്

പുതിയ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സൗഹൃദപരമായും സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ വേണ്ടി നമുക്ക് 'വിക്കിപീഡിയ:ചായക്കട' എന്ന പേരിൽ ഒരു പേജ് രൂപീകരിക്കാമോ? ആവശ്യമാണെങ്കിൽ ഈ പേജിന്റെ അടിസ്ഥാന രൂപകൽപ്പനയും എഴുത്തുകളും തയ്യാറാക്കാൻ ഞാൻ തയാറാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 10:49, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== Language Diversity Hub evaluation survey: your input needed! ==

The Wikimedia Foundation is evaluating hub pilots to understand their work, outcomes, and future direction. As part of this, we're gathering feedback on how hub services and activities have contributed to concrete, measurable outcomes.

You're receiving this because you're part of the Language Diversity Hub audience group, and we'd value your perspective. Your feedback will help inform the evaluation and strengthen our understanding of the Hub's impact.

The survey takes about 10–15 minutes, and we kindly ask that you respond by '''10 August 2026.'''

'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_6KXVndZhZvlSoUS Survey Link]'''

The Foundation is not collecting personal data through this survey. Responses will be reviewed and consolidated by audience group — analyzed collectively rather than attributed to individuals.

Thank you for contributing. Your feedback helps ensure this evaluation reflects the perspectives of communities, affiliates, and others connected to the Hub.

Questions? Contact strategy2030@wikimedia.org.

Sincerely, 

Oscar on behalf of the [[Wikimedia Language Diversity Hub]], 21:22, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&amp;oldid=30514061 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #744 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#743]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''

* The order of properties on Wikidata is governed by [[mw:Manual:Interface/Wikibase-SortedProperties|MediaWiki/Wikibase-SortedProperties]]. We propose moving [[d:Property:P2559|(P2559) Wikidata usage instructions]]  to the top, so important guidance is more visible and less likely to be overlooked. To comment on this change, please visit [[mw:MediaWiki_talk#prominently displaying Wikidata usage instructions (P2559)|MediaWiki_talk#prominently displaying (P2559)]].
* Closed request for comments: '''19''' RfC's were closed recently, too many to list here. Please see the [[d:Wikidata:Requests_for_comment#Closed_requests|RfC page]] for more information.

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ nfdi4 / Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata], 18.08.2026, 14:00–16:00 CEST ([https://terminplaner6.dfn.de/b/1439bb751afd1e9fc42ebc30069eb685-1762199 register for Zoom-link])
** [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool  Improving Wikidata References:  The hands-on session will explore how to identify and improve broken references on Wikidata] , 15.08.2026, 17:00–18:00 WAT (UTC+1).
* Looking ahead: (Deutsch) [https://www.fu-berlin.de/kalender/2026/10/20261022-tidy-data-versionskontrolle-wikidata-in-der-forschungspraxis.html Freie Universitat / Tidy data version control - Wikidata in research]: 22.10.2026, 09:00 - 16:00 CEST.
* Previous events: August 04 - [[d:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_Aug_2026|Blazegraph Migration office hour]] - see the [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours Etherpad notes] for questions and answers.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://gdotv.com/blog/the-weekly-edge-fraud-graphs-graphtalk-gfql-wikidata-graphrag/#edge-item-4 gdottv / The Weekly Edge article: demonstrating the Wikidata Query Logs (WDQL) Dataset] talks about a paper released in February this year, ([https://arxiv.org/html/2602.14594v1 Wikidata Query Logs Dataset])
** [https://www.linkedin.com/posts/brian-hatten-434b7457_orthopedicsurgery-kneereplacement-knowledgegraph-activity-7465395166682583040-v0qH?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAAUVbMUB9qSIcEDloiodU_ZoBrIi4-bJtT8 LinkedIn] - [[d:User:Orthodoc10|User:Orthodoc10]] describes their experience mapping and modelling knee replacement surgical practices into Wikidata
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability/ Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/zero-budget-programs-you-could-start-tommorrow/ Zero-budget programs you could start tommorrow - Lessons from Wikimania Paris]]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/openspeaks-tools-update-subtitler-tome-and-bento-go-stable-meet-media-dashboard/ OpenSpeaks Tools Update: Subtitler, Tome, and Bento Go Stable — Meet Media Dashboard]
** [[Diffblog:a-look-at-a-2026-wikimania-hackathon-project-wikidata-bias-detector|A look at a 2026 Wikimania Hackathon Project – Wikidata Bias Detector]
** [https://nlnet.nl/project/Inventaire-Split/ nlnet Foundation / Inventaire Split] - a short article on this standalone Wikidata-federated Bibliographic database.
** [https://ktieb.org.mt/news-en/nbc-and-wikimedia-malta-renew-collaboration-on-national-book-prize/ Maltese national Book Council and WM Malta renew partnerhship]: Wikidata to support and feed Maltese Wikipedia.
** [Diffblog:wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability|Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] - the project aims to add to news-related organisation entities to help feed Wikipedia infoboxes with structured data.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/live/saeV6bZ7cIk?t=25105s India's Software Stories: A Hands-on Workshop with Software Heritage, Commons and Wikidata] - a Wikimania Lightning talk with  Mathilde Fichen and Pavan Santhosh. ([https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/talk/review/EYFQXB9WHFAR9WATXTEUFSKADEVWMCP9 Session page])
** [https://www.youtube.com/watch?v=sJq1926Jz5Q The Art of Editing Wikidata (Africa Wiki Women)] - Guest host David Palfrey will share valuable insights and help newcomers uncover the mysteries of editing Wikidata, this session is in collaboration with Art+Feminism.
** (no audio) [https://www.youtube.com/watch?v=JJbPTX18I4Q Tutorial: Add Geoshape to Wikimedia Commons and connect it to its Wikidata Item] - Anne Chen gives a visual demonstration of the steps provided in this [https://docs.google.com/document/d/1A1FNy9NztkmxE2MhBds2caHGcxMNSNvgXnLfeJsAosw/edit?tab=t.0 google doc], found on the [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Resources_for_Participants#Links_to_useful_tutorials|WikiProject IDEA]] page.
** [https://www.youtube.com/watch?v=9infd-TJ6z8 LIVE Wikidata Editing #124] is streaming today, 20:00 CEST (18:00 UTC)!
** (Bahasa Indonesian) [https://www.youtube.com/@WikimediaIndonesia/videos Wikimedia Indonesia] have released 4 short videos on editing practices, querying, basic structure and data quality of Wikidata.
** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=gLH0W0coIw8 ZB MED LAB | The Carpentries] - aimed at researchers and professionals who work with data, a series of tutorials and workshops to teach you Wikidata, Python, R, OpenRefine and more.

''' Tool of the week '''
*[https://toolhub.wikimedia.org/tools/cradle-gadget Cradle-gadget] is a tool by [[User:Danielyepezgarces]]This is an interactive, schema-based form editor that works directly within Wikidata item pages. It allows users to check, view, add, modify, or delete claims in a modern sidebar drawer or a dedicated special page, aligned with the Wikimedia design guidelines. This is the easiest way to exploit the benefits of Wikidata entity schemas, powered by ShEx.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform 2026 OpenRefine User Survey] is now open. (Note that a link to a feature-prioritization survey is provided at the end of the Google Form so don't miss that if you want to influence what should get more focus.)

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14755|particularly]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, when the statement applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14766|‎incumbent before dissolution]] (&lt;nowiki&gt;entity incumbent in a position before its dissolution for an election&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14737|CINE21 TV program ID]], [[:d:Property:P14738|GCD character ID]], [[:d:Property:P14739|ODiD ID]], [[:d:Property:P14740|365chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14741|NHK ONE program ID]], [[:d:Property:P14742|CINE21 company ID]], [[:d:Property:P14743|‎Fmfenxiang seiyuu ID]], [[:d:Property:P14744|‎Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Property:P14745|Elite Prospects team ID]], [[:d:Property:P14746|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Property:P14747|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Property:P14748|Classicalive artist ID]], [[:d:Property:P14749|Apple Maps place id]], [[:d:Property:P14750|‎HAND ID]], [[:d:Property:P14751|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Property:P14752|‎Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Property:P14753|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Property:P14754|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Property:P14756|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Property:P14757|‎MissEvan voice actor ID]], [[:d:Property:P14758|Music &amp; Opera artist ID]], [[:d:Property:P14759|Dubbinfo ID]], [[:d:Property:P14760|GAS actress ID]], [[:d:Property:P14761|‎EU Treaties and Agreements database ID]], [[:d:Property:P14762|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Property:P14763|sukumizu.tv model ID]], [[:d:Property:P14764|Paradise TV Person ID]], [[:d:Property:P14765|Regional heritage of Wallonia ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/filing unit code|filing unit code]]
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has Member|has Member]] (&lt;nowiki&gt;has member&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/introduced to|introduced to]] (&lt;nowiki&gt;region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Lift-World lift ID|Lift-World lift ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schiffsdatenliste ID|Schiffsdatenliste ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/marketswiki|marketswiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Palace Museum Digital Archive ID|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Information Commissioner's Office registration reference|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Registry of Type Design ID|Registry of Type Design ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ariana Museum ID|Ariana Museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Emulation General Wiki article ID|Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sofia monuments register ID|Sofia monuments register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIdIM ID|RIdIM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo username|Weibo username]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/TGHU Ten longest State of the Union adress in the USA]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E519|object with inscription]]  - schema for objects with inscriptions [[d:Q1640824|(Q1640824)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Brigham_Young_University_Library|Project Brigham Young University Library]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Perth_Women_on_Wikipedia|Project Perth Women on Wikipedia]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_UC_Riverside_Library_Jay_Kay_Klein_Photographs|Project UC Riverside Library Jay Kay Klein Photographs]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Metaclasses|Project Ontology]] added a Metaclasses page
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Sitelink_statistics|Sitelink statistics]] by User:Pasleim.

''' Development '''
* Sustainability: We continued the work on migrating usage tracking on Wikipedia and co to the extension database cluster ([[phab:T424185]])
* Watchlist and recent changes on Wikipedia and co: We finished our review of a sample of Wikidata edits sent to Wikidata and co in order to better understand which remaining ones are not useful. It will soon be published on Commons.
* Query Service: We continued the work on preparing the Query Service UI for the migration from Blazegraph to QLever and will move to Query Builder and Quality Constraints next

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:54, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30889662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #745 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#744]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[wmau:WikiLoves_Pride_Australia_-_15_August_2026|WikiLoves Pride / Australia]], 15 August, drop-in online for a collaborative editing session on LGBT+ representation on Wikidata, Wikipedia and Commons.
** [[wmau:Drop_in_and_Wikidata_-_August_2026|Drop-in and Wikidata]], 27 August, WM Australia also hold a drop-in Wikidata ediitng sesison.
** [[m:Event:Open_Heritage-Wikidata_Contest|Open Heritage - Wikidata Islamic Civilization Contest]] from September 1 - 30, 2026. [[m:Special:RegisterForEvent/4303|Register for news]].
*** A Wikidata training webinar will be held August 25.
* Looking ahead: [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-11-12-hands-on-wikidata.html Hands-on workshop: Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond] - Digital Humanities Lab, 12.11.2026, 14:15-15:45 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://programminghistorian.org/en/lessons/wikidata-for-historical-research Introductory lesson on Wikidata at the Programming Historian]
** [https://www.ibm.com/case-studies/wikimedia-deutschland Making open knowledge Gen-AI-ready] by IBM
** [https://noeflandre.com/posts/describe-place-on-earth-part1-wikidata How to describe a place on Earth using text? Part 1: Wikidata] by  Noé Flandre
* Papers: [https://www.ebsco.com/articles/arts-and-entertainment/7162dc3c-7d03-51bb-a950-30de681bb95e/cultural-information-bubbles-a-new-approach-for-automatic-ethical-evaluation-of-digital-artwork-collections-based-on-wikidata Cultural information bubbles: A new approach for automatic ethical evaluation of digital artwork collections based on Wikidata] by M. Zhitomirsky-Geffet and S. Minster, (2026).

''' Tool of the week '''
*[https://ranker.toolforge.org This tool lets you edit the rank of multiple statements at once.]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[wmau:Partner_Projects_2026-2027|WM Australia is funding partner projects for 2026 - 2027]], for Australian organisations or individuals who want to build projects for open and free knowledge, including Wikidata.
* Job Vacancies: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders- (Interim) Engineering Manager / Wikidata for Wikimedia Projects]
* [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnOtvIKyp5fGlAkqz8pYMdFxhtvaH9exlxmrQ8O3HtDIHM3A/viewform Survey: What content would you like to see on the Wikidata Social media channels?] - only want to hear about Wikidata events or news, would like to see more use-cases of Wikidata, or perhaps you'd like more beginner or advanced Wikidata tutorials? Let us know in this short survey.
* We are setting up to apply for recognition of a new Wikimedia user group, '''Wikimedians for Data Organization and Quality'''.  The group's goal will be to improve the organization and quality of data, particularly structured data, in Wikimedia projects.  You can see more details in [https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_Organization_and_Quality the group's home page] and, if you wish, you can contribute to the discussion in its talk page. We invite you to be a part of this proposed user group by adding your Wikimedia signature to the Interested Parties section of the group's page. &lt;br /&gt;Ege Atacan Doğan and Peter Patel-Schneider

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14788|located at a height]] (&lt;nowiki&gt;a property intended to indicate the height of any objects from the ground&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14789|contributed to narrative universe]] (&lt;nowiki&gt;narrative universe that a person contributed to&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14792|‎name type]] (&lt;nowiki&gt;type of noun or name the sense is&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P14796|introduced to]] (&lt;nowiki&gt;region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14767|d anime store Work ID]], [[:d:Property:P14768|d anime store Person ID]], [[:d:Property:P14769|Crank-in! drama ID]], [[:d:Property:P14770|Crank-in! animation ID]], [[:d:Property:P14771|Crank-in! person ID]], [[:d:Property:P14772|‎STAPI Book ID]], [[:d:Property:P14773|‎STAPI Episode ID]], [[:d:Property:P14774|‎STAPI Performer ID]], [[:d:Property:P14775|‎Qidian Author ID]], [[:d:Property:P14776|Crank-in! movie ID]], [[:d:Property:P14777|‎DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Property:P14778|‎Criticker Film ID]], [[:d:Property:P14779|Lulu spotlight ID]], [[:d:Property:P14780|German Maritime Museum Ship ID]], [[:d:Property:P14781|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Property:P14782|izohli.uz word ID]], [[:d:Property:P14783|Ciel d'oc publication ID]], [[:d:Property:P14784|Lift-World lift ID]], [[:d:Property:P14785|‎STAPI Comics ID]], [[:d:Property:P14786|Qidian Book ID]], [[:d:Property:P14787|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14790|DMM maker ID]], [[:d:Property:P14791|Registry of Type Design ID]], [[:d:Property:P14793|‎Fediverse address]], [[:d:Property:P14794|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Property:P14795|‎WorldFootball.net ID (new)]], [[:d:Property:P14797|Sofia monuments register ID]], [[:d:Property:P14798|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Property:P14799|Ariana Museum ID]], [[:d:Property:P14800|RIdIM ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/school of martial arts|school of martial arts]] (&lt;nowiki&gt;school or style of martial arts this person studied&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has official Italian government website|has official Italian government website]] (&lt;nowiki&gt;tems that the item has an official website operated by or belonging to the Government of Italy&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Infraestructuras de Portugal ID|Infraestructuras de Portugal ID]] (&lt;nowiki&gt;station code Infraestruturas de Portugal&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumer ID|Silloria perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria notes ID|Silloria notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beer Advocate beer style ID|Beer Advocate beer style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBFC release ID|BBFC release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifier for a person in norwegian polar history|Identifier for a person in norwegian polar history]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmová databáze seriál ID|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Serbo-Croatian Literary Language entry ID|Serbo-Croatian Literary Language entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dbv member slug|dbv member slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/idw member ID|idw member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sky programme ID|Sky programme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/immaterieelerfgoed.be ID|immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geoshape Repository ID|Geoshape Repository ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIBA.basketball event ID|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD species ID|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria brands ID|Silloria brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Parson ID|Kinolights Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Work ID|Kinolights Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.uk constituency ID|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Europeans In East Africa ID|Europeans In East Africa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID|Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Judoresults judoka ID|Judoresults judoka ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumes ID|Silloria perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumes ID|Scent Base perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMCDB work ID|IMCDB work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador de sardana de somarxiu.cat|identificador de sardana de somarxiu.cat]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity maker ID|Xcity maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrashPad Series performer ID|CrashPad Series performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PinkLabel.TV performer ID|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Seiyu Grand Prix Person ID|Seiyu Grand Prix Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Person ID|animehack Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Program ID|animehack Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack movie ID|animehack movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/XBIZ.com topic ID|XBIZ.com topic ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/TYra roughly ~4.000 massacres reported in Wikidata]
**[https://w.wiki/TXBP Passports cover that have at least 4 languages]
** [https://w.wiki/TZjc Landkreis Reutlingen Items missing  a picture, displayed on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260815083000-Windharp-20260812063800|source]])
** [https://w.wiki/TZjt Radio stations in Virginia, USA, plotted on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260809204600-Bluerasberry-20260803150500|source]])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E528|(E528) Space Telescope, instrument in outer space for observing distant space objects]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Côte_d'Ivoire/Tabs|Project Côte d'Ivoire]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon/Arsip/2026|Project Indonesia: Hari Domain Public International Datathon 2026]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Immigration_and_Visas|Project Immigration and Visas]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_North_Carolina_at_Chapel_Hill_EMCO|Project University of North Carolina at Chapel Hill EMC0]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Recent_deaths|Recent deaths (this report can help for updating Wikipedia articles]]

''' Development '''
* Query Service: We started preparing the constraint checks for the migration from Blazegraph to QLever.
* Page load times: We looked into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times.
* Wikipedia and co:
** We worked with English Wikipedia to optimize the CiteQ module code to generate less usage tracking for &quot;Anonymous&quot;.
** We checked a variety of Mediawiki areas where Parsoid deprecation may lead to breakages.*
* Sustainability: We are planning to migrate the usage tracking data to the X1 extension cluster. We are checking which queries involving entity usage will need re-writing or updating.
* REST API: We finished adding support for getting a full Lexeme and started work on creating Lexemes.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:40, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30921730 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #746 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#745]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [[m:Event:Wikidata Lab XLVIII|Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard]], August 27, at 15:30 UTC. Come see and discuss new Wikidata functionalities of the Outreach Dashboard!

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/08/20/finishing-outreachy-with-wikidata-support-for-wikiscore/ Finishing Outreachy with Wikidata support for Wikiscore] by ACorrea WMB and AnaMRRuiz
* Papers: [https://zenodo.org/records/21032521 Climate Knowledge Graph (ClimateKG)] - A partnership project to make a knowledge graph of the 10,000 page Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Sixth Assessment Report. 

''' Tool of the week '''
*[https://lex-olympia.toolforge.org Lex-Olympia] — A new tool for improving Wikidata Lexemes. Try it out and share your feedback with the developer and community.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Research study: AI tools for content verifiability on Wikidata. Researchers from King's College London are inviting Wikidata editors (especially those working on health or GLAM/cultural heritage content) to participate in a two-stage study (1-hour interview + 2-hour workshop) exploring how AI tools can support content verifiability. Participants receive compensation via Love2Shop vouchers. Sign up [https://qualtrics.kcl.ac.uk/jfe/form/SV_brAn2DKOrDz0fum here] (Qualtrics form).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14801|‎BBFC release ID]], [[:d:Property:P14802|Silloria brands ID]], [[:d:Property:P14804|Silloria notes ID]], [[:d:Property:P14805|Silloria perfumer ID]], [[:d:Property:P14806|Kinolights person ID]], [[:d:Property:P14808|Kinolights work ID]], [[:d:Property:P14809|‎BeerAdvocate beer style ID]], [[:d:Property:P14810|‎immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Property:P14811|idw member ID]], [[:d:Property:P14812|Geoshape Repository municipality ID]], [[:d:Property:P14813|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Property:P14814|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Property:P14815|dbv member slug]], [[:d:Property:P14816|Silloria perfumes ID]], [[:d:Property:P14817|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Property:P14818|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Property:P14819|‎Judoresults judoka ID]], [[:d:Property:P14820|‎Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Property:P14821|IMCDB work ID]], [[:d:Property:P14822|Norwegian polarhistory ID]], [[:d:Property:P14824|CREDD'O catalog ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/substance control status|substance control status]] (&lt;nowiki&gt;control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with &quot;applies to jurisdiction&quot; (P1001) and start/end time&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibcode access status|Bibcode access status]] (&lt;nowiki&gt;Indicator of the access statement for a document on Bibcode&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Parson ID|wowKorea Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Work ID|wowKorea Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TOWER RECORDS ONLINE artist ID|TOWER RECORDS ONLINE artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antarctic Protected Areas database ID|Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WikiPepper pepper ID|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID|Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NAKED(X-DIABLO) actress ID|NAKED(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Umamusume Wiki article ID|Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian NAPR identification number|Georgian NAPR identification number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Companyinfo.ge corporation ID|Companyinfo.ge corporation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/T&amp;F NCAAdb athlete ID|T&amp;F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UkrBIN ID|UkrBIN ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:[https://w.wiki/Tc4r Railway stations map in the two Koreas]

''' Development '''
* REST API: We are continuing the work on making it possible to create a Lexeme and will then move on to adding statements to Lexemes.
* GraphQL: We are working on moving the Item search from cirrussearch to mariadb to be able to add more functionality.
* Newcomer homepage: We are updating the text to move it away from some Wikipedia-specific phrases (e.g. articles)
* Mobile editing: We worked on not showing edit links on old revisions and diffs since those can not be edited.
* Page load times: We continued looking into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #747 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-08-31. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#746]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - '''Task/s:''' Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 9|DifoolBot 9]] - '''Task/s:''' (1) Fix [[Property:P214|VIAF cluster ID &lt;small&gt;(P214)&lt;/small&gt;]] statements deprecated for [[Q14946528|conflation &lt;small&gt;(Q14946528)&lt;/small&gt;]] once VIAF has split the cluster. (2) Deprecate VIAF ID values that VIAF has since redirected or abandoned, and add the redirect target if it is not already on another Wikidata item.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense &lt;small&gt;(Q1994301)&lt;/small&gt;]], [[Q814722|participle &lt;small&gt;(Q814722)&lt;/small&gt;]] to simply use [[Q12717679|past participle &lt;small&gt;(Q12717679)&lt;/small&gt;]]
* Closed request for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DL2204bot 4|DL2204bot 4]] - Closed as ''Approved''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Yirbot|Yirbot]] - Closed as ''Approved''
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - Closed as ''Approved''
* Survey: The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform OpenRefine 2026 User Survey] is open.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** WikidataCon 2027 will be hosted in Istanbul, Türkiye from 29 to 31 October 2027, in partnership with the Wikimedians of Turkic Languages User Group. The dates mark Wikidata's 15th birthday. More details to follow.
** Wikidata Query Service Days, October 17-23: The next online event by Wikimedia Deutschland will be about the migration from Blazegraph to QLever. Learn what's changing, try the new system, and get help rewriting your queries. [[Event:Query Service Days 2026|Register now]]!
** Next LD4 Wikidata Affinity Group session – 1 September 2026: Adélie Ranville will present how Wikidata can support literature reviews. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|Event page]] — 16:00 UTC / 6pm CEST.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #92 Sep. 7 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
* Looking ahead: [[w:Event:Wikidata_Day_NYC_2026|Wikidata Day in New York City 2026]] - hosted by the [[w:Pratt_Institute_School_of_Information|Pratt Institute School of Information]] on October 30, 19:00 - 23:00 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[Diffblog:beyond-wikipedia-a-technical-workshop-introducing-moroccan-teachers-to-wikidata-and-the-wikimedia-technical-ecosystem|Beyond Wikipedia: A Technical Workshop Introducing Moroccan Teachers to Wikidata and the Wikimedia Technical Ecosystem]]
** [[Diffblog:wiki-oto-2026-a-new-collaboration-to-make-african-women-more-visible|Wiki OTO 2026: A new collaboration to make African women more visible]]
** [[Diffblog:six-months-of-building-leaders-bridging-knowledge-gaps-and-strengthening-community-by-africa-wiki-women|Six Months of Building Leaders, Bridging Knowledge Gaps, and Strengthening Community by Africa Wiki Women]]
** [https://casrai.org/guides/wikidata-qid-pid-hub-research-entities Wikidata as a PID Hub for Research Entities: QIDs Alongside ORCID, ROR, and ISNI] - by CASRAI, a community-maintained open vocabulary for research administration project.
* Videos:
** [https://youtube.com/watch?v=a2qV2wHPE_s&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard], WM Brasil and EduWiki present Wikidata functionalities on the dashboard, including some new things coming.
** [https://youtube.com/watch?v=D3Gb1079BB4&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m WikiTree How-To: BEE Extension for Wikidata] - WikiTree is a family-tree generator and now includes a Wikidata-powered extension that will help surface notables for inclusion.
** [https://youtube.com/watch?v=Gz2-R-eBedk&amp;pp=iggCQAE%3D&amp;ra=m LIVE Wikidata editing #125]
** [https://www.youtube.com/watch?v=aK2bTdHhV8s Wikidata plug-in for ArchivesSpace]

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/Wikidata Timetrail] is a tool by Nahom Araya it visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations. Enter an Item ID/Name and select a supported property from the dropdown list to fetch a timetrail.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The Wikimedia Deutschland software [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|development plan]] has been updated to include activity estimates for the third quarter (Q3).
* The Wikidata development team is proposing a redesign of [[d:Special:NewItem|Special:NewItem]] with a warning banner and conflict-of-interest checkbox to reduce the increase in promotional editing. We need your feedback on the wording and designs. Head over to [[d:Wikidata:Reducing promotional editing|Wikidata:Reducing promotional editing]] and share your thoughts on the talk page by 15 September.
* Due to an increase of non-notable item creation, and their subsequent request for deletion (and undeletion), a new page has been created. [[d:Wikidata:Requests_for_new_items|Requests for new items]] exists for those who are unsure if their item idea is notable enough, or have a conflict of interest. The Wikidata Community can help by reviewing requests and offering advice.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P14834|substance control status]] (&lt;nowiki&gt;control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with &quot;applies to jurisdiction&quot; (P1001) and start/end time&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P14825|animehack program ID]], [[:d:Property:P14826|animehack movie ID]], [[:d:Property:P14827|animehack person ID]], [[:d:Property:P14828|Xcity maker ID]], [[:d:Property:P14829|XBIZ.com topic ID]], [[:d:Property:P14830|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Property:P14831|Seiyu Grand Prix person ID]], [[:d:Property:P14832|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Property:P14833|‎Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Property:P14835|Infraestructuras de Portugal ID]], [[:d:Property:P14836|‎Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Property:P14837|Tower Records Online artist ID]], [[:d:Property:P14838|‎Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Property:P14839|SOMARXIU.CAT sardana ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Texas Legislators: Past &amp; Present ID|Texas Legislators: Past &amp; Present ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a legislator on the Legislative Reference Library of Texas website&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/file page start and file page end|file page start and file page end]] (&lt;nowiki&gt;indicate a page number of a pdf file, if multiple pages is involved&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Clubhouse|Clubhouse]] (&lt;nowiki&gt;A proposal to denote the buildings occupied by members clubs. This can be useful when the clubs change clubhouse or merge or cease to exist.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/LPF rating|LPF rating]] (&lt;nowiki&gt;film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/phonetic synthesis method|phonetic synthesis method]] (&lt;nowiki&gt;phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)|Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sgpbusiness.com ID|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Redalyc author ID|Redalyc author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID|Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Movable Heritage designer ID|Inventory of Movable Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID|Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage material ID|Brussels Inventory of Movable Heritage material ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID|Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lunarstorm person ID|Lunarstorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Athletics competition ID|World Athletics competition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archive in Baden-Württemberg ID|Archive in Baden-Württemberg ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Hessen ID|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sharjah Dictionary word ID|Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GenWiki|GenWiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stereo Ve Mono release ID|Stereo Ve Mono release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kudos author ID|Kudos author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stiftungsarchive ID|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archivportal Thüringen ID|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/findbuch.net subdomain|findbuch.net subdomain]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onderwijstermen Taalunie ID|Onderwijstermen Taalunie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology function ID|Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology process ID|Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology quality ID|Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology role ID|Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology result ID|Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant de l'annuaire Drag France|Identifiant de l'annuaire Drag France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Statistics Finland Concept Database ID|Statistics Finland Concept Database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/T$Ys Items with a P275 value (''copyright licence'')] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260825102100-Janhrach-20260825093200|(source)]]
** [https://w.wiki/TfC$ English adverbs missing a P5238 (''combines lexemes'') value] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Piecesofuk-20260820075100-English_adverbs_missing_P5238|(source)]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E311|English adverb (E311)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Organized_Labour|Project Organized Labour]], a companion Project to [[w:Wikipedia:WikiProject_Organized_Labour|Wikipedia's WikiProject]], it is established to expand articles and items, properties and ontologies for collective bargaining/organised labour and trade union practices.
** [[d:Wikidata:WikiProject_chublets-software|Project Chublets Software]]
* WikiProject Highlights: Project Ontology added subpages for [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/CCO|CC0]], [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/DOLCE|DOLCE]] and [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/BFO/Class_Order|BFO Class order]].
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deaths_at_Wikipedia|Deaths at Wikipedia]] - This report collects items missing a [[d:Property:P570|P570 ''(date of death)'']] but they do feature in a Wikipedia 'Recent Deaths' article.

''' Development '''
* Query Service: We have continued adapting the Constraints system for the migration from Blazegraph to QLever.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects:
** We are investigating how to treat watchlist and recent changes entries from Wikidata that are about adding, changing or removing a sitelink. These seem to be category of Wikidata changes not everyone is interested in and a candidate for filtering.
** We looked into how to make the process of adding Wikidata support for a newly created Wikimedia projects less manual for the team and did a proof of concept for automating some of the database operations.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:22, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #748 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-09-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#747]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - '''Task/s:''' Mostly add missing Indonesian Wikipedia sitelinks to Wikidata items for taxonomy templates created by HsfBot on idwiki.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - '''Task/s:''' Adding Crossref ID, DOI, Print ISSN, and Online ISSN from Crossref dataset where they are missing in Wikidata.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval.
* New request for comments:
** [[d:Wikidata:Requests for comment/Request for comments: in country of citizenship (P27), to remove class political territorial entity (Q1048835) as a valid value-type constraint (Q21510865)|Class Q1048835 as a not valid value-type constraint]] - To remove an incorrect value for {{Q|Q21510865}} for [[d:Property:P27|P27 &lt;small&gt;''(country of citizenship)''&lt;/small&gt;]]
** [[d:Wikidata:Project_chat#c-Qbli2mHd-20260906142300-Anything_goes_for_P18?|Project chat: What images are appropriate for P18?]] - a lengthy discussion about quality control and what is acceptable for a [[d:Property:P18|P18 &lt;small&gt;''(image)''&lt;/small&gt;]] value.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [https://www.sanchoelsabio.eus/en/actividades/taller-abierto-documentando-las-biografias-del-patrimonio-cultural-vasco-en-wikipedia-y-wikidata-22092026/ac-57/ Open Workshop: Connecting Basque heritage authors (Persons and entities) in Wikipedia and Wikidata] - 22 September - 09:00 - 11:30 CEST.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: What Does a Wikidata-Powered Abstract Wikipedia Article Look Like? (Links: [https://jsamwrites.substack.com/p/what-does-a-wikidata-powered-abstract Substack] and [https://jsamwrites.medium.com/what-does-a-wikidata-powered-abstract-wikipedia-article-look-like-91c071859780 Medium])
* Papers: Bemme, J., &amp; Winkler, A. (2026). Mehr Edits wagen? Virtuelle Ausstellungen erschließen mit Wikidata und Commons. LIBREAS. Library Ideas, (48). https://doi.org/10.18452/37905 / https://libreas.eu/ausgabe48/bemme/

''' Tool of the week '''
* [https://tabernacle.toolforge.org/#/tab Tabernacle] is a tool by [[User: Magnus Manske]] it generates a table of Wikidata items and statements. Allows for quick addition of some types via WiDaR.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The 10th issue of the [[Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|Wikidata Platform Newsletter]] is out. Also remember to join the [[Event:Blazegraph Migration Office Hours - Sept 2026|next Blazegraph Migration Office Hour]], that will take place [https://zonestamp.toolforge.org/1788883200 Tuesday, 8th September 2026 at 16:00 UTC]
* [https://thecastlemap.com/ The Castle Map] - every Castle, Fortress and Palace recorded on Wikidata, on a map.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P14840|CREDDO author ID]], [[:d:Property:P14841|‎World Athletics competition ID]], [[:d:Property:P14842|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]], [[:d:Property:P14843|T&amp;F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Property:P14844|COMDT author ID]], [[:d:Property:P14845|Clergy Memorial (1914-1918) ID]], [[:d:Property:P14846|‎Texas Legislators: Past &amp; Present ID]], [[:d:Property:P14847|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Property:P14848|Redalyc author ID]], [[:d:Property:P14849|Kudos author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Pokémon Ability|Pokémon Ability]] (&lt;nowiki&gt;Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Collective bargaining coverage|Collective bargaining coverage]] (&lt;nowiki&gt;Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/encompasses|encompasses]] (&lt;nowiki&gt;specific entity this placeholder item may represent when the exact one is unknown&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/marionetteist|marionetteist]] (&lt;nowiki&gt;Person who manipulates a marionette in real time to create the illusion of life.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has expression of concern|has expression of concern]] (&lt;nowiki&gt;(article) has an expression of concern (expression of concern notice)&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Common Core Ontologies concept ID|Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AbeBooks author ID|AbeBooks author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID|DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VocaDB tag ID|VocaDB tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CCLI song ID|CCLI song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LIDO concept ID|LIDO concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Telegraph topic ID|The Telegraph topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLL-Ontology concept ID|BLL-Ontology concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOLD linguistic concept ID|GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISBNdb author ID|ISBNdb author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm author ID|BookWyrm author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm book ID|BookWyrm book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway station telegraph code|China Railway station telegraph code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darija.io ID|Darija.io ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vietnamese Administrative Unit Codes|Vietnamese Administrative Unit Codes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Officials of Nazi Reich Ministries ID|Officials of Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fandom.com universe page|Fandom.com universe page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KennisWest ID|KennisWest ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët|identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Phenotype and Trait Ontology ID|Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Governors’ Association ID|National Governors’ Association ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Numista engraver or designer ID|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Alabama ID (new schema)|Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/UGCJ UNESCO Heritage sites 100km or less from the centre of the Meditrranean Sea] [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260907113600-Ecritures-20260906215500|(source)]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E213|spaceport]] (E213): schema for [[d:Q194188|spaceport ''&lt;small&gt;(Q194188)&lt;/small&gt;'']] locations, used to launch and receive spacecraft.
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/Knee_Arthroplasty|Project Medicine / Knee Arthroplasty]] - a comprehensive subpage to model the techniques and procedures for knee-related surgery.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Same_humans/Occupations_(1–50)|Same Humans/List by Occupations]] - this report presents possible human duplicates by comparing name and birth/death dates. They can be reviewed and flagged for merging and/or deletion.

''' Development '''
* Sustainability:
** We are looking into improvements to caching for Property labels ([[phab:T434204]])
** We are continuing to prepare the move of the entity_usage table to the extension database cluster. Moving the tables is tentatively scheduled to begin after 24. September. ([[phab:T427472]])
* Newcomer homepage: We are working on making the [[d:Special:Homepage|Newcomer Homepage]] show labels for Items instead of just the ID ([[phab:T429345]])
* Wikidata changes in Watchlist and Recent changes of Wikipedia and co: We are deciding how filtering will look for hiding language link changes on wikis where the sitelink has not changed ([[phab:T435904]])
* REST API: We are continuing to expand the support for Lexemes in the API, specifically creating a Lexeme, adding a statement to a Lexeme and adding a Form to a Lexeme

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>iey4ppnj6ut04hpt8t2pk81xvgf0gb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിളപ്പിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141872</id>
    <revision>
      <id>4665718</id>
      <parentid>4024297</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T03:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Premnair406306</username>
        <id>222661</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4212" sha1="l8yyalebfti1kznt4y9q6ngxivrwmi1" xml:space="preserve">{{Infobox LSG/Wikidata}}
{{prettyurl|Vilappil Gramapanchayat}}
[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ]]  [[കാട്ടാക്കട താലൂക്ക്|കാട്ടാക്കട താലൂക്കിൽ]] വിളപ്പിൽ വില്ലേജുൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ് '''വിളപ്പിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. ഈ പഞ്ചായത്തു പ്രദേശമുൾപ്പെടുന്ന പാർലമെന്റ് മണ്ഡലം തിരുവനന്തപുരവും അസംബ്ളി മണ്ഡലം നേമവുമാണ്. 1953-ലാണ് വിളപ്പിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമാവുന്നത്. നേമം ബ്ളോക്ക് പരിധിയിൽ വരുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 16.38 ച : കി.മീ വിസ്തൃതിയുണ്ട്. വിളപ്പിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് പേയാട് ആണ്.

== ഭരണ സംവിധാനം ==
നിർദിഷ്ട കാട്ടാക്കട താലൂക്കിൽ  (നിലവിൽ നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്ക് )ഉൾപ്പെടുന്ന പഞ്ചായത്ത് സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് പഞ്ചായത്താണ് .ഇപ്പോൾ UDF നേതൃത്വം കൊടുക്കുന്ന ഭരണ സമിതിയാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത് .
{| class=&quot;wikitable&quot;

|-
! Ward No !!  	Ward Name !!  	Elected Members !! Front !! Reservation
|-
| 1 ||Vellekadavu ||Daizy JS || INC || Woman
|-
| 2||Myladi|| Geoge Kutty A || INC || General
|-
|3|| Chowaloor ||Vinod Raj WS || INC || General
|-
| 4 ||  Padavankode || Sukumaran Nair N ||CPI(M) || General
|-
| 5 || Chrukode || Omana B || Independent ||  Woman
|-
| 6 || Karode || Sodaran G ||INC || SC
|-
| 7 ||Puttummelkonam || Biju P || BJP || General
|-
|8 || Nooliyode || Chandran Nair G || BJP || General
|-
| 9|| Kavinpuram||Shobhana B || CPI || Woman
|-
|10 ||Vilappilsala || Dhamodharan Nair R || INC ||  General
|-
|11||Karuvilanchi || Kumari Latha R || INC || Woman
|-
|12 ||Minnamcode|| Rathi Kumari N || CPI (M) || Woman
|-
| 13||Thuruthummoola|| Azeez A || CPI (M) || General
|-
| 14|| Alakunnam || Vandhana Vijayan || BJP || Woman
|-
| 15 ||High School Ward || Pankajakshi L || INC || Woman
|-
| 16 || Pirayil || Sunitha Kumari P || INC || Woman
|-
| 17 || Office Ward ||Sonia BN || CPI (M) || Woman
|-
| 18 || Peyad ||Bhuvanendran G || CPI (M) ||  General
|-
| 19 || Vittiyam|| Chenthil Kumar G || BJP ||  General
|-
| 20 || Puliyarakonam|| Shobhana Kumari S || INC || Woman
|-
|}

==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| ജില്ല 
| തിരുവനന്തപുരം
|-
| ബ്ലോക്ക് 	
| നേമം
|-
| വിസ്തീര്ണ്ണം  
|19.42 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ
|-
| ജനസംഖ്യ 
|28,306
|-
| പുരുഷന്മാർ 
|14,144
|-
| സ്ത്രീകൾ 	
|14,162
|-
| ജനസാന്ദ്രത 	
|1458
|-
| സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം
|1001
|-
| ആസ്ഥാനം
|പേയാട്
|-
| സാക്ഷരത 
|90.16%
|}

==അവലംബം==
{{RL}}
*http://lsgkerala.in/vilappilpanchayat{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Census data 2001

{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{Thiruvananthapuram-geo-stub}}</text>
      <sha1>l8yyalebfti1kznt4y9q6ngxivrwmi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>147688</id>
    <revision>
      <id>4665764</id>
      <parentid>4665449</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbarali</username>
        <id>17542</id>
      </contributor>
      <comment>/* അവലംബങ്ങളില്ലാത്ത ലേഖനങ്ങൾ */ മറുപടി</comment>
      <origin>4665764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81362" sha1="qwsedvz1ht7kxaab8zavpnc99zigzqu" xml:space="preserve">* [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86_%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%82:Vinayaraj/%E0%B4%AA%E0%B4%B4%E0%B4%AF%E0%B4%B5 പഴയവ]

== അഭിനന്ദനങ്ങൾ ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Flower pot (7965479110).jpg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''ആശംസകൾ'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | പുതിയ കാര്യനിർവാഹകന് ഹൃദയംഗമമായ ആശംസകൾ :-) --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 15:54, 28 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
:പുതിയകാര്യനിർവാഹകന് ആശംസകൾ. --'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 16:24, 28 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)

|}
{{നന്ദി}}--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 16:22, 28 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)

== തീയർ ==

ഇമേജ് ക്യാപ്ഷൻ ഇങ്ങനെ അന്നാലോ , ആ ഏതോ fake id ഈ പേജ് വികലം ആക്കുന്നതിനും ഉള്ളടക്കം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനും മുൻപ് അങ്ങനെ ആയിരുന്നു .അത് യഥേ പടി ആക്കി

== മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുന്നത് ഉചിതം ==

[[ഘടകം:Citation/CS1/Configuration]] ഘടകത്തിൽ നടത്തിയ ഏറ്റവും പുതിയ ഇറക്കുമതി പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. താളിന്റെ നാൾവഴി നോക്കിയാൽ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടമായിട്ടുണ്ട്. ആയതിനാൽ താങ്കൾ നടത്തിയ ഇറക്കുമതി ഒഴിവാക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 16:09, 4 മേയ് 2021 (UTC)
==ഉദ്ധരിച്ചതിലെ പിഴവുകൾ==
തർജ്ജമ ചെയ്യുമ്പോൾ പരാമർശങ്ങൾ എന്ന ഇടത്ത് പലപ്പോഴും '''ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt; ടാഗ്; &quot;Stod or Doda river&quot;&lt;/nowiki&gt; എന്ന പേര് വ്യത്യസ്തമായ ഉള്ളടക്കത്തോടെ നിരവധി തവണ നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു''' എന്ന് വരുന്നു. ഇത് എങ്ങനെ വൃത്തിയാക്കാം. {{unsigned|Dvellakat}}
:{{ping|Dvellakat}} താളിൽ ഒന്ന് കൂടി നോക്കാവോ ? [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 14:43, 1 ജൂൺ 2021 (UTC)
പരാമർശങ്ങളിൽ ശരിയായി പക്ഷേ മുകളിൽ പ്രശ്നമായി. പിന്നെ ഇത് ചെയ്യുന്നതെങ്ങനെ എന്നൊന്ന് പറയാമോ--[[User:dvellakat|ദിനേശ് വെള്ളക്കാട്ട്]]''':'''[[User talk:dvellakat|&lt;font  color=&quot;green&quot;  style=&quot;font-size: 70%&quot;&gt;സംവാദം&lt;/font&gt;]] 14:59, 1 ജൂൺ 2021 (UTC)
::ഞാൻ പിന്തുടരുന്ന വഴി ഇതാണ്:
::1)ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുക.
::2)ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് ഒരേ പേരിൽ വ്യത്യസ്ത കണ്ണികൾ ചേർത്തു എന്നാണ്.
::ഉദ്ദാഹരണം: &lt;nowiki&gt;&lt;ref name =&quot;abc&quot;&gt;{{cite web|url=google.com}}&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;. 
::ഈ വരി താങ്കൾ ഒരു സ്ഥലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് (അതേ ലേഖനത്തിൽ) &lt;nowiki&gt;&lt;ref name =&quot;abc&quot;&gt;{{cite web|url=facebook.com}}&lt;/nowiki&gt; എന്ന് ചേർക്കുവാൻ പാടില്ല. 
::ഇനി രണ്ടിനും വേണ്ടത് ഒരേ കണ്ണിയാണെങ്കിൽ ആദ്യത്തെ സ്ഥലത്ത് &lt;nowiki&gt;&lt;ref name =&quot;abc&quot;&gt;{{cite web|url=google.com}}&lt;/nowiki&gt; എന്നും രണ്ടാമത്തെ സ്ഥലത്ത് ഇതേ അവലംബമാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടതെങ്കിൽ &lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;abc&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt; എന്നാണ് ചേർക്കേണ്ടത്. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 15:28, 1 ജൂൺ 2021 (UTC)
നന്ദി--[[User:dvellakat|ദിനേശ് വെള്ളക്കാട്ട്]]''':'''[[User talk:dvellakat|&lt;font  color=&quot;green&quot;  style=&quot;font-size: 70%&quot;&gt;സംവാദം&lt;/font&gt;]] 15:41, 1 ജൂൺ 2021 (UTC)

{{ping|Dvellakat}} {{ping|Adithyak1997}}  അത് ട്രാൻസ്ലേലേഷൻ ടൂളിൻ്റ പ്രശ്നമാണ് citebook പോലുള്ള റഫറൻസിൽ കൂടുതലായി വരുന്നുണ്ട്. മാനുവൽ എഡിറ്റിൽ റഫറൻസ് ക്ലോസിന് (&lt;/ref) തൊട്ട് മുമ്പ് /cite&gt; എന്ന് ഉള്ളവയാണ് എററുള്ളവ. ഞാൻ മാനുവലി തിരുത്തി ശരിയാക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അത്തരം റഫറൻസിൻ്റയെല്ലാം റഫറൻസ് പേരിന് ശേഷം / ചിഹ്നമിട്ട് ബാക്കി മുഴുവൻ മായ്ച്ചാൽ പ്രശ്നം തീരും.അതായത് ഇങ്ങനെ &lt;ref name=&quot;xxx&quot;&gt; എന്നുള്ളത് &lt; &gt; ന് ഉള്ളിൽ ref name=&quot;xxx&quot;/എന്ന് മാറ്റുക എന്നിട്ട് ബാക്കി മുഴുവൻ മായ്ക്കുക. അപ്പൊ ശരിയാകും.  [[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 03:06, 2 ജൂൺ 2021 (UTC)

== GFDL ==
Hi! I made a suggestion at [[മീഡിയവിക്കി_സംവാദം:Licenses]] but it is probably not a page that many users notice. Could you have a look or give me a link to a better page to make the suggestion? --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 18:10, 8 ജൂൺ 2021 (UTC)
:{{ping|MGA73}} Sorry for the delay. The same has now been mentioned in [[Wikipedia:Administrators' noticeboard|Administrators' noticeboard]]. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 18:28, 8 ജൂൺ 2021 (UTC)
:: {{ping|Adithyak1997}} Thank you very much! --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 18:36, 8 ജൂൺ 2021 (UTC)
==വാക്സിനേഷൻ തിരുത്തൽ യജ്ഞം==

വാക്സിനേഷൻ എഡിറ്റത്തോണിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം കരസ്ഥമാക്കിയ താങ്കൾക്ക് അഭിനന്ദനങ്ങൾ! ഒന്നാം സമ്മാനം 8000 രൂപ വിലമതിക്കുന്ന ആമസോൺ ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് ആണ്. ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് താങ്കൾക്ക് അയച്ചു തരുന്നതിനായി nethahussain (at) gmail.com എന്ന ഈ-മെയിൽ വിലാസത്തിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ പേരും, ഉപയോക്തൃനാമവും, ഇ-മെയിൽ വിലാസവും അയച്ച് തരുമല്ലോ. വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്ന മുറയ്ക്ക് താങ്കളുടെ ഈ-മെയിൽ വിലാസത്തിലേക്ക് ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് അയയ്ക്കുന്നതായിരിക്കും. എന്ന് സംഘാടകസമിതിയ്ക്കു വേണ്ടി [[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 07:32, 10 ജൂൺ 2021 (UTC)
:വാക്സിനേഷൻ എഡിറ്റത്തോണിൽ ലഭിച്ച സമ്മാനത്തുക മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസനിധിയിലേക്ക് സംഭാവന നൽകിയതിന്റെ റസീറ്റ്--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 10:40, 10 ജൂൺ 2021 (UTC) [[File:CMDRF receipt.jpg|thumb|left|CMDRF receipt]]
== ലാസിയോബെമ സ്കാൻഡെൻസ് ==
[[ലാസിയോബെമ സ്കാൻഡെൻസ്]] എന്ന ചെടി [[നാഗവള്ളി|മന്ദാരനാഗവള്ളി]] (ശാസ്ത്രീയനാമം: Bauhinia scandens) എന്ന ചെടിയുമായി രൂപസാദൃശ്യത്തിൽ ഏറെക്കുറെ സാമ്യം പുലർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും രണ്ടുചെടിയും രണ്ടു ജീനസുമാണ്. കാറ്റലോഗ് ഓഫ് ലൈഫ് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുമുണ്ട്. പിന്നെന്തിനാണ് ലയിപ്പിക്കുന്നത്. --[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 05:54, 17 ജൂൺ 2021 (UTC)
:[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-43567 ഇതു] സഹായകരമായേക്കാം--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 07:58, 17 ജൂൺ 2021 (UTC)
::[https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/L4BB ഇതും]--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 08:00, 17 ജൂൺ 2021 (UTC)

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:34, 23 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:Evolvulus]] ==

[[:Evolvulus]] എന്ന താൾ ഇപ്പോഴും ഇംഗ്ലീഷിൽ ആണല്ലോ.. നീക്കം ചെയ്തേക്കട്ടെ? --[[ഉപയോക്താവ്:Jacob.jose|ജേക്കബ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jacob.jose|സംവാദം]]) 21:56, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
:നീക്കി, പുതുതായി പിന്നെ തുടങ്ങാം--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 01:43, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)

== [[റൊണാൾഡ് കാമറൂൺ]] ==

ഇത് ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്ന് തർജ്ജമ ചെയ്തതാണ്. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നോട്ടബിലിറ്റി ഉള്ള വ്യക്തിക്ക് എന്ത് കൊണ്ടാണ് ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയത ഇല്ലാത്തതെന്ന് വ്യക്തമാക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:Sholez|Sholez]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sholez|സംവാദം]]) 09:11, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)

== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Rosetta Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''റോസെറ്റാ താരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | മികച്ച ലേഖനങ്ങൾ സമ്മാനിക്കുന്നതിന്  [[ഉപയോക്താവ്:Viradeya|Viradeya]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Viradeya|സംവാദം]]) 13:13, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യ ==

സുഹൃത്തെ Vinayaraj,

വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റീ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ യോഗ്യതയുള്ളതിനാലാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഇമെയിൽ ലഭിക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2021 ഓഗസ്റ്റ് 18 ന് ആരംഭിച്ച്, 2021 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് അവസാനിക്കും. വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്രോജക്ടുകൾ ഒരു ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻറെ തീരുമാനമെടുക്കൽ സമിതിയാണ്. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി കളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

ഈ വർഷം ഒരു സമുദായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ നാല് സീറ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. ഈ സീറ്റുകളിലേക്ക് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 19 സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കുന്നു. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021 ലെ ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റി സ്ഥാനാർത്ഥികളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

സമുദായത്തിലെ 70,000 അംഗങ്ങളോട് വോട്ടുചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു! വോട്ടിംഗ് 23:59 UTC ആഗസ്റ്റ് 31 വരെ മാത്രം.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''വോട്ട് ചെയ്യാൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ SecurePoll - ൽ പോവുക''']].

നിങ്ങൾ ഇതിനകം വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വോട്ട് ചെയ്തതിന് നന്ദി, ദയവായി ഈ ഇമെയിൽ അവഗണിക്കുക. ആളുകൾക്ക് എത്ര അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തവണ മാത്രമേ വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വായിക്കുക]]. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

==വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2021==
വികസിപ്പിച്ച ലേഖനം ഫൗണ്ടൻ ടൂളിൽ ചേർക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലല്ലോ ? അതെന്താണ് കാരണം ?--[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 13:32, 6 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)

== ട്വിങ്കിൾ ==

ലേഖനങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനായി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന സമയങ്ങളിൽ താളുകളിൽ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനായുളള ഫലകം ചേർക്കുന്നത് ട്വിങ്കിൾ ഉപയോഗിച് നൽകുന്നതാണ്‌ ഉചിതം. താങ്കൾ അവസാനം നിർദ്ദേശിച്ച രണ്ടു താളുകളും ([[ജെ ബിന്ദുരാജ്‌|1]], [[ശ്രീജിത്ത് ദിവാകരൻ|2]]) [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ|AFD യിൽ]] വരാത്തത് അതിനാൽ ആണ്. ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ...... [[ഉപയോക്താവ്:TheWikiholic|TheWikiholic]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheWikiholic|സംവാദം]]) 10:27, 12 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
== കുടമുല്ല ==
*പ്രിയ {{ping|Vinayaraj}}, [[സംവാദം:കുടമുല്ല#കുടമുല്ല എന്നറിയപ്പെടുന്ന പൂവ് ഇതല്ല|ഇതൊന്നു നോക്കാമോ?]]--[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  14:59, 16 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)

==നശീകരണ പ്രവർത്തനം==
[[കാവി ഭീകരത]] എന്ന താളിൽ നശീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. --[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 11:40, 24 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
==സോമവല്ലി==
[[കണവേലം]] എന്ന താളും [[സോമവല്ലി]] എന്ന താളും ഒന്നുതന്നെയല്ലേ. --[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:01, 15 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
:എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാനാണ്?--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 18:08, 15 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)

:രണ്ടു താളും Ceropegia juncea എന്ന plant നെക്കുറിച്ചല്ലേ പറയുന്നത്. --[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:15, 15 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
::കണവേലം എന്ന താളിൽ അങ്ങനെയൊരു സൂചന പോലുമില്ലല്ലോ--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:25, 16 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)

::കണവേലം എന്ന താൾ തിരിച്ചുവിട്ടിരിക്കുന്നത് Leafies Guglet Flower [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=Leafies_Guglet_Flower&amp;redirect=no] [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=Ceropegia_juncea&amp;redirect=no] ൽ നിന്നുമാണ്.--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 13:42, 16 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)


== ''WLWSA-2021 Newsletter #6 (Request to provide information)'' ==
&lt;div style=&quot;background-color:#FAC1D4; padding:10px&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''
&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;&quot;&gt;[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Please fill out &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']&lt;/span&gt; and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates.

&lt;small&gt;If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Hirok_Raja|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]&lt;/small&gt;

''Regards,''
&lt;br/&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']]
&lt;br/&gt;07:10, 17 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- sent by [[User:Hirok Raja|Hirok Raja]] --&gt;
&lt;/div&gt;
==[[കിവിപ്പഴം]]==
[[കിവി പഴം]], [[കിവിപ്പഴം]] ഈ രണ്ടുതാളുകളുടെയും തലക്കെട്ട് ഒന്നു ശ്രദ്ധിക്കുമോ.--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:15, 31 ഡിസംബർ 2021 (UTC)
:ഇപ്പോൾ ശരിയായോ?--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:32, 1 ജനുവരി 2022 (UTC)
::{{കൈ}}--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 13:40, 1 ജനുവരി 2022 (UTC)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:18, 4 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== നശീകരണം നടക്കുന്നു ==

[[കേരളത്തിലെ ജാതി സമ്പ്രദായം]] എന്ന പേജിൽ {{User|Vishnu Ganeshan 123}} എന്ന യൂസർ വലിയ തോതിൽ നശീകരണ സ്വപാവം ഉള്ള എഡിറ്റ് നടത്തുന്നു. എല്ലാം പല തവണ revert ആക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും വീണ്ടും edit war നടത്താൻ ഈ യൂസർ ശ്രമിക്കുന്നു. ഒന്നിനും വ്യക്തമായ source  അവലംബം കാണിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നുമില്ല ഈ യൂസർ. എത്രയും പെട്ടന്ന് ഈ യൂസർ നടത്തിയ നശീകരണങ്ങൾ പഴയ പടി ആക്കുക[[ഉപയോക്താവ്:K.M.M Thomas sebastian|K.M.M Thomas sebastian]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:K.M.M Thomas sebastian|സംവാദം]])

==ദയവായി ശ്രദ്ധിക്കൂ==

[[ഹല്ലെലൂയ്യാ]], [[മുത്ത്നബിയുടെ നോമ്പുനേരങ്ങൾ]] എന്നീ ലേഖനങ്ങൾ  ദയവായി ശ്രദ്ധിക്കൂ.-[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 14:52, 23 ജനുവരി 2022 (UTC)

== ''WLWSA-2021 Newsletter #7 (Request to provide information)'' ==

&lt;div style=&quot;background-color:#FAC1D4; padding:10px&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''
&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;&quot;&gt;[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Unfortunately, your information has not reached us. Please fill out &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']&lt;/span&gt; and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates.

&lt;small&gt;If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Aishik_Rehman|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]&lt;/small&gt;

''Regards,''
&lt;br/&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']]
&lt;br/&gt;13:37, 1 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/WLWSA2021&amp;oldid=23091023 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:MdsShakil@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==  [[:ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:JoxinMcDaniel|JoxinMcDaniel]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:JoxinMcDaniel|സംവാദം]]) 03:27, 6 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
==  [[:ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 11:22, 26 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
==  [[:ടി.പി. പദ്മനാഭൻ]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:ടി.പി. പദ്മനാഭൻ]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ടി.പി. പദ്മനാഭൻ]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 13:35, 8 ജൂൺ 2022 (UTC)

== എബിൻ എന്ന പേരിന്റെ അർഥം ==

ഒന്നുല്ല [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/2409:4073:4D09:EC33:BA8E:CEAD:C594:59|2409:4073:4D09:EC33:BA8E:CEAD:C594:59]] 17:26, 12 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:25, 16 നവംബർ 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 18 നവംബർ 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;


== വിക്കിമീഡിയ സ്ട്രാറ്റജി കരട് സംബന്ധിച്ച ചർച്ച ==
പ്രിയപ്പെട്ടവരേ.. വിക്കിമീഡിയ പ്രസ്ഥാനത്തിൻറെ മൂവ്മെൻറ് സ്ട്രാറ്റജിയെ കുറിച്ച് താങ്കൾ അറിഞ്ഞിരിക്കുമല്ലോ.  മൂവ്‌മെന്റ് ചാർട്ടറിൻറെ കരട് തയ്യാറാക്കിയ അതിൻറെ കമ്മിറ്റി പ്രസ്തുത ചാർട്ടറിന്റെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഉപ വിഭാഗങ്ങളെ കുറിച്ച് (ആമുഖം, മൂല്യങ്ങളും തത്വങ്ങളും, പങ്കാളിത്തവും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും ) ചർച്ച സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. വിവിധ വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന താങ്കളെപ്പോലുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും നിർദേശങ്ങളും ഏറെ വിലപ്പെട്ടതാണ് . അതറിയാനാണ് ഈ യോഗം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. ആയതിനാൽ ഈ മാസം നാലിന് ( ഞായറാഴ്ച) ഇന്ത്യൻ  സമയം രാവിലെ പത്ത് മണിക്ക് ( IST 10.00 AM )ഒരു ഓൺലൈൻ യോഗം ചേരുന്നു. പ്രസ്തുത യോഗത്തിലേക്ക് താങ്കളെ വിനയത്തോടെ ക്ഷണിക്കുന്നു. താങ്കൾ ഈ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ഈ [[metawiki:Movement_Charter/Community_Consultations/2022/Malayalam_Wikimedia_Community|പേജിൽ]] നിങ്ങളുടെ പേര് ചേർക്കുക.

ഓൺലൈൻ യോഗത്തിൽ ചേരാനുള്ള സൂം മീറ്റിംഗ്  [https://us04web.zoom.us/j/75635791895?pwd=2p3yaYmYj7W38OdZk6iuoLDgtoLMyC.1 ലിങ്ക്]

പ്രസ്തുത യോഗത്തിന് മുമ്പായി താഴെകൊടുക്കുന്ന  3 അധ്യായങ്ങളുടെ (ആമുഖം, മൂല്യങ്ങൾ &amp; തത്വങ്ങൾ, റോളുകൾ &amp; ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ) കരട് റിപ്പോർട്ട് വായിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഏറെ ഉപകാരപ്രദമാകും.

* ആമുഖം

https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Content/Preamble

* മൂല്യങ്ങളും തത്വങ്ങളും

https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Content/Values_%26_Principles

* ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ

https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Content/Roles_%26_Responsibilities&lt;nowiki&gt; ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തെങ്കിലും സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ,ദയവായി ബന്ധപ്പെടുക നന്ദി, ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|Akbarali]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|talk]]) 10:20, 2 December 2022 (UTC) [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 10:41, 2 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:21, 2 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിമീഡിയ സ്ട്രാറ്റജി കരട് സംബന്ധിച്ച ചർച്ച-2 ==

പ്രിയരേ.. വിക്കിമീഡിയ മൂവ് മെൻറ് ചാർട്ടർ സംബന്ധിച്ച് താങ്കൾ നേരത്തെ അറിഞ്ഞിരിക്കുമല്ലോ.വിക്കിമീഡിയയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എങ്ങിനെയെല്ലാം ആകണമെന്നാണ് താങ്കൾ കരുതുന്നത് എന്നത് സംബന്ധിച്ച സുപ്രധാനമായ ആലോചനയും ചർച്ചയും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി കഴിഞ്ഞ നാലിന് (2022 ഡിസംബർ 4ന് ) മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പ്രവർത്തകരുടെ ഒരു ഓൺലൈൻ യോഗം നടന്നിരുന്നു. പ്രസ്തുത യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കാത്തവർക്കും വിക്കിമീഡിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള മറ്റുള്ളവർക്കെല്ലാം പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഒരു സംഗമം ഈ മാസം 16ന് നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇതെ കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ ഈ പേജ് സന്ദർശിക്കുക https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Community_Consultations/2022/Malayalam_Wikimedia_Community#Offline_Conversation [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|അക്ബറലി{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 04:05, 10 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:11, 18 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==  [[:കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 06:44, 14 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:39, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== Report ==

Hello, please check this user for spam/promotion: [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/Muhammed Ali POOKKUNNAN]]

Thanks. [[ഉപയോക്താവ്:Ternera|Ternera]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ternera|സംവാദം]]) 15:57, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)

== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Biplab Anand@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== IP യെ തടയൽ ==

[https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%AD%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%BE/~2025-41593-69 ഈ തടയൽ] എന്തിനായിരുന്നു? കാരണമായി നൽകിയിരിക്കുന്ന നശീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എഡിറ്റ് ഹിസ്റ്ററിയിൽ കാണുന്നില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 02:11, 19 ഡിസംബർ 2025 (UTC)

:[[ശിവൻ]] എന്ന താളിലെ അവസാന അഞ്ചുതിരുത്തലും എന്താണ്/എന്തിനാണ്? [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:02, 19 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
::ആ താളിൽ ഈ IP നടത്തിയ അവസാന 7 തിരുത്തുകൾ മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക പോലും ചെയ്തിട്ടില്ല. അത് &quot;തടയാൻ&quot; തക്ക നശീകരണ പ്രവൃത്തിയായി തോന്നിയതുമില്ല. അതിനാലാണ് കുറിപ്പിട്ടത്. [[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 05:21, 20 ഡിസംബർ 2025 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Kindness Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''സജ്ജനതാരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | പുതിയ ഉപയോക്താവിനെ സഹായിക്കാനുള്ള മനസ്സിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 11:59, 3 ജൂലൈ 2026 (UTC)
|}

== പ്രാഥമിക ഉൽപ്പാദനം ലേഖനം മറ്റു വിക്കികളുമായുള്ള ബന്ധം സംബന്ധിച്ച് ==

&lt;bdi&gt;[[പ്രാഥമിക ഉൽപ്പാദനം]] ലേഖനമെഴുതിയതിന് നന്ദി. ഈ ലേഖനം മറ്റു വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. അല്ലാത്തപക്ഷം പുതിയ വിക്കിഡാറ്റ ഐറ്റും ഉണ്ടാവുകയും അത് ഇരട്ടിപ്പിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്യും. അതുകൊണ്ട് നിലവിലെ ലേഖനം ബന്ധിപ്പിക്കുക.&lt;/bdi&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:53, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC)

:ചെയ്തു, നന്ദി, വിട്ടുപോയതാണ് [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:06, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC)

== ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാർ എന്ന ലേഖനത്തിലെ ഇംഗ്ലീഷ് ==

ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാർ എന്ന ലേഖനം ശ്രദ്ധിക്കുക.  &lt;bdi&gt;2 മേയ് 2018&lt;/bdi&gt; ൽ തുടങ്ങിയ ലേഖനത്തിൽ മുഴുവനും ഇംഗ്ലീഷാണ്. ഈ ലേഖനം മായ്ച്ച് പുതിയ പരിഭാഷ ചെയ്യട്ടേ. അല്ലെങ്കിൽ വിവരം ഇംഗ്ലീഷാക്കുമോ. വേഗത്തിൽ ഒരു തീരുമാനം പറയുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 16:00, 18 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

:ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്, തിരിച്ചാക്കൂ [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 14:34, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാർ കരട് നാമമേഖലയിലേക്ക് മാറ്റിയിരിക്കുന്നു ==
[[കരട്:ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാർ|ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാർ]] ലേഖനം തുടങ്ങിയതിന് നന്ദി. എന്നാൽ ഈ ലേഖനം നന്നാക്കിയെടുത്ത് വിക്കിപീഡിയ ലേഖനമാക്കാനുള്ള നിലവാരത്തിലാക്കേണ്ടതുകൊണ്ട് തൽക്കാലം ഇത് കരട് നാമമേഖലയിലേക്ക് മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ലേഖനം വികസിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ലേഖനം തയ്യാറായാൽ പുനപരിശോധനക്കുശേഷം പ്രധാന നാമമേഖലയിലേക്ക് മാറ്റുുന്നതാണ്. ലേഖനം നന്നാക്കുമല്ലോ. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:06, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)

:ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട് [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 16:46, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== അവലംബങ്ങളില്ലാത്ത ലേഖനങ്ങൾ ==

താങ്കളുടെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. വായനക്കാർക്ക് വിവരങ്ങൾ കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമാക്കാൻ ലേഖനങ്ങളിൽ അവലംബങ്ങൾ കൂടി ചേർക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. സഹകരണത്തിന് നന്ദി! [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 07:44, 6 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

:ഓരോ സ്ഥലത്തെപ്പറ്റിയും ഉള്ള ലേഖനത്തിൽ അവിടുത്തെ ലാറ്റ്-ലോങ് കൃത്യമായി കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. പലപ്പോഴും ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരുകൾ ആ സ്ഥലത്തുള്ളവർ ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ലാതെ, ഒരു പഞ്ചായത്ത് വാർഡിലും ചെറിയ സ്ഥലമാണെങ്കിൽ ഒരു പ്രിന്റ് മീഡിയയിലും ഓൺലൈൻ മീഡിയയിലും അവയെപ്പറ്റി ഒരു കുറിപ്പുപോലും വന്നിട്ടുണ്ടാവില്ല, ചിലപ്പോൾ ആ റോഡിൽക്കൂടിയുള്ള ഗൂഗിൾ സ്ട്രീറ്റ് വ്യൂവിൽ അവയുടെ പേരുള്ള ബോർഡു കണ്ടേക്കാം. എന്റെ ഗ്രാമം തിരുത്തൽ യജ്ഞം നടക്കുമ്പോൾ ഈ ഗ്രാമങ്ങളെ വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടേ? ഏതു തരത്തിലാണ് ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾക്ക് അവലംബങ്ങൾ കൊടുക്കേണ്ടതെന്ന് പറഞ്ഞുതന്നാലും [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 15:52, 6 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)
::പ്രാദേശികമായ ഗ്രാമങ്ങളെയും വിക്കിപീഡിയയിൽ അടയാളപ്പെടുത്താനുള്ള താങ്കളുടെ പരിശ്രമം മനസ്സിലാക്കുന്നു. പക്ഷെ വിക്കിപീഡിയയുടെ അടിസ്ഥാന നയമായ പരിശോധനായോഗ്യത (Verifiability) എന്നിവ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടു ഈ ലേഖനങ്ങൾ തയ്യാറാക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്നറിയാമല്ലോ.
::ഗ്രാമങ്ങൾ, ചെറിയ വാർഡുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സെൻസസ് ഡയറക്ടറിയോ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പിന്റെ വെബ്സൈറ്റുകളോ ഉപയോഗിക്കാമല്ലോ. കൂടാതെ പഞ്ചായത്തുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സുവനീറുകളോ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളോ ഉണ്ടെങ്കിൽ അവയും ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 11:25, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qwsedvz1ht7kxaab8zavpnc99zigzqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാവർ‌പള്ളി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158673</id>
    <revision>
      <id>4665758</id>
      <parentid>4552696</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T08:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15035" sha1="thbql303m9z6ufimkdgz7s2ti8wxthb" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Vavar Mosque}}
{{ആധികാരികത}}
{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{Infobox religious building
| building_name         = വാവർ പള്ളി
| native_name           = 
| native_name_lang      = 
| image                 = File:Vavar_mosque_kerala.jpg
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               = വാവർ പള്ളിയും എരുമേലി ശ്രീധർമ്മ ശാസ്താക്ഷേത്രവും
| map_type              = 
| map_size              = 
| map_caption           = 
| location              = [[എരുമേലി]], [[കോട്ടയം]]
| coordinates           = 
| religious_affiliation = [[Islam]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = [[കേരളം]]
| province              = 
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = [[കോട്ടയം]]
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = 
| leadership            = 
| patron                = 
| website               = 
| architecture          = 
| architect             =ജി.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ &lt;ref name=&quot;los&quot;&gt;https://www.thenewsminute.com/kerala/59-years-ago-hindu-man-built-mosque-kerala-funded-christian-152554}}&lt;/ref&gt; 
| architecture_type     = Mosque
| architecture_style    = 
| founded_by            = 
| funded_by             = 
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = {{circa|1800}} (original),&lt;br&gt;2001 (reconstructed)
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
}}

ശബരിമലയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 40 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള എരുമേലിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ആരാധനാലയമാണ് വാവർ പള്ളി. [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[എരുമേലി|എരുമേലിയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മുസ്ലീം ആരാധനാലയമാണിത്. ഏകദേശം 500 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ പള്ളി, വലിയമ്പലം, ചെറിയമ്പലം ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കിടയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 53 കിലോമീറ്റർ അകലെയായിട്ടാണ് വാവർ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.  നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന പുരാത പള്ളി രണ്ടുപ്രാവശ്യം നവീകരിക്കപ്പെട്ടു. 1990-കൾ വരെ നിലനിന്നിരുന്ന പഴയ പള്ളിയുടെ സ്ഥാനത്ത് 2001 ൽ പുതിയ പള്ളി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/59-years-ago-hindu-man-built-mosque-kerala-funded-christian-152554|title=59 years ago, this Hindu man built a mosque in Kerala funded by a Christian}}&lt;/ref&gt; വാവർ പള്ളി, ഹിന്ദുക്കൾക്കും മുസ്ലീങ്ങൾക്കും ആഗോളതലത്തിൽ ഏറ്റവും ആദരണീയമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ദേവനായ ശ്രീ അയ്യപ്പനെ സന്ദർശിക്കുന്നതിന് മുമ്പായി ഈ പള്ളിയും സന്ദർശിക്കുന്നു. നൈനാർ പള്ളി എന്നും ഇതിന് പേരുണ്ട്. ശ്രീ അയ്യപ്പ സ്വാമിയുടെ സുഹൃത്തായിരുന്നു [[വാവർ|വാവർ സ്വാമി]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ പേരിലുള്ള ഇത് മത സാഹോദര്യത്തിന്റെ ഉത്തമ പ്രതീകമായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു. ക്ഷേത്ര ദർശനം പോലെ തന്നെ പവിത്രമാണ് വാവർ പള്ളി ദർശനവും. ജാതി മതഭേദമന്യേ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ ഒത്തുകൂടുന്നു.

വാവർക്ക് വഴിപാടുകൾ അർപ്പിക്കുന്നത് [[കുരുമുളക്]], [[മുളക്|പച്ചമുളക്]], [[നെയ്യ്]] അല്ലെങ്കിൽ തേങ്ങ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അയ്യപ്പ ഭക്തർ പ്രധാന പ്രാർത്ഥനാ ഹാളിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ചുണ്ടുകളിൽ ശരണ മന്ത്രങ്ങളോടെ അതിനെ ചുറ്റിനടക്കുകയും വാവരു നടയിൽ നാളികേരമുടച്ച് പ്രാർത്ഥന നിർവ്വഹിച്ച ശേഷം അവരുടെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായ ശബരിമലയിലേക്കും ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിലേക്കും നീങ്ങുന്നു.  

വാസ്തുവിദ്യയിൽ, ബൃഹത്തായ താഴികക്കുടങ്ങളും ഒട്ടനവധി  മിനാരങ്ങളും കൊണ്ട് മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പള്ളിയുടെ ഉൾഭാഗം ലളിതവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നതുമാണ്. പ്രതിമയ്ക്ക് പകരം ലിഖിതങ്ങളുള്ള ഒരു ശിലാഫലകവും പട്ടുതുണി കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ചുവരുകളും ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. വാവരുടേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു വാൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീര്യത്തെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു. കേരള ടൂറിസം വകുപ്പ് ഈ പള്ളിയെ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാനടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി  പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത് മതസൗഹാർദ്ദം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ അതിന്റെ പങ്ക് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.  

&quot;ഇത് മതസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ തിളക്കമാർന്ന ഉദാഹരണമാണ്,&quot; പള്ളി ഇമാമായിരുന്ന ടി.എസ്. അബ്ദുൾ കരീം ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞു. &quot;ഈ അതുല്യമായ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ കഴിഞ്ഞതിൽ ഞങ്ങൾ അഭിമാനിക്കുന്നു.&quot; 1952-ൽ പിതാവിന്റെ മരണശേഷമാണ് കരീമിന് പള്ളിയിലെ ദൈനംദിന പ്രാർത്ഥനകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ലഭിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/899503/in-sabarimala-temples-shadow-a-kerala-mosque-stands-witness-to-a-long-history-of-communal-amity|title=In Sabarimala temple’s shadow, a Kerala mosque stands witness to a long history of communal amity}}&lt;/ref&gt;  

== ഐതിഹ്യം ==
ശബരിമലയുടെ ഇതിഹാസത്തിൽ വാവർ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളെകുറിച്ചെല്ലാം പറയുന്ന ശ്രീ ഭൂത നാഥാ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ വാവർ ശിവഭൂതമാണ്. പന്തളം രാജാവിന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ അയ്യപ്പൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് വാവരിനുവേണ്ടി ഒരു പള്ളി പണിയാൻ നിർദ്ദേശിച്ചുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. അയ്യപ്പന്റെ വിജയങ്ങളിൽ എപ്പോഴും കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന വാവരെ ആദരിക്കുന്നതിനായാണ് പള്ളി നിർമ്മിച്ചത്. അവർ പങ്കിട്ട ആഴമായ സ്നേഹത്തിന്റെ ഉത്തമോദാഹരണവും സ്മാരകവുമാണ് ഈ ആരാധനാലയം. തുടക്കത്തിൽ ഒരു ഓല മേഞ്ഞ കുടിലായിരുന്ന ഇത്, പിന്നീട് അത് ഒരു മനോഹരവും ഗംഭീരവുമായ ഒരു എടുപ്പായി മാറി. പുരാതന പള്ളിയിൽ ധാരാളം താഴികക്കുടങ്ങളും മിനാരങ്ങളും ഒരു വലിയ പ്രാർത്ഥനാ ഹാളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പരാതനമായ പള്ളിയുടെ സ്ഥാനത്ത് 1990 കളിൽ പുതിയ പള്ളിയുടെ പണി തുടങ്ങുകയും പൂർണ്ണമായി പുതുക്കി പണിത പള്ളി 2000 കളിൽ നിലവിൽ വരുകയും ചെയ്തു.

ഹരിഹര പുത്രനായ ശ്രീ മണികണ്ഠൻ അമ്മയുടെ രോഗം മാറ്റുവാൻ പുലിപ്പാൽ അന്വേഷിച്ചു ഇറങ്ങുകയും വഴിയിൽവച്ച് മണികണ്ഠൻ വാവരുമായി ഏറ്റുമുട്ടുകയും താമസിയാതെ ഉറ്റ ചങ്ങാതിമാരായി മാറുകയും ചെയ്തു. എരുമേലിയിൽ എത്തിയ അയ്യപ്പൻ അവിടെ വച്ച് തന്റെ അവതാര ലകഷ്യമായ മഹിഷിയെ വധിച്ചുവെന്നാണ്  ഐതിഹ്യം. എരുമേലിയിൽ താമസിച്ച കാലത്ത് ഉദയനൻ എന്ന കൊള്ളക്കാരനുമായി ഏറ്റുമുട്ടാൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ശിവ ഭഗവാനാണ് വാവരെ അയ്യപ്പന് സഹായി ആയി നൽകിയത് എന്നും ഐതിഹ്യം പറയുന്നു . മഹീഷീ നിഗ്രഹത്തിനുശേഷം അയ്യപ്പൻ ശബരിമലയിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്ന സമയത്ത്, അദ്ദേഹം വാവരോട് എരുമേലിയിൽ തന്നെ തുടരാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഭക്തരോട് ശബരിമലയിൽ തന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴെല്ലാം ആദ്യം വാവരെ സന്ദർശിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അയ്യപ്പൻ മഹിഷിയെ വധിച്ചതിന്റെ സ്മരണ പുതുക്കിയാണ് [[പേട്ടതുള്ളൽ]] എന്ന് ഐതിഹ്യം. എരുമേലി പേട്ട ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും പേട്ട ശാസ്താവിനെ തൊഴുതു  അവിടെനിന്നും  പേട്ടതുള്ളി വാവര് പള്ളിയിൽ എത്തി പ്രദക്ഷിണം വച്ച് വാവര് സ്വാമിയുടെ പ്രധിനിധിയിൽ നിന്നും പ്രസാദവും വാങ്ങി അവിടെ നിന്ന് പേട്ട തുള്ളി വലിയമ്പലത്തിൽ എത്തി പ്രദക്ഷിണം വച്ച് വഴിപാടുകൾ നടത്തിയതിനു ശേഷമേ പേട്ടതുള്ളൽ പൂർണമാകുന്നുള്ളു. ശബരിമലയിലേക്കുള്ള ഇരുമുടിക്കെട്ടിൽ വാവർ സ്വാമിക്കുള്ള വഴിപാടുകളും ഉണ്ട്.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Vavar mosque.jpg|വാവർ പള്ളി
പ്രമാണം:Vavar Mosque, Petta, Erumeli - വാവർ‌പള്ളി, പേട്ട, എരുമേലി.jpg|പകരം=വാവര് പള്ളി, എരുമേലി|വാവര് പള്ളി, എരുമേലി  
പ്രമാണം:Vavar Masjid in 90s.jpg|വാവരു പള്ളി 1990 കളിൽ
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ മുസ്ലീം പള്ളികൾ]]</text>
      <sha1>thbql303m9z6ufimkdgz7s2ti8wxthb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അമിക്കസ് ക്യൂറി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161184</id>
    <revision>
      <id>4665705</id>
      <parentid>3747913</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T23:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="on9gefwrku5nedj71885k0blh9g2v6q" xml:space="preserve">{{prettyurl|Amicus curiae}}
{{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2020 ഓഗസ്റ്റ്}}
ഒരു വ്യവഹാരത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിന് സഹായകരമായ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്ന, ആ വ്യവഹാരത്തിൽ കക്ഷിയല്ലാത്ത ഒരാളോ ഒരു സംഘമോ ഒരു സ്ഥാപനമോ ആണ് '''അമിക്കസ് ക്യൂറി'''. കോടതിയുടെ സുഹൃത്ത് എന്നാണ് അമിക്കസ് ക്യൂറി എന്ന ലാറ്റിൻപദപ്രയോഗത്തിന്റെ ഭാഷാർഥം.
==അവലംബം==
*http://www.scotusblog.com/reference/educational-resources/glossary-of-legal-terms/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913072809/http://www.scotusblog.com/reference/educational-resources/glossary-of-legal-terms |date=2011-09-13 }}
*http://blogs.rediff.com/ajay-gautam/2010/08/14/amicus-curiae-meaning-definition/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414020529/http://blogs.rediff.com/ajay-gautam/2010/08/14/amicus-curiae-meaning-definition/ |date=2012-04-14 }}

[[വർഗ്ഗം:നിയമം]]

[[pt:Anexo:Lista de expressões jurídicas em latim#A]]</text>
      <sha1>on9gefwrku5nedj71885k0blh9g2v6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വളഞ്ഞങ്ങാനം വെള്ളച്ചാട്ടം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183272</id>
    <revision>
      <id>4665615</id>
      <parentid>4665608</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5697" sha1="tos3i3921ymavyqf86xxcv35otboi7y" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Valanjaganam Waterfalls}} {{coord|9|33|46.7|N|76|58|38.42|E|region:IN_dim:170|display=title}}
{{Infobox waterfall|name=വളഞ്ഞങ്ങാനം വെള്ളച്ചാട്ടം|alt_name=നിന്നുമുള്ളിപ്പാറ|photo=Waterfall ,Kumily,Kerala 11-9-2024.jpg|photo_width=|photo_caption=|map=Kerala|map_width=|map_caption=Location of Valanjanganam Falls in Kerala|coordinates={{Coord|9|33|46|N|76|58|39|E|type:waterbody_region:Kuttikkanam_scale:50000|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|location=[[Peermade]], [[Idukki district]], [[Kerala]], [[India]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://indiamaps.gov.in/mapViewer |title=Survey of India |access-date=2026-06-23 |archive-date=2026-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617091255/https://indiamaps.gov.in/mapViewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|type=Waterfall|elevation=22.86|height=|height_longest=|number_drops=1|width=|average_width=|watercourse=|average_flow=|world_rank=}}[[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[മുറിഞ്ഞപുഴ (ഇടുക്കി) |കുട്ടിക്കാനത്തിനും അമലഗിരിക്കും ഇടയിൽ മുറിഞ്ഞപുഴയ്ക്ക് സമീപം]], [[കോട്ടയം]] - [[കുമളി]] പാതയിലുള്ള മനോഹരമായ ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടമാണ് നിന്നുമുള്ളിപ്പാറ എന്നും പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്ന '''വളഞ്ഞങ്ങാനം വെള്ളച്ചാട്ടം'''. മുറിഞ്ഞപുഴയിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്ററും കുട്ടിക്കാനത്തുനിന്ന് ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണിത്. ശരാശരി 75 അടിയോളം ഉയരമുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന് മുകൾഭാഗം പലപ്പോഴും മൂടൽമഞ്ഞ് പൊതിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. മഴക്കാലത്താണ് വെള്ളച്ചാട്ടം ഏറ്റവും മനോഹരമായി കാണപ്പെടുന്നത്. ചാർലി വെള്ളച്ചാട്ടം, ഒന്നാം പാലം, കേസരി വെള്ളച്ചാട്ടം എന്നൊക്കെയും ഇതറിയപ്പെടുന്നു. കുട്ടിക്കാനം കുന്നുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് പതിക്കുന്ന ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം മുറിഞ്ഞ പുഴയിലെത്തിയശേഷം കുത്തനെ താഴേക്ക് ഒഴുകി അന്തിമമായി മണിമലയാറിന്റെ പോഷകനദികളിൽ ഒന്നായ കൊക്കയാറിൽ ചേരുന്നു. 
[[കോട്ടയം|കോട്ടയത്ത്]] നിന്ന് ഹൈറേഞ്ചിലേയ്ക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ  [[കുട്ടിക്കാനം|അമലഗിരിക്കു ശേഷവും കുട്ടിക്കാനത്തിനു]] മുൻപുമായാണ് വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ സ്ഥാനം&lt;ref&gt;[http://www.trawell.in/kochi/500kms Valanjaganam Waterfalls (Near Kottayam) ]&lt;/ref&gt;. ദേശീയപാത 183 ൽ (കെ.കെ.റോഡ്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്, മുറിഞ്ഞപ്പുഴയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 1 കിലോമീറ്ററും കുട്ടിക്കാനത്ത് നിന്ന് 5 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികൾ സാധാരണയായി ഇവിടെ ചായ കുടിക്കാൻ വണ്ടി നിർത്തി വെള്ളച്ചാട്ടം ആസ്വദിക്കാറുണ്ട്. ചാർളി എന്ന മലയാള സിനിമയിലെ ഒരു രംഗം ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന് സമീപമാണ് ചിത്രീകരിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/destination/valanjanganam-waterfalls-idukki-destination-charlie-movie-dulquer-salmaan-ee59af2d|title='ചാർളി'യിലെ ആ വെള്ളച്ചാട്ടം ഇതാണ്; കോട്ടയം-കുമളി റൂട്ടിലെ വളഞ്ഞങ്ങാനം എന്ന വിസ്മയം}}&lt;/ref&gt;  ഇടുക്കിയുടെ പ്രകൃതി ഭംഗി ആസ്വദിക്കാനും ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്ന യാത്രകളിൽ പെട്ടെന്ന് വിശ്രമിക്കാനും അനുയോജ്യമായ ഒരു സ്ഥലമാണിത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=71rwblpCwDk/|title=Valanjanganam Falls (വളഞ്ഞങ്കാനം വെളളച്ചാട്ടം)|date=2021-05-07|website=trackthetrails.com}}&lt;/ref&gt; .

[[പ്രമാണം:Valanjanganam_Waterfall.jpg|500x500ബിന്ദു]]

==അവലംബം==
{{Reflist}}
{{WaterFallsinKerala}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tos3i3921ymavyqf86xxcv35otboi7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ദേശീയ മനുഷ്യവകാശ ഏകോപന സമിതി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195398</id>
    <revision>
      <id>4665739</id>
      <parentid>4605475</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48796-15</username>
        <id>222668</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="ln3wccvf6aoz7ik5d06mjd4xnq3cptv" xml:space="preserve">{{prettyurl|National Confederation of Human Rights Organisations}} 
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകളുടെയും പ്രമുഖ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരുടേയും കൂട്ടായ്മയാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന സംഘടനയാണ് '''ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ ഏകോപന സമിതി(National Confederation of Human Rights Organizations - NCHRO)'''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://twocircles.net/2012apr02/nchro_asks_govt_repeal_antpeople_laws_frame_rules_human_rights_act_1993.html |title=http://twocircles.net |access-date=2012-06-17 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205625/http://twocircles.net/2012apr02/nchro_asks_govt_repeal_antpeople_laws_frame_rules_human_rights_act_1993.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article700218.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1861165.ece&lt;/ref&gt;
==ചരിത്രം==
[[File:Nchroclt.jpg|thumb|എൻ.സി.എച്ച്.ആർ.ഒയുടെ മനുഷ്യാവകാശ കൂട്ടായ്മയിൽ കെ.ഇ.എൻ സംസാരിക്കുന്നു]]
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട്]] വെച്ച് 1997ലാണ് മനുഷ്യവകാശ ഏകോപന സമിതി (‌Confederation of Human Rights Organizations - CHRO) എന്ന പേരിൽ ഈ കൂട്ടായ്മ രൂപം കൊണ്ടത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nchro.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3%3Aabout-chro&amp;catid=16%3Aabout-us&amp;Itemid=42 |title=http://www.nchro.org |access-date=2012-06-05 |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603120124/http://nchro.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3%3Aabout-chro&amp;catid=16%3Aabout-us&amp;Itemid=42 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ഇവയും കാണുക==
*[[മനുഷ്യാവകാശം]]

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://www.nchro.org/ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്‌]
{{org-stub}}
[[വർഗ്ഗം:സംഘടനകൾ]]</text>
      <sha1>ln3wccvf6aoz7ik5d06mjd4xnq3cptv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചാത്തൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216208</id>
    <revision>
      <id>4665668</id>
      <parentid>4626232</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48491-60</username>
        <id>222652</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22535" sha1="8l5ixvvaprhz1lgbft3npmkyv37n064" xml:space="preserve">'''{{prettyurl|Vishnu maya}}
{{about|ഹൈന്ദവ ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്||}}ഹൈന്ദവ, മലവാര വിശ്വാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ദേവതയാണ് '''വിഷ്ണുമായ സ്വാമി അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുമായ ശാസ്താവ്''' അഥവാ '''വിഷ്ണുമായ ചാത്തൻ'''. പൊന്നുണ്ണി വിഷ്ണുമായ സ്വാമി തുടങ്ങിയ  പല പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലാണ് ഈ വിശ്വാസത്തിന് പ്രചാരമുള്ളത്. ദ്രാവിഡ രീതിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഗോത്ര വർഗ്ഗ രീതിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ദൈവമാണ് വിഷ്ണുമായ. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദ്രാവിഡ ഗോത്രങ്ങളുടെ ദൈവമായി വിഷ്ണുമായ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പോത്തിന്റെ പുറത്തു കുറുവടിയുമായി ഇരിക്കുന്ന ബാലന്റെ രൂപമാണ് വിഷ്ണുമായ ചാത്തന്റേത്. മായ കാഴ്ചകൾ കാണിച്ചു നടക്കുന്നവനും, ഐശ്വര്യവും അഭിവൃദ്ധിയും അനുഗ്രഹവും നൽകുന്ന ഒരു ദേവൻ ആയിട്ട് വിഷ്ണുമായ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പുരാണ കഥകൾ പ്രകാരം ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രൻ ആയിട്ടാണ് വിഷ്ണുമായ സ്വാമിയെ കണക്കാക്കുന്നത്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സ്വന്തം മായയാൽ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ വിഷ്ണുമായ എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. ഭ്രിഗാസുര നിഗ്രഹത്തിന് വേണ്ടി അവതരിച്ചു എന്നാണ് വിശ്വാസം. കരിങ്കുട്ടി, ചേക്കുട്ടി, പറക്കുട്ടി തുടങ്ങിയ മറ്റു ചാത്തന്മാർ വിഷ്ണുമായയുടെ സഹോദരങ്ങൾ ആണ്. ശനി ദോഷ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനത്തിനും വിഷ്ണുമായ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
==ഐതിഹ്യങ്ങൾ==
പുഞ്ചനെല്ലൂർ  നമ്പൂതിരി തറവാട്ടിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ദേവാലയത്തിൽ വിഷ്ണുമായ സ്വാമി സ്വയം എത്തി എന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്നെ ഭഗവതിയുടെ കൂടെ ചേർക്കണം എന്നും എന്നാൽ കുടുംബത്തിൽ ഐശ്വര്യം താൻ കൊണ്ടുവരുമെന്നും പില്ക്കാലത്ത് തന്നെ ആരാധിക്കുന്ന വംശപരമ്പര്യക്ക് ഒരു പ്രശ്നം വരുമ്പോൾ കൂടെ നില്ക്കാമെന്നും വാക്കു കൊടുത്തു എന്നും, പിന്നീട് ആവണങ്ങട്ടിൽ കളരി ഉണ്ണിതതാമൻ കേളുഉണി ഒരു യാത്രികൻ ഈ ഇല്ലത്തോടൊപ്പം അഞ്ചു മൂർത്തികളെയും ഉപാസിച്ച് ഏറ്റെടുത്തതായും പഴമക്കാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. 

വിഷ്ണുമായ ചാത്തന്റെ വളർത്തമ്മയായ കൂളിവാകയെ ഭൃഗാസുരൻ എന്നൊരു അസുരൻ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ഭൃഗാസുരനെയും അവന്റെ സേനയേയും വിഷ്ണുമായ തന്റെ സഹായിയായ കരിങ്കുട്ടി ചാത്തനെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിൽ ചാത്തന്റെ വിരലിൽ മുറിവേറ്റു. മുറിവിൽ നിന്ന് നിലത്ത് വീണ രക്തത്തിൽ നിന്ന് 400 കുട്ടിചാത്തന്മാർ ഉണ്ടായി. ഭൃഗാസുരൻ പ്രയോഗിച്ച 10 ബ്രഹ്മാസ്ത്രങ്ങളൂം 10 കുട്ടിച്ചാത്തൻമാർ വിഴുങ്ങി ആത്മാഹുതി നടത്തുകയും ചെയ്തു. ശേഷിച്ച 390 കുട്ടിച്ചാത്തന്മാർ എല്ലാം സേനയേയും ഇല്ലാതാക്കുകയും വിഷ്ണുമായ ചാത്തനും കരിക്കുട്ടി ചാത്തനും കൂടി കുറുവടി  ഉപയോഗിച്ച് ഭൃഗാസുരനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.

[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[മന്ത്രവാദി|മന്ത്രവാദികൾ]] '''വിഷ്ണുമായ ചാത്തൻ''' എന്ന മൂർത്തിയെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. വിഷ്ണുമായ [[ശിവൻ|ശിവന്റെ]] മകൻ ആണെന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്. ശിവഭഗവാന് മായാരൂപത്തിൽ നിന്ന [[പാർവതി]]  ദേവിയിൽ ജനിച്ച മകനാണ് വിഷ്ണുമായ എന്ന്  പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. വടക്കൻ മലബാറിൽ ശിവപാർവതിമാരുടെ മകനായ വിഷ്ണുമായ ചാത്തനെ ആരാധിച്ച് [[കുട്ടിച്ചാത്തൻ തെയ്യം]] കെട്ടിയാടുന്നു. മായാവിദ്യകളിൽ വിദഗ്ദ്ധനായ ഒരു മൂർത്തി ആയിട്ടാണ് വിഷ്ണുമായ സ്വാമിയേ കഥകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

== പുരാണകഥ ==
പരമശിവൻ വനത്തിൽ വേട്ടയാടാൻ പോയപ്പോൾ വനത്തിൽ നിന്ന് മധുരമായ ഒരു സ്ത്രീശബ്ദം കേൾക്കുകയുണ്ടായത്രെ. ശബ്ദത്തിന്റെ ഉടമയെ തേടിയപ്പോൾ കൂളിവാക എന്ന സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയെ കാണുകയുണ്ടായി. അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ഭ്രമിച്ച് പരമശിവൻ   വേൾച്ചക്കാഗ്രഹിച്ചു. പരമശിവന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലായ കൂളിവാക ഭയപ്പെടുകയും, അവളുടെ ഇഷ്ടദേവിയായ പാർവ്വതിയെ പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. കാര്യം മനസ്സിലായ ശ്രീപാർവ്വതി അവളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായി ഭയപ്പെടേണ്ടന്നും ഇത് അവളുടെ യോഗമാണെന്നും പറഞ്ഞു. മാത്രവുമല്ല കൂളിവാക മുജ്ജന്മത്തിൽ  ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ  തോഴി ആയിരുന്നുവെന്നും പറഞ്ഞു. മുജ്ജന്മത്തിൽ കൂളിവാക ബാല ഗണേശനെ ശ്രീപാർവ്വതി അറിയാതെ മുലയൂട്ടുകയുണ്ടായി. ഇത് അറിഞ്ഞ പാർവ്വതി കൂളിവാകയെ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ ചണ്ഡാളകുലത്തിൽ ജനിക്കുവാൻ ശപിക്കുകയുണ്ടായി. ശാപം കിട്ടിയ കൂളിവാക കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ശ്രീപാർവ്വതിയെ കാൽ പിടിച്ച് ക്ഷമ ചോദിക്കുകയുണ്ടായി. 

കോപം മാറിയ ശ്രീപാർവ്വതി കൂളിവാകയോട് പറഞ്ഞു: 'അടുത്ത ജന്മത്തിൽ നിനക്ക് ശ്രീ പരമേശ്വരന്റെ പുത്രനെ മുലയൂട്ടി വളർത്താൻ ഭാഗ്യമുണ്ടാകും' എന്ന് വരം നൽകി. മുജ്ജന്മ കഥ പറഞ്ഞ് ശേഷം കൂളിവാകയോട് വീട്ടിലേക്ക് ഭയം കൂടാതെ പോകാൻ പറഞ്ഞു. അതിനു ശേഷം ദേവി വേഷം മാറി കൂളിവാകയായി മാറി. ശ്രീ പരമമേശ്വരന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകുകയും വേൾച്ചയിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതിൽ നിന്ന് 400 കുട്ടികൾ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. അതിൽ മൂത്ത കുട്ടിയാണ് കരിങ്കുട്ടി. ഈ കുട്ടിയെ [[കരിങ്കുട്ടിച്ചാത്തൻ|കരിങ്കുട്ടി ചാത്തൻ]] എന്നു വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരിൽ ഏറ്റവും ഇളയവനായ ചാത്തൻ ആണ് വിഷ്ണുമായ സ്വാമി. ഈ കുട്ടിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഒരു പോത്തിനെയും കരികുട്ടി ചാത്തന് ഒരു കാളയെയും കൊടുത്തു. ശ്രീ പാർവ്വതി ഈ രണ്ടു കുട്ടികളെയും കൂളിവാകയെ ഏല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. കുട്ടികൾ വളർത്തമ്മയായ കൂളിവാകയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു.

ഇവർക്ക് പല അത്ഭുതശക്തികളും ശിവനും പാർവ്വതിയും നൽകുകയുണ്ടയി. ചാത്തൻമാർ പല തരത്തിലുള്ള സഹായങ്ങളും അത്ഭുതങ്ങളും കാട്ടി ആ ഗോത്രത്തിൽ കഴിഞ്ഞു വന്നു. ചാത്തൻമാർ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളായ പോത്തിന്റെയും കാളയുടെയും പുറത്തേറി  [[ഈഴറ]]യും വായിച്ച് കൊണ്ട് വനത്തിൽ ചുറ്റി നടന്നു. തന്റെ എഴാമത്തെ വയസ്സിൽ ഗ്രോത്രക്കാർ നടത്തിയ ജന്മദിനാഘോഷത്തിൽ നാരദമുനി വരുകയും ചാത്തന്മാരോട് അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ആരാണെന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു. അവരെ കൈലാസത്തിൽ പോയി കാണുവാൻ ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. 

വിവരങ്ങൾ അറിഞ്ഞ് ചാത്തൻമാർ കൈലാസത്തിൽ പോയി. അവിടെ ശിവന്റെ  വാഹനമായ [[നന്ദികേശൻ]] മായ ചാത്തനെ കവാടത്തിൽ വെച്ച് തടഞ്ഞു. ചാത്തൻ അകത്തേക്ക് പോകുവാനായി [[മഹാവിഷ്ണു]]വിന്റെ വേഷം മായയാൽ ധരിക്കുകയുണ്ടായി. എന്നിട്ട് ശിവപാർവ്വതിമാരെ കാണുകയും ആശീർവാദം വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. പരമശിവന് ഏറെ സന്തോഷം തോന്നുകയും വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം മായയാൽ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ചാത്തന് വിഷ്ണുമായ എന്ന പേർ നൽകുകയും ചെയ്തു. മാത്രവുമല്ല ചാത്തന്മാർക്ക് എല്ലാതരത്തിലുള്ള ആയോധനവിദ്യകളും പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും, ജലന്ദരൻ എന്ന അസുരനെ കൊല്ലുവാനുള്ള സൂത്രം പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.

പിന്നീട് ചാത്തൻ മൂന്നു ലോകം കീഴടക്കിയ ജലന്ധരനെ പോരിന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടന്ന് ഉണ്ടായ യുദ്ധത്തിൽ വിഷ്ണുമായ സ്വന്തം മായയാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ആയുധമായ സുദർശന ചക്രത്തിന്റെ രൂപം കൊള്ളുകയും ജലന്ധരനെ വധിക്കുവാനായി പിന്നാലെ പോകുകയും ചെയ്തു. ജലന്ധരൻ മൂന്ന് ലോകത്തും പലയിടത്തും ഓടി ഒളിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം കടലിൽ ഒളിച്ചു. പിൻതുടർന്ന് വന്ന സുദർശന ചക്രത്തിന്റെ ജ്വാലയാൽ കടൽ ജലം തിളക്കാൻ തുടങ്ങി. ചൂട് സഹിക്കാൻ വയ്യാതെ കടലിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന ജലന്ധരൻ വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷഭരിതരായ ദേവന്മാർ ചാത്തനെ സ്വർഗലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടു പോവുകയും അവിടെ താമസിക്കാൻ നിർബ്ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ തനിക്ക് പഴയ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്കൊപ്പം താമസിക്കാനാണ് താല്പര്യം എന്നു പറഞ്ഞ് കൊണ്ട് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു.

കൂടാതെ ഒരുപാട് ചാത്തന്മാർ വേറെയും ഉണ്ടായിരുന്നു. വാണിഭ ചാത്തൻ, പറക്കുട്ടി, മൂക്കൻ, കുരുടി, കരിങ്കണ്ണൻ  എന്നിങ്ങനെ അനേകം ചാത്തന്മാർ ഉള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

== സിനിമയിൽ ==
ഭാരതത്തിലെ  പ്രഥമ ത്രിമാന 3D ചലച്ചിത്രമായ  [[മൈ ഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തൻ|മൈഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തനിലെ]] കേന്ദ്രകഥാപാത്രം ഒരു മന്ത്രവാദി അടിമപ്പെടുത്തിയ കുട്ടിച്ചാത്തൻ ആണ്. [[സാക്ഷാൽ ശ്രീമാൻ ചാത്തുണ്ണി]] എന്ന മലയാള സിനിമയിലെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രവും കുട്ടിച്ചാത്തൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു.

== ചില സാമ്യതകൾ ==
അമൃത് ദേവൻമാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പങ്ക് വെക്കുവാനായി [[മഹാവിഷ്ണു]] സ്ത്രീ വേഷത്തിൽ അവതാരം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ സ്ത്രീവേഷത്തിനെ വിഷ്ണുമായ എന്നു തന്നെയാണ് പറയുന്നത്. ഈ വിഷ്ണുമായയിൽ മോഹിതനായ ശിവനിൽ ജനിച്ച പുത്രനാണ് ശാസ്താവ്. [[ശാസ്താവ്]] പിൽക്കാലത്ത്  ഉച്ചാരണ ശൈലി മാറി ചാത്തൻ ആയതെന്നും വാദമുണ്ടെങ്കിലും വിഷ്ണുഭഗവാൻറെ മായയാൽ കൂളിവാകയുടെ രൂപം പൂണ്ട പാർവതി ദേവിയിൽ ഉണ്ടായ കുട്ടികൾ ആയതുകൊണ്ടാണ് വിഷ്ണുമായ ചാത്തൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നതെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽ ഇന്ന് നിലവിൽ ഉള്ള വിഷ്ണുമായക്ഷേത്രങ്ങൾ എല്ലാം നമ്പൂതിരി, തീയ്യർ പണിക്കർ, [[കളരി കുറുപ്പ്]]/[[കളരി പണിക്കർ]] സമുദായക്കാരുടേതാണ്.

==പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
*ആവണങ്ങാട് വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല
*കണ്ണഞ്ചിറ ശ്രീ വിഷ്ണുമായക്ഷേത്രം, തൈക്കാട്, ഗുരുവായൂർ.
*സ്രാമ്പിക്കൽ വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം പേരകം, ഗുരുവായൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
*കണ്ണനാംകുളം കളരി വിഷ്ണുമായ ചാത്തൻ ക്ഷേത്രം, ചെന്ത്രപ്പിന്നി.
*കളരികാവ് വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം ആറാട്ടുപുഴ തൃശൂർ
*പെരിങ്ങോട്ടുകര ശ്രീ മൂലസ്ഥാനം, തൃശൂർ ജില്ല
*കാനാടികാവ് വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല  
*വടക്കൂട്ട്  ശ്രീ രുധിരമാല-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം , എറവ് , തൃശൂർ ജില്ല
*പരന്തറയിൽ വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം, കരിവന്നൂർ 
*കാരണയിൽ മഠം ശ്രീ വിഷ്ണുമായ കുട്ടിച്ചാത്തൻ മഹാക്ഷേത്രം, [[എട്ടുമന]] 
*തച്ചപ്പിള്ളി വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം, എട്ടുമന 
*തിച്ചമ്പിള്ളി ദേവസ്ഥാനം ചെമ്പുകാവ്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
*വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം, ആറ്റുർ
*ശങ്കരിമഠം ശ്രീ വിഷ്ണുമായ ദേവസ്ഥാനം,പാണാവള്ളി,ആലപ്പുഴ ജില്ല
*പൊന്നമപലം ശ്രീവിഷ്ണുമായ ദേവീ     ദേവസ്ഥാനം, നെട്ടയം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല
*എഡാവിലകം ശ്രീ വിഷ്ണുമയ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, പരിപ്പള്ളി, കൊല്ലം ജില്ല 
*വൈദ്യർ മഠം ദേവസ്ഥാനം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല 
*ഇലഞ്ഞികാവ്, ആലപ്പുഴ ജില്ല 
*കാളിയാർ മഠം കളരി, അരൂർ, ആലപ്പുഴ ജില്ല 
*ചമയംകര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചൂർ, കോട്ടയം ജില്ല.
*കിടങ്ങൂർ വിഷ്ണുമായ ദേവസ്ഥാനം, കിടങ്ങൂർ, അങ്കമാലി, എറണാകുളം ജില്ല.
*പൊന്നൻപാലൻ, ശ്രീ മുത്തപ്പൻ ഗണപതി, വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം മരത്താക്കര, തൃശ്ശൂർ

== അവലംബം ==
*ആവണാങ്ങാട്ടു വിഷ്ണൂമായ ക്ഷേത്രം 2005 വെള്ളാട്ടു മഹോത്സവം സോവനീർ
*കേരള ജ്യോതിശാസ്ത്ര പരിഷത്ത് മാഗസീൻ ജൂൺ 2003
*[[:wikisource:ml:ഐതിഹ്യമാല/അവണങ്ങാട്ട് പണിക്കരും ചാത്തന്മാരും|ഐതിഹ്യമാല/അവണങ്ങാട്ട് പണിക്കരും ചാത്തന്മാരും]]
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>8l5ixvvaprhz1lgbft3npmkyv37n064</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അലോഹനെറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221583</id>
    <revision>
      <id>4665714</id>
      <parentid>1698479</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T01:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="tg0h40jbiyj6d2b8n3p098w036zc1gf" xml:space="preserve">{{prettyurl|ALOHAnet}}
ഒരു ഡാറ്റാ ശൃംഖല സ്ഥാപിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയാണ് '''അലോഹനെറ്റ്''' അഥവാ '''അലോഹ സിസ്റ്റം'''&lt;ref name='abramson1'&gt;{{Cite document | last = N. Abramson | contribution = The ALOHA System - Another Alternative for Computer Communications | title = Proc. 1970 Fall Joint Computer Conference | publisher = AFIPS Press | year = 1970 | id =  | contribution-url = http://robotics.eecs.berkeley.edu/~pister/290Q/Papers/MAC%20protocols/ALOHA%20abramson%201970.pdf | format = PDF | postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; | archive-date = 2012-04-24 | access-date = 2012-12-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120424223447/http://robotics.eecs.berkeley.edu/~pister/290Q/Papers/MAC%20protocols/ALOHA%20abramson%201970.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Frank F. Kuo]] (1995). &quot;The ALOHA system&quot;. ACM Computer Communication Review: 25&lt;/ref&gt; അഥവാ '''അലോഹ'''. 1970ൽ എബ്രഹാംസൺ കണ്ടെത്തിയ ഇത് ഹവായ് സർവ്വകലാശാലയിലെ ഡാറ്റാ ടെർമിനലുകൾ ഒരു കേന്ദ്ര കമ്പ്യൂട്ടറുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനാണുപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് മുൻവിധികളില്ലാതെ റേഡിയോ ആവൃത്തിയിലുള്ള തരംഗങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഒരു കേന്ദ്രവുമായി സമ്പർക്കത്തിലേർപ്പെടാനുള്ള അവസരമാണിതിൽ നൽകുന്നത്. ഇതി പങ്കാളികളായ ഓരോരുത്തരും വ്യത്യസ്ത ആവൃത്തിയിലുള്ള റേഡിയോ തരംഗങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഡാറ്റാ പാക്കറ്റുകൾ തമ്മിലുണ്ടാകാവുന്ന കൂട്ടിയിടിയാണ് അലോഹയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രധാന പ്രശ്നം. 
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{അപൂർണ്ണം}}</text>
      <sha1>tg0h40jbiyj6d2b8n3p098w036zc1gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അസീസിയ മെഡിക്കൽ കോളേജ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258780</id>
    <revision>
      <id>4665715</id>
      <parentid>3773044</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T02:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5381" sha1="alivpstm2xptw7txtehli8ephvwn5lq" xml:space="preserve">{{PU|Azeesia Medical College}}
{{Infobox university
| name              = അസീസിയ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊല്ലം
| native_name       = 
| image_name        = Azeezia Medical College.jpg
| image_alt         = 
| caption           = അസീസിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ് ആൻഡ് റിസേർച്ച്
| latin_name        = 
| motto             = 
| mottoeng          = 
| established       = 2008
| closed            = 
| type              = സ്വാശ്രയകോളേജ്
| affiliation       = 
| endowment         = 
| budget            = 250 കോടി{{തെളിവ്}}
| officer_in_charge = 
| chairman          = എം. അബ്ദുൾ അസീസ്
| board members     =

| vice-president    = 
| superintendent    = 
| provost           = 
| vice_chancellor   = 
| rector            = 
| principal         = ഡോ. അന്നബെൽ രാജശേഖരൻ
| medical superintendent  = ഡോ. രാമൻ ഉണ്ണി
| director          = 
| head_label        = വൈസ് പ്രിൻസിപ്പാൾ

| academic_staff    = 
| administrative_staff  = 
| students          = 
| undergrad         = 
| postgrad          = 
| doctoral          = 
| other             = 
| city              = [[meeyannoor|മീയന്നൂർ]] | state             = [[Kerala|കേരളം]]
| province          = 
| country           = [[India|ഇന്ത്യ]]{{flagicon|India}}
| coor              = 
| campus            =  50 ഏക്കർ
| former_names      = 
| free_label        = രജിസ്ട്രേഷൻ
| free              = [[Indian Medical Council|ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ]]
| colors            = 
| colours           = 
| athletics         = 
| sports            = 
| nickname          = 
| mascot            = 
| affiliations      = [[University of Kerala|കേരള സർവ്വകലാശാല]], [[Kerala University of Health Sciences|കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് അലൈഡ് സയൻസസ്]]
| website           = http://www.azeezia.com
| logo              = 
| footnotes         =
| telephone 	    = 0474-3069200 
| fax    	    = 3069397  
}}
[[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ലയിലെ]] ഒരു സ്വകാര്യ (സ്വാശ്രയ) മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആണ് '''അസീസിയ മെഡിക്കൽ കോളേജ്''' ('''അസീസിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസേർച്ച്'''). മീയണ്ണൂരാണ് കോളേജ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=mathrubhumi&gt;{{cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/443372/2010-07-31/kerala|accessdate=2013 ഓഗസ്റ്റ് 25|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2010 ജൂലൈ 31|archiveurl=https://archive.today/20130825142139/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/443372/2010-07-31/kerala|archivedate=2013-08-25|title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ്|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഇതോടൊപ്പം ആശുപത്രി, നഴ്സിംഗ് കോളേജ്, ഡെന്റൽ കോളേജ് എന്നിവയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
2008-ലാണ് കോളേജ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. പൊടിക്കുഞ്ഞ് മുസലിയാർ ചാരിറ്റബിൾ ആൻഡ് എഡ്യൂക്കേഷണൽ ട്രസ്റ്റിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലാണ് കോളേജ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.way2k.com/7067/azeezia-institute-of-medical-sciences-kollam |title=AIMS |access-date=2013-08-25 |archive-date=2012-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927010055/http://www.way2k.com/7067/azeezia-institute-of-medical-sciences-kollam |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2010 ജൂലൈ 15-ന് [[Medical Council of India|മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] നിയോഗിച്ച നിരീക്ഷണ സംഘത്തിന്റെ പരിശോധനയ്ക്കുശേഷം ഈ കോളേജിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനം തടയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ നടപടി പിന്നീട് ഹൈക്കോടതി റദ്ദു ചെയ്യുകയുണ്ടായി.&lt;ref name=mathrubhumi/&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|Azeezia Medical College}}
* [http://www.azeezia.com/ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008041733/http://www.azeezia.com/ |date=2013-10-08 }}

[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ]]</text>
      <sha1>alivpstm2xptw7txtehli8ephvwn5lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പെരിങ്ങൊളം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271801</id>
    <revision>
      <id>4665761</id>
      <parentid>4634198</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T10:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hishampgm</username>
        <id>54616</id>
      </contributor>
      <comment>added categories</comment>
      <origin>4665761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9232" sha1="373r4r7kfta95wh8soi6ewh5cx7iwji" xml:space="preserve">{{refimprove|date=January 2014}}
{{Infobox settlement
| name                    = പെരിങ്ങൊളം
| native_name             =Peringolam 
| native_name_lang        = En
| other_name              = പാറോൽ
| nickname                = 
| settlement_type         = വില്ലേജ്
| image_skyline           = Peringolam.jpg|thumb|Peringolam Town
| image_alt               = 
| image_caption           = പെരിങ്ങൊളം ടൗൺ
| pushpin_map             = India Kerala
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| latd                    = 11
| latm                    = 17
| lats                    = 23
| latNS                   = N
| longd                   = 75
| longm                   = 52
| longs                   = 48
| longEW                  = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = രാജ്യം
| subdivision_name        = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1       = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = ജില്ല
| subdivision_name2       = [[കോഴിക്കോട് ]]

| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|മലയാളം]], 
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code            = 673571
| blank5_name_sec1 = വാഹന രജിസ്ട്രേഷൻ കോഡ്
| blank5_info_sec1 = K.L.11
| area_code_type          = [[Telephone numbers in India|ടെലിഫോൺ കോഡ്]]
| area_code               =0495
| blank1_name_sec1        = അടുത്ത പട്ടണം
| blank1_info_sec1        = കുന്ദമംഗലം
| blank2_name_sec1        = [[ലോക്സഭ]] constituency
| blank2_info_sec1        = [[കോഴിക്കോട് ]]
| blank4_name_sec1        = ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് 
| blank4_info_sec1        = [[പെരുവയൽ]]
|blank5_name_sec1 = നിയോജക മണ്ഡലം
| blank5_info_sec1  = കുന്ദമംഗലം
| website                 = 
| footnotes               = 
}}

[[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ പെരുവയൽ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രകൃതി രമണീയമായ ഗ്രാമമാണ് '''പെരിങ്ങൊളം'''([[ Peringolam]]).  [[കോഴിക്കോട്]] - [[മൈസൂർ]] നാഷണൽ ഹൈവേ 766ൽ നിന്നും 2 കി.മീറ്റർ അകലത്തിലും കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്നും 15 കിലോമീറ്റർ അകലത്തിലും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണിത്.&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/7255343/Peringolam&lt;/ref&gt;
ആദ്യകാലത്ത് '''പാറോൽ''' എന്നായിരുന്നു ഇവിടെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പണ്ടു കാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു 'വലിയ കുളം' കാരണമാണ്  ഈ നാടിന് പെരിങ്ങൊളം എന്ന പേരു വന്നത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==

* '''ഗവൺമെൻറ് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിങ്ങൊളം'''
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കുന്ദമംഗലം നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് പെരിങ്ങൊളം‍ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ. പെരിങ്ങൊളം സ്കൂൾ എന്ന പേരിലാണ് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്. ചക്കോടിയിൽ രാവുണ്ണി നായർ 1923-ൽ സ്ഥാപിച്ച ഈ വിദ്യാലയം കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ വിദ്യാലയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.themoderneducation.com/Kerala/Higher-Secondary-Schools/govt-hss-peringolam-Schools-in-PERINGOLAM-s9628.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-06-08 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119162719/http://www.themoderneducation.com/Kerala/Higher-Secondary-Schools/govt-hss-peringolam-Schools-in-PERINGOLAM-s9628.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* കോളേജ് ഓഫ് മാത്തമാറ്റിക്സ്
* ഭാരത സർക്കാറിൻറെ ജലവിഭവ ഗവേഷണകേന്ദ്രം ([http://www.cwrdm.org CWRDM]) '''
* ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂറ്റ് ഓഫ് മാനേജ്മെൻറ് ,കോഴിക്കോട് ([http://www.iimk.ac.in/ IIMK])'''
* സി എം ദഅവ സെന്റർ (CMDC) 2022 ൽ സ്ഥാപിതമായി.
* ഹിദായ്യത്തുസ്സ്വബിയാൻ മദ്രസ
* അൽ ബിറ്ർ ഇസ്ലാമിക് പ്രീ സ്കൂൾ

==സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==

* ജ്ഞാനപ്രദായിനി ലൈബ്രറി &amp; റീഡിംഗ് റൂം
*മർഹമ വിദ്യാഭ്യാസ സഹായ പദ്ധതി
പെരിങ്ങൊളം നാടിൻറെ വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതി ലക്ഷ്യം വെച്ചുകൊണ്ട് '''എസ്.ഐ.ഒ''' (സ്റ്റുഡൻറ്സ് ഇസ്ലാമിക്‌ ഓർഗനൈസേഷൻ) പെരിങ്ങൊളം യൂണിറ്റിൻറെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ രൂപം നൽകിയ ഒരു സംരംഭമാണ് '''[http://marhamapgm.blogspot.in/ മർഹമ]'''.&lt;ref&gt;http://marhamapgm.blogspot.com/&lt;/ref&gt;
[[File:Marhamapgmlogo.jpg|thumb|Marhamapgmlogo]]
[[പെരിങ്ങൊളം]] പ്രദേശത്തെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നില്ക്കുന്ന സമർഥരായ വിദ്യാർത്ഥികളെ മർഹമ സഹായിക്കുന്നു{{തെളിവ്}}
[[File:Marhama2014inauguration.jpg|thumb|Marhama2014inauguration]]

==ക്ലബുകൾ/ സാംസ്കാരിക വേദികൾ ==
* '''[[തനിമ കലാസാഹിത്യ വേദി|തനിമ]]''' കലാ സാഹിത്യ വേദി
* '''PGM സോക്കർ ലവേഴ്സ്'''
* '''വെറൈറ്റി''' ആർട്സ് &amp; സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''ചാലഞ്ചേഴ്സ്''' സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''പീപ്പിൾ''' ആർട്സ് ക്ലബ്
*  '''ഗെലാറ്റികോ''' സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''ചിലങ്ക''' കലാ സാംസ്കാരിക വേദി
* '''ടീൻ ഇന്ത്യ''' ഫുട്ട്ബോൾ ക്ലബ്
*[[മലർവാടി (മാസിക)|'''മലർവാടി''']] ബാലസംഘം
*ബാലസംഘം
*'''ഫ്രണ്ട്‌സ് കൂട്ടായ്മ'''
*'''അമേയ സാംസ്‌കാരിക വേദി'''

== ഫെസ്റ്റുകൾ ==

* '''പെരിങ്ങൊളം ഫെസ്റ്റ്''' 2018
* '''പീപ്പിൾസ് ഫെസ്റ്റ്'''
* '''പഞ്ചായത്ത് മേളകൾ'''
* '''ശതപൂർണ്ണിമ''' '''-''' ഗവ. ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്‌കൂൾ പെരിങ്ങൊളം ശതാബ്ദി ആഘോഷം
* '''ശതപൂർണ്ണിമ''' '''കാർണിവൽ 2025'''
* '''പെരിങ്ങൊളം സൂപ്പർ ലീഗ് (PSL)''' - ഫൂട്ട്ബോൾ ടൂർണമെൻ്റ്
== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജില്ലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകൾ - പേരനുസരിച്ച്]]</text>
      <sha1>373r4r7kfta95wh8soi6ewh5cx7iwji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665762</id>
      <parentid>4665761</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T10:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hishampgm</username>
        <id>54616</id>
      </contributor>
      <comment>added category</comment>
      <origin>4665762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9112" sha1="2fwvtlxy7kuafyueoaowvhwu7551uxt" xml:space="preserve">{{refimprove|date=January 2014}}
{{Infobox settlement
| name                    = പെരിങ്ങൊളം
| native_name             =Peringolam 
| native_name_lang        = En
| other_name              = പാറോൽ
| nickname                = 
| settlement_type         = വില്ലേജ്
| image_skyline           = Peringolam.jpg|thumb|Peringolam Town
| image_alt               = 
| image_caption           = പെരിങ്ങൊളം ടൗൺ
| pushpin_map             = India Kerala
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| latd                    = 11
| latm                    = 17
| lats                    = 23
| latNS                   = N
| longd                   = 75
| longm                   = 52
| longs                   = 48
| longEW                  = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = രാജ്യം
| subdivision_name        = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1       = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = ജില്ല
| subdivision_name2       = [[കോഴിക്കോട് ]]

| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|മലയാളം]], 
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code            = 673571
| blank5_name_sec1 = വാഹന രജിസ്ട്രേഷൻ കോഡ്
| blank5_info_sec1 = K.L.11
| area_code_type          = [[Telephone numbers in India|ടെലിഫോൺ കോഡ്]]
| area_code               =0495
| blank1_name_sec1        = അടുത്ത പട്ടണം
| blank1_info_sec1        = കുന്ദമംഗലം
| blank2_name_sec1        = [[ലോക്സഭ]] constituency
| blank2_info_sec1        = [[കോഴിക്കോട് ]]
| blank4_name_sec1        = ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് 
| blank4_info_sec1        = [[പെരുവയൽ]]
|blank5_name_sec1 = നിയോജക മണ്ഡലം
| blank5_info_sec1  = കുന്ദമംഗലം
| website                 = 
| footnotes               = 
}}

[[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ പെരുവയൽ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രകൃതി രമണീയമായ ഗ്രാമമാണ് '''പെരിങ്ങൊളം'''([[ Peringolam]]).  [[കോഴിക്കോട്]] - [[മൈസൂർ]] നാഷണൽ ഹൈവേ 766ൽ നിന്നും 2 കി.മീറ്റർ അകലത്തിലും കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്നും 15 കിലോമീറ്റർ അകലത്തിലും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണിത്.&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/7255343/Peringolam&lt;/ref&gt;
ആദ്യകാലത്ത് '''പാറോൽ''' എന്നായിരുന്നു ഇവിടെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പണ്ടു കാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു 'വലിയ കുളം' കാരണമാണ്  ഈ നാടിന് പെരിങ്ങൊളം എന്ന പേരു വന്നത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

== വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==

* '''ഗവൺമെൻറ് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിങ്ങൊളം'''
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കുന്ദമംഗലം നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് പെരിങ്ങൊളം‍ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ. പെരിങ്ങൊളം സ്കൂൾ എന്ന പേരിലാണ് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്. ചക്കോടിയിൽ രാവുണ്ണി നായർ 1923-ൽ സ്ഥാപിച്ച ഈ വിദ്യാലയം കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ വിദ്യാലയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.themoderneducation.com/Kerala/Higher-Secondary-Schools/govt-hss-peringolam-Schools-in-PERINGOLAM-s9628.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-06-08 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119162719/http://www.themoderneducation.com/Kerala/Higher-Secondary-Schools/govt-hss-peringolam-Schools-in-PERINGOLAM-s9628.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* കോളേജ് ഓഫ് മാത്തമാറ്റിക്സ്
* ഭാരത സർക്കാറിൻറെ ജലവിഭവ ഗവേഷണകേന്ദ്രം ([http://www.cwrdm.org CWRDM]) '''
* ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂറ്റ് ഓഫ് മാനേജ്മെൻറ് ,കോഴിക്കോട് ([http://www.iimk.ac.in/ IIMK])'''
* സി എം ദഅവ സെന്റർ (CMDC) 2022 ൽ സ്ഥാപിതമായി.
* ഹിദായ്യത്തുസ്സ്വബിയാൻ മദ്രസ
* അൽ ബിറ്ർ ഇസ്ലാമിക് പ്രീ സ്കൂൾ

==സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==

* ജ്ഞാനപ്രദായിനി ലൈബ്രറി &amp; റീഡിംഗ് റൂം
*മർഹമ വിദ്യാഭ്യാസ സഹായ പദ്ധതി
പെരിങ്ങൊളം നാടിൻറെ വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതി ലക്ഷ്യം വെച്ചുകൊണ്ട് '''എസ്.ഐ.ഒ''' (സ്റ്റുഡൻറ്സ് ഇസ്ലാമിക്‌ ഓർഗനൈസേഷൻ) പെരിങ്ങൊളം യൂണിറ്റിൻറെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ രൂപം നൽകിയ ഒരു സംരംഭമാണ് '''[http://marhamapgm.blogspot.in/ മർഹമ]'''.&lt;ref&gt;http://marhamapgm.blogspot.com/&lt;/ref&gt;
[[File:Marhamapgmlogo.jpg|thumb|Marhamapgmlogo]]
[[പെരിങ്ങൊളം]] പ്രദേശത്തെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നില്ക്കുന്ന സമർഥരായ വിദ്യാർത്ഥികളെ മർഹമ സഹായിക്കുന്നു{{തെളിവ്}}
[[File:Marhama2014inauguration.jpg|thumb|Marhama2014inauguration]]

==ക്ലബുകൾ/ സാംസ്കാരിക വേദികൾ ==
* '''[[തനിമ കലാസാഹിത്യ വേദി|തനിമ]]''' കലാ സാഹിത്യ വേദി
* '''PGM സോക്കർ ലവേഴ്സ്'''
* '''വെറൈറ്റി''' ആർട്സ് &amp; സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''ചാലഞ്ചേഴ്സ്''' സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''പീപ്പിൾ''' ആർട്സ് ക്ലബ്
*  '''ഗെലാറ്റികോ''' സ്പോർട്സ് ക്ലബ്
* '''ചിലങ്ക''' കലാ സാംസ്കാരിക വേദി
* '''ടീൻ ഇന്ത്യ''' ഫുട്ട്ബോൾ ക്ലബ്
*[[മലർവാടി (മാസിക)|'''മലർവാടി''']] ബാലസംഘം
*ബാലസംഘം
*'''ഫ്രണ്ട്‌സ് കൂട്ടായ്മ'''
*'''അമേയ സാംസ്‌കാരിക വേദി'''

== ഫെസ്റ്റുകൾ ==

* '''പെരിങ്ങൊളം ഫെസ്റ്റ്''' 2018
* '''പീപ്പിൾസ് ഫെസ്റ്റ്'''
* '''പഞ്ചായത്ത് മേളകൾ'''
* '''ശതപൂർണ്ണിമ''' '''-''' ഗവ. ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്‌കൂൾ പെരിങ്ങൊളം ശതാബ്ദി ആഘോഷം
* '''ശതപൂർണ്ണിമ''' '''കാർണിവൽ 2025'''
* '''പെരിങ്ങൊളം സൂപ്പർ ലീഗ് (PSL)''' - ഫൂട്ട്ബോൾ ടൂർണമെൻ്റ്
== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}


[[വിഭാഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ല]]</text>
      <sha1>2fwvtlxy7kuafyueoaowvhwu7551uxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കെ. അച്യുതൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276594</id>
    <revision>
      <id>4665617</id>
      <parentid>3628879</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="38e8juuliahc3591ket5k4iqyrwrxbr" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = കെ.കൃഷ്ണൻ കുട്ടി
| successor = കെ.കൃഷ്ണൻ കുട്ടി
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = 
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി ചിറ്റൂരിൽ ജനിച്ചു. പത്താം ക്ലാസ് വരെ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>38e8juuliahc3591ket5k4iqyrwrxbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665618</id>
      <parentid>4665617</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="qjd0p896g2ejtgk8dszgj6p9zp6u9p8" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = കെ.കൃഷ്ണൻ കുട്ടി
| successor = കെ.കൃഷ്ണൻ കുട്ടി
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = 
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി ചിറ്റൂരിൽ ജനിച്ചു. പത്താം ക്ലാസ് വരെ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qjd0p896g2ejtgk8dszgj6p9zp6u9p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665619</id>
      <parentid>4665618</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3080" sha1="qaszyrplo9g6epih48d6sqt50ven8mu" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = 
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി ചിറ്റൂരിൽ ജനിച്ചു. പത്താം ക്ലാസ് വരെ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qaszyrplo9g6epih48d6sqt50ven8mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665620</id>
      <parentid>4665619</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="1k51n8g4d7dnn5ucte86nc3tdj9xbcq" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി ചിറ്റൂരിൽ ജനിച്ചു. പത്താം ക്ലാസ് വരെ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1k51n8g4d7dnn5ucte86nc3tdj9xbcq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665624</id>
      <parentid>4665620</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="c2ohe5krkchaa9si8zcjrf5d1u0iggz" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ 
1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ 
നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി.
2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.


 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>c2ohe5krkchaa9si8zcjrf5d1u0iggz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665625</id>
      <parentid>4665624</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4957" sha1="8fpshakirvdoweq7kmoajqjgjkykbqx" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ 
1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ 
നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി.
2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402055056/http://niyamasabha.org/codes/13kla/mem/k_achuthan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭാചെയർമാനായിരുന്നു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>8fpshakirvdoweq7kmoajqjgjkykbqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665628</id>
      <parentid>4665625</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4645" sha1="nrzaab5h7w6mwut18yf45fbpr7zfnht" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ(1950-2026) '''

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>nrzaab5h7w6mwut18yf45fbpr7zfnht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665629</id>
      <parentid>4665628</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4873" sha1="3adcmum2mlrqyqk9m6i2yhsaibam0w9" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3adcmum2mlrqyqk9m6i2yhsaibam0w9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665630</id>
      <parentid>4665629</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="ezi99w13isi9xlyllga5aeihas5p2v0" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ezi99w13isi9xlyllga5aeihas5p2v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665631</id>
      <parentid>4665630</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="13p1c6nw8qz3p0oq7nalenk4hzv0qw0" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>13p1c6nw8qz3p0oq7nalenk4hzv0qw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665632</id>
      <parentid>4665631</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="te7l93ght1fkdbzh217b4qlcqy5b9lq" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;
== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : 
* മക്കൾ 
*
*

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>te7l93ght1fkdbzh217b4qlcqy5b9lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665633</id>
      <parentid>4665632</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* സ്വകാര്യ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4665633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="qaksz4m6mm8zjrebedqkidmd0r4qrug" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;
== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി കെ സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* ഷീബ

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qaksz4m6mm8zjrebedqkidmd0r4qrug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665634</id>
      <parentid>4665633</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* സ്വകാര്യ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4665634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="rece6a9xd1vkeaog77hjp55kjy70et6" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;
== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* ഷീബ

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rece6a9xd1vkeaog77hjp55kjy70et6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665635</id>
      <parentid>4665634</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* സ്വകാര്യ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4665635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5590" sha1="64m6of9mgn4o7igi6aw048u56xfz3bv" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;
== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>64m6of9mgn4o7igi6aw048u56xfz3bv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665636</id>
      <parentid>4665635</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5604" sha1="5xece9dz1993f77092ox9qpfhfo0upu" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]]നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5xece9dz1993f77092ox9qpfhfo0upu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665637</id>
      <parentid>4665636</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="n3fkznh29ssu330h8qb6wbvrnrbjcn6" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>n3fkznh29ssu330h8qb6wbvrnrbjcn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665639</id>
      <parentid>4665637</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="2qkl2yvxbo9bc9mqxppi0p5aixabgc2" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം 1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി ഇരുപത് വർഷം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
അഞ്ചാം തവണയും മത്സരിച്ചെങ്കിലും 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* സുമേഷ് അച്യുതൻ എം.എൽ.എ 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2qkl2yvxbo9bc9mqxppi0p5aixabgc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665645</id>
      <parentid>4665639</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* സ്വകാര്യ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4665645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="d3rewmgfrqqaj6eei4wtzxjmns405om" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ
ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം 1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി ഇരുപത് വർഷം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
അഞ്ചാം തവണയും മത്സരിച്ചെങ്കിലും 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* [[സുമേഷ് അച്യുതൻ]] [[എം.എൽ.എ]], [[ചിറ്റൂർ]] 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>d3rewmgfrqqaj6eei4wtzxjmns405om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665731</id>
      <parentid>4665645</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6795" sha1="ov94feustsnlziv9xpx98de2v23p885" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
ചാലക്കളത്ത് വീട്ടിൽ കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1996 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം 1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി ഇരുപത് വർഷം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
അഞ്ചാം തവണയും മത്സരിച്ചെങ്കിലും 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

''' മറ്റ് പദവികളിൽ '''

* തത്തമംഗലം സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്, പ്രസിഡൻ്റ്
* ചിറ്റൂർ പ്രൈമറി സഹകരണ ബാങ്ക് പ്രസിഡൻ്റ്, ഡയറക്ടർ
* പാലക്കാട് ജില്ലാ കൗൺസിൽ അംഗം
* പാലക്കാട് ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗം
* മലബാർ സിമൻ്റ്സ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ, ജില്ലാ പ്രസിഡൻ്റ്
* പള്ളത്തേരി ഇൻസ്ട്രീസ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ പ്രസിഡൻ്റ്
* 1979-1984, 1988-1995, 1995-1998 :ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം നഗരസഭ ചെയർമാൻ

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* [[സുമേഷ് അച്യുതൻ]] [[എം.എൽ.എ]], [[ചിറ്റൂർ]] 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ov94feustsnlziv9xpx98de2v23p885</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665732</id>
      <parentid>4665731</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6795" sha1="degwh1namy4xz9p5r6yq0kqtrchqz6m" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
ചാലക്കളത്ത് വീട്ടിൽ കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1998 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം 1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി ഇരുപത് വർഷം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
അഞ്ചാം തവണയും മത്സരിച്ചെങ്കിലും 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

''' മറ്റ് പദവികളിൽ '''

* തത്തമംഗലം സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്, പ്രസിഡൻ്റ്
* ചിറ്റൂർ പ്രൈമറി സഹകരണ ബാങ്ക് പ്രസിഡൻ്റ്, ഡയറക്ടർ
* പാലക്കാട് ജില്ലാ കൗൺസിൽ അംഗം
* പാലക്കാട് ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗം
* മലബാർ സിമൻ്റ്സ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ, ജില്ലാ പ്രസിഡൻ്റ്
* പള്ളത്തേരി ഇൻസ്ട്രീസ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ പ്രസിഡൻ്റ്
* 1979-1984, 1988-1995, 1995-1998 :ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം നഗരസഭ ചെയർമാൻ

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* [[സുമേഷ് അച്യുതൻ]] [[എം.എൽ.എ]], [[ചിറ്റൂർ]] 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>degwh1namy4xz9p5r6yq0kqtrchqz6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665733</id>
      <parentid>4665732</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6818" sha1="pk1wqnb6ci9zohfpgpyy4e2zfs4j6st" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. Achuthan}}
{{Infobox_Indian_politician
| name = കെ.അച്യുതൻ
| image = 
| caption = 
| birth_date = 1950 ഫെബ്രുവരി 24
| birth_place = തത്തമംഗലം, [[പാലക്കാട് ജില്ല]]
| death_date = {{death date and age|2026|09|07|1950|02|24|mf=yes}}
| death_place = ആലത്തൂർ, പാലക്കാട്
| office = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term = 2011, 2006, 2001, 1996
| constituency =[[ചിറ്റൂർ  നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
| predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| successor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]
| party =  [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| spouse =സി.കെ. സുധ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 7 സെപ്റ്റംബർ 
| year = 2026
| source = https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/09/07/former-chittoor-mla-k-achuthan-passes-away.html മനോരമ ന്യൂസ്
}}
1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി 20 വർഷം ചിറ്റൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവായിരുന്നു
''' കെ.അച്യുതൻ.(1950-2026) '''
&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/09/07/former-mla-congress-leader-k-achuthan-passes-away.html ചിറ്റൂർ മുൻഎംഎൽഎ അച്യുതൻ അന്തരിച്ചു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/former-chittur-mla-k-achuthan-passes-away-1552332 ചിറ്റൂരിൻ്റെ മുൻ എംഎൽഎ അച്യുതന് വിട]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
ചാലക്കളത്ത് വീട്ടിൽ കിട്ടുണ്ണിയുടെയും വള്ളിയുടെയും മകനായി 
പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ചിറ്റൂരിലെ തത്തമംഗലത്ത് ജനനം. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യത പത്താം തരമാണ്.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ 
കെ.എസ്.യു വഴി കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി കാർഷിക, സഹകരണ  മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച അച്യുതൻ
1979 മുതൽ 1998 വരെ [[ചിറ്റൂർ തത്തമംഗലം നഗരസഭ|ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം]] നഗരസഭയുടെ ചെയർമാനായിരുന്നു. 1996-ൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ ചിറ്റൂരിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 2016 വരെ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ  വിജയിച്ച അച്യുതൻ ചിറ്റൂർ മണ്ഡലം 1996 മുതൽ 2016 വരെ തുടർച്ചയായി ഇരുപത് വർഷം കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തി. 2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യുഡിഎഫിന് കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ച് ഉമ്മൻചാണ്ടി രണ്ടാമതും മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ മന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പരിഗണിച്ചെങ്കിലും അച്യുതൻ സ്വയം ഒഴിവാകുകയായിരുന്നു.
  
2016-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
അഞ്ചാം തവണയും മത്സരിച്ചെങ്കിലും 
ആദ്യമായി ചിറ്റൂരിൽ നിന്നും പരാജയപ്പെട്ട
അച്യുതൻ പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/09/07/congress-leader-and-former-chittur-mla-k-achuthan-passed-away ചിറ്റൂരിലെ കോൺഗ്രസ് മുൻ എംഎൽഎ അച്ചുവേട്ടൻ എന്ന അച്യുതൻ]&lt;/ref&gt;

''' മറ്റ് പദവികളിൽ '''

* തത്തമംഗലം സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്, പ്രസിഡൻ്റ്
* ചിറ്റൂർ പ്രൈമറി സഹകരണ ബാങ്ക് പ്രസിഡൻ്റ്, ഡയറക്ടർ
* പാലക്കാട് ജില്ലാ കൗൺസിൽ അംഗം
* പാലക്കാട് ജില്ലാ പ്ലാനിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗം
* മലബാർ സിമൻ്റ്സ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ, ജില്ലാ പ്രസിഡൻ്റ്
* പള്ളത്തേരി ഇൻസ്ട്രീസ് ഐഎൻടിയുസി യൂണിയൻ പ്രസിഡൻ്റ്
* 1979-1984, 1988-1995, 1995-1998 :ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം നഗരസഭ ചെയർമാൻ

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സി.കെ.സുധ
* മക്കൾ : 
* [[സുമേഷ് അച്യുതൻ]] [[എം.എൽ.എ]], [[ചിറ്റൂർ]] 
* അഡ്വ.ഷീബ(കേരള ഹൈക്കോടതി)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:അച്യുതൻ}}

[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pk1wqnb6ci9zohfpgpyy4e2zfs4j6st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാജിക് പ്ലാനെറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299864</id>
    <revision>
      <id>4665661</id>
      <parentid>4616954</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kiran Gopi</username>
        <id>10521</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Mezhathurmayavi|Mezhathurmayavi]] ([[User talk:Mezhathurmayavi|സംവാദം]]) ചെയ്ത നാൾപ്പതിപ്പ് [[Special:Diff/2145774|2145774]] നീക്കം ചെയ്യുന്നു</comment>
      <origin>4665661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4116" sha1="su6nz5i0yuw9lxh4yuvmacaffesgt05" xml:space="preserve">{{prettyurl|Magic Planet}}
വിനോദത്തോടൊപ്പം വിജ്‌ഞാനവും പകർന്നു നൽകാൻ മാന്ത്രികൻ [[ഗോപിനാഥ് മുതുകാട്]] തിരുവനന്തപുരത്ത് ആരംഭിച്ച കേന്ദ്രമാണ് '''മാജിക് പ്ലാനെറ്റ്.''' മുഖ്യമായും കുട്ടികളെ ആകർഷിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് സ്ഥാപനം സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈഫ്‌ യൂ ഡോണ്ട്‌ ബിലീവ്‌ ഇൻ മാജിക്‌ യു വിൽ നെവർ ഫൈൻഡ്‌ ഇറ്റ്‌... ആണ് കിൻഫ്രായിലെ മാജിക്‌ പ്ലാനെറ്റിലെ സ്വാഗതവാക്യം. കഴക്കൂട്ടത്ത്‌ കിൻഫ്രാ ഫിലിം ആൻഡ്‌ വീഡിയോ പാർക്കിലാണ് ഈ സ്ഥാപനം. പഴയ രീതിയിലുള്ള കസേരയും, ലൈറ്റിംഗും, അന്തരീക്ഷവുമൊക്കെയാണ്‌ ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത. ദിവസം രണ്ടു ഷോ ഉണ്ടാകും. അതു കഴിയുമ്പോൾ മറ്റൊരു വാതിൽ തുറക്കപ്പെടും. അതിലൂടെ പുറത്തിറങ്ങാം. ഒരു കൺകെട്ട്‌ വിദ്യയുടെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്‌ നിർമ്മിച്ചതാണ്‌ ഈ മാജിക്‌ പ്ലാനെറ്റ്‌. പതിനൊന്നു മണിക്ക്‌ അതിനുള്ളിൽ കയറിയാൽ വൈകിട്ട്‌ അഞ്ചു മണിവരെ അവിടെ സമയം ചെലവഴിക്കാം. ഓരോ ചുവടിലും വിസ്‌മയം നിറയ്‌ക്കുന്ന മാജിക്‌ പ്ലാനെറ്റ്. കേരളത്തിലെ ആദ്യ മാജിക്‌ അക്കാദമി തിരുവനന്തപുരത്ത്‌ തുടങ്ങിയതും‌ മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ ശ്രമഫലമായിട്ടാണ്‌&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/women/womens-world/228050?page=0,0 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-20 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022802/http://www.mangalam.com/women/womens-world/228050?page=0,0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മിസ്ട്രി എന്ന മാജിക്ക് മ്യൂസിയവും ഇതിന് കീഴിലുണ്ട്. മാജിക്കിന്റെ ഉത്ഭവത്തിൽ തുടങ്ങി കേരളത്തിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും ലോകത്തിലെയും മാജിക്ക് കലയുടെ ചരിത്രം ജീവൻ തുടിക്കുന്ന ശിൽപ്പങ്ങളിലൂടെ, ശബ്ദ, വെളിച്ച വിന്യാസങ്ങളിലൂടെ കാഴ്ച്ചക്കാർക്ക് ഹൃദ്യമായ അനുഭവമായി മാറും.  
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.emergingkerala.in/news.php?id=2463 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206223114/http://emergingkerala.in/news.php?id=2463 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ഇതും കാണുക==
* [[ഗോപിനാഥ് മുതുകാട്]]
== അവലംബം ==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]]</text>
      <sha1>su6nz5i0yuw9lxh4yuvmacaffesgt05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഓർക്കോൺ വാലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323970</id>
    <revision>
      <id>4665702</id>
      <parentid>2278758</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T22:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chongkian</username>
        <id>53251</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രദേശങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4665702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8132" sha1="6u0o8xnqrby8z0i7b810pbk3gf0grhg" xml:space="preserve">{{PU|Orkhon Valley}}
{{Infobox World Heritage Site
| WHS         = ഓർക്കോൺ വാലി കൾച്ചറൽ ലാന്റ്സ്കേപ്പ്
| Image       = [[File:Orchon-mongolei.JPG|250px]]
| State Party = [[മങ്കോളിയ]]
| Type        = പാരമ്പര്യം
| Criteria    = ii, iii, iv
| ID          = 1081
| Region      = [[List of World Heritage Sites in Asia|Asia-Pacific]]
| Year        = 2004
| Session     = 28-ാമത്
| Link        = http://whc.unesco.org/en/list/1081
}}
തലസ്ഥാനമായ [[ഉലാൻബാതാർ|ഉലാൻബാതാറിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 320 കിലോമീറ്റർ പടിഞ്ഞാറു മാറി [[മംഗോളിയ|മംഗോളിയയിലെ]]  [[ഓർക്കോൺ നദി|ഓർക്കോൺ നദിയുടെ]] തീരത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക താഴ്‌വരയാണ് '''ഓർക്കോൺ വാലി കൾച്ചറൽ ലാന്റ്സ്ക്കേപ്പ്  '''(Mongolian: Орхоны хөндийн соёлын дурсгал). സഹസ്രാബ്ദകാലത്തോളം  നാടോടി പഴമയേയും, പാരമ്പര്യത്തേയും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ഓർക്കോൺ വാലി [[യുനെസ്കോ|യുനെസ്കോയുടെ,]] [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ]] ഇടം നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== പ്രാധാന്യം ==
[[പ്രമാണം:Location_of_Orkhon_valley.JPG|left|thumb|ഓർക്കോൺ വാലിയുടെ സ്ഥാനം.]]
&lt;div&gt;കൂറേ നൂറ്റാണ്ടുളായി ഓർക്കോൺ വാലി പൊതുകാഴ്ചയിൽ അറിയപ്പെട്ടത്, പുൽപ്രദേശങ്ങളുടെ ഗാംഭീര്യത്തിന്റെ ഉറവിടം എന്ന രീതിയിലാണ്.ബിൽഗെ ഖാൻ ഓർക്കോൺ വാലിയിൽ സ്ഥാപിച്ച കലാപരമായ കൊത്തുപണികളടങ്ങിയ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഭരിച്ചിരുന്ന ഗോക്ക്തർക്ക് ചക്രവർത്തിയുടെ ഒരു ശവക്കല്ലറയാണ്  ഇതിന്റെ ആദ്യത്തെ തെളിവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഓർക്കോൺ വാലി കൈത്താൻ ജനങ്ങളുടെ ആധിപത്യത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ഈ കല്ലറ മറ്റ് മൂന്ന് ഭാഷകളിലേക്കും എഴുതപ്പെട്ടു.

''ആക്സിസ് മണ്ടിയെ'' പോലെ  ഈ പ്രദേശത്തെ പർവതങ്ങൾ ടാൻഗ്രിസത്തിലെ  വിശുദ്ധതയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു, കാഗൻസിന്റെയും, ബെയ്സിന്റേയും പൂർവ്വികരുടെ ജീവൻ  അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന ഇടമായ  ''ഒട്ടുക്കെനാണ്   ''വിശുദ്ധതയിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നത്.കൂടാതെ ''കട്ട്'' എന്ന് പറയുന്ന ഒരു സൈന്യം ജനനമെടുത്തത് ഇവിടെ നിന്നാണ് എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ടർക്കിക് ഗോത്രത്തിന്റെ ഭരണം കാഗൻസിനാണ് എന്ന് വാക്കുകൊടുത്തിട്ടാണ് അവർ ജനനമെടുക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Franke, Herbert. &lt;/ref&gt;

ആരാണോ ഈ വാലിയുടെ അധിപനാകുന്നത് അവർക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിൽവച്ച് ടർക്കസ്സിന്റെ നേതാവായി പരിഗണിക്കുകയും പിരിഞ്ഞുപോയ ഗോത്രങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.ചരിത്രപരമായി എല്ലാ ടർക്കിക്ക് തലസ്ഥാനങ്ങളും ഈ വാലിയിലേക്കാക്കിയത് കൃത്യമായ കാരണങ്ങളോടെയാണ്.ഇതിന്റെ തീരത്ത് നിറയെ വീടുകളുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷെ അവരൊന്നും ഇപ്പോൾ ഇല്ല എന്നുമാത്രം.

== പ്രദേശങ്ങൾ ==
ഓർക്കോൺ വാലിയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്‌മാരകചിഹ്നങ്ങളെ താഴെകൊടുക്കുന്നു.
[[പ്രമാണം:Ulaan Tsutgalan Waterfall (2026).jpg|thumb]]
# 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പുള്ള സ്മാരക ചിഹ്നങ്ങൾ ബിലേഹ് ഖാൻ, കൽ ടിഗിൻ എന്നിവർക്കായിരുന്നു,പക്ഷെ ഗോക്ക്തുക് ചക്രവർത്തിയുടെ സ്മാരകചിഹ്നമാണ് നമ്മെ അതിശയിപ്പിക്കുന്നവ.1889 ഒരു റഷ്യൻ ആർക്കിയോളജിസ്റ്റായ വിൽഹെം തോംസൺ ആണ് ഇത് കണ്ടെത്തിയത്.
# എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഉയുഗർ ചക്രവർത്തിയുടെ തലസ്ഥാനമായ, അമ്പത് കിലോ മീറ്ററോളം വൃസ്തൃതി വരുന്ന കാർ ബാൽഗാസിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ അന്നത്തെ കൊട്ടാരങ്ങളുടേയും, കടകളുടേയും, ക്ഷേത്രങ്ങളുടേയും, കന്യകാമഠങ്ങളുടേയും തെളിവുകൾ കാണിക്കുന്നു.
# ജെങ്കിസ്ഖാനിന്റെ തലസ്ഥാനമായ കരകുറത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളും, ക്സാൻഡു കൊട്ടാരത്തേപ്പോലെ പ്രശസ്തമാണ്.
# മങ്കോളിയയിലെ ആദ്യത്തെ ബുദ്ധമത മഠമാണ് ഇർഡെനെ സു മൊണാസ്റ്റ്രി. എന്നാൽ 1937-40 കാലഘട്ടത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അതോറിറ്റികൾകൊണ്ട് അത് നശിക്കുപ്പെട്ടു.
# ടുവ്ഗൺ ഹെർമിറ്റേജ് മറ്റൊരു വിശിഷ്ട മഠമാണ്, ഒര മലയിൽ 2,600 കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ ഇത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.ഇതും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അതോറിറ്റികളാൽ നശിക്കപ്പെട്ടു.

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

{{World Heritage Sites in Mongolia}}
{{Göktürks}}
{{coord|47|33|24|N|102|49|53|E|source:ptwiki_region:MN|display=title}}

[[Category:മംഗോളിയയിലെ താഴ്വരകൾ]]
[[Category:Cultural landscapes]]
[[Category:മംഗോളിയയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]]
[[Category:Göktürks]]</text>
      <sha1>6u0o8xnqrby8z0i7b810pbk3gf0grhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിളപ്പിൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358734</id>
    <revision>
      <id>4665717</id>
      <parentid>4574887</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T03:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Premnair406306</username>
        <id>222661</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="jrqbxu63fb6cu373bn9imklg9sunogx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Vilappil}}
{{Infobox settlement
| name                            = Vilappil
| native_name                     = വിളപ്പിൽ
| native_name_lang                = ml
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ഗ്രാമം
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Kerala#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = Location in Kerala, India
| latd                            = 8.5136800
| latm                            = 
| lats                            = 
| latNS                           = N
| longd                           = 77.031120
| longm                           = 
| longs                           = 
| longEW                          = E
| coordinates_display             = inline,title
| subdivision_type                = രാജ്യം
| subdivision_name                = {{flag|India}}
| subdivision_type1               = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]
| subdivision_name1               = [[കേരളം]]
| subdivision_type2               = [[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]]
| subdivision_name2               = [[Thiruvananthapuram]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = [[Gram panchayat]]
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_total                = 34079
| population_as_of                = 2001
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| demographics_type1              = ഭാഷകൾ
| demographics1_title1            = ഔദ്യോഗികം
| demographics1_info1             = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]]
| timezone1                       = [[ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം|IST]]
| utc_offset1                     = +5:30
| postal_code_type                = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code                     = 695573
| registration_plate              = KL-01,KL-74
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}


'''വിളപ്പിൽ''' തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ കാട്ടാക്കട താലൂക്കിൽ വിളപ്പിൽ വില്ലേജുൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ്.&lt;ref name=&quot;censusindia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |title=Census of India : Villages with population 5000 &amp; above |first=Registrar General &amp; Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-10 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |archivedate=December 8, 2008 }}&lt;/ref&gt; ഈ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയുന്നതിനായി [[പേയാട്|പേയാട് എന്ന താൾ കാണുക]]

==അതിരുകൾ==
==സ്ഥാനം==
8.513680,77.031120

==ജനസംഖ്യ==
{{As of|2001}} ജനസംഖ്യ 34079 ആണ് - ഇതിൽ 16740 പേർ പുരുഷന്മാരും 17339 പേർ സ്ത്രീകളും ആണ്.&lt;ref name=&quot;censusindia&quot; /&gt;
==ഗതാഗതം==
===പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ===
1.ശാസ്താംപാറ

2. കടുമ്പു പാറ

===പ്രധാന റോഡുകൾ===
1.പേയാട് - വെള്ളനാട്

2.വിളപ്പിൽശാല - കാട്ടാക്കട

3.തിരുവനന്തപുരം - നെയ്യാർ ഡാം

==ഭാഷകൾ==
മലയാളം

==വിദ്യാഭ്യാസം==
1.സെൻ്റ് സേവ്യയേഴ്സ് എച്ച്.എസ്സ്.എസ്സ്, പേയാട്

2.ഗവ. യു.പി.എസ്സ്,വിളപ്പിൽ

==ഭരണം==
==പദ്മകുമാർ m==

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}
[[Category:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jrqbxu63fb6cu373bn9imklg9sunogx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രസവം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374018</id>
    <revision>
      <id>4665638</id>
      <parentid>4653373</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63823" sha1="6spa2j6oz4xoipbtk9we8h758uptcw7" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]] അനുയോജ്യമാണ്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ് തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക). ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, അമിതമായ ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning).  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് അപകടങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.  

കുടുംബാസൂത്രണം മൂലം കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കുറക്കുവാനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അനുസരിച്ചു കുട്ടികളെ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ വളർത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കുടുംബത്തിലും സമൂഹത്തിലുമുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. [[കോണ്ടം]], [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി]], ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]],  വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി തുടങ്ങിയവ ഏതെങ്കിലും  തിരെഞ്ഞെടുക്കാവുന്നതാണ്.  

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>6spa2j6oz4xoipbtk9we8h758uptcw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665641</id>
      <parentid>4665638</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63944" sha1="h99fe02pc4abfymw17l5bmyk0b2zeqh" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]] അനുയോജ്യമാണ്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കുന്നവരുമുണ്ട്. മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക). ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, അമിതമായ ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning).  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് അപകടങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.  

കുടുംബാസൂത്രണം മൂലം കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കുറക്കുവാനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അനുസരിച്ചു കുട്ടികളെ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ വളർത്തുവാനും, പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഒഴിവാക്കുവാനും  സാധിക്കുന്നു. അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.   

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>h99fe02pc4abfymw17l5bmyk0b2zeqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665686</id>
      <parentid>4665641</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64172" sha1="aa4jps2dv1dr90a734ukbn171cuy5wx" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]] അനുയോജ്യമാണ്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കുന്നവരുമുണ്ട്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന ഇവ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning).  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് അപകടങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.  

കുടുംബാസൂത്രണം മൂലം കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കുറക്കുവാനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അനുസരിച്ചു കുട്ടികളെ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ വളർത്തുവാനും, പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഒഴിവാക്കുവാനും  സാധിക്കുന്നു. അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.   

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>aa4jps2dv1dr90a734ukbn171cuy5wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665687</id>
      <parentid>4665686</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64276" sha1="j9rf5cmydvspnjnkaq8k3s45sw4ma6e" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]] അനുയോജ്യമാണ്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കുന്നവരുമുണ്ട്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന ഇവ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning).  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് അപകടങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.  

കുടുംബാസൂത്രണം മൂലം പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള വർധിപ്പിക്കാനും, കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കുറക്കുവാനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അനുസരിച്ചു കുട്ടികളെ  മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ വളർത്തുവാനും, പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഒഴിവാക്കുവാനും  സാധിക്കുന്നു. അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.   

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>j9rf5cmydvspnjnkaq8k3s45sw4ma6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665688</id>
      <parentid>4665687</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64703" sha1="mozsa9vbdicrcodfq38xwf89n1gnfm8" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]] അനുയോജ്യമാണ്. കൃത്യമായ ഇടവേള ഇല്ലാതെ തുടർച്ചയായ പ്രസവങ്ങൾ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടുതൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വേണ്ട എന്നുള്ളവർ വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന ഇവ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning).  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗർഭധാരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.  

കുടുംബാസൂത്രണം മൂലം പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള വർധിപ്പിക്കാനും, കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കുറക്കുവാനും, മാതാപിതാക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അനുസരിച്ചു കുട്ടികളെ  മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ വളർത്തുവാനും, പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഒഴിവാക്കുവാനും  സാധിക്കുന്നു. അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.   

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>mozsa9vbdicrcodfq38xwf89n1gnfm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665689</id>
      <parentid>4665688</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */ ആവർത്തനം ഒഴിവാക്കി. Nothing new added</comment>
      <origin>4665689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63953" sha1="7jtzmrqa0pmtyvl1y1kn3dh33lce7d7" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും, അമ്മയുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]], കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും  അനുയോജ്യമാണ്. കൃത്യമായ ഇടവേള ഇല്ലാതെ തുടർച്ചയായ പ്രസവങ്ങൾ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടുതൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വേണ്ട എന്നുള്ളവർ വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന ഇവ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും ഉള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning). അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ എന്നിവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗർഭധാരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.     

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>7jtzmrqa0pmtyvl1y1kn3dh33lce7d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665691</id>
      <parentid>4665689</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64096" sha1="nfzhnznhn4di7csz63g4lbim2zpnh7t" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും, അമ്മയുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]], കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും  അനുയോജ്യമാണ്. കൃത്യമായ ഇടവേള ഇല്ലാതെ തുടർച്ചയായ പ്രസവങ്ങൾ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടുതൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വേണ്ട എന്നുള്ളവർ വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന ഇവ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും, വിഭവങ്ങൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning). അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ, കുറ്റ കൃത്യങ്ങൾ   തുടങ്ങിയവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗർഭധാരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.     

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>nfzhnznhn4di7csz63g4lbim2zpnh7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665692</id>
      <parentid>4665691</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64360" sha1="ipu6z3mmc00b7xpvapu2v85o7sjpq2r" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും, അമ്മയുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]], കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും  അനുയോജ്യമാണ്. കൃത്യമായ ഇടവേള ഇല്ലാതെ തുടർച്ചയായ പ്രസവങ്ങൾ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടുതൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വേണ്ട എന്നുള്ളവർ വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. ഇതിൽത്തന്നെ പുരുഷന്മാരിൽ ചെയ്യുന്ന വാസക്ടമി ഏറെ  ലളിതമായ ഒരു ചെറു സർജറിയാണ്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന കുടുംബാസൂത്രണ ഉപാധികൾ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും, വിഭവങ്ങൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning). അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ, കുറ്റ കൃത്യങ്ങൾ   തുടങ്ങിയവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗർഭധാരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.     

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>ipu6z3mmc00b7xpvapu2v85o7sjpq2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665693</id>
      <parentid>4665692</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം */</comment>
      <origin>4665693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64365" sha1="czih5ji8tgtrjbteai36wov9o0wa2fh" xml:space="preserve">{{PU|Childbirth}}
{{infobox medical condition
|Name = പ്രസവം
|Image = Postpartum baby2.jpg
|Caption = Newborn infant and mother
|Width = 300
|Field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] 
|synonyms = partus, parturition, birth
}}
&lt;!-- Definition --&gt;

സ്ത്രീയുടെ [[ഗർഭപാത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഒന്നോ അതിലധികമോ [[കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] [[യോനി]]യിലൂടെയോ [[സിസേറിയൻ]] സെക്ഷൻ വഴിയോ പുറത്തുവരികയും [[ഗർഭാവസ്ഥ]] അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് '''പ്രസവം അഥവാ പേറെന്ന്''' പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Vaginal delivery'''. ചൈൽഡ് ബർത്ത്, ഡെലിവറി എന്നൊക്കെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ. സാധാരണ ഗതിയിൽ കഠിനമായ വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ '''പേറ്റുനോവെന്നും''' ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. സുഖപ്രസവം എന്നൊക്കെ ചില ആളുകൾ പറയാറുണ്ടെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി പറഞ്ഞാൽ പ്രസവം കടുത്ത വേദനയോടെ സംഭവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പലപ്പോഴും പ്രസവസമയത്തു സ്ത്രീകൾ കരയുന്നതും സാധാരണമാണ്. സ്ത്രീകളിൽ 45-55 വയസിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നത് വരെ ഗർഭം ധരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Elizabeth|title=Concise Colour Medical Dictionary|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199687992|page=375|url=https://books.google.ca/books?id=2_EkBwAAQBAJ&amp;pg=PA375|language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:2920 Stages of Childbirth-en.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|626x626ബിന്ദു|Sequence of images showing the stages of a ''normal vaginal delivery'' (NVD)]]
[[പ്രമാണം:Vacuum-assisted_Delivery.png|ലഘുചിത്രം|Sequence of images showing stages of an '''instrumental vaginal delivery''']]


2015-ൽ ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ 135 മില്യൻ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|website=www.cia.gov|accessdate=30 July 2016|date=July 11, 2016|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116011033/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം 15 മില്യൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയാകുന്നതിന്,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preterm birth  Fact sheet N°363|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|website=WHO|accessdate=30 July 2016|date=November 2015}}&lt;/ref&gt; [[‘പ്രി‌-ടേം’| ആയി മുമ്പ് പിറന്നു, 3 ശതമാനം തൊട്ട് 12 ശതമാനം വരെയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗർഭധാരണത്തിന്റെ 32 ആഴ്ച പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞതിന് ശേഷം, [[‘പോസ്റ്റ്-ടേം’|ആയി പിറന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Buck|first1=Germaine M.|last2=Platt|first2=Robert W.|title=Reproductive and perinatal epidemiology|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199857746|page=163|url=https://books.google.ca/books?id=by1lwSpfruQC&amp;pg=PA163}}&lt;/ref&gt; [[വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത് ആശുപത്രിയിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ പങ്കാളിക്ക് പ്രസവ സമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ കൂടെ നിൽക്കുവാനും പലപ്പോഴും കുഞ്ഞിന്റെ പൊക്കിൾക്കൊടി മുറിക്കുവാനും അനുവദിക്കാറുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Co-Operation|first1=Organisation for Economic|last2=Development|title=Doing better for children|date=2009|publisher=OECD|location=Paris|isbn=9789264059344|page=105|url=https://books.google.ca/books?id=0Q_WAgAAQBAJ&amp;pg=PA105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Olsen|first1=O|last2=Clausen|first2=JA|title=Planned hospital birth versus planned home birth.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=12 September 2012|issue=9|pages=CD000352|pmid=22972043}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ]], മിക്ക പ്രസവങ്ങളും നടക്കുന്നത്, [[പരമ്പരാഗത വയറ്റാട്ടിയുടെ]] സഹായത്തോടെ, വീട്ടിൽ തന്നെയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fossard|first1=Esta de|last2=Bailey|first2=Michael|title=Communication for Behavior Change: Volume lll: Using Entertainment–Education for Distance Education|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=9789351507581|url=https://books.google.ca/books?id=PWElDAAAQBAJ&amp;pg=PT138|accessdate=31 July 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Method --&gt;
ഏറ്റവും പൊതുവായുള്ള പ്രസവ രീതി, [[യോനി]]യിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Memon|first1=HU|last2=Handa|first2=VL|title=Vaginal childbirth and pelvic floor disorders.|journal=Women's health (London, England)|date=May 2013|volume=9|issue=3|pages=265-77; quiz 276-7|pmid=23638782}}&lt;/ref&gt; ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രസവത്തിന് മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗർഭാശയമുഖം [[സെർവിക്കൽ എഫേസ്‌മെന്റ്|ചുരുങ്ങലും]] [[സെർവിക്കൽ ഡയലേഷൻ|വികസിക്കലുമാണ്]] ഒന്നാം ഘട്ടം. തുടർന്ന് കുഞ്ഞ് താഴേക്കിറങ്ങുകയും [[പ്രസവം]] നടക്കുകയും ചെയ്യും, അവസാനഘട്ടം [[മറുപിള്ളയെ]] പുറന്തള്ളലാണ്.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot; /&gt; ആദ്യ ഘട്ടത്തിന് സാധാരണ ഗതിയിൽ പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പത്തൊമ്പത് മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കാം. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിന് ഇരുപത് മിനിറ്റ് മുതൽ രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെയെടുക്കും. അവസാന ഘട്ടത്തിന് അഞ്ച് മിനിറ്റ് മുതൽ മുപ്പത് മിനിറ്റ് വരെയും എടുക്കും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; ആദ്യഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് കൊളുത്തിപ്പിടിക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഉദര വേദനയോടൊപ്പമോ മുതുകു വേദനയോടൊപ്പമോ ആണ്. ഓരോ പത്ത് മുതൽ 30 മിനിറ്റിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Col2016&quot;&gt;{{cite web |title= Birth |url= http://www.encyclopedia.com/topic/birth.aspx#5 |work= [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] | edition = 6| publisher= [[Columbia University Press]] |year= 2016 |accessdate= 2016-07-30 from Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; സമയം കഴിയുന്തോറും, ഈ വേദന കൂടുതൽ ശക്തവും ഇടവിട്ടുള്ളതുമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot;&gt;{{cite web|title=Pregnancy Labor and Birth|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|website=Women's Health|accessdate=31 July 2016|date=September 27, 2010|archive-date=2016-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000124/http://www.womenshealth.gov/pregnancy//childbirth-beyond/labor-birth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ, സങ്കോചങ്ങൾക്കൊപ്പം തള്ളലും അനുഭവപ്പെടാം.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, [[പൊക്കിൾക്കൊടിയുടെ വൈകിയുള്ള ക്ലാമ്പിംഗ്|വൈകിയുള്ള കോർഡ് ക്ലാമ്പിംഗാണ്]] പൊതുവെ ശുപാശ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McDonald|first1=SJ|last2=Middleton|first2=P|last3=Dowswell|first3=T|last4=Morris|first4=PS|title=Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=11 July 2013|issue=7|pages=CD004074|pmid=23843134}}&lt;/ref&gt; റിലാക്സേഷൻ രീതികൾ, [[ഒപ്പിയോയിഡുകൾ]], [[സ്പൈനൽ ബ്ലോക്കുകൾ]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള പലതരത്തിലുള്ള രീതികൾക്ക് [[വേദന]] കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;

&lt;!-- Recommendations --&gt;
പ്രസവസമയത്ത്, ഭൂരിഭാഗം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും തലയാണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്’എന്നിരുന്നാലും 4% കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കാലോ [[പൃഷ്ഠഭാഗമോ]] ആണ് ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നത്. ഇതിനെ [[ബീച്ച് പ്രസവം|ബ്രീച്ച് എന്ന് പറയുന്നു.]]&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hofmeyr|first1=GJ|last2=Hannah|first2=M|last3=Lawrie|first3=TA|title=Planned caesarean section for term breech delivery.|journal=The Cochrane database of systematic reviews|date=21 July 2015|issue=7|pages=CD000166|pmid=26196961}}&lt;/ref&gt; പേറ്റുനോവിന്റെ സമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതുവെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇഷ്ടമുള്ളത് പോലെ ചലിക്കാനും കഴിയും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിലോ കുഞ്ഞിന്റെ ശിരസ്സ് പുറത്തുവരുമ്പോഴോ തള്ളൽ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. [[എനിമയും]] ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Childbirth: Labour, Delivery and Immediate Postpartum Care|date=2015|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-154935-6|page=Chapter D|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326674/|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞിന് പുറത്തേക്ക് വരാൻ [[യോനിയുടെ]] വശം ഒരു ചെറു ശസ്ത്രക്രിയ വഴി മുറിച്ചു വലുതാക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്, [[എപ്പിസിയോടോമി]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സർജറി എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; 2012-ൽ, [[സിസേറിയൻ സെക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമം വഴി ഏതാണ് 23 മില്യൺ പ്രസവങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=&quot;Mol2015&quot;&gt;{{cite journal|last1=Molina|first1=G|last2=Weiser|first2=TG|last3=Lipsitz|first3=SR|last4=Esquivel|first4=MM|last5=Uribe-Leitz | first5=T|last6=Azad|first6=T|last7=Shah|first7=N|last8=Semrau|first8=K|last9=Berry|first9=WR|last10=Gawande|first10=AA|last11=Haynes|first11=AB|title=Relationship Between Cesarean Delivery Rate and Maternal and Neonatal Mortality |url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-12-01_314_21/page/2263|journal=JAMA|date=1 December 2015| volume=314| issue=21| pages=2263–70| pmid=26624825| doi=10.1001/jama.2015.15553}}&lt;/ref&gt; [[ഇരട്ടകളാണെങ്കിലോ]], അമ്മയ്‌ക്കോ കുഞ്ഞിനോ [[ഭൂണത്തിന് അപകടാവസ്ഥ|അപകടാവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലോ]], കുഞ്ഞ് തലകീഴായിക്കിടക്കുന്ന പൊസിഷനിൽ ആണെങ്കിലോ ആണ് സിസേറിയൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുക.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt; യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള കടുത്ത വേദന സഹിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ധാരാളം സ്ത്രീകൾ അനസ്തേഷ്യ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സിസേറിയൻ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. മറ്റേതൊരു സർജറിയും പോലെ ഇത്തരം പ്രസവത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ മുറിവ് ഭേദമാകുന്നതിനും സമയമെടുക്കും. [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] സ്വീകരിക്കുന്നത് പ്രസവം നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു മാർഗമാണിത്.&lt;ref name=&quot;NIH2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkPJhkqpxlsVME4k53Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794853/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth/RK=2/RS=9Le5XuUYXCi_YU9z9K_ZGOf9_mg-|title=Childbirth - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvxqpxl.6cCeqx3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzYEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794993/RO=10/RU=https%3a%2f%2fpatient.info%2fpregnancy%2flabour-childbirth/RK=2/RS=GF3ZmgthN0BV5E8xMziPB5brY3Q-|title=The Stages of Labour and Childbirth {{!}} Patient|website=patient.info}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CGq5xlGFwD4op3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704795143/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fteams%2fintegrated-health-services%2fpatient-safety%2fresearch%2fsafe-childbirth/RK=2/RS=FdoD3zkax56ORJNlAAkJfBwoAzY-|title=Safe childbirth - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Complications --&gt;

==പ്രസവം വീട്ടിലോ അതോ ആശുപത്രിയിലോ==
വീടുകളിൽ പ്രസവിക്കുന്നത് ഏറെ അപകടകരമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ  അറിവില്ല.   പ്രസവം എന്നത് ഒരു നൈസർഗികമായ ഒരു പ്രക്രിയ ആണ്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം വളരെ സങ്കീർണ്ണവുമാണ് പ്രസവം. സുഖപ്രസവം എന്ന് പറയുമെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചു അതൊരിക്കലും സുഖമുള്ള കാര്യമല്ല. 

പ്രസവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്, എക്ലാംപ്സിയ, പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും  മരണം ഗുരുതരമായ മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ മാതാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. ഇത് മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. 

മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ വിദഗ്ദരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ് നല്ലത്. ഇത് കൃത്യമായ വൈദ്യ സഹായം സമയത്തിന് ഉറപ്പ് വരുത്താനും അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും [[ആരോഗ്യം]] ഉറപ്പ് വരുത്താനും സഹായകരമാകുന്നു.

== മാതൃ-ശിശു മരണം, സങ്കീർണ്ണതകൾ ==
കേരളത്തിൽ നിലവിലെ (2025-26) ശിശു മരണ നിരക്ക് 5.03 ആണ് എന്നാൽ സംസ്ഥാന മാതൃ മരണ അനുപാതം ശരാശരി 26 ആണ്. ഗർഭാവസ്ഥ, പ്രസവം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണതകളാൽ ഓരോ വർഷവും അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളം [[മാതൃ മരണങ്ങൾ]] സംഭവിക്കുന്നു, പ്രസവത്തെ തുടർന്ന്, 7 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് നീണ്ടകാലത്തേക്ക് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു , 50 മില്യൺ സ്ത്രീകൾക്ക് ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതികൂല പ്രഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; കൗമാര പ്രായത്തിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ പ്രസവം അമ്മക്കും കുഞ്ഞിനും ഒരുപോലെ അപകടമാണ്. ദരിദ്ര/[[വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലാണ്]] ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഭവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=WHO2008Ed/&gt; നിർദ്ദിഷ്ട സങ്കീർണ്ണതകളിൽ [[തടസ്സപ്പെടുന്ന പ്രസവ പ്രക്രിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ബ്ലീഡിംഗ്]], [[എക്ലാംപ്സിയ]], [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ|പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധ, പ്രായമേറിയവരുടെ പ്രസവം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മാതൃശിശു മരണം ഇതിന്റെ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. 

പ്രസവാനന്തര രക്തസ്രാവം, അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് എമ്പോളിസം എന്നിവ സ്ത്രീകളെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവസ്ഥകളാണ്. പ്രസവശേഷം [[ഗർഭപാത്രം]] പൂർവസ്ഥിതിയിലേക്ക് ചിലപ്പോൾ ചരുങ്ങാറില്ല. ഇത് കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, ശരീരം മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാതിരിക്കുകയും,  അമ്മയുടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊന്ന് അംനിയോട്ടിക്‌ ഫ്ലൂയിഡ് അമ്മയുടെ രക്തത്തിൽ കലരുകയും അത് സ്ത്രീയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. മേൽപ്പറഞ്ഞ പല പ്രശ്നങ്ങളും പ്രസവം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ, ചിലപ്പോൾ ജീവൻ പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറ്റാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രസവം ആശുപത്രിയിൽ നടത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. &lt;ref name=WHO2008Ed&gt;{{cite book|title=Education material for teachers of midwifery : midwifery education modules|date=2008|publisher=World Health Organisation|location=Geneva [Switzerland]|isbn=978-92-4-154666-9|edition=2nd|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|page=3|access-date=2017-05-08|archive-date=2015-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002801/http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241546669_4_eng.pdf?ua=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDT6N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fourworldindata.org%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=ET2Zd83brQ0bSVXNkn6Pyv1NUCE-|title=Maternal Mortality - Our World in Data|website=ourworldindata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZfYqZxlMRYDVaN3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794713/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.who.int%2fnews-room%2ffact-sheets%2fdetail%2fmaternal-mortality/RK=2/RS=S_3fiMZ_UHrFJSMw1sWHLuzNqHg-|title=Maternal mortality - World Health Organization (WHO)|website=www.who.int › detail › maternal-mortalityMaternal mortality - World Health Organization (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകൾ  ==
കുട്ടിക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ശിശുമരണം, [[ജനന സമയത്തെ ശ്വാസം മുട്ടൽ]], ഭാരക്കുറവ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഗർഭകാലത്തെ അമ്മയുടെ പോഷകാഹാരക്കുറവ്, അമ്മയിലെ അമിത മാനസിക സമ്മർദ്ദം, കൗമാരപ്രായത്തിലെ അല്ലെങ്കിൽ 18 വയസിൽ താഴെ ഉള്ളവരുടെ പ്രസവം, 35 വയസിന് ശേഷമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം തുടങ്ങിയവ കുഞ്ഞിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ  മോശമായി ബാധിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHu0qJxlpi0Cmup3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794420/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nhs.uk%2fconditions%2fbaby%2fsupport-and-services%2flosing-your-partner-or-child-in-pregnancy%2f/RK=2/RS=MbehS0C7prYdwXyYqQRrNug9ang-|title=Losing your partner or child in pregnancy - NHS|website=www.nhs.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCXgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.unicef.org%2fpress-releases%2fchild-or-youth-died-once-every-44-seconds-2021-un-report/RK=2/RS=Qj6QfPryi1ylToZYSb0MTLJTYMw-|title=A child or youth died once every 4.4 seconds in 2021 - UNICEF|website=www.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZcyqZxlADgCVgd3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794546/RO=10/RU=https%3a%2f%2fdata.unicef.org%2ftopic%2fchild-survival%2funder-five-mortality%2f/RK=2/RS=TPMGTMVNbK3twYCpnOun_NbMduQ-|title=Child Mortality - UNICEF DATA|website=data.unicef.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ ==
മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] എന്നിവയിലൂടെ  [[ഗർഭധാരണം]] നീട്ടിവെക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ലൈംഗികവും പ്രത്യുത്പാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വ്യക്തമാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Richard J.|last2=Fanaroff|first2=Avroy A.|last3=Walsh|first3=Michele C.|title=Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the Fetus and Infant|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323295376|page=116|url=https://books.google.ca/books?id=AnVYBAAAQBAJ&amp;pg=PA116|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സിസേറിയനും ഇൻഡക്ഷനും ==
നവജാതശിശുവിനെ യോനിയിലൂടെ പ്രസവിക്കുന്നതിനുപകരം വയറിലെ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ കുഞ്ഞിനെ പുറത്തെടുക്കുന്നതാണ് സിസേറിയൻ.&lt;ref name=&quot;Cesarean_rates_childbirth_connection&quot;&gt;{{cite web |title= Rates for total cesarean section, primary cesarean section, and vaginal birth after cesarean (VBAC), United States, 1989–2010 |url= http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |series= Relentless Rise in Cesarian Rate |work= [[Childbirth Connection]] website |date= August 2012 |publisher= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |author= &lt;!-- American Pregnancy Association website --&gt; |access-date= 29 August 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130217122109/http://www.childbirthconnection.org/pdfs/cesarean-section-trends.pdf |archive-date= 17 February 2013 }}&lt;/ref&gt;

മാതൃമരണനിരക്ക് കാര്യമായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും സിസേറിൻ നിരക്ക് കൂടുകയാണ്. പ്രധാനമായും മൂന്നു കാരണങ്ങളാണ് സിസേറിയൻ നിരക്ക് കൂടുന്നതിനു പിന്നിലെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}}

ഒന്ന്, പരമാവധി അപകടമൊഴിവാക്കി സ്വയം സുരക്ഷിതനാവാനുള്ള ഡോക്ടറുടെ ശ്രമം. ഉദാ: കുട്ടി കുറുകെ കിടക്കുന്ന ബ്രീച്ച് ഡെലിവറി പോലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ഡോക്ടർമാർ സാധാരണ പ്രസവത്തിന് ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതു ചെയ്യില്ല. രണ്ടാമത്തെ കാരണം, ഗർഭിണിയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷമ കുറവാണ്.

മൂന്നാമത്തെ കാരണം ഗർഭിണിയുടെ  പേടിയാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും കഠിനമായ പ്രസവവേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം. ആദ്യ പ്രസവങ്ങളിൽ നല്ല പങ്കും സിസേറിയനാകുന്നതിന്റെ പ്രധാനകാരണം ഇതാണ്. നാൽപതു ശതമാനത്തിനുമുകളിലാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലെ സിസേറിയൻ നിരക്ക്. എന്നാൽ വേദനയും സിസേറിയൻ നിരക്കും കുറയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും സഹായിച്ചത് ‘വേദനരഹിത’ പ്രസവരീതിയാണ്.

പ്രസവം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സയാണ് ലേബർ ഇൻഡക്ഷൻ. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ നോൺ-ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രസവം പ്രേരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ മരുന്ന് ചികിത്സയിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, ഇൻട്രാവീനസ് ഓക്സിടോസിൻ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിലൂടെയോ ആണ് ഇൻഡക്ഷനുകൾ മിക്കപ്പോഴും നടത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mozurkewich EL, Chilimigras JL, Berman DR, Perni UC, Romero VC, King VJ, Keeton KL | title = Methods of induction of labour: a systematic review | journal = BMC Pregnancy and Childbirth | volume = 11 | pages = 84 | date = October 2011 | pmid = 22032440 | pmc = 3224350 | doi = 10.1186/1471-2393-11-84 }}&lt;/ref&gt;

39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള പ്രേരിത ജനനങ്ങളും സിസേറിയനും നവജാതശിശുവിന് ഹാനികരവും അമ്മയ്ക്ക് ദോഷകരവും പ്രയോജനമില്ലാത്തതും ആയിരിക്കും. അതിനാൽ, പല മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും 39 ആഴ്‌ചയ്‌ക്ക് മുമ്പുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി ആവശ്യമില്ലാത്ത ഇൻഡക്ഷനും സിസേറിയനും എതിരായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;urlwww.patientsafetycouncil.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Elimination of Non-medically Indicated (Elective) Deliveries Before 39 Weeks Gestational Age |edition=1st |website=Patient Safety Council |publisher=[[March of Dimes]] |vauthors=Main E, Oshiro B, Chagolla B, Bingham D, Dang-Kilduff L, Kowalewski L |date=July 2010 |access-date=29 August 2013 |url=http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20121120003529/http://www.patientsafetycouncil.org/uploads/MOD_39_Weeks_Toolkit.pdf |archive-date=20 November 2012 }}&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രീഷ്യൻസ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെ (എസിഒജി) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, നവജാതശിശുവിൻറെ ഒപ്റ്റിമൽ ആരോഗ്യത്തിനായി മാതൃ-ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ അവസ്ഥ, സെർവിക്സിന്റെ അവസ്ഥ, എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തൽ, കുറഞ്ഞത് 39 ആഴ്ചകൾ (മുഴുവൻ കാലയളവ്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഇൻഡക്ഷനിനുള്ള സൂചനകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടാം:

*അബ്രപ്റ്റിയോ പ്ലാസന്റ
*കോറിയോഅമ്നിയോണിറ്റിസ്
*നവജാതശിശുവിന് അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോഹൈഡ്രാംനിയോസിന്റെ ഹീമോലിറ്റിക് രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഐസോഇമ്മ്യൂണൈസേഷൻ പോലുള്ള ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ച
*ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ മരണം
*ഗർഭകാല ഹൈപ്പർടെൻഷൻ
*ഗർഭകാല പ്രമേഹം അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുമാറാത്ത വൃക്കരോഗം പോലുള്ള അമ്മയുടെ അവസ്ഥകൾ
*പ്രീക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ എക്ലാംപ്സിയ
*മെംബ്രണുകളുടെ അകാല വിള്ളൽ
*പോസ്റ്റ്-ടേം ഗർഭം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHvjp5xlG_UBDA13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzQEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794212/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.nct.org.uk%2flabour-birth%2fdifferent-types-birth%2fcaesarean-birth%2fwhat-caesarean-birth/RK=2/RS=gG2WAOEmcns8FVnM9clPzVK5Vi8-|title=What is a caesarean birth?|website=www.nct.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEgh93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fjournals.lww.com%2fjfmpc%2fFulltext%2f2021%2f11000%2fChanging_scenario_of_C_section_delivery_in_India_.38.aspx/RK=2/RS=HNsxcl0JRPc33DhQBScDfb8m4yE-|title=Changing scenario of C-section delivery in India - LWW|website=journals.lww.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrIeHstqJxl5mEEhx93Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794285/RO=10/RU=https%3a%2f%2fen.wikipedia.org%2fwiki%2fChildbirth_in_India/RK=2/RS=yJQvNE4j53Pc2CL4BX_IkK2ZUjs-|title=Childbirth in India - Wikipedia|website=en.wikipedia.org}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== വേദനരഹിത പ്രസവം ==
വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നൂറുവർഷത്തിൽ അധികമായി തുടർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ പദ്ധതിയാണ് വേദനരഹിത സാധാരണ പ്രസവം. ഓക്‌സിനോസ് അഥവാ എന്റാനോക്‌സ് എന്ന 50% ഓക്‌സിജനും 50% നൈട്രസ് ഓക്‌സൈഡും ചേർന്ന മിശ്രിതം ഉപകരണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ ഗർഭിണി സ്വയം ശ്വസിക്കുന്നു. പ്രസവസമയത്തെ വേദന അകറ്റാൻ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അവലംബിക്കുന്ന ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവും ചിലവ് കുറഞ്ഞതും ലളിതവുമായ ഈ മാർഗം. ഇതിലൂടെ കഠിനമായ പ്രസവവേദന 40 മുതൽ 100% വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല ഗർഭിണിക്കും കുഞ്ഞിനും 50% ഓക്‌സിജൻ ഇതിലൂടെ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും. അന്തരീക്ഷവായുവിലെ 13% ഓക്‌സിജൻ ശ്വസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഗുണകരമാണ് ഈ സമയം ലഭിക്കുന്ന 50% ഓക്‌സിജൻ. ഇത് അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും കൂടുതൽ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. കൂടാതെ കൃത്യമായ മേൽനോട്ടവും പരിചരണവും ഗർഭിണിക്ക് ലഭിക്കുന്നു.  

വേദനാ സംഹാരികളായ  മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന എപ്പിഡ്യൂറൽ അനസ്തെഷ്യ രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഇത്‌ തീർത്തും വേദനരഹിതമായ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ സമയം ഗർഭിണിക്ക്‌ വേദനയില്ലാതെ മുക്കാനും പ്രസവിക്കാനും കഴിയും. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ വേണ്ടി വരുകയാണെങ്കിൽ ഇതിലേക്ക്‌ അനസ്തേഷ്യ കൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്‌. തീർത്തും സുരക്ഷിതമായ ഈ രീതി മൂലം യാതൊരുവിധ പാർശ്വഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ അമിത വണ്ണമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ നടുവിന്‌ വളവോ ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ചരിത്രമോ ഉള്ള ഗർഭിണികൾക്ക്‌ എപ്പിഡ്യൂറൽ രീതി അത്ര അനുയോജ്യമാകാറില്ല.  

ഗർഭിണികളിൽ 90 ശതമാനത്തിലേറെ പേർക്ക് ‌സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ വേദനരഹിത സുഖപ്രസവത്തിന്‌ ഇത്തരം രീതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrLN5CZppxlZ9AEmw13Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzIEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793881/RO=10/RU=https%3a%2f%2fevidencebasedbirth.com%2fpainless-birth-pain-perception-childbirth%2f/RK=2/RS=kjMsI1Ga5ZmQDN6ymW5ZjAlB5oo-|title=Painless Birth and Pain Perception During Childbirth|website=evidencebasedbirth.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkONp_p5xlVJcD6ol3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704794111/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fhealth%2fpregnancy%2fnatural-birth-vs-epidural/RK=2/RS=dSs4GQJb8MwJNxd0_qGWNRhmGgA-|title=Natural Birth vs. Epidural: What to Expect|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രായവും പ്രസവവും ==
[[പ്രസവവും പ്രായവും]] തമ്മിൽ കാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രസവം 23 വയസിനും 32 വയസിനും ഇടയിലാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനു ഏറെ ഗുണകരം. 

18 വയസിന് മുൻപും 35 വയസിന് ശേഷവുമുള്ള പ്രസവം പല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിനെ മോശമായി ബാധിച്ചേക്കാം. കൗമാരപ്രായത്തിലെ പ്രസവം മാതൃശിശു മരണത്തിന്റെയും, അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുടെയും, വൈകല്യങ്ങളുടെയും ഒരു മുഖ്യ കാരണമായി പറയുന്നുണ്ട്. കൗമാരക്കാരിയായ കുട്ടിത്തം വിട്ടുമാറാത്ത പക്വതയില്ലാത്ത മാതാവ് ഒരു കുഞ്ഞിനെ നോക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ഉയർത്താനുള്ള മുഖ്യ കാരണം ഇതായിരുന്നു. 

സ്ത്രീകളിൽ 35 വയസിന് ശേഷം ഗർഭധാരണ ശേഷി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. 45-55 വയസ്സിനുള്ളിൽ [[ആർത്തവവിരാമം]] അഥവാ മെനോപോസ് (Menopause) ആകുന്നതോടെ സ്ത്രീകളിൽ [[ഗർഭം]] ധരിക്കാനുള്ള ശേഷി സാധാരണ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു. [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഹോർമോൺ ഉത്പാദനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ്, പെട്ടന്നുള്ള ചൂടും വിയർപ്പും, വിഷാദം, കോപം, ഹൃദ്രോഗ സാധ്യത, എല്ലുകൾക്ക് ബലക്കുറവ്, [[യോനീ വരൾച്ച]], [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം]] തുടങ്ങിയവ ആർത്തവവിരാമത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അണ്ഡം ഉത്പാദിപ്പിക്കാത്തതിനാൽ ഗർഭധാരണശേഷിയും ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ന് ആധുനികമായ ചികിത്സകൾ വഴി സന്തോഷകരമായ ലൈംഗികത, ഗർഭധാരണം, പ്രസവം എന്നിവ ആർത്തവം  നിലച്ചതിന് ശേഷവും സാധ്യമാണ്.  

== പ്രസവാനന്തര മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾ ==

* പ്രധാനമായും രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളിൽ വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകുവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഒന്ന് പ്രസവശേഷം, മറ്റൊന്ന് [[ആർത്തവവിരാമം]] (Menopause) എന്ന ഘട്ടത്തിലും. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി അറിവില്ല. 
* പ്രസവത്തിന് ശേഷം വിഷാദം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മിക്കപ്പോഴും താൽക്കാലികമായിരിക്കും. ചിലരിൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. കുട്ടിയോടുള്ള താല്പര്യക്കുറവ്, തുടർച്ചയായി വിലപിക്കുക തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം.
* ഇതിന്റെ കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം ഡിപ്രഷൻ'. പത്തുപേരിൽ 1- 2 പേർക്ക്​ ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാവുന്നു എന്നാണ് കണക്കുകൾ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ 20% (അഞ്ചിലൊന്ന്) അമ്മമാരിൽ ഈ പ്രശ്നമുണ്ടാവുന്നുണ്ട്. പ്രസവശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുടങ്ങി എപ്പൊ വേണമെങ്കിലും ഈ അവസ്ഥ വരാം. ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം നിൽക്കാം. ഇതിലും കുറച്ചു കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയാണ് &quot;പോസ്റ്റ്പാർട്ടം സൈക്കോസിസ്‌'. 1000 അമ്മമാരിൽ ഒരാൾക്കങ്ങനെ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അമ്മയുടെ ആത്മഹത്യ മുതൽ കുഞ്ഞിന്റെയും അമ്മയുടെയും മരണത്തിനുവരെ ഇത് കാരണമാവാം. ഈ അവസ്ഥകളുടെ കൃത്യമായ കാരണം അറിയില്ലെങ്കിലും പ്രസവാനന്തരം ഹോർമോണുകളുടെ അളവിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, ഗർഭധാരണത്തിന് മുമ്പേയുണ്ടായിരുന്ന വിഷാദം- ഉത്കണ്ഠ, ശാരീരിക- മാനസികമോ  പീഡനങ്ങൾ, വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, കുഞ്ഞിൻ്റെ ഭാവിയെ പറ്റിയുള്ള ആകുലതകൾ, സാമ്പത്തിക- സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥകൾ തുടങ്ങി നിരവധി കാരണങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് പ്രചോദനമാകുന്നുവെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ. ഉറക്കമില്ലായ്മ അല്ലെങ്കിൽ അമിത ഉറക്കം, ഒന്നിനോടും താൽപ്പര്യമില്ലായ്മ, കുഞ്ഞിനു വേണ്ട ശ്രദ്ധ കൊടുക്കാതിരിക്കുക, ഉൽക്കണ്ഠ, വിഷാദം, അമിത ക്ഷീണം, ദേഷ്യം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെയോ സ്വയമേയോ മുറിവേൽപ്പിക്കാനുള്ള പ്രവണത, കുഞ്ഞിനെ കൊല്ലാനുള്ള പ്രവണത തുടങ്ങിയവയൊക്കെയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പ്രസവശേഷം ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവ സ്വയം തിരിച്ചറിയുകയോ കൂടെയുള്ളവർ മനസിലാക്കുകയോ ചെയ്ത് എത്രയും വേഗം വൈദ്യസഹായം, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ  ലഭ്യമാക്കേണ്ടതാണ്. 

== പ്രസവാനന്തര ലൈംഗികബന്ധം ==

പ്രസവം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമുള്ള ലൈംഗിക ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് മിക്ക ആളുകൾക്കും  ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല. ഇതേപറ്റി ഡോക്ടറോട് ചോദിച്ചു മനസിലാക്കാൻ മടി കാണിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ലൈംഗിക ജീവിതം പുനരാരംഭിക്കാൻ ഇരുവരും ഒരു ധാരണയിലെത്തണം. അതിനായി അറിയേണ്ട അത്യാവശ്യ കാര്യങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 

പ്രസവ ശേഷം ആറു ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം [[ലൈംഗികബന്ധം]] ആരംഭിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടി കാട്ടുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യവും മാനസികാവസ്ഥയും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എപ്പിസിയോട്ടമി ശാസ്ത്രക്രിയ പോലെയുള്ളവ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതാണ്. സിസേറിയൻ ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞവരിൽ വയറിനു മുകളിൽ പങ്കാളിയുടെ ഭാരം വരാതെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്ക് പഴയതുപോലെ സമാനമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. 

കൂടാതെ, ശാരീരിക വ്യതിയാനങ്ങളും ഹോർമോൺ ഫലങ്ങളും കാരണം സ്ത്രീകൾക്ക് ലൈംഗികത ശരിയായി ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കില്ല. അവരുടെ ശരീരം പാൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രോലാക്റ്റിൻ എന്ന ഹോർമോൺ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം [[ഈസ്ട്രജൻ]] ഉത്പാദനം കുറയുന്നു. ഈ ഹോർമോണുകളുടെ പ്രഭാവം കാരണം [[യോനീ വരൾച്ച]] ഉണ്ടാവാം. അത്തരം സമയങ്ങളിൽ [[വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധം|വേദനാജനകമായ ലൈംഗികബന്ധമോ]] ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോ അപൂർവമായി [[വജൈനിസ്മസ്]] എന്നിവയൊ ഉണ്ടാകാം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗുണമേന്മയുള്ള ഏതെങ്കിലും [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] ഉപയോഗിക്കണം. ഫാർമസിയിലും ഓൺലൈൻ വഴിയും ഇവ ലഭ്യമാണ്. (ഉദാഹരണത്തിന് കേ വൈ ജെല്ലി, ഡ്യുറക്സ്, മൂഡ്സ് തുടങ്ങിയവ). ഇത് യോനി വരൾച്ച പരിഹരിക്കുകയും വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  

പ്രസവശേഷം അമ്മയുടെ [[ശരീരം]] മുലയൂട്ടലിനോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങൾ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയിത്തീരുന്നു. [[സ്തനങ്ങൾ]], മുലക്കണ്ണുകൾ എന്നിവ പഴയത് പോലെയായിരിക്കില്ല. വേദനയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാം, അതിനാൽ അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക. 

അതിനാൽ പുരുഷന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്ന അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കണം. ലൈംഗികവേളയിൽ പങ്കാളിക്ക് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. 

ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിനായി കൂടുതൽ സമയം ഫോർപ്ലേ അഥവാ [[ബാഹ്യകേളി]]യിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവ ശേഷം [[യോനി]] അയഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കാളികൾക്ക് വേണ്ടത്ര സുഖവും സംതൃപ്തിയും ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും തുടർച്ചയായി ഒന്നിലധികം യോനി വഴിയുള്ള പ്രസവം കഴിഞ്ഞവരിൽ യോനിയിൽ വേണ്ടത്ര മുറുക്കം ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ലളിതമായ [[കെഗൽ വ്യായാമം]] പോലെയുള്ളവ ചെയ്തു ഒരു പരിധിവരെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഡോക്ടറുമായി ആലോചിച്ചു വേണ്ട പരിഹാരമാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മടിക്കരുത്. പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പങ്കാളി മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലൈംഗികജീവിതം സുഗമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDu5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.webmd.com%2fsex-relationships%2ffeatures%2fafter-babys-born/RK=2/RS=o7ozueWy0XyvXhBHaS9AgHzzXT8-|title=Sex After Pregnancy: Coping With Fatigue, Pain, and More|access-date=09-01-2024|date=09-01-2024|website=www.webmd.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrkLZdUpZxlWxYDw5N3Bwx.;_ylu=Y29sbwMEcG9zAzUEdnRpZAMEc2VjA3Ny/RV=2/RE=1704793557/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.healthline.com%2fparenthood%2fsex-relationships/RK=2/RS=c64oUCkWZLO0DAO4f44L2IidI78-|title=Sex &amp; Relationships {{!}} Healthline Parenthood|website=www.healthline.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രസവശേഷമുള്ള ഗർഭ നിരോധനം ==
പ്രസവത്തിന് ശേഷം ശാസ്ത്രീയമായ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] അഥവാ [[കുടുംബാസൂത്രണം]] പ്രസവങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കുവാനും, അമ്മയുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനും]], കുട്ടിയെ നന്നായി വളർത്താനും  അനുയോജ്യമാണ്. കൃത്യമായ ഇടവേള ഇല്ലാതെ തുടർച്ചയായ പ്രസവങ്ങൾ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന് വേണ്ടി [[കോണ്ടം|കോണ്ടം,]] [[കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി|കോപ്പർ ഐ.യു.ഡി,]] ഇമ്പ്ലാന്റ്, ഗർഭനിരോധന ഗുളികകൾ, ബീജനാശിനി അടങ്ങിയ [[ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലി]] തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കാം.    

കൂടുതൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾ വേണ്ട എന്നുള്ളവർ വാസക്ടമി, ട്യൂബ്ക്ടമി പോലെയുള്ള സ്ഥിരമായ ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. ഇതിൽത്തന്നെ പുരുഷന്മാരിൽ ചെയ്യുന്ന വാസക്ടമി ഏറെ  ലളിതമായ ഒരു ചെറു സർജറിയാണ്. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ മുഖേന കുടുംബാസൂത്രണ ഉപാധികൾ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ഒന്നും ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുരക്ഷിത കാലം നോക്കൽ, [[ലിംഗം]] പിൻവലിക്കുക എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്താം (എന്നാൽ ഇവ പൂർണ്ണമായും ഫലപ്രദമല്ല എന്ന്‌ തിരിച്ചറിയുക).   

അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും, മാതാപിതാക്കളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയനുസരിച്ചു ജനിക്കുന്ന സന്താനങ്ങളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുവാനും, അവരെ നന്നായി പോറ്റിവളർത്തുവാനും, കുടുംബം മെച്ചപ്പെടുത്താനും, അമിത ജനപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാനും, വിഭവങ്ങൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള ക്രമീകരണങ്ങളെയാണ് കുടുംബാസൂത്രണം അഥവാ കുടുംബക്ഷേമം എന്നു പറയുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഫാമിലി പ്ലാനിങ് (Family planning). അതുവഴി കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷകാഹാരം, സംരക്ഷണം, കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയവ ഉറപ്പുവരുത്തുവാനും സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമൂഹത്തിലുള്ള ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, മലിനീകരണം, തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ, കുറ്റ കൃത്യങ്ങൾ   തുടങ്ങിയവ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.  

വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ യാതൊരുവിധ നിരോധന മാര്ഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നത് ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗർഭധാരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പലർക്കും ഓവുലേഷൻ, സുരക്ഷിതകാലം, കുടുംബാസൂത്രണം, ഗർഭ നിരോധന മാർഗങ്ങൾ, [[ലൈംഗികത]] എന്നിവയെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രീയമായ അറിവില്ല. ഗര്ഭനിരോധനത്തിന് ഏത് മാർഗമാണ് തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യം എന്നറിയാത്തവരും ധാരാളമുണ്ട്. ഇക്കാരണത്താൽ ആഗ്രഹിക്കാത്ത [[ഗർഭം]], പ്രസവം എന്നിവ നടക്കാറുണ്ട്.     

==റെഫറൻസുകൾ==
&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{wiktionary|പ്രസവം}}

[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം| ]]</text>
      <sha1>czih5ji8tgtrjbteai36wov9o0wa2fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സ്വേറ്റ്ലാന ഖോഡ്ചെങ്കോവ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374806</id>
    <revision>
      <id>4665642</id>
      <parentid>4662978</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48052-25</username>
        <id>222642</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിത രേഖ */</comment>
      <origin>4665642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="n6vy5f5qgh094t6s2k6y2k3qeash9ct" xml:space="preserve">{{pu|Svetlana Khodchenkova}}
{{Infobox person
| name          = Svetlana Khodchenkova
| image         = SvetlanaKhodchenkova (cropped).jpg
| imagesize     = 220px
| caption       = Svetlana Khodchenkova at the premiere of a movie theater in 2010.
| birthname     = Svetlana Viktorovna Khodchenkova
| birth_date    = {{Birth date and age|1983|01|21|df=yes}}
| birth_place   = [[Moscow]], [[Russian SFSR|RSFSR]], [[Soviet Union|USSR]]
| nationality   = Russian
| occupation    = Actress
| yearsactive   = 2003–present
| spouse        = [[Vladimir Yaglych]]&lt;br&gt;(m. 2005 - 2010, divorced)&lt;br /&gt;Georgiy Petrishin (2015)
| children      =
| homepage      =
}}
റഷ്യൻ അഭിനയത്രി ആണ് '''സ്വേറ്റ്ലാന വിക്റ്ററോവന ഖോഡ്ചെങ്കോവ''' (Russian: Светла́на Ви́кторовна Хо́дченкова, ജനനം 21 ജനുവരി 1983). ഇവർ സിനിമ , നാടകം , ടെലിവിഷൻ രംഗത്ത് സവജീവമാണ്.

==ജീവിത രേഖ==
ഡിസംബർ 13, 2005 ന് തന്റെ സഹപാഠി യായ വ്ലാഡിമിർ യാഗല്യച്ചയുമായി കല്യാണം കഴിച്ചു . 2010 ൽ ഇവർ വേർപിരിഞ്ഞു .&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html |title=Светлана Ходченкова развелась с мужем |access-date=2017-05-16 |archive-date=2013-02-02 |archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html |title=Светлана Ходченкова разводится с мужем |access-date=2017-05-16 |archive-date=2012-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209230749/http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2003 ൽ ആദ്യ ചലച്ചിത്രമായ [[Bless the women|ബ്ലെസ് ദി വുമൺണ്ണിലുടെ]] ശ്രദ്ധേയമായ അഭിനയം കാഴ്ച വെച്ച ഇവരെ മികച്ച നടിക്ക് ഉള്ള നിക്ക അവാർഡിന് പരിഗണിക്കുക ഉണ്ടായി . 2008 ലേ പോളിഷ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[LIttle moscow|ലിറ്റിൽ മോസ്കോ]] എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്ക് ഉള്ള അവാർഡ് നേടി . [[ദ വോൾവറീൻ (ചലച്ചിത്രം)]] എന്ന ഹോളിവുഡ് ഹോളിവുഡ് 2013-ൽ, അവൾ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര &quot;[[ശശതന്യ]]&quot;അഭിനയിച്ചു. ചിത്രത്തിൽ വൈപ്പർ എന്ന വില്ലൻ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് ഇവർ.&lt;ref&gt;[http://www.indiewire.com/2012/07/tinker-tailor-soldier-spy-actress-svetlana-khodchenkova-in-talks-for-viper-in-the-wolverine-108215/ ‘Tinker Tailor Soldier Spy’ Actress Svetlana Khodchenkova In Talks For Viper In ‘The Wolverine’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104075803/http://www.indiewire.com/2012/07/tinker-tailor-soldier-spy-actress-svetlana-khodchenkova-in-talks-for-viper-in-the-wolverine-108215/ |date=2016-11-04 }} Kevin Jagernauth, July 19, 2012&lt;/ref&gt;

2008-ൽ, അവൾ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര &quot;[[യൂണിവർ]]&quot;അഭിനയിച്ചു&lt;ref&gt;2&lt;/ref&gt;.

2013-ൽ, അവൾ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര &quot;[[ശശതന്യ]]&quot;അഭിനയിച്ചു&lt;ref&gt;2&lt;/ref&gt;.

==അഭിനയിച്ച നാടകങ്ങൾ ==
* ''&quot;These free butterflies&quot; (STD Theatre Centre (WTO) of the Russian Federation &quot;On Strastnom&quot;)''
* ''&quot;Hospital „Moulin Rouge“&quot; (&quot;Independent Theater Project&quot;)''
* ''&quot;Santa Claus - bastard!&quot; (&quot;Independent Theater Project&quot;)''
* ''&quot;Theatre with and without rules&quot; (&quot;Independent Theater Project&quot;)''
* ''&quot;Love Story&quot; (&quot;Independent Theater Project&quot;)''

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{IMDb name|1300303}}</text>
      <sha1>n6vy5f5qgh094t6s2k6y2k3qeash9ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടികളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388038</id>
    <revision>
      <id>4665664</id>
      <parentid>4596022</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശ */</comment>
      <origin>4665664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35833" sha1="qehwearn0onr5gf099dvjobzdy0ms81" xml:space="preserve">{{prettyurl|List of Indian film actresses}}


&lt;!--- മലയാളവത്‌കരിക്കാതെ താഴെയുള്ള പട്ടിക കൊണ്ട് ഉപയോഗമില്ല
{{AlphanumericTOC|
 align=center|
 numbers=11
 q=Q|
 x=X|
 references=|
 top=|Urmila Mahanta
 trivia=|
 externallinks=|}}
--&gt;
{{TOC_right}}
{{Multiple image
| direction = vertical
| width = 190
| image1 = 
Koel Mullick Bengali film actress.jpg
| caption1 = [[കോയൽ മല്ലിക്]] ([[Cinema of West Bengal|ബംഗാളി സിനിമ]])
| image2 = Pakhi Hegde at Smt Netaji film launch (6).jpg
| caption2 = [[പാഖി ഹെഗ്‌ഡെ]] ([[ഭോജ്പുരി സിനിമ]]) 
| image3 = Saroja Devi.jpg 
| caption3 = [[ബി. സരോജാ ദേവി]] ([[കന്നട സിനിമ]]) 
| image4 = J Jayalalithaa.jpg
| caption4 = [[ജെ. ജയലളിത]] ([[തമിഴ് സിനിമ]])
| image5 = Assamese film actress Nishita Goswami.jpg 
| caption5 = [[നിഷിത ഗോസ്വാമി]] ([[അസമീസ് സിനിമ]])
| image6 = SriDevi.jpg 
| caption6 = [[ശ്രീദേവി]] ([[ഹിന്ദി സിനിമ]])
| image7 = Shobana Chandrakumar.jpg
| caption7 = [[ശോഭന]] ([[മലയാളം സിനിമ]])
| image8 = Ashwini Bhave.jpg
| caption8 = [[അശ്വിനി ഭാവേ]] ([[മറാത്തി സിനിമ]]) 
| image9 =
| caption9 = [[സാവിത്രി (നടി)|സാവിത്രി]] ([[തെലുഗു സിനിമ]]) 
}}
[[Cinema of India|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര]] നടികളുടെ പേരുകൾ, അക്ഷരമാല ക്രമത്തിൽ:

==അ,ആ==
{{Div col}}
*[[ആമ്ന ഷെരീഫ്]]
*[[ആരതി]]
*[[ആരതി അഗർവാൾ]]
*[[ആര്ട്ടി ചബ്രിയ]]
*[[ആര്യ അംബേക്കർ]]
*[[അഭിരാമി]]
*[[ആദ ശർമ്മ]]
*[[ആദിതി ശർമ്മ]]
*[[ആദിതി ഗോവിത്രിക]]
*[[ആദിതി റാവു ഹൈഡാരി]]
*[[ആദിതി ശരംഗ്ധർ]]
*[[ആദിതി ഗുപ്ത]]
*[[അതിയാ ഷെട്ടി]]
*[[അന്താര ബിശ്വാസ്]]
*[[ഐന്ദ്രേ റായ്]]
*[[ഐശ്വര്യ]]
*[[ഐശ്വര്യ അർജുൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ ദേവൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ നാഗ്]]
*[[ഐശ്വര്യ റായ്]]
*[[ഐശ്വര്യ രാജേഷ്]]
*[[ആകാൻക്ഷ സിംഗ്]]
*[[ആക്ഷാ പർദാസനി]]
*[[അക്ഷര ഗൗഡ]]
*[[അക്ഷര ഹസൻ]]
*[[അക്ഷര മേനോൻ]]
*[[അലിസെ അഗ്നിഹോത്രി]]
*[[ആലിയ ഭട്ട്]]
*[[അമല]]
*[[അമല പോൾ]]
*[[അംഗീര ധർ]]
*[[അംബിക]]
*[[അമീത]]
*[[അമീഷ പട്ടേൽ]]
*[[അമുല്ല]]
*[[അമൃത അറോറ]]
*[[അമൃത പ്രകാശ്]]
*[[അമൃത റാവു]]
*[[അമൃത സിംഗ്]]
*[[അമൃത ഖാൻവിൽ]]
*[[അമൃത അയ്യർ]]
*[[അമീറ ദസൂർ]]
*[[അമി ജാക്സൺ]]
*[[അമൈര ദസ്തൂർ]]
*[[അനിയാ സോട്ടി]]
*[[അനന്യ]]
*[[അനസ്വര കുമാർ]]
*[[അനൈക സോതി]]
*[[ആന്ദ്രേ യിരെമ്യാവ്]]
*[[ആന്ധ്ര ഡിസൂസ]]
*[[അനിത ഹസ്സാനന്ദനി റെഡ്ഡി]]
*[[അനിത ഗുഹ]]
*[[അനിത രാജ്]]
*[[അഞ്ജാല സവാരി]]
*[[അഞ്ജലി]]
*[[അഞ്ജലി ദേവി]]
*[[അഞ്ജലി സുധാകർ]]
*[[അഞ്ജന ഭോമിക്]]
*[[അഞ്ജന സുഖാനി]]
*[[അഞ്ജു മഹേന്ദ്ര]]
*[[അങ്കിത ലോക്ഹാൻഡേ]]
*[[അങ്കിത ശർമ്മ]]
*[[ആൻ അഗസ്റ്റിൻ]]
*[[അൻസിബ ഹസ്സൻ]]
*[[ആന്ററ മാലി]]
*[[അനു അഗർവാൾ]]
*[[അനു പ്രഭാകർ]]
*[[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]]
*[[അനുപമ വർമ്മ]]
*[[അനുയാ വൈ ഭഗവത്]]
*[[അനുരാധ മേത്ത]]
*[[അനുഷ ദണ്ഡേക്കർ]]
*[[അനുഷ്ക ശർമ്മ]]
*[[അനുഷ്ക ഷെട്ടി]]
*[[അനുഷ്ക സെൻ]] 
*[[അനു ഭഗവത്]]
*[[അപരാജിത മൊഹന്തി]]
*[[അപർണ്ണ ബാജ്പായ്]]
*[[അപർണ സെൻ]]
*[[അർച്ചന]]
*[[അർച്ചന ജോസ് കവി]]
*[[അർച്ചന പുരൺ സിംഗ്]]
*[[അർച്ചന ഗുപ്ത]]
*[[അർച്ചിത സാഹു]]
*[[ആർജെ രേണു]]
*[[അരുണ ഇറാനി]]
*[[അരുണ ഷീൽഡ്സ്]]
*[[അരുന്ധതി നാഗ്]]
*[[ജോഷി]]
*[[ആനി (തെലുങ്ക് നടി)]]
*[[ആശാ നേഗി]]
*[[ആശാ പരേഖ്]]
*[[ആശാ സൈനി]]
*[[ആഷിമ ഭല്ല]]
*[[അശ്വിനി ബാവ്]]
*[[അശ്വിനി കൽസക്കർ]]
*[[അസിൻ തോട്ടുങ്കൽ]]
*[[അതിിയ ഷെട്ടി]]
*[[ആയിഷ ജുൽക]]
*[[ആയിഷ ടാക്കിയ]]
*[[ആഷി സിംഗ്]]
*[[അക്കങ്ക പുരി]]
*[[ആവണി മോഡി]]
*[[അവന്തിക മിശ്ര]]
{{Div col end}}

==ഇ,ഈ==
{{Div col||13em}}
*[[ഇ സാ സാഹ]]
*[[ഇനിയ]]
*[[ഇന്ദ്രാനി ഹൽദാർ]]
*[[ഇലിയനാ ഡി ക്രുസ്]]
*[[ഇലീന ഹാമൻ]]
*[[ഇഷ കോപ്പിക്ക്]]
*[[ഇഷ ഗുപ്ത]]
*[[ഇഷ ഡിയോൾ]]
*[[ഇഷ തൽവാർ]]
*[[ഇഷ ഷർവാണി]]
*[[ഇഷ സിംഗ്]]
*[[ഇഷാ ചൗള]]
*[[ഇസബെല്ലെ ലീറ്റി]]
{{Div col end}}

==ഉ,ഊ==
{{Div col||13em}}
*[[ഉജവ്വാല റൗട്ട്]]
*[[ഉദിത ഗോസ്വാമി]]
*[[ഉധയതാര]]
*[[ഉപാസന സിംഗ്]]
*[[ഉമശ്രീ]]
{{Div col end}}

*ഉമ്മ
*[[ഉമ്മ പദ്മനാഭൻ]]
*[[ഉർമിള കനറ്റികർ]]
*[[ഉർവ്വശി]]
*[[ഉർവ്വശി ധോളിയ]]
*[[ഉർവ്വശി ശർമ്മ]]
*[[ഉർവ്വശി റൗട്ടേല]]
*[[ഉൽക ഗുപ്ത]]
*[[ഉഷ കിരൺ]]
*[[ഉഷാ നദ്കർനി]]
*[[ഊർമിള മാതോണ്ട്കർ]]
{{Div col end}}

==എ==
{{Div col||13em}}
*[[എല്ലി അവ്രം]]
*[[എവ്ലിൻ ശർമ്മ]]
*[[എസ്. വരാലക്ഷ്മി]]
{{Div col end}}

==ഐ==
{{Div col||13em}}
*[[ഐശ്വര്യ മേനോൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ രാജേഷ്]]
* [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]]
{{Div col end}}

== ഒ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഒനോലി നായർ]]
*[[ഓവിയ|ഓവിയ ഹലോൻ]]
{{Div col end}}
== ഋ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഋത്വിക]]
{{Div col end}}

== ക ==
{{Div col||13em}}
*[[കങ്കണ റനൗട്ട്]]
*[[കത്രീന കൈഫ്]]
*[[കനക]]
*[[കനകം]]
*[[കനക സുബ്രഹ്മണ്യം]]
*[[കമലിനേ മുഖർജി]]
*[[കരിഷ്മ കപൂർ]]
*[[കരിഷ്മ ടന്ന]]
*[[കരീന കപൂർ]]
*[[കരുൺ രാം]]
*[[കരോൾ ഗ്രാസിയസ്]]
*[[കല്കി കോച്ച്ലിൻ]]
*[[കൽപ്പന (കന്നട നടി)]]
*[[കൽപ്പന (മലയാളം നടി)]]
*[[കൽപ്പന (ഹിന്ദി ഫിലിം അഭിനേതാവ്)]]
*[[കൽപ്പന അയ്യർ]]
*[[കൽപ്പന കാർത്തിക്]]
*[[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]]
*[[കശ്മീര ഷാ]]
*[[കാജൽ അഗർവാൾ]]
*[[കാജൽ കിരൺ]]
*[[കാജോൾ]]
*[[കാഞ്ചന]]
*[[കാതറിൻ ട്രീസ]]
*[[കാംന ജെത്മലാനി]]
*[[കാമിനി കൌശൽ]]
*[[കാർത്തിക]]
*[[കാർത്തിക നായർ]]
*[[കാർത്തിക മാത്യു]]
*[[കാവ്യ ഥാപ്പർ]]
*[[കാവ്യാ മാധവൻ]]
*[[കാവ്യ ഷെട്ടി]]
*[[കിം ശർമ്മ]]
*[[കിമി കാതകർ]]
*[[കിമി വർമ]]
*[[കിയറ അദ്വാനി]]
*[[കിയറ അദ്വാനി]]
*[[കിരൺ ഖേർ]]
*[[കിരൺ ദത്ത്]]
*[[കിരൺ റാത്തോഡ്]]
*[[കിരത് ഭട്ട്ൽ]]
*[[കിറ്റ് ഗിദ്വാനി]]
*[[കീർത്തി സുരേഷ്]]
*[[കീർത്തി റെഡ്ഡി]]
*[[കുങ്കം]]
*[[കുമാരി]]
*[[കുൽജീത് രൺധാവ]]
*[[കുളരാജ് രൺധാവ]]
*[[കൃഷ്ണകുമാരി]]
*[[കെ.ആർ വിജയ]]
*[[കൈനത് അറോറ]]
*[[കൊങ്കണ സെൻ സെൻ]]
*[[കൊയിൽ മല്ലിക്]]
*[[കോനാ മിത്ര]]
*[[കോമൽ]]
*[[കോവൽ പുരി]]
*[[കൗസല്യ]]
*[[ക്ന്തി സനോൺ]]
*[[ക്രാന്തി റെഡ്കർ]]
*[[ക്രിസ്റ്റൽ ഡിസൂസ]]
*[[ക്രിറ്റി ഖർബാൻഡ]]
*[[ക്ലോഡിയ സിസ്ല]]
*[[ക്ഷമ കൂപ്പർ]]
{{Div col end}}

== ഖ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഖുര്ഷീദ്]]
*[[ഖുഷ്ബു]]
*[[ഖുഷി കപൂർ]]
{{Div col end}}

== ഗ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഗജാല]]
*[[ഗബ്രിയേല ബർട്രാൻ]]
*[[ഗായത്രി]]
*[[ഗായത്രി ജയരാമൻ]]
*[[ഗായത്രി ജോഷി]]
*[[ഗായത്രി പട്ടേൽ]]
*[[ഗായത്രി രാഗം]]
*[[ഗിരിജ]]
*[[ഗിരിജ ഷെട്ടാർ]]
*[[ഗിസെല്ലി മോണ്ടിറോ]]
*[[ഗീത]]
*[[ഗീത ദത്ത്]]
*[[ഗീത ബാലി]]
*[[ഗീത ബാസ്സറ]]
*[[ഗീതു മോഹൻദാസ്]]
*[[ഗുൽ പനാഗ്]]
*[[ഗോപിക]]
*[[ഗൌരി കാർണിക്]]
*[[ഗൗതമി]]
*[[ഗൗരി പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[ഗൗരി മുഞ്ജാൾ]]
*[[ഗൗഹർ ഖാൻ]]
{{Div col end}}

== ച ==
{{Div col||13em}}
*[[ചയാ സിംഗ്]]
*[[ചാർമി കൗർ]]
*[[ചാർമ്മിള]]
*[[ചിത്ര]]
*[[ചിത്രാംഗദ സിംഗ്]]
*[[ചിപ്പി]]
*[[ചേതാന ദാസൻ]]
{{Div col end}}

== ഛ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഛത്രി റാവത്ത്]]
{{Div col end}}

== ജ ==
{{Div col||13em}}
*[[ജഗ്നു ഇഷിയിവി]]
*[[ജയ പ്രദ]]
*[[ജയ റൗ]]
*[[ജയചന്ദ്ര]]
*[[ജയഭാരതി]]
*[[ജയമലിനി]]
*[[ജയമാല]]
*[[ജയലളിത]]
*[[ജയസുധ]]
*[[ജയാ ബച്ചൻ]]
*[[ജയാ സീൽ]]
*[[ജർണാനാ ബജ്രചര്യ]]
*[[ജാക്വിലിൻ ഫെർണാണ്ടസ്]]
*[[ജാങ്കി ബോഡിവാല]]
*[[ജാംഗിരി മധുമിത]]
*[[ജിയ ഖാൻ]]
*[[ജൂഹി ചൗള]]
*[[ജൂഹി ബബ്ബർ]]
*[[ജെനീലിയ ഡിസൂസ]]
*[[ജെന്നിഫർ കോൾവാൾ]]
*[[ജ്യോതിക]]
{{Div col end}}

== ട ==
{{Div col||13em}}
*[[ടിന ദത്ത]]
*[[ടിന മുനിം (ഇപ്പോൾ ടിന അംബാനി)]]
*[[ടിസ്ക ചോപ്ര]]
*[[ട്രിപ്റ്റി ദിമ്രി]]
*[[ടുൻ ടുൻ]]
*[[ട്വിങ്കിൾ ഖന്ന]]
{{Div col end}}

==ഡ==
{{Div col||13em}}
*[[ഡയാന ഒട്ടേറെ]]
*[[ഡയാന ഹെയ്ഡൻ]]
*[[ഡിംപിൾ കപാഡിയ]]
*[[ഡിംപിൾ ഝാൻഗിനി]]
*[[ഡെയ്സി ഇറാനി]]
*[[ഡെയ്സി ബോപ്പണ്ണ]]
*[[ഡെയ്സി ഷാ]]
*[[ഡെൽനസ് പോൾ]]
{{Div col end}}

== ത ==
{{Div col||13em}}
*[[തനിഷ]]
*[[തനു റോയ്]]
*[[തനുജ]]
*[[തനുശ്രീ ദത്ത]]
*[[തൻവി ആസ്മി]]
*[[തപ്സി പാനു]]
*[[തബു]]
*[[തമന്ന ഭാട്ടിയ]]
*[[തരുണി സച്ദേവ്]]
*[[താനാസ് ഇറാനി]]
*[[താന്യ അബ്രോസ്]]
*[[താര]]
*[[താര അനുരാധ]]
*[[താരാ ദേശ്പാണ്ഡെ]]
*[[താരാ ശർമ്മ]]
*[[താരാ സൗസെ]]
*[[തിിയ ബാജ്പായ്]]
*[[തുലിപ് ജോഷി]]
*[[തൃഷ കൃഷ്ണൻ]]
*[[തെനാ ദേശേ]]
*[[തേജസ്വി മാഡിവാഡ]]
{{Div col end}}

== ദ ==
{{Div col||13em}}
*[[ദിയ മിർസ]]
*[[ദിവ്യങ്ക ത്രിപാഠി]] 
*[[ദിവ്യ ദത്ത]]
*[[ദിവ്യ ദിവ]]
*[[ദിവ്യ സ്പന്ദന (ഇപ്പോൾ രമ്യ )]]
*[[ദിവ്യ ഭാരതി]]
*[[ദിശ പതാനി]]
*[[ദിശ വാകാനി]]
*[[ദീക്ഷ സേത്ത്]]
*[[ദീപ സന്നിധി]]
*[[ദീപ സാഹിി]]
*[[ദീപണ്ണി ശർമ്മ]]
*[[ദീപൽ ഷാവ്]]
*[[ദീപിക അമിൻ]]
*[[ദീപിക കമ്യു]]
*[[ദീപിക ചിഖാലിയ]]
*[[ദീപിക പദുകോൺ]]
*[[ദീപിക സാംസൺ]]
*[[ദീപിക സിംഗ്]]
*[[ദീപ്തി നാവൽ]]
*[[ദീപ്തി ഭട്നഗർ]]
*[[ദേബശ്രീ റോയ്]]
*[[ദേവയാനി]]
*[[ദേവിക]]
*[[ദേവിക റാണി റോറിക്ക്]]
{{Div col end}}

== ധ ==
{{Div col||13em}}
*[[ധർതി ഭട്ട്]]
*[[ധ്വനി ഭാനുശാലി]]
{{Div col end}}

== ഝ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഝടലേക മൽഹോത്ര]]
{{Div col end}}

== ന ==
{{Div col||13em}}
*[[നഗ്മ]]
*[[നഡിയ മൊയ്തു]]
*[[നതന്യാ സിംഗ്]]
*[[നതാലിയ കൗർ]]
*[[നന്ദ]]
*[[നന്ദന സെൻ]]
*[[നന്ദിത ചന്ദ്ര]]
*[[നന്ദിത ദാസ്]]
*[[നന്ദിത ശ്വേത]]
*[[നമിത]]
*[[നമിതാ പ്രമോദ്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[നർഗീസ് (ഇപ്പോൾ നർഗീസ് ദത്ത്)]]
*[[നർഗീസ് ഫക്രി]]
*[[നവനീത് കൗർ]]
*[[നവ്യ നായർ]]
*[[നസ്റിയ നസീം]]
*[[നളിനി]]
*[[നളിനി ജയന്ത്]]
*[[നംറടാ ഷിരോഡ്കർ]]
*[[നാദിറ]]
*[[നികിത ആനന്ദ്]]
*[[നികിത ജെ പലേക്കർ]]
*[[നികിത തുക്രാൽ]]
*[[നിക്കാക പട്ടേൽ]]
*[[നിക്കി അനേജ]]
*[[നിക്കി തംബോലി]]
*[[നിക്കി ഗാൽറാനി]]
*[[നിക്കോലെ ബേർഡ്]]
*[[നിതാൻഷി ഗോയൽ]]
*[[നിത്യ മെനൻ]]
*[[നിത്യദാസ്]]
*[[നിധി അഗർവാൾ]]
*[[നിധി സുബ്ബയ്യ]]
*[[നിമ്മി]]
*[[നിരഞ്ജന അനൂപ്]]
*[[നിരുപ റോയ്]]
*[[നിരോഷ]]
*[[നിർമ്മലമ]]
*[[നിവേദിത ജെയിൻ]]
*[[നിവേദിത ജോഷി സാരഫ്]]
*[[നിഷ അഗർവാൾ]]
*[[നിഷ കോത്താരി]]
*[[നിഷി]]
*[[നിഹിക സിംഗ്]]
*[[നിള ( മീര ചോപ്ര )]]
*[[നിംറത് കൗർ]]
*[[നീതു]]
*[[നീതു ചന്ദ്ര]]
*[[നീതു സിംഗ്]]
*[[നീന കുൽക്കർണി]]
*[[നീന ഗുപ്ത]]
*[[നീരു ബാജ്വ]]
*[[നീലം]]
*[[നീലം വർമ]]
*[[നീലിമ അസീം]]
*[[നൂതൻ]]
*[[നൂർ ജാനാൻ]]
*[[നേത്ര രഘുരാമൻ]]
*[[നേഹ ഒബ്റോയി]]
*[[നേഹ ഖാൻ]]
*[[നേഹ ധൂപിയ]]
*[[നേഹ പെൻഡ്സെ]]
*[[നേഹ ബാംബ്]]
*[[നേഹ ശർമ്മ]]
*[[നൈര ബാനർജി]]
*[[നൈല ഉഷ]]
*[[നോട്ടശ (ഇപ്പോൾ അനിത ഹസ്സാനന്ദനി റെഡ്ഡി )]]
*[[നൌഷീദ് സൈറീസ്]]
*[[നൗഷീൻ സർദാർ അലി]]
{{Div col end}}

== പ ==
{{Div col||13em}}
*[[പഞ്ച് ബോറ]]
*[[പത്മപ്രിയ]]
*[[പത്മിനി കോലാപുൂർ]]
*[[പദ്മ ഖന്ന]]
*[[പദ്മ ലക്ഷ്മി]]
*[[പദ്മിനി]]
*[[പരീനി ചോപ്ര]]
*[[പരുൾ യാദവ്]]
*[[പര്മിന്ദര് നാഗ്ര]]
*[[പർവീൻ ബാബി]]
*[[പല്ലവി കുൽക്കർണി]]
*[[പല്ലവി ജോഷി]]
*[[പല്ലവി ശർദ]]
*[[പല്ലവി സുഭാഷ്]]
*[[പാട്രലേഖ]]
*[[പാണ്ഡേരി ബായി]]
*[[പായൽ ഘോഷ്]]
*[[പായൽ രോഹത്ഗി]]
*[[പാർവതി ഓമനക്കുട്ടൻ]]
*[[പാർവതി ജയറാം]]
*[[പാർവതി നായർ]]
*[[പാർവതി മെൽട്ടൺ]]
*[[പാർവ്വതി മേനോൻ]]
*[[പാറുൽ ഗുലാത്തി]]
*[[പാറുൽ ചൗഹാൻ]]
*[[പിയ ബാജ്പായ്]]
*[[പൂജ ഉമാശങ്കർ]]
*[[പൂജ കൻവാൽ]]
*[[പൂജ ചിത്ഗോപേക്കർ]]
*[[പൂജ ചോപ്ര]]
*[[പൂജ ബത്ര]]
*[[പൂജ ബേഡി]]
*[[പൂജ ഭട്ട്]]
*[[പൂജ സാവന്ത്]]
*[[പൂജ ഹെഗ്ഡെ]]
*[[പൂജാ ഗാന്ധി (ജനനം: സഞ്ജനാ ഗാന്ധി)]]
*[[പൂനം കൗർ]]
*[[പൂനം ജാവേർ]]
*[[പൂനം ദില്ലോൺ]]
*[[പൂനം പാണ്ഡെ]]
*[[പൂനം ബാജ്വ]]
*[[പെയ്ൽ സർകാർ]]
*[[പെരിസാദ് സൊറാബിയൻ]]
*[[പോളി ഡാം]]
*[[പ്രകൃതി മിശ്ര]]
*[[പ്രജ്ഞാ ജയ്സ്വാൾ]]
*[[പ്രണിത സുഭാഷ്]]
*[[പ്രബ്ലീൻ സന്ധു]]
*[[പ്രതിഭ റന്ത]]
*[[പ്രതിഭ സിൻഹ]]
*[[പ്രയാഗാ മാർട്ടിൻ]]
*[[പ്രാച്ചി ദേശായി]]
*[[പ്രിതി സപ്രു]]
*[[പ്രിയ ഗിൽ]]
*[[പ്രിയ ബാപത്]]
*[[പ്രിയ ഭവാനി ശങ്കർ]]
*[[പ്രിയ രാജ്വാഷ്]]
*[[പ്രിയ രാമൻ]]
*[[പ്രിയ ലാൽ]]
*[[പ്രിയ വാൽ]]
*[[പ്രിയങ്ക ചോപ്ര]]
*[[പ്രിയങ്ക ത്രിവേദി]]
*[[പ്രിയങ്ക ബസ്സി]]
*[[പ്രിയങ്ക ശർമ്മ]]
*[[പ്രിയാമണി]]
*[[പ്രീത വിജയകുമാർ]]
*[[പ്രീതി ജാൻഗിനി]]
*[[പ്രീതി സിന്റ]]
*[[പ്രീതികി റാവു]]
*[[പ്രേമ]]
*[[പ്രേമ നാരായൺ]]
{{Div col end}}

== ഫ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഫരിദ ജലാൽ]]
*[[ഫാത്തിമ ബീഗം]]
*[[ഫാത്തിമ സന ​​ഷെയ്ഖ്]]
*[[ഫാറ നാസ്]]
*[[ഫെറിന വാഷീർ]]
*[[ഫ്രീദ പിന്റോ]]
{{Div col end}}

== ബ ==
{{Div col||13em}}
*[[ബർഖ ബിഷ്ത്]]
*[[ബർഷ റാണി ബിഷായ]]
*[[ബാബിത]]
*[[ബാനി സന്ധു]]
*[[ബാർഷ പ്രിയദർശിനി]]
*[[ബാല ഹിജാം]]
*[[ബി.വി രാധാ]]
*[[ബിജോയ റേ]]
*[[ബിഡിത ബാഗ്]]
*[[ബിനാ റായി]]
*[[ബിന്ദു]]
*[[ബിന്ദു മാധവി]]
*[[ബിപാഷ ബസു]]
*[[ബീന ബാനർജി]]
*[[ബ്രൂന അബ്ദുള്ള]]
{{Div col end}}

== ഭ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഭാഗ്യശ്രീ പട്വർദ്ധൻ]]
*[[ഭാനുപ്രിയ]]
*[[ഭാനുമതി]]
*[[ഭാമ]]
*[[ഭാരതി വിഷ്ണുവർധൻ]]
*[[ഭാവന]]
*[[ഭാവന മേനോൻ]]
*[[ഭാവന റാവു]]
*[[ഭാവിയ]]
*[[ഭൂമിക ചൗള]]
*[[ഭൈരവി ഗോസ്വാമി]]
{{Div col end}}

== മ ==
{{Div col||13em}}
*[[മഞ്ജരി ഫഡ്നിസ്]]
*[[മഞ്ജിമ മോഹൻ]]
*[[മഞ്ജു ഭാർഗ്ഗവി]]
*[[മഞ്ജു വാര്യർ]]
*[[മഞ്ജുള]]
*[[മഞ്ജുള വിജയകുമാർ]]
*[[മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ]]
*[[മധു ശാലിനി]]
*[[മധുബാല]]
*[[മധുമിത]]
*[[മധുര നായിക്]]
*[[മധുഹുരിമ]]
*[[മനസ്വി മംഗി]]
*[[മനീഷ കൊയ്രാള]]
*[[മനോരമ]]
*[[മന്ത്ര]]
*[[മന്ദാകിനി]]
*[[മന്ദിര ബെഡി]]
*[[മമത കുൽക്കർണി]]
*[[മംമ്ത മോഹൻദാസ്]]
*[[മയൂരി കംഗോ]]
*[[മലാശ്രീ]]
*[[മലൈക്ക അറോറ (ഇപ്പോൾ മലൈ അറോറ ഖാൻ )]]
*[[മല്ലിക കപൂർ]]
*[[മല്ലിക ഷെരാവത്ത്]]
*[[മഹസ്വീട്ട റേ]]
*[[മഹിക ശർമ്മ]]
*[[മഹിരാ ഖാൻ]]
*[[മഹി വിജ്]]
*[[മഹീ ഗിൽ]]
*[[മഹൂ റോയ്ചൗധരി]]
*[[മാധബി മുഖർജി]]
*[[മാധവി]]
*[[മാധുരി ദീക്ഷിത്]]
*[[മാന്യ]]
*[[മാല സിൻഹ]]
*[[മാവ്റ ഹൊകെൻ]]
*[[മാഹിമാ ചൗധരി]]
*[[മാളവിക]]
*[[മാളവിക അവിനാഷ്]]
*[[മാളവിക നായർ]]
*[[മാളവിക നായർ]]
*[[മാളവിക ശർമ്മ]]
*[[മാളവിക വെയിൽസ്]]
*[[മിങ്ക് ബ്രാർ]]
*[[മിത്ത വാശിഷ്]]
*[[മിത്ര കുര്യൻ]]
*[[മിൻഷാ ലാംബ]]
*[[മീന കുമാരി]]
*[[മീനാ ദുരൈരാജ്]]
*[[മീനാക്ഷി]]
*[[മീനാക്ഷി]]
*[[മീനാക്ഷി ചൗധരി]]
*[[മീനാക്ഷി ദീക്ഷിത്]]
*[[മീനാക്ഷി ശേഷാദ്രി]]
*[[മീര ചോപ്ര]]
*[[മീര ജാസ്മിൻ]]
*[[മീര നന്ദൻ]]
*[[മീര വാസുദേവൻ]]
*[[മീരാ]]
*[[മുകുന്മയി ദേശ്പാണ്ഡെ]]
*[[മുക്ത ബാർവ്]]
*[[മുഗ്ധ ഗോദ്സെ]]
*[[മുഘാ ചാപേർക്കർ]]
*[[മുംതാജ്]]
*[[മുംതാസ്]]
*[[മുംതാസ് ശാന്തി]]
*[[മുംതാസ് സർകാർ]]
*[[മുന്മുന് ദത്ത]]
*[[മുമൈത് ഖാൻ]]
*[[മൂൺ മൂൺ സെൻ]]
*[[മൃണാൾ ദേവ്-കുൽക്കർണി]]
*[[മൃണാൽ താക്കൂർ]]
*[[മെർലെ ഒബറോൺ]]
*[[മേഘന നായിഡു]]
*[[മേഘാ ആകാശ്]]
*[[മേഘാന രാജ്]]
*[[മോണാ സിംഗ്]]
*[[മോണാലിസ]]
*[[മോണിക്ക]]
*[[മോണിക്ക ബെഡി]]
*[[മോന വാസു]]
*[[മോനിഷ ഉണ്ണി]]
*[[മോലോയ ഗോസ്വാമി]]
*[[മോഹന സിംഗ്]]
*[[മൗനി റോയ്]]
*[[മൗസൂമി ചാറ്റർജി]]
{{Div col end}}

== യ ==
{{Div col||13em}}
*[[യജ്ഞ ഷെട്ടി]]
*[[യാന ഗുപ്ത]]
*[[യാമി ഗൌതം]]
*[[യുക്താ മുഖി]]
*[[യുവരു ചൗധരി]]
*[[യോഗീതാ ബാലി]]
{{Div col end}}

== ര ==
{{Div col||13em}}
*[[രക്ഷാതിയ]]
*[[രചന നാരായണൻകുട്ടി]]
*[[രചന ബാനർജി]]
*[[രജനി]]
*[[രഞ്ജന ദേശ്മുഖ്]]
*[[രഞ്ജിത]]
*[[രഞ്ജീതാ കൗർ]]
*[[രതി അഗ്നിഹോത്രി]]
*[[രതി പാണ്ഡെ]]
*[[രത്തൻ രാജ്പുത്]]
*[[രത്ന പതക് ഷാ]]
*[[രംഭ]]
*[[രമേശ്വരി]]
*[[രമ്യ (ജനനം ദിവ്യ സ്പന്ദന)]]
*[[രമ്യ കൃഷ്ണൻ]]
*[[രമ്യ ബർണ]]
*[[രമ്യ ശ്രീ]]
*[[രവീണ ടണ്ടൺ]]
*[[രശ്മി ഗൌതം]]
*[[രശ്മി ദേശായി]]
*[[രാക്ൽ പ്രെറ്റ് സിംഗ്]]
*[[രാഖി സാവന്ത്]]
*[[രാഖീ (ഇപ്പോൾ രാഖി ഗുൽസാർ)]]
*[[രാഗിണി ഖന്ന]]
*[[രാഗിണി തിരുവിതാംകൂർ സഹോദരിമാർ]]
*[[രാഗിണി ദ്വിവേദി]]
*[[രാജ്ശ്രീ]]
*[[രാധ]]
*[[രാധ സാലുജ]]
*[[രാധിക ആപ്തെ]]
*[[രാധിക കുമാരിസ്വാമി]]
*[[രാധിക ചൗധരി]]
*[[രാധിക പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[രൂപ അയ്യർ]]
*[[രൂപീനി]]
*[[രേഖ]]
*[[രേഖ]]
*[[രേഖ വേദവാസ്]]
*[[രേഖ റാണ]]
*[[രേണുക മേനോൻ]]
*[[രേണുക ഷഹാന]]
*[[രേവതി]]
*[[രോഹിണി ഹട്ടങ്കടി]]
{{Div col end}}

== ല ==
{{Div col||13em}}
*[[ലക്ഷ്മി]]
*[[ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി]]
*[[ലക്ഷ്മി മഞ്ചു]]
*[[ലക്ഷ്മി മേനോൻ (നടി)|ലക്ഷ്മി മേനോൻ]]
*[[ലക്ഷ്മി റായ്]]
*[[ലയ]]
*[[ലവന്യ്യ ത്രിപാഠി]]
*[[ലളിത]]
*[[ലളിത (കെ പി എ സി)]]
*[[ലളിത പവാർ സെയ്ൻ]]
*[[ലളിതമായ കപാഡിയ]]
*[[ലളിതമായ കൗർ]]
*[[ലാറ ദത്ത]]
*[[ലിലെറ്റ് ദുബെ]]
*[[ലിസ ഹെയ്ഡൺ]]
*[[ലിസ റേ]]
*[[ലീന ചന്ദ്രദാർക്കർ]]
*[[ലീല ചിറ്റ്നിസ്]]
*[[ലീലാവതി]]
*[[ലെഖാ വാഷിങ്ടൺ]]
*[[ലെസ്ലി ത്രിപാഠി]]
*[[ലൈല മെഹ്ദിൻ]]
*[[ലോറൻ ഗോട്ലീബ്]]
{{Div col end}}

== വ ==
{{Div col||13em}}
*[[വടക്കുക്കരസി]]
*[[വനിശ്രീ]]
*[[വന്ദന ഗുപ്ത]]
*[[വരാലക്ഷ്മി ശരത്കുമാർ]]
*[[വർഷ് ഉസ്ഗോൻകർ]]
*[[വസുന്ധര ദാസ്]]
*[[വാണി വിശ്വനാഥ്]]
*[[വാനി കപൂർ]]
*[[വാലസ്ച ഡി സോസ]]
*[[വിജയലക്ഷ്മി]]
*[[വിജയശാന്തി]]
*[[വിദ പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[വിദ്യ ബാലൻ]]
*[[വിദ്യ മാൽവഡെ]]
*[[വിദ്യ വെങ്കിടേഷ്]]
*[[വിദ്യ സിൻഹ]]
*[[വിധുബാല]]
*[[വിനയ പ്രസാദ്]]
*[[വിഭാ ചിബർ]]
*[[വിമല രാമൻ]]
*[[വിശഖ സിംഗ്]]
*[[വീണ മാലിക്]]
*[[&quot; വീണാ (നടി) &quot;]]
*[[വൃശ്ചിക മെഹ്ത]]
*[[വേദ ശാസ്ത്രി]]
*[[വ്യോമ നന്ദി]]
*[[വൈജയന്തിമല]]
*[[വൈശാലി കാസർവോളി]]
*[[വൈശാലി ദേശായി]]
*[[വൈഷ്ണവി മഹന്ത്]]
{{Div col end}}

== ശ ==
{{Div col||13em}}
*[[ശമിത ഷെട്ടി]]
*[[ശമിലി (ബേബി ശമലി)]]
*[[ശരണ്യ മോഹൻ]]
*[[ശരിയ ശർമ്മ]]
*[[ശർമിള ടാഗോർ]]
*[[ശർമ്മിള മണ്ട്രേ]]
*[[ശശികല]]
*[[ശാലിനി (ബേബി ശാലിനി)]]
*[[ശാലിനി പാണ്ഡെ]]
*[[ശിഖ സിംഗ്]]
*[[ശിവാംഗി കൃഷ്ണകുമാർ]]
*[[ശിൽപി ശർമ]]
*[[ശിൽപ്പ ആനന്ദ്]]
*[[ശിൽപ്പ തുലാസ്കർ]]
*[[ശിൽപ്പ ഷിരോദ്കർ]]
*[[ശിൽപ്പ ഷെട്ടി]]
*[[ശീതൾ മേനോൻ]]
*[[ശുഭ പൂജ]]
*[[ശൂഹ ജോഷി]]
*[[ശോഭ സാമാത്]]
*[[ശോഭന]]
*[[ശ്യാമ (ഖുർഷിദ് അക്തർ)]]
*[[ശ്രധ ശ്രീനാഥ്]]
*[[ശ്രദ്ധ ദംഗർ]]
*[[ശ്രാബന്തി ചാറ്റർജി]]
*[[ശ്രാവണ്ത്തി സായിനാഥ്]]
*[[ശ്രീ പിലഗോൻകർ]]
*[[ശ്രീതി ഝാ]]
*[[ശ്രീദേവി (ഇപ്പോൾ ശ്രീദേവി കപൂർ)]]
*[[ശ്രീധ കപൂർ]]
*[[ശ്രീധ ദാസ്]]
*[[ശ്രീപ്രിയ]]
*[[ശ്രീമതി ശിവദാസ്]]
*[[ശ്രീയ സരൺ]]
*[[ശ്രീലീല]]
*[[ശ്രീവിദ്യ]]
*[[ശ്രുതി]]
*[[ശ്രുതി കൺവർ]]
*[[ശ്രുതി സിത്താര]]
*[[ശ്രുതി സോധി]]
*[[ശ്രുതി ഹാസൻ]]
*[[ശ്രേയ നാരായണൻ]]
*[[ശ്രേയ ധന്വന്തരി]]
*[[ശ്വേത ബസു പ്രസാദ്]]
*[[ശ്വേതാ ഗുലാത്തി]]
*[[ശ്വേതാ ഭരദ്വാജ്]]
*[[ശ്വേതാ മേനോൻ]]
{{Div col end}}

== ഷ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഷക്കീല]]
*[[ഷബാന ആസ്മി]]
*[[ഷർമ്മി]]
*[[ഷഹാന ഗോസ്വാമി]]
*[[ഷാസാൻ പത്മീസ്]]
*[[ഷാൻവി ശ്രീവാസ്തവ]]
*[[ഷീന ചോഹാൻ]]
*[[ഷീന ബജാജ്]]
*[[ഷീന ഷഹബാദ്]]
*[[ഷീല]]
*[[ഷീല]]
*[[ഷെനാസ് ട്രഷറിവാല]]
*[[ഷെരിൻ]]
*[[ഷെർലിൻ ചോപ്ര (മോണ ചോപ്ര)]]
{{Div col end}}

== സ ==
{{Div col||13em}}
*[[സംഗീത് ബിജലാനി]]
*[[സംഘം]]
*[[സഞ്ജനാ ഗാന്ധി (ഇപ്പോൾ പൂജാ ഗാന്ധി )]]
*[[സഞ്ജാന]]
*[[സഞ്ജീദ ഷെയ്ഖ്]]
*[[സണ്ണി ലിയോൺ]]
*[[സന അമിൻ ഷെയ്ഖ്]]
*[[സന ഖാൻ]]
*[[സന സഈദ്]]
*[[സനബീർ കബീർ]]
*[[സനയ ഇറാനി]]
*[[സനാ അൽതഫ്]]
*[[സൻഡലി സിൻഹ]]
*[[സന്തോഷി]]
*[[സന്ദീപ് ധർ]]
*[[സന്ദീപ് ധർ]]
*[[സന്ധ്യ]]
*[[സന്ധ്യ]]
*[[സന്ധ്യ മൃദുൾ]]
*[[സന്ധ്യ റോയ്]]
*[[സമക്ഷ]]
*[[സമന്ത രത് പ്രഭു]]
*[[സമീര റെഡ്ഡി]]
*[[സയാനഗുപ്ത]]
*[[സയാലി ഭഗത്]]
*[[സയാലി സഞ്ജീവ്]]
*[[സംഗീത കൃഷ്]]
*[[സംയുക്ത ഹെഗ്ഡെ]]
*[[സയ്യേശ സെയ്ഗൽ]]
*[[സരയു (നടി)]]
*[[സരിക]]
*[[സരിത]]
*[[സരോജ ദേവി]]
*[[സർവീൻ ചൗള]]
*[[സലോണി അശ്വാനി]]
*[[സംവൃതാ സുനിൽ]]
*[[സംസ്കൃത ഷെനോയ്]]
*[[സഹീര]]
*[[സറീന വഹാബ്]]
*[[സറീൻ ഖാൻ]]
*[[സാക്ഷി തൻവാർ]]
*[[സാക്ഷി തൻവാർ]]
*[[സാക്ഷി തൽവാർ]]
*[[സാക്ഷി ശിവാനന്ദ്]]
*[[സാഗരിക ഗട്ട്ജ്]]
*[[സാഞ്ചിത പദുകോൺ]]
*[[സാദ]]
*[[സാധന ശിവദാസനി]]
*[[സാധിക രന്ധവ]]
*[[സാനിയ അന്ക്ലെസിയാ]]
*[[സാബിത്രി ചാറ്റർജി]]
*[[സായ് താംങ്കാകർ]]
*[[സായ് പല്ലവി]]
*[[സാൽമ ആഗ]]
*[[സാവിത്രി]]
*[[സാറാ ജെയ്ൻ ഡയസ്]]
*[[സിജ റോസ്]]
*[[സിതാര]]
*[[സിന്ധു]]
*[[സിന്ധു ടോളാനി]]
*[[സിന്ധു മേനോൻ]]
*[[സിമി ഗരേവാൾ]]
*[[സിമോൺ സിംഗ്]]
*[[സിമ്രൻ (ഇപ്പോൾ സിമ്രാൻ ബാഗ്ഗ)]]
*[[സിമ്രാൻ കൗർ മുണ്ടി]]
*[[സിമ്രാൻ മുണ്ടി]]
*[[സിദ്ധിക ശർമ്മ]]
*[[സിൽക് സ്മിത]]
*[[സീത]]
*[[സീനത്ത് അമൻ]]
*[[സീമ ബിശ്വാസ്]]
*[[സീറത് കപൂർ]]
*[[സുകിർകണ്ഡപാൽ]]
*[[സുകുമാരി]]
*[[സുചിത്ര കൃഷ്ണമൂർത്തി]]
*[[സുചിത്ര സെൻ]]
*[[സുജാത]]
*[[സുദീപ്ത ചക്രവർത്തി]]
*[[സുധ ചന്ദ്രൻ]]
*[[സുധ റാണി]]
*[[സുനിത]]
*[[സുനിത / വിദ്യാശ്രീ]]
*[[സുപ്രിയ കാർണിക്]]
*[[സുപ്രിയ ദൈവിയാണ്]]
*[[സുപ്രിയ പഥക്]]
*[[സുപ്രിയ പിൽഗാവ്കർ]]
*[[സുബൈദ]]
*[[സുബ്ബലക്ഷ്മി]]
*[[സുമൻ നാഗർകർ]]
*[[സുമൻ രംഗനാഥൻ]]
*[[സുമലത]]
*[[സുമലത]]
*[[സുമിത്ര]]
*[[സുർബി ജ്യോതി]]
*[[സുര്യൈ]]
*[[സുലക്ഷണ പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[സുലോചന ദേവി]]
*[[സുഷമ റെഡ്ഡി]]
*[[സുസ്മിതാ സെൻ]]
*[[സുഹാസി ഗൊരാഡിയ ധാം]]
*[[സുഹാസിനി]]
*[[സൂര്യകണ്ഠ]]
*[[സൃഷ്ടി ഡാങ്കേ]]
*[[സ്വപ്ന പാബി]]
*[[സെലിന ജെറ്റ്ലി]]
*[[സോയ അഫ്രോസ്]]
{{Div col end}}

== ഹ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഹെബാ പട്ടേൽ]]
*[[ഹിമ ശങ്കർ]]
{{Div col end}}
== റ ==
{{Div col||13em}}
*[[റിദ്ധി ദോഗ്ര]]
*[[റേച്ചൽ ഡേവിഡ്]]
*[[റോസ് സർദാന]]
*[[റെജീന കസാന്ദ്ര]]
{{Div col end}}


[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ|+]]
[[വർഗ്ഗം:നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകൾ തൊഴിൽ തിരിച്ച്]]</text>
      <sha1>qehwearn0onr5gf099dvjobzdy0ms81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665721</id>
      <parentid>4665664</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശ */</comment>
      <origin>4665721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35830" sha1="ol26cvdshdruy1twxtytkenu9l3p2a1" xml:space="preserve">{{prettyurl|List of Indian film actresses}}


&lt;!--- മലയാളവത്‌കരിക്കാതെ താഴെയുള്ള പട്ടിക കൊണ്ട് ഉപയോഗമില്ല
{{AlphanumericTOC|
 align=center|
 numbers=11
 q=Q|
 x=X|
 references=|
 top=|Urmila Mahanta
 trivia=|
 externallinks=|}}
--&gt;
{{TOC_right}}
{{Multiple image
| direction = vertical
| width = 190
| image1 = 
Koel Mullick Bengali film actress.jpg
| caption1 = [[കോയൽ മല്ലിക്]] ([[Cinema of West Bengal|ബംഗാളി സിനിമ]])
| image2 = Pakhi Hegde at Smt Netaji film launch (6).jpg
| caption2 = [[പാഖി ഹെഗ്‌ഡെ]] ([[ഭോജ്പുരി സിനിമ]]) 
| image3 = Saroja Devi.jpg 
| caption3 = [[ബി. സരോജാ ദേവി]] ([[കന്നട സിനിമ]]) 
| image4 = J Jayalalithaa.jpg
| caption4 = [[ജെ. ജയലളിത]] ([[തമിഴ് സിനിമ]])
| image5 = Assamese film actress Nishita Goswami.jpg 
| caption5 = [[നിഷിത ഗോസ്വാമി]] ([[അസമീസ് സിനിമ]])
| image6 = SriDevi.jpg 
| caption6 = [[ശ്രീദേവി]] ([[ഹിന്ദി സിനിമ]])
| image7 = Shobana Chandrakumar.jpg
| caption7 = [[ശോഭന]] ([[മലയാളം സിനിമ]])
| image8 = Ashwini Bhave.jpg
| caption8 = [[അശ്വിനി ഭാവേ]] ([[മറാത്തി സിനിമ]]) 
| image9 =
| caption9 = [[സാവിത്രി (നടി)|സാവിത്രി]] ([[തെലുഗു സിനിമ]]) 
}}
[[Cinema of India|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര]] നടികളുടെ പേരുകൾ, അക്ഷരമാല ക്രമത്തിൽ:

==അ,ആ==
{{Div col}}
*[[ആമ്ന ഷെരീഫ്]]
*[[ആരതി]]
*[[ആരതി അഗർവാൾ]]
*[[ആര്ട്ടി ചബ്രിയ]]
*[[ആര്യ അംബേക്കർ]]
*[[അഭിരാമി]]
*[[ആദ ശർമ്മ]]
*[[ആദിതി ശർമ്മ]]
*[[ആദിതി ഗോവിത്രിക]]
*[[ആദിതി റാവു ഹൈഡാരി]]
*[[ആദിതി ശരംഗ്ധർ]]
*[[ആദിതി ഗുപ്ത]]
*[[അതിയാ ഷെട്ടി]]
*[[അന്താര ബിശ്വാസ്]]
*[[ഐന്ദ്രേ റായ്]]
*[[ഐശ്വര്യ]]
*[[ഐശ്വര്യ അർജുൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ ദേവൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ നാഗ്]]
*[[ഐശ്വര്യ റായ്]]
*[[ഐശ്വര്യ രാജേഷ്]]
*[[ആകാൻക്ഷ സിംഗ്]]
*[[ആക്ഷാ പർദാസനി]]
*[[അക്ഷര ഗൗഡ]]
*[[അക്ഷര ഹസൻ]]
*[[അക്ഷര മേനോൻ]]
*[[അലിസെ അഗ്നിഹോത്രി]]
*[[ആലിയ ഭട്ട്]]
*[[അമല]]
*[[അമല പോൾ]]
*[[അംഗീര ധർ]]
*[[അംബിക]]
*[[അമീത]]
*[[അമീഷ പട്ടേൽ]]
*[[അമുല്ല]]
*[[അമൃത അറോറ]]
*[[അമൃത പ്രകാശ്]]
*[[അമൃത റാവു]]
*[[അമൃത സിംഗ്]]
*[[അമൃത ഖാൻവിൽ]]
*[[അമൃത അയ്യർ]]
*[[അമീറ ദസൂർ]]
*[[അമി ജാക്സൺ]]
*[[അമൈര ദസ്തൂർ]]
*[[അനിയാ സോട്ടി]]
*[[അനന്യ]]
*[[അനസ്വര കുമാർ]]
*[[അനൈക സോതി]]
*[[ആന്ദ്രേ യിരെമ്യാവ്]]
*[[ആന്ധ്ര ഡിസൂസ]]
*[[അനിത ഹസ്സാനന്ദനി റെഡ്ഡി]]
*[[അനിത ഗുഹ]]
*[[അനിത രാജ്]]
*[[അഞ്ജാല സവാരി]]
*[[അഞ്ജലി]]
*[[അഞ്ജലി ദേവി]]
*[[അഞ്ജലി സുധാകർ]]
*[[അഞ്ജന ഭോമിക്]]
*[[അഞ്ജന സുഖാനി]]
*[[അഞ്ജു മഹേന്ദ്ര]]
*[[അങ്കിത ലോക്ഹാൻഡേ]]
*[[അങ്കിത ശർമ്മ]]
*[[ആൻ അഗസ്റ്റിൻ]]
*[[അൻസിബ ഹസ്സൻ]]
*[[ആന്ററ മാലി]]
*[[അനു അഗർവാൾ]]
*[[അനു പ്രഭാകർ]]
*[[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]]
*[[അനുപമ വർമ്മ]]
*[[അനുയാ വൈ ഭഗവത്]]
*[[അനുരാധ മേത്ത]]
*[[അനുഷ ദണ്ഡേക്കർ]]
*[[അനുഷ്ക ശർമ്മ]]
*[[അനുഷ്ക ഷെട്ടി]]
*[[അനുഷ്ക സെൻ]] 
*[[അനു ഭഗവത്]]
*[[അപരാജിത മൊഹന്തി]]
*[[അപർണ്ണ ബാജ്പായ്]]
*[[അപർണ സെൻ]]
*[[അർച്ചന]]
*[[അർച്ചന ജോസ് കവി]]
*[[അർച്ചന പുരൺ സിംഗ്]]
*[[അർച്ചന ഗുപ്ത]]
*[[അർച്ചിത സാഹു]]
*[[ആർജെ രേണു]]
*[[അരുണ ഇറാനി]]
*[[അരുണ ഷീൽഡ്സ്]]
*[[അരുന്ധതി നാഗ്]]
*[[ജോഷി]]
*[[ആനി (തെലുങ്ക് നടി)]]
*[[ആശാ നേഗി]]
*[[ആശാ പരേഖ്]]
*[[ആശാ സൈനി]]
*[[ആഷിമ ഭല്ല]]
*[[അശ്വിനി ബാവ്]]
*[[അശ്വിനി കൽസക്കർ]]
*[[അസിൻ തോട്ടുങ്കൽ]]
*[[അതിിയ ഷെട്ടി]]
*[[ആയിഷ ജുൽക]]
*[[ആയിഷ ടാക്കിയ]]
*[[ആഷി സിംഗ്]]
*[[അക്കങ്ക പുരി]]
*[[ആവണി മോഡി]]
*[[അവന്തിക മിശ്ര]]
{{Div col end}}

==ഇ,ഈ==
{{Div col||13em}}
*[[ഇ സാ സാഹ]]
*[[ഇനിയ]]
*[[ഇന്ദ്രാനി ഹൽദാർ]]
*[[ഇലിയനാ ഡി ക്രുസ്]]
*[[ഇലീന ഹാമൻ]]
*[[ഇഷ കോപ്പിക്ക്]]
*[[ഇഷ ഗുപ്ത]]
*[[ഇഷ ഡിയോൾ]]
*[[ഇഷ തൽവാർ]]
*[[ഇഷ ഷർവാണി]]
*[[ഇഷ സിംഗ്]]
*[[ഇഷാ ചൗള]]
*[[ഇസബെല്ലെ ലീറ്റി]]
{{Div col end}}

==ഉ,ഊ==
{{Div col||13em}}
*[[ഉജവ്വാല റൗട്ട്]]
*[[ഉദിത ഗോസ്വാമി]]
*[[ഉധയതാര]]
*[[ഉപാസന സിംഗ്]]
*[[ഉമശ്രീ]]
{{Div col end}}

*ഉമ്മ
*[[ഉമ്മ പദ്മനാഭൻ]]
*[[ഉർമിള കനറ്റികർ]]
*[[ഉർവ്വശി]]
*[[ഉർവ്വശി ധോളിയ]]
*[[ഉർവ്വശി ശർമ്മ]]
*[[ഉർവ്വശി റൗട്ടേല]]
*[[ഉൽക ഗുപ്ത]]
*[[ഉഷ കിരൺ]]
*[[ഉഷാ നദ്കർനി]]
*[[ഊർമിള മാതോണ്ട്കർ]]
{{Div col end}}

==എ==
{{Div col||13em}}
*[[എല്ലി അവ്രം]]
*[[എവ്ലിൻ ശർമ്മ]]
*[[എസ്. വരാലക്ഷ്മി]]
{{Div col end}}

==ഐ==
{{Div col||13em}}
*[[ഐശ്വര്യ മേനോൻ]]
*[[ഐശ്വര്യ രാജേഷ്]]
* [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]]
{{Div col end}}

== ഒ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഒനോലി നായർ]]
*[[ഓവിയ|ഓവിയ ഹലോൻ]]
{{Div col end}}
== ഋ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഋത്വിക]]
{{Div col end}}

== ക ==
{{Div col||13em}}
*[[കങ്കണ റനൗട്ട്]]
*[[കത്രീന കൈഫ്]]
*[[കനക]]
*[[കനകം]]
*[[കനക സുബ്രഹ്മണ്യം]]
*[[കമലിനേ മുഖർജി]]
*[[കരിഷ്മ കപൂർ]]
*[[കരിഷ്മ ടന്ന]]
*[[കരീന കപൂർ]]
*[[കരുൺ രാം]]
*[[കരോൾ ഗ്രാസിയസ്]]
*[[കല്കി കോച്ച്ലിൻ]]
*[[കൽപ്പന (കന്നട നടി)]]
*[[കൽപ്പന (മലയാളം നടി)]]
*[[കൽപ്പന (ഹിന്ദി ഫിലിം അഭിനേതാവ്)]]
*[[കൽപ്പന അയ്യർ]]
*[[കൽപ്പന കാർത്തിക്]]
*[[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]]
*[[കശ്മീര ഷാ]]
*[[കാജൽ അഗർവാൾ]]
*[[കാജൽ കിരൺ]]
*[[കാജോൾ]]
*[[കാഞ്ചന]]
*[[കാതറിൻ ട്രീസ]]
*[[കാംന ജെത്മലാനി]]
*[[കാമിനി കൌശൽ]]
*[[കാർത്തിക]]
*[[കാർത്തിക നായർ]]
*[[കാർത്തിക മാത്യു]]
*[[കാവ്യ ഥാപ്പർ]]
*[[കാവ്യാ മാധവൻ]]
*[[കാവ്യ ഷെട്ടി]]
*[[കിം ശർമ്മ]]
*[[കിമി കാതകർ]]
*[[കിമി വർമ]]
*[[കിയറ അദ്വാനി]]
*[[കിയറ അദ്വാനി]]
*[[കിരൺ ഖേർ]]
*[[കിരൺ ദത്ത്]]
*[[കിരൺ റാത്തോഡ്]]
*[[കിരത് ഭട്ട്ൽ]]
*[[കിറ്റ് ഗിദ്വാനി]]
*[[കീർത്തി സുരേഷ്]]
*[[കീർത്തി റെഡ്ഡി]]
*[[കുങ്കം]]
*[[കുമാരി]]
*[[കുൽജീത് രൺധാവ]]
*[[കുളരാജ് രൺധാവ]]
*[[കൃഷ്ണകുമാരി]]
*[[കെ.ആർ വിജയ]]
*[[കൈനത് അറോറ]]
*[[കൊങ്കണ സെൻ സെൻ]]
*[[കൊയിൽ മല്ലിക്]]
*[[കോനാ മിത്ര]]
*[[കോമൽ]]
*[[കോവൽ പുരി]]
*[[കൗസല്യ]]
*[[ക്ന്തി സനോൺ]]
*[[ക്രാന്തി റെഡ്കർ]]
*[[ക്രിസ്റ്റൽ ഡിസൂസ]]
*[[ക്രിറ്റി ഖർബാൻഡ]]
*[[ക്ലോഡിയ സിസ്ല]]
*[[ക്ഷമ കൂപ്പർ]]
{{Div col end}}

== ഖ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഖുര്ഷീദ്]]
*[[ഖുഷ്ബു]]
*[[ഖുഷി കപൂർ]]
{{Div col end}}

== ഗ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഗജാല]]
*[[ഗബ്രിയേല ബർട്രാൻ]]
*[[ഗായത്രി]]
*[[ഗായത്രി ജയരാമൻ]]
*[[ഗായത്രി ജോഷി]]
*[[ഗായത്രി പട്ടേൽ]]
*[[ഗായത്രി രാഗം]]
*[[ഗിരിജ]]
*[[ഗിരിജ ഷെട്ടാർ]]
*[[ഗിസെല്ലി മോണ്ടിറോ]]
*[[ഗീത]]
*[[ഗീത ദത്ത്]]
*[[ഗീത ബാലി]]
*[[ഗീത ബാസ്സറ]]
*[[ഗീതു മോഹൻദാസ്]]
*[[ഗുൽ പനാഗ്]]
*[[ഗോപിക]]
*[[ഗൌരി കാർണിക്]]
*[[ഗൗതമി]]
*[[ഗൗരി പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[ഗൗരി മുഞ്ജാൾ]]
*[[ഗൗഹർ ഖാൻ]]
{{Div col end}}

== ച ==
{{Div col||13em}}
*[[ചയാ സിംഗ്]]
*[[ചാർമി കൗർ]]
*[[ചാർമ്മിള]]
*[[ചിത്ര]]
*[[ചിത്രാംഗദ സിംഗ്]]
*[[ചിപ്പി]]
*[[ചേതാന ദാസൻ]]
{{Div col end}}

== ഛ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഛത്രി റാവത്ത്]]
{{Div col end}}

== ജ ==
{{Div col||13em}}
*[[ജഗ്നു ഇഷിയിവി]]
*[[ജയ പ്രദ]]
*[[ജയ റൗ]]
*[[ജയചന്ദ്ര]]
*[[ജയഭാരതി]]
*[[ജയമലിനി]]
*[[ജയമാല]]
*[[ജയലളിത]]
*[[ജയസുധ]]
*[[ജയാ ബച്ചൻ]]
*[[ജയാ സീൽ]]
*[[ജർണാനാ ബജ്രചര്യ]]
*[[ജാക്വിലിൻ ഫെർണാണ്ടസ്]]
*[[ജാങ്കി ബോഡിവാല]]
*[[ജാംഗിരി മധുമിത]]
*[[ജിയ ഖാൻ]]
*[[ജൂഹി ചൗള]]
*[[ജൂഹി ബബ്ബർ]]
*[[ജെനീലിയ ഡിസൂസ]]
*[[ജെന്നിഫർ കോൾവാൾ]]
*[[ജ്യോതിക]]
{{Div col end}}

== ട ==
{{Div col||13em}}
*[[ടിന ദത്ത]]
*[[ടിന മുനിം (ഇപ്പോൾ ടിന അംബാനി)]]
*[[ടിസ്ക ചോപ്ര]]
*[[ട്രിപ്റ്റി ദിമ്രി]]
*[[ടുൻ ടുൻ]]
*[[ട്വിങ്കിൾ ഖന്ന]]
{{Div col end}}

==ഡ==
{{Div col||13em}}
*[[ഡയാന ഒട്ടേറെ]]
*[[ഡയാന ഹെയ്ഡൻ]]
*[[ഡിംപിൾ കപാഡിയ]]
*[[ഡിംപിൾ ഝാൻഗിനി]]
*[[ഡെയ്സി ഇറാനി]]
*[[ഡെയ്സി ബോപ്പണ്ണ]]
*[[ഡെയ്സി ഷാ]]
*[[ഡെൽനസ് പോൾ]]
{{Div col end}}

== ത ==
{{Div col||13em}}
*[[തനിഷ]]
*[[തനു റോയ്]]
*[[തനുജ]]
*[[തനുശ്രീ ദത്ത]]
*[[തൻവി ആസ്മി]]
*[[തപ്സി പാനു]]
*[[തബു]]
*[[തമന്ന ഭാട്ടിയ]]
*[[തരുണി സച്ദേവ്]]
*[[താനാസ് ഇറാനി]]
*[[താന്യ അബ്രോസ്]]
*[[താര]]
*[[താര അനുരാധ]]
*[[താരാ ദേശ്പാണ്ഡെ]]
*[[താരാ ശർമ്മ]]
*[[താരാ സൗസെ]]
*[[തിിയ ബാജ്പായ്]]
*[[തുലിപ് ജോഷി]]
*[[തൃഷ കൃഷ്ണൻ]]
*[[തെനാ ദേശേ]]
*[[തേജസ്വി മാഡിവാഡ]]
{{Div col end}}

== ദ ==
{{Div col||13em}}
*[[ദിയ മിർസ]]
*[[ദിവ്യങ്ക ത്രിപാഠി]] 
*[[ദിവ്യ ദത്ത]]
*[[ദിവ്യ ദിവ]]
*[[ദിവ്യ സ്പന്ദന (ഇപ്പോൾ രമ്യ )]]
*[[ദിവ്യ ഭാരതി]]
*[[ദിശ പതാനി]]
*[[ദിശ വാകാനി]]
*[[ദീക്ഷ സേത്ത്]]
*[[ദീപ സന്നിധി]]
*[[ദീപ സാഹിി]]
*[[ദീപണ്ണി ശർമ്മ]]
*[[ദീപൽ ഷാവ്]]
*[[ദീപിക അമിൻ]]
*[[ദീപിക കമ്യു]]
*[[ദീപിക ചിഖാലിയ]]
*[[ദീപിക പദുകോൺ]]
*[[ദീപിക സാംസൺ]]
*[[ദീപിക സിംഗ്]]
*[[ദീപ്തി നാവൽ]]
*[[ദീപ്തി ഭട്നഗർ]]
*[[ദേബശ്രീ റോയ്]]
*[[ദേവയാനി]]
*[[ദേവിക]]
*[[ദേവിക റാണി റോറിക്ക്]]
{{Div col end}}

== ധ ==
{{Div col||13em}}
*[[ധർതി ഭട്ട്]]
*[[ധ്വനി ഭാനുശാലി]]
{{Div col end}}

== ഝ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഝടലേക മൽഹോത്ര]]
{{Div col end}}

== ന ==
{{Div col||13em}}
*[[നഗ്മ]]
*[[നഡിയ മൊയ്തു]]
*[[നതന്യാ സിംഗ്]]
*[[നതാലിയ കൗർ]]
*[[നന്ദ]]
*[[നന്ദന സെൻ]]
*[[നന്ദിത ചന്ദ്ര]]
*[[നന്ദിത ദാസ്]]
*[[നന്ദിത ശ്വേത]]
*[[നമിത]]
*[[നമിതാ പ്രമോദ്]]
*[[നയൻതാര]]
*[[നർഗീസ് (ഇപ്പോൾ നർഗീസ് ദത്ത്)]]
*[[നർഗീസ് ഫക്രി]]
*[[നവനീത് കൗർ]]
*[[നവ്യ നായർ]]
*[[നസ്റിയ നസീം]]
*[[നളിനി]]
*[[നളിനി ജയന്ത്]]
*[[നംറടാ ഷിരോഡ്കർ]]
*[[നാദിറ]]
*[[നികിത ആനന്ദ്]]
*[[നികിത ജെ പലേക്കർ]]
*[[നികിത തുക്രാൽ]]
*[[നിക്കാക പട്ടേൽ]]
*[[നിക്കി അനേജ]]
*[[നിക്കി തംബോലി]]
*[[നിക്കി ഗാൽറാനി]]
*[[നിക്കോലെ ബേർഡ്]]
*[[നിതാൻഷി ഗോയൽ]]
*[[നിത്യ മെനൻ]]
*[[നിത്യദാസ്]]
*[[നിധി അഗർവാൾ]]
*[[നിധി സുബ്ബയ്യ]]
*[[നിമ്മി]]
*[[നിരഞ്ജന അനൂപ്]]
*[[നിരുപ റോയ്]]
*[[നിരോഷ]]
*[[നിർമ്മലമ]]
*[[നിവേദിത ജെയിൻ]]
*[[നിവേദിത ജോഷി സാരഫ്]]
*[[നിഷ അഗർവാൾ]]
*[[നിഷ കോത്താരി]]
*[[നിഷി]]
*[[നിഹിക സിംഗ്]]
*[[നിള ( മീര ചോപ്ര )]]
*[[നിംറത് കൗർ]]
*[[നീതു]]
*[[നീതു ചന്ദ്ര]]
*[[നീതു സിംഗ്]]
*[[നീന കുൽക്കർണി]]
*[[നീന ഗുപ്ത]]
*[[നീരു ബാജ്വ]]
*[[നീലം]]
*[[നീലം വർമ]]
*[[നീലിമ അസീം]]
*[[നൂതൻ]]
*[[നൂർ ജാനാൻ]]
*[[നേത്ര രഘുരാമൻ]]
*[[നേഹ ഒബ്റോയി]]
*[[നേഹ ഖാൻ]]
*[[നേഹ ധൂപിയ]]
*[[നേഹ പെൻഡ്സെ]]
*[[നേഹ ബാംബ്]]
*[[നേഹ ശർമ്മ]]
*[[നൈര ബാനർജി]]
*[[നൈല ഉഷ]]
*[[നോട്ടശ (ഇപ്പോൾ അനിത ഹസ്സാനന്ദനി റെഡ്ഡി )]]
*[[നൌഷീദ് സൈറീസ്]]
*[[നൗഷീൻ സർദാർ അലി]]
{{Div col end}}

== പ ==
{{Div col||13em}}
*[[പഞ്ച് ബോറ]]
*[[പത്മപ്രിയ]]
*[[പത്മിനി കോലാപുൂർ]]
*[[പദ്മ ഖന്ന]]
*[[പദ്മ ലക്ഷ്മി]]
*[[പദ്മിനി]]
*[[പരീനി ചോപ്ര]]
*[[പരുൾ യാദവ്]]
*[[പര്മിന്ദര് നാഗ്ര]]
*[[പർവീൻ ബാബി]]
*[[പല്ലവി കുൽക്കർണി]]
*[[പല്ലവി ജോഷി]]
*[[പല്ലവി ശർദ]]
*[[പല്ലവി സുഭാഷ്]]
*[[പാട്രലേഖ]]
*[[പാണ്ഡേരി ബായി]]
*[[പായൽ ഘോഷ്]]
*[[പായൽ രോഹത്ഗി]]
*[[പാർവതി ഓമനക്കുട്ടൻ]]
*[[പാർവതി ജയറാം]]
*[[പാർവതി നായർ]]
*[[പാർവതി മെൽട്ടൺ]]
*[[പാർവ്വതി മേനോൻ]]
*[[പാറുൽ ഗുലാത്തി]]
*[[പാറുൽ ചൗഹാൻ]]
*[[പിയ ബാജ്പായ്]]
*[[പൂജ ഉമാശങ്കർ]]
*[[പൂജ കൻവാൽ]]
*[[പൂജ ചിത്ഗോപേക്കർ]]
*[[പൂജ ചോപ്ര]]
*[[പൂജ ബത്ര]]
*[[പൂജ ബേഡി]]
*[[പൂജ ഭട്ട്]]
*[[പൂജ സാവന്ത്]]
*[[പൂജ ഹെഗ്ഡെ]]
*[[പൂജാ ഗാന്ധി (ജനനം: സഞ്ജനാ ഗാന്ധി)]]
*[[പൂനം കൗർ]]
*[[പൂനം ജാവേർ]]
*[[പൂനം ദില്ലോൺ]]
*[[പൂനം പാണ്ഡെ]]
*[[പൂനം ബാജ്വ]]
*[[പെയ്ൽ സർകാർ]]
*[[പെരിസാദ് സൊറാബിയൻ]]
*[[പോളി ഡാം]]
*[[പ്രകൃതി മിശ്ര]]
*[[പ്രജ്ഞാ ജയ്സ്വാൾ]]
*[[പ്രണിത സുഭാഷ്]]
*[[പ്രബ്ലീൻ സന്ധു]]
*[[പ്രതിഭ റന്ത]]
*[[പ്രതിഭ സിൻഹ]]
*[[പ്രയാഗാ മാർട്ടിൻ]]
*[[പ്രാച്ചി ദേശായി]]
*[[പ്രിതി സപ്രു]]
*[[പ്രിയ ഗിൽ]]
*[[പ്രിയ ബാപത്]]
*[[പ്രിയ ഭവാനി ശങ്കർ]]
*[[പ്രിയ രാജ്വാഷ്]]
*[[പ്രിയ രാമൻ]]
*[[പ്രിയ ലാൽ]]
*[[പ്രിയ വാൽ]]
*[[പ്രിയങ്ക ചോപ്ര]]
*[[പ്രിയങ്ക ത്രിവേദി]]
*[[പ്രിയങ്ക ബസ്സി]]
*[[പ്രിയങ്ക ശർമ്മ]]
*[[പ്രിയാമണി]]
*[[പ്രീത വിജയകുമാർ]]
*[[പ്രീതി ജാൻഗിനി]]
*[[പ്രീതി സിന്റ]]
*[[പ്രീതികി റാവു]]
*[[പ്രേമ]]
*[[പ്രേമ നാരായൺ]]
{{Div col end}}

== ഫ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഫരിദ ജലാൽ]]
*[[ഫാത്തിമ ബീഗം]]
*[[ഫാത്തിമ സന ​​ഷെയ്ഖ്]]
*[[ഫാറ നാസ്]]
*[[ഫെറിന വാഷീർ]]
*[[ഫ്രീദ പിന്റോ]]
{{Div col end}}

== ബ ==
{{Div col||13em}}
*[[ബർഖ ബിഷ്ത്]]
*[[ബർഷ റാണി ബിഷായ]]
*[[ബാബിത]]
*[[ബാനി സന്ധു]]
*[[ബാർഷ പ്രിയദർശിനി]]
*[[ബാല ഹിജാം]]
*[[ബി.വി രാധാ]]
*[[ബിജോയ റേ]]
*[[ബിഡിത ബാഗ്]]
*[[ബിനാ റായി]]
*[[ബിന്ദു]]
*[[ബിന്ദു മാധവി]]
*[[ബിപാഷ ബസു]]
*[[ബീന ബാനർജി]]
*[[ബ്രൂന അബ്ദുള്ള]]
{{Div col end}}

== ഭ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഭാഗ്യശ്രീ പട്വർദ്ധൻ]]
*[[ഭാനുപ്രിയ]]
*[[ഭാനുമതി]]
*[[ഭാമ]]
*[[ഭാരതി വിഷ്ണുവർധൻ]]
*[[ഭാവന]]
*[[ഭാവന മേനോൻ]]
*[[ഭാവന റാവു]]
*[[ഭാവിയ]]
*[[ഭൂമിക ചൗള]]
*[[ഭൈരവി ഗോസ്വാമി]]
{{Div col end}}

== മ ==
{{Div col||13em}}
*[[മഞ്ജരി ഫഡ്നിസ്]]
*[[മഞ്ജിമ മോഹൻ]]
*[[മഞ്ജു ഭാർഗ്ഗവി]]
*[[മഞ്ജു വാര്യർ]]
*[[മഞ്ജുള]]
*[[മഞ്ജുള വിജയകുമാർ]]
*[[മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ]]
*[[മധു ശാലിനി]]
*[[മധുബാല]]
*[[മധുമിത]]
*[[മധുര നായിക്]]
*[[മധുഹുരിമ]]
*[[മനസ്വി മംഗി]]
*[[മനീഷ കൊയ്രാള]]
*[[മനോരമ]]
*[[മന്ത്ര]]
*[[മന്ദാകിനി]]
*[[മന്ദിര ബെഡി]]
*[[മമത കുൽക്കർണി]]
*[[മംമ്ത മോഹൻദാസ്]]
*[[മയൂരി കംഗോ]]
*[[മലാശ്രീ]]
*[[മലൈക്ക അറോറ (ഇപ്പോൾ മലൈ അറോറ ഖാൻ )]]
*[[മല്ലിക കപൂർ]]
*[[മല്ലിക ഷെരാവത്ത്]]
*[[മഹസ്വീട്ട റേ]]
*[[മഹിക ശർമ്മ]]
*[[മഹിരാ ഖാൻ]]
*[[മഹി വിജ്]]
*[[മഹീ ഗിൽ]]
*[[മഹൂ റോയ്ചൗധരി]]
*[[മാധബി മുഖർജി]]
*[[മാധവി]]
*[[മാധുരി ദീക്ഷിത്]]
*[[മാന്യ]]
*[[മാല സിൻഹ]]
*[[മാവ്റ ഹൊകെൻ]]
*[[മാഹിമാ ചൗധരി]]
*[[മാളവിക]]
*[[മാളവിക അവിനാഷ്]]
*[[മാളവിക നായർ]]
*[[മാളവിക നായർ]]
*[[മാളവിക ശർമ്മ]]
*[[മാളവിക വെയിൽസ്]]
*[[മിങ്ക് ബ്രാർ]]
*[[മിത്ത വാശിഷ്]]
*[[മിത്ര കുര്യൻ]]
*[[മിൻഷാ ലാംബ]]
*[[മീന കുമാരി]]
*[[മീനാ ദുരൈരാജ്]]
*[[മീനാക്ഷി]]
*[[മീനാക്ഷി]]
*[[മീനാക്ഷി ചൗധരി]]
*[[മീനാക്ഷി ദീക്ഷിത്]]
*[[മീനാക്ഷി ശേഷാദ്രി]]
*[[മീര ചോപ്ര]]
*[[മീര ജാസ്മിൻ]]
*[[മീര നന്ദൻ]]
*[[മീര വാസുദേവൻ]]
*[[മീരാ]]
*[[മുകുന്മയി ദേശ്പാണ്ഡെ]]
*[[മുക്ത ബാർവ്]]
*[[മുഗ്ധ ഗോദ്സെ]]
*[[മുഘാ ചാപേർക്കർ]]
*[[മുംതാജ്]]
*[[മുംതാസ്]]
*[[മുംതാസ് ശാന്തി]]
*[[മുംതാസ് സർകാർ]]
*[[മുന്മുന് ദത്ത]]
*[[മുമൈത് ഖാൻ]]
*[[മൂൺ മൂൺ സെൻ]]
*[[മൃണാൾ ദേവ്-കുൽക്കർണി]]
*[[മൃണാൽ താക്കൂർ]]
*[[മെർലെ ഒബറോൺ]]
*[[മേഘന നായിഡു]]
*[[മേഘാ ആകാശ്]]
*[[മേഘാന രാജ്]]
*[[മോണാ സിംഗ്]]
*[[മോണാലിസ]]
*[[മോണിക്ക]]
*[[മോണിക്ക ബെഡി]]
*[[മോന വാസു]]
*[[മോനിഷ ഉണ്ണി]]
*[[മോലോയ ഗോസ്വാമി]]
*[[മോഹന സിംഗ്]]
*[[മൗനി റോയ്]]
*[[മൗസൂമി ചാറ്റർജി]]
{{Div col end}}

== യ ==
{{Div col||13em}}
*[[യജ്ഞ ഷെട്ടി]]
*[[യാന ഗുപ്ത]]
*[[യാമി ഗൌതം]]
*[[യുക്താ മുഖി]]
*[[യുവരു ചൗധരി]]
*[[യോഗീതാ ബാലി]]
{{Div col end}}

== ര ==
{{Div col||13em}}
*[[രക്ഷാതിയ]]
*[[രചന നാരായണൻകുട്ടി]]
*[[രചന ബാനർജി]]
*[[രജനി]]
*[[രഞ്ജന ദേശ്മുഖ്]]
*[[രഞ്ജിത]]
*[[രഞ്ജീതാ കൗർ]]
*[[രതി അഗ്നിഹോത്രി]]
*[[രതി പാണ്ഡെ]]
*[[രത്തൻ രാജ്പുത്]]
*[[രത്ന പതക് ഷാ]]
*[[രംഭ]]
*[[രമേശ്വരി]]
*[[രമ്യ (ജനനം ദിവ്യ സ്പന്ദന)]]
*[[രമ്യ കൃഷ്ണൻ]]
*[[രമ്യ ബർണ]]
*[[രമ്യ ശ്രീ]]
*[[രവീണ ടണ്ടൺ]]
*[[രശ്മി ഗൌതം]]
*[[രശ്മി ദേശായി]]
*[[രാക്ൽ പ്രെറ്റ് സിംഗ്]]
*[[രാഖി സാവന്ത്]]
*[[രാഖീ (ഇപ്പോൾ രാഖി ഗുൽസാർ)]]
*[[രാഗിണി ഖന്ന]]
*[[രാഗിണി തിരുവിതാംകൂർ സഹോദരിമാർ]]
*[[രാഗിണി ദ്വിവേദി]]
*[[രാജ്ശ്രീ]]
*[[രാധ]]
*[[രാധ സാലുജ]]
*[[രാധിക ആപ്തെ]]
*[[രാധിക കുമാരിസ്വാമി]]
*[[രാധിക ചൗധരി]]
*[[രാധിക പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[രൂപ അയ്യർ]]
*[[രൂപീനി]]
*[[രേഖ]]
*[[രേഖ]]
*[[രേഖ വേദവാസ്]]
*[[രേഖ റാണ]]
*[[രേണുക മേനോൻ]]
*[[രേണുക ഷഹാന]]
*[[രേവതി]]
*[[രോഹിണി ഹട്ടങ്കടി]]
{{Div col end}}

== ല ==
{{Div col||13em}}
*[[ലക്ഷ്മി]]
*[[ലക്ഷ്മി ഗോപാലസ്വാമി]]
*[[ലക്ഷ്മി മഞ്ചു]]
*[[ലക്ഷ്മി മേനോൻ (നടി)|ലക്ഷ്മി മേനോൻ]]
*[[ലക്ഷ്മി റായ്]]
*[[ലയ]]
*[[ലവന്യ്യ ത്രിപാഠി]]
*[[ലളിത]]
*[[ലളിത (കെ പി എ സി)]]
*[[ലളിത പവാർ സെയ്ൻ]]
*[[ലളിതമായ കപാഡിയ]]
*[[ലളിതമായ കൗർ]]
*[[ലാറ ദത്ത]]
*[[ലിലെറ്റ് ദുബെ]]
*[[ലിസ ഹെയ്ഡൺ]]
*[[ലിസ റേ]]
*[[ലീന ചന്ദ്രദാർക്കർ]]
*[[ലീല ചിറ്റ്നിസ്]]
*[[ലീലാവതി]]
*[[ലെഖാ വാഷിങ്ടൺ]]
*[[ലെസ്ലി ത്രിപാഠി]]
*[[ലൈല മെഹ്ദിൻ]]
*[[ലോറൻ ഗോട്ലീബ്]]
{{Div col end}}

== വ ==
{{Div col||13em}}
*[[വടക്കുക്കരസി]]
*[[വനിശ്രീ]]
*[[വന്ദന ഗുപ്ത]]
*[[വരാലക്ഷ്മി ശരത്കുമാർ]]
*[[വർഷ് ഉസ്ഗോൻകർ]]
*[[വസുന്ധര ദാസ്]]
*[[വാണി വിശ്വനാഥ്]]
*[[വാനി കപൂർ]]
*[[വാലസ്ച ഡി സോസ]]
*[[വിജയലക്ഷ്മി]]
*[[വിജയശാന്തി]]
*[[വിദ പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[വിദ്യ ബാലൻ]]
*[[വിദ്യ മാൽവഡെ]]
*[[വിദ്യ വെങ്കിടേഷ്]]
*[[വിദ്യ സിൻഹ]]
*[[വിധുബാല]]
*[[വിനയ പ്രസാദ്]]
*[[വിഭാ ചിബർ]]
*[[വിമല രാമൻ]]
*[[വിശഖ സിംഗ്]]
*[[വീണ മാലിക്]]
*[[&quot; വീണാ (നടി) &quot;]]
*[[വൃശ്ചിക മെഹ്ത]]
*[[വേദ ശാസ്ത്രി]]
*[[വ്യോമ നന്ദി]]
*[[വൈജയന്തിമല]]
*[[വൈശാലി കാസർവോളി]]
*[[വൈശാലി ദേശായി]]
*[[വൈഷ്ണവി മഹന്ത്]]
{{Div col end}}

== ശ ==
{{Div col||13em}}
*[[ശമിത ഷെട്ടി]]
*[[ശമിലി (ബേബി ശമലി)]]
*[[ശരണ്യ മോഹൻ]]
*[[ശരിയ ശർമ്മ]]
*[[ശർമിള ടാഗോർ]]
*[[ശർമ്മിള മണ്ട്രേ]]
*[[ശശികല]]
*[[ശാലിനി (ബേബി ശാലിനി)]]
*[[ശാലിനി പാണ്ഡെ]]
*[[ശിഖ സിംഗ്]]
*[[ശിവാംഗി കൃഷ്ണകുമാർ]]
*[[ശിൽപി ശർമ]]
*[[ശിൽപ്പ ആനന്ദ്]]
*[[ശിൽപ്പ തുലാസ്കർ]]
*[[ശിൽപ്പ ഷിരോദ്കർ]]
*[[ശിൽപ്പ ഷെട്ടി]]
*[[ശീതൾ മേനോൻ]]
*[[ശുഭ പൂജ]]
*[[ശൂഹ ജോഷി]]
*[[ശോഭ സാമാത്]]
*[[ശോഭന]]
*[[ശ്യാമ (ഖുർഷിദ് അക്തർ)]]
*[[ശ്രധ ശ്രീനാഥ്]]
*[[ശ്രദ്ധ ദംഗർ]]
*[[ശ്രാബന്തി ചാറ്റർജി]]
*[[ശ്രാവണ്ത്തി സായിനാഥ്]]
*[[ശ്രീ പിലഗോൻകർ]]
*[[ശ്രീതി ഝാ]]
*[[ശ്രീദേവി (ഇപ്പോൾ ശ്രീദേവി കപൂർ)]]
*[[ശ്രീധ കപൂർ]]
*[[ശ്രീധ ദാസ്]]
*[[ശ്രീപ്രിയ]]
*[[ശ്രീമതി ശിവദാസ്]]
*[[ശ്രീയ സരൺ]]
*[[ശ്രീലീല]]
*[[ശ്രീവിദ്യ]]
*[[ശ്രുതി]]
*[[ശ്രുതി കൺവർ]]
*[[ശ്രുതി സിത്താര]]
*[[ശ്രുതി സോധി]]
*[[ശ്രുതി ഹാസൻ]]
*[[ശ്രേയ നാരായണൻ]]
*[[ശ്രേയ ധൻവന്തരി]]
*[[ശ്വേത ബസു പ്രസാദ്]]
*[[ശ്വേതാ ഗുലാത്തി]]
*[[ശ്വേതാ ഭരദ്വാജ്]]
*[[ശ്വേതാ മേനോൻ]]
{{Div col end}}

== ഷ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഷക്കീല]]
*[[ഷബാന ആസ്മി]]
*[[ഷർമ്മി]]
*[[ഷഹാന ഗോസ്വാമി]]
*[[ഷാസാൻ പത്മീസ്]]
*[[ഷാൻവി ശ്രീവാസ്തവ]]
*[[ഷീന ചോഹാൻ]]
*[[ഷീന ബജാജ്]]
*[[ഷീന ഷഹബാദ്]]
*[[ഷീല]]
*[[ഷീല]]
*[[ഷെനാസ് ട്രഷറിവാല]]
*[[ഷെരിൻ]]
*[[ഷെർലിൻ ചോപ്ര (മോണ ചോപ്ര)]]
{{Div col end}}

== സ ==
{{Div col||13em}}
*[[സംഗീത് ബിജലാനി]]
*[[സംഘം]]
*[[സഞ്ജനാ ഗാന്ധി (ഇപ്പോൾ പൂജാ ഗാന്ധി )]]
*[[സഞ്ജാന]]
*[[സഞ്ജീദ ഷെയ്ഖ്]]
*[[സണ്ണി ലിയോൺ]]
*[[സന അമിൻ ഷെയ്ഖ്]]
*[[സന ഖാൻ]]
*[[സന സഈദ്]]
*[[സനബീർ കബീർ]]
*[[സനയ ഇറാനി]]
*[[സനാ അൽതഫ്]]
*[[സൻഡലി സിൻഹ]]
*[[സന്തോഷി]]
*[[സന്ദീപ് ധർ]]
*[[സന്ദീപ് ധർ]]
*[[സന്ധ്യ]]
*[[സന്ധ്യ]]
*[[സന്ധ്യ മൃദുൾ]]
*[[സന്ധ്യ റോയ്]]
*[[സമക്ഷ]]
*[[സമന്ത രത് പ്രഭു]]
*[[സമീര റെഡ്ഡി]]
*[[സയാനഗുപ്ത]]
*[[സയാലി ഭഗത്]]
*[[സയാലി സഞ്ജീവ്]]
*[[സംഗീത കൃഷ്]]
*[[സംയുക്ത ഹെഗ്ഡെ]]
*[[സയ്യേശ സെയ്ഗൽ]]
*[[സരയു (നടി)]]
*[[സരിക]]
*[[സരിത]]
*[[സരോജ ദേവി]]
*[[സർവീൻ ചൗള]]
*[[സലോണി അശ്വാനി]]
*[[സംവൃതാ സുനിൽ]]
*[[സംസ്കൃത ഷെനോയ്]]
*[[സഹീര]]
*[[സറീന വഹാബ്]]
*[[സറീൻ ഖാൻ]]
*[[സാക്ഷി തൻവാർ]]
*[[സാക്ഷി തൻവാർ]]
*[[സാക്ഷി തൽവാർ]]
*[[സാക്ഷി ശിവാനന്ദ്]]
*[[സാഗരിക ഗട്ട്ജ്]]
*[[സാഞ്ചിത പദുകോൺ]]
*[[സാദ]]
*[[സാധന ശിവദാസനി]]
*[[സാധിക രന്ധവ]]
*[[സാനിയ അന്ക്ലെസിയാ]]
*[[സാബിത്രി ചാറ്റർജി]]
*[[സായ് താംങ്കാകർ]]
*[[സായ് പല്ലവി]]
*[[സാൽമ ആഗ]]
*[[സാവിത്രി]]
*[[സാറാ ജെയ്ൻ ഡയസ്]]
*[[സിജ റോസ്]]
*[[സിതാര]]
*[[സിന്ധു]]
*[[സിന്ധു ടോളാനി]]
*[[സിന്ധു മേനോൻ]]
*[[സിമി ഗരേവാൾ]]
*[[സിമോൺ സിംഗ്]]
*[[സിമ്രൻ (ഇപ്പോൾ സിമ്രാൻ ബാഗ്ഗ)]]
*[[സിമ്രാൻ കൗർ മുണ്ടി]]
*[[സിമ്രാൻ മുണ്ടി]]
*[[സിദ്ധിക ശർമ്മ]]
*[[സിൽക് സ്മിത]]
*[[സീത]]
*[[സീനത്ത് അമൻ]]
*[[സീമ ബിശ്വാസ്]]
*[[സീറത് കപൂർ]]
*[[സുകിർകണ്ഡപാൽ]]
*[[സുകുമാരി]]
*[[സുചിത്ര കൃഷ്ണമൂർത്തി]]
*[[സുചിത്ര സെൻ]]
*[[സുജാത]]
*[[സുദീപ്ത ചക്രവർത്തി]]
*[[സുധ ചന്ദ്രൻ]]
*[[സുധ റാണി]]
*[[സുനിത]]
*[[സുനിത / വിദ്യാശ്രീ]]
*[[സുപ്രിയ കാർണിക്]]
*[[സുപ്രിയ ദൈവിയാണ്]]
*[[സുപ്രിയ പഥക്]]
*[[സുപ്രിയ പിൽഗാവ്കർ]]
*[[സുബൈദ]]
*[[സുബ്ബലക്ഷ്മി]]
*[[സുമൻ നാഗർകർ]]
*[[സുമൻ രംഗനാഥൻ]]
*[[സുമലത]]
*[[സുമലത]]
*[[സുമിത്ര]]
*[[സുർബി ജ്യോതി]]
*[[സുര്യൈ]]
*[[സുലക്ഷണ പണ്ഡിറ്റ്]]
*[[സുലോചന ദേവി]]
*[[സുഷമ റെഡ്ഡി]]
*[[സുസ്മിതാ സെൻ]]
*[[സുഹാസി ഗൊരാഡിയ ധാം]]
*[[സുഹാസിനി]]
*[[സൂര്യകണ്ഠ]]
*[[സൃഷ്ടി ഡാങ്കേ]]
*[[സ്വപ്ന പാബി]]
*[[സെലിന ജെറ്റ്ലി]]
*[[സോയ അഫ്രോസ്]]
{{Div col end}}

== ഹ ==
{{Div col||13em}}
*[[ഹെബാ പട്ടേൽ]]
*[[ഹിമ ശങ്കർ]]
{{Div col end}}
== റ ==
{{Div col||13em}}
*[[റിദ്ധി ദോഗ്ര]]
*[[റേച്ചൽ ഡേവിഡ്]]
*[[റോസ് സർദാന]]
*[[റെജീന കസാന്ദ്ര]]
{{Div col end}}


[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ|+]]
[[വർഗ്ഗം:നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകൾ തൊഴിൽ തിരിച്ച്]]</text>
      <sha1>ol26cvdshdruy1twxtytkenu9l3p2a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇറാൻ എയർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389115</id>
    <revision>
      <id>4665759</id>
      <parentid>4075045</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T09:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15570" sha1="r0co78u3cw3xhpnm1ikx59g6p2qgemd" xml:space="preserve">{{Infobox Airline
| airline = Iran Air
| image          =
| image_size     = 200
| IATA           = IR&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=IATA - Codes - Airline and Airport Codes Search|first=|last=IATA|website=www.iata.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planespotters.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://planespotters.net/airline/Iran-Air|title=Iran Air Fleet Details and History|website=planespotters.net|access-date=2018-10-11|archive-date=2017-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328021533/https://www.planespotters.net/airline/Iran-Air|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| ICAO           = IRA&lt;ref name=&quot;flugzeuginfo.net&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.flugzeuginfo.net/table_airlinecodes_airline_en.php|title=IATA &amp; ICAO Airline Codes - flugzeuginfo.net|first=Karsten|last=Palt|website=www.flugzeuginfo.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planespotters.net&quot;/&gt;
| callsign       = IRANAIR&lt;ref name=&quot;flugzeuginfo.net&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;planespotters.net&quot;/&gt;
| founded        = 1944 as Iranian Airways Company&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranair.com/Portal/home/?2685%2FIran-Air-History|title=IranAir Official Site|website=www.iranair.com|access-date=2018-10-11|archive-date=2017-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315004546/http://www.iranair.com/Portal/home/?2685%2FIran-Air-History|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| commenced = 1961 as Iran Air&lt;ref name=Iranairhistory/&gt;&lt;ref name=ICS&gt;{{cite web |url=http://www.iranchamber.com/history/articles/history_iranian_air_transportation_industry.php |title= The History of Iranian Air Transportation Industry |first=Abbas |last=Atrvash |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=24 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iranair.com/site/322/default.aspx IranAir&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090702035549/http://www.iranair.com/site/322/default.aspx |date=July 2, 2009 }}&lt;/ref&gt;
| aoc=FS-100&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranair.com/portal/file/?25825/A.O.C-Rev.2-AUG-2015.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-10-11 |archive-date=2017-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328195141/http://www.iranair.com/portal/file/?25825/A.O.C-Rev.2-AUG-2015.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| hubs           =
* {{nowrap|[[Mehrabad International Airport|Tehran Mehrabad International Airport]] }}
* {{nowrap|[[Tehran Imam Khomeini International Airport]]}}
| focus_cities = &lt;div&gt;
* {{nowrap|[[Bandar Abbas International Airport]]}}
*[[Isfahan International Airport]]
*[[Mashhad International Airport]]
*[[Shiraz International Airport]]&lt;/div&gt;
| frequent_flyer = SkyGift&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skygift.ir/|title=SkyGift|first=MehrYasan|last=Co.|website=www.skygift.ir|access-date=2017-09-23|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109200607/http://skygift.ir/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| lounge         =
| alliance       =
| fleet_size     = 36&lt;!--Do not put orders here --&gt;
| destinations   = [[Iran Air destinations|71]]
| subsidiaries   = {{unbulleted list|[[#Cargo division|Iran Air Cargo]]&lt;ref name=&quot;cargo.iranair.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://cargo.iranair.com/Portal/Home/|title=IranAir Cargo|website=cargo.iranair.com|access-date=2017-09-23|archive-date=2014-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226020929/http://cargo.iranair.com/Portal/Home/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|Iran Air Ground Services|Iran Air Catering&lt;ref name=&quot;Iran Air Catering&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iranair.com/Portal/home/?news/16279/24197/239692/%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%DA%A9%DB%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85|title=Opening of IranAir Catring|website=news.iranair.com|access-date=2021-08-11|archive-date=2018-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506191042/http://iranair.com/portal/home/?news%2F16279%2F24197%2F239692%2F%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%DA%A9%DB%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
| parent         = {{nowrap|[[Ministry of Roads and Urban Development (Iran)|Ministry of Roads &amp; &lt;br&gt; Urban Development of Iran]] (60%)}}&lt;ref name=&quot;ipo.ir&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ipo.ir/uploads/Iran_Air_7329.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-10-11 |archive-date=2016-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160705013257/http://ipo.ir/uploads/Iran_Air_7329.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| company_slogan = The Airline Of the Republic Islamic of Iran
| revenue = {{increase}} $329.74&amp;nbsp;million &lt;small&gt; (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ipo.ir/uploads/Iran_Air_7329.pdf?fkeyid=&amp;siteid=83&amp;fkeyid=&amp;siteid=83&amp;pageid=1287 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-10-11 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808034052/http://ipo.ir/uploads/Iran_Air_7329.pdf?fkeyid=&amp;siteid=83&amp;fkeyid=&amp;siteid=83&amp;pageid=1287 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{decrease}} $7.99&amp;nbsp;million &lt;small&gt; (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
| net_income = {{decrease}} -$71.67&amp;nbsp;million &lt;small&gt;  (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
| assets = {{decrease}} $477.62&amp;nbsp;million &lt;small&gt; (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
| equity = {{decrease}} $34,972 &lt;small&gt; (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
| headquarters   = [[Mehrabad Airport]], Tehran, Iran&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iranair.com/Portal/home/?2302/Contact-Us|title=IranAir Official Site|website=www.iranair.com|access-date=2021-08-11|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318030110/http://www.iranair.com/Portal/home/?2302%2FContact-Us|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| key_people     = [[Farzaneh Sharafbafi]], [[Chairwoman]] &amp; [[Chief executive officer|CEO]]&lt;ref&gt;[http://www.tehrantimes.com/news/414958/Iran-Air-appoints-first-female-CEO Iran Air appoints first female CEO]&lt;/ref&gt;
| num_employees = 10,696 &lt;small&gt;  (2013)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
| website        = {{URL|www.iranair.com}}
}}
'''ദി എയർലൈൻ ഓഫ് ദി ഇസ്ലാമിക്‌ റിപബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇറാൻ''' എന്ന് ഔദ്യോഗിക നാമമുള്ള '''ഇറാൻ എയർ''' [[ഇറാൻ|ഇറാൻറെ]] പതാകവാഹക [[വിമാനം|എയർലൈനാണ്]]. [[ടെഹ്‌റാൻ|ടെഹ്‌റാനിലെ]] മെഹ്രബാദ് എയർപോർട്ടിലാണ് ഇറാൻ എയറിൻറെ ആസ്ഥാനം. ടെഹ്‌റാൻ ഇമാം ഖോമെയ്നിയും ടെഹ്‌റാൻ മെഹ്രബാദുമാണ് അന്താരാഷ്‌ട്ര, ആഭ്യന്തര ഫ്ലൈറ്റുകളുടെ പ്രധാന ബേസുകൾ. ഓഗസ്റ്റ്‌ 2017-ലെ കണക്കനുസരിച്ചു [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലേയും]] [[ഏഷ്യ]]യിലേയും 59 ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ഇറാൻ എയർ സർവീസ് നടത്തുന്നു. എയർലൈനിൻറെ ചരക്കു ഗതാഗത സഹ കമ്പനിയായ ഇറാൻ എയർ കാർഗോ ഷെഡ്യൂൾ സർവീസുകളും ചാർട്ടഡ് സർവീസുകളും നടത്തുന്നു. &lt;ref name=&quot;cargo.iranair.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://cargo.iranair.com/Portal/Home/|title=IranAir Cargo|website=cargo.iranair.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;FI&quot;&gt;{{cite news |title= Directory: World Airlines |work= Flight International |page= 94 |date= 2007-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iranair.com/Portal/home/?2302/Contact-Us|title=IranAir Official Site|website=www.iranair.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/flight-booking/iran-air-airlines.html |title=Iran Air Airlines |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=23 September 2017 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812124910/http://www.cleartrip.com/flight-booking/iran-air-airlines.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ചരിത്രം==

റിസ അഫ്ഷരും ഘോലം ഇബ്തെഹാജും 1944-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഇറാനിയൻ എയർവേസ്. &lt;ref name=Iranairhistory/&gt;&lt;ref name=ICS&gt;{{cite web |url=http://www.iranchamber.com/history/articles/history_iranian_air_transportation_industry.php |title= The History of Iranian Air Transportation Industry |first=Abbas |last=Atrvash |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=24 April 2015}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധകാലത്തിനു ശേഷം ആദ്യ യാത്രാവിമാനം ടെഹ്‌റാൻ മുതൽ മശാദ് വരെയായിരുന്നു. &lt;ref name=Iranairhistory&gt;{{cite web|url=http://www.iranair.com/portal/Home/Default.aspx?CategoryID=11162545-c3b9-455d-b26d-c8ebe61653f4|title=IranAir Portal|publisher=|accessdate=24 April 2015|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328074836/http://www.iranair.com/portal/Home/Default.aspx?CategoryID=11162545-c3b9-455d-b26d-c8ebe61653f4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

1954-ൽ സ്വകാര്യ എയർലൈനായ പേർഷ്യൻ എയർ സർവീസ് (പിഎഎസ്) സ്ഥാപിതമായി. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ പിഎഎസ് ചരക്കു സേവനങ്ങൾ മാത്രമേ നൽകിയിരുന്നൊള്ളൂ, വൈകാതെ ടെഹ്‌റാനിനും മറ്റു പ്രധാനപ്പെട്ട ഇറാൻ നഗരങ്ങളിലേക്കും യാത്രാ സർവീസുകളും ആരംഭിച്ചു. 1960-ൽ സബേനയിൽനിന്നും ലീസിനെടുത്ത ബോയിംഗ് 707, ഡഗ്ലസ് ഡിസി-7 വിമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു ജെനീവ, പാരിസ്, ബ്രസ്സൽസ്, ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി യൂറോപ്പിയൻ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പിഎഎസ് യാത്രാ സർവീസുകൾ ആരംഭിച്ചു. &lt;ref name=FIPersian&gt;{{cite magazine|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1961/1961%20-%200495.html |title=World Airline Directory |magazine=Flight |page=503 |volume=79 |issue=2718 |location=London |publisher=Iliffe Transport Publications |date=13 April 1961 |access-date=15 January 2017 }}&lt;/ref&gt; ബോയിംഗ് 747എസ്പി ഉപയോഗിച്ച ആദ്യ എയർലൈൻസ്‌ ഇറാൻ എയർ ആണ്.

ഇറാനുമേലുള്ള സാമ്പത്തിക ഉപരോധം കാരണം വികസിക്കാനോ പുതിയ വിമാനങ്ങൾ വാങ്ങാനോ ഇറാൻ എയറിന് സാധിച്ചില്ല. &lt;ref name=AirbusDeal&gt;{{cite news |last1=Zhang |first1=Benjamin |date=29 January 2016 |title=Airbus just sold Iran $25 billion worth of jets including a dozen A380s |url=http://www.businessinsider.sg/airbus-sold-iran-25-billion-airliners-2016-1/?r=US&amp;IR=T#.VrL2F9BhOfQ |location=Singapore |publisher=Business Insider |access-date=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; 2016-ൽ ആണവ സംബന്ധമായ ഉപരോധങ്ങൾ നീക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഇറാൻ എയറിന് പുത്തൻ വിമാനം ലഭിച്ചത് 1994-ൽ രണ്ട് എയർബസ്‌ എ300-b4എസ് ആണ്, ഇത് ലഭിച്ചത് 1988-ൽ ഇറാൻ എയർ ഫ്ലൈറ്റ് 655-നെ അമേരിക്കൻ യുദ്ധവിമാനം വെടിവെച്ചു വീഴ്ത്തിയതിനുള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായിട്ടാണ്‌. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/persian/lg/business/2009/01/090119_ka_iranair_behbahani.shtml|title=BBC فارسی - اقتصاد و بازرگانی - هواپیماهای زمین گیر شده ایران پرواز می کنند؟|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.mehrnews.com/news/1014818/ماجرای-6-فروند-هواپیمای-ترک-که-به-انبار-منتقل-شدند&lt;/ref&gt;
==കോഡ്ഷെയർ ധാരണകൾ==

ഇറാൻ എയറുമായി കോഡ്ഷെയർ ധാരണകളുള്ള എയർലൈനുകൾ ഇവയാണ്: എയറോഫ്ലോട്ട്, ഓസ്ട്രിയൻ എയർലൈൻസ്‌, അസർബെയ്ജാൻ എയർലൈൻസ്‌, ലുഫ്താൻസ, ടർകിഷ് എയർലൈൻസ്‌.

==വിമാനങ്ങൾ==
ഇറാൻ എയറിൻറെ വിമാനങ്ങൾ ഇവയാണ്:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; | വിമാനം
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; | സർവീസ് നടത്തുന്നത്
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; | ഓർഡർ നൽകിയത്
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; | യാത്രക്കാർ
|-
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | J
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | Y
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | ആകെ
|-
| എയർബസ്‌ എ300ബി2-200
| 1
| —
| 18
| 236
| 254
|-
| എയർബസ്‌ എ300ബി4-200
| 3
| —
| 18
| 236
| 254
|-
| എയർബസ്‌ എ300-600ആർ
| 4
| —
| 22
| 239
| 261
|-
| എയർബസ്‌ എ310-300
| 2
| —
| 14
| 198
| 212
|-
| എയർബസ്‌ എ320-200
| 6
| 6
| 12
| 144
| 156
|-
| എയർബസ്‌ എ320നിയോ
| —
| 32
| colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| എയർബസ്‌ എ321-200
| 1
| 7
| 12
| 182
| 194
|-
| എയർബസ്‌ എ330-200
| 2
| 8
| 32
| 206
| 238
|-
| എയർബസ്‌ എ330-900നിയോ
| —
| 28
| colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| എയർബസ്‌ എ350-1000
| —
| 16
| colspan=&quot;3&quot; | 
|-
| എടിആർ 72-600
| 4
| 16
| —
| 68
| 68
|-
| ഫോക്കെർ 100
| 4
| —
| —
| 104
| 104
|-
| മക്ഡോണൽ ഡഗ്ലസ് എംഡി-82
| 4
| —
| 12
| 140
| 152
|-
| എയർബസ്‌ എ300ബി4-200എഫ്
| 2
| —
| colspan=&quot;3&quot; | കാർഗോ
|-
| ബോയിംഗ് 747-200സി/എസ്എഫ്
| 1
| —
| colspan=&quot;3&quot; | കാർഗോ
|-
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | ആകെ
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | 34
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | 113
| colspan=&quot;3&quot; | 
|}

==അവലംബം==

&lt;references /&gt;
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==

* [http://www.iranair.com/ Iran Air] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205205918/http://www.iranair.com/ |date=2011-02-05 }}
* [http://www.skygift.ir/ SkyGift Iran Air Frequent Flyer Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109200607/http://skygift.ir/ |date=2013-11-09 }}
* [http://www.iranian.com/History/June97/IranAir/index.shtml The evolution of the Iranian airline industry]
{{Navbox Airlines of Iran}}
{{IATA members|mideast}}

[[വർഗ്ഗം:വിമാനസർവീസുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എയർലൈൻ]]</text>
      <sha1>r0co78u3cw3xhpnm1ikx59g6p2qgemd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അനകയോണ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>413810</id>
    <revision>
      <id>4665690</id>
      <parentid>3622934</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7954" sha1="3mkv9i4l6ldz1umalrarbtpyeqfg93h" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Anacaona}}
{{Infobox royalty
|image  = Vida y viajes de Cristóbal Colón-1852-Honores Tributados à la Reina Anacaona.png|250px
|image size = 
| caption     = അനകയോണ
| birth_date  = 1474
| birth_place = Yaguana, Jaragua, present day [[Léogâne]], [[Haiti]]
| death_date  = {{abbr|c.|Circa}} 1503
| death_place = [[Hispaniola]]
| spouse  = [[Caonabo]]
| occupation  = [[Cacique|Cacica]]
| signature   = 
}}
[[File:Anacaona.tiff|thumb|upright=0.75|right|അനകയോണ]]
[[File:Massacre of Queen Anacaona and her subjects.jpg|thumb|left|upright|Massacre of the queen and her subjects, by [[Joos van Winghe]]published in 1598 in the [[Brevísima relación de la destrucción de las Indias]] written by [[Bartolomé de las Casas]].]]
'''അനകയോണ''' (1474-1503)16-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[ടെയിനോ]] ജനതയുടെ ചീഫ് (കാസികോ) ആയിരുന്നു. (ഇന്നത്തെ ഹൈതിയും ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്കും)  ചീഫുകളുടെ കുടുംബത്തിലാണ് അനകയോണ ജനിച്ചത്. ടെയിനോ ഭാഷയിൽ ''അനകയോണ'' എന്നാൽ ''സ്വർണ്ണ പുഷ്പം'' എന്നാണർത്ഥം. ''അന'' എന്നാൽ ''പുഷ്പം'' എന്നും ''കയോണ'' എന്നാൽ ''സ്വർണ്ണം'' എന്നും ആണ് ടെയിനോ ജനതകൾ അർത്ഥമാക്കിയിരുന്നത്. [[ജരഗുവ]]യിലെ ചീഫ് ആയിരുന്ന ബൊഹെക്കിയോയുടെ സഹോദരിയായിരുന്നു അനകയോണ. തൊട്ടടുത്ത [[മഗുവാന]] പ്രദേശത്തെ ചീഫായ [[കയൊനാബൊ]] ആയിരുന്നു അവളുടെ ഭർത്താവ്. [[കിസ്കേയ]] ദ്വീപിലെ അഞ്ച് വലിയ കാസിക്വാകളിൽ രണ്ടെണ്ണം അവളുടെ ഭർത്താവും സഹോദരനും ചേർന്നാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. 1492-ൽ  സ്പാനിഷുകാർ താമസമായതിനുശേഷം ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോല]] എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സറാഗുവ, മാഗുവാന ഹിഗ്വേ, മാഗുവാ , മാരിയേൻ എന്നീ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങൾ ആയിരുന്നു ഹിസ്പാനിയോലയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.  

അനകയോണ ''ബാലെ''കൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തുകയും അവയ്ക്കുവേണ്ട പദ്യങ്ങൾ രചിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇത് ടെയിനോ ഭാഷയിൽ അരിയോട്ട്സ് എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 

== ജീവിതരേഖ ==
1474-ൽ അനകയോണയുടെ സഹോദരൻ ചീഫ് ആയ ജറാഗ്വായിലെ (ഇന്നത്തെ ഹെയ്തിയിലെ ലിയോഗാനെ) യഗുവാനയിലാണ് അവൾ ജനിച്ചത്. 1496-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] സന്ദർശനകാലത്ത് അനകയോണയും അവളുടെ സഹോദരൻ ബൊഹെക്കിയോയും കൊളംബസിനെ ഒരുപോലെ എതിർത്തു. ആ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് [[ബർട്ടലോം ദെ ലസ് കസസ്]]നെക്കുറിച്ച് ''ഹിസ്റ്റോറിയ ദെ ലസ് ഇൻഡിക''യിൽ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. കൊളംബസ് എതിർപ്പിനെ വിജയിക്കുകയും തദ്ദേശവാസികളിൽ നിന്ന് പരുത്തിയും ആഹാരവും വിലകൊടുത്തു വാങ്ങുകയും [[സ്പാനിഷ്]] ആജ്ഞകൾ അവർ അനുസരിച്ചിരുന്നു എന്നും രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

==മരണം==
സഹോദരന്റെ മരണശേഷം അനക്കോവ സാറാഗുവയിലെ രാജ്ഞിയായി. വടക്കൻ ഹെയ്തിയിലെ കൊളംബസിന്റെ ആദ്യ വാസസ്ഥലമായ ലാ നാവിദാദിനെ ആക്രമിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകിയതായി സംശയിക്കുന്ന അവളുടെ ഭർത്താവ് കനോബോയെ അലോൺസോ ഡി ഒജേഡ പിടികൂടി സ്പെയിനിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, പക്ഷേ യാത്രയ്ക്കിടെ കപ്പൽ അപകടത്തിൽ അയാൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കൊളോണിയലിസ്റ്റുകൾ മോശമായി പെരുമാറിയ താനോകൾ കലാപം നടത്തുകയും അവർക്കെതിരെ ഒരു നീണ്ട യുദ്ധം നടത്തുകയും ചെയ്തു. സ്പാനിഷുകാരോട് സൗഹൃദമുള്ള അനാക്കോണയുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം എട്ട് പ്രാദേശിക മേധാവികൾ സംഘടിപ്പിച്ച ഉത്സവത്തിനിടെ, സ്പാനിഷ് ഗവർണർ നിക്കോളാസ് ഡി ഒവാണ്ടോ ഫെസ്റ്റിവൽ ഹൗസിന് തീയിടാൻ ഉത്തരവിട്ടു. അവൻ അനക്കോവാനയെയും അവളുടെ താനൊ പ്രഭുക്കന്മാരെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ഗൂഢാലോചന നടത്തിയതിന് എല്ലാവരെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റുള്ളവരെ വെടിവെച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അനക്കോണ തൂങ്ങിമരിച്ചു. അവൾക്ക് 39 വയസ്സായിരുന്നു.


==അവലംബം==
&lt;references /&gt;
*[[Bartolomé de las Casas]]: [[A Short Account of the Destruction of the Indies]].
*[[Peter Martyr d'Anghiera]]: De Orbe Novo.
* Samuel M. Wilson: Hispaniola - Caribbean Chiefdoms in the Age of Columbus. The University of Alabama Press, 1990. {{ISBN|0-8173-0462-2}}.
'''Attribution'''
*{{Appletons'}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* The Louverture Project: [http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Anacaona Anacaona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203231838/http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Anacaona |date=2019-02-03 }}
* Songs (salsa) about Anacaona (Cheo Feliciano and the Fania All Stars): [http://salsaclasica.com/cheofeliciano/liricas.asp?aid=1&amp;tid=1 Anacaona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228152258/http://salsaclasica.com/cheofeliciano/liricas.asp?aid=1&amp;tid=1 |date=2014-02-28 }}
*anacaona the golden flower book

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1474-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1504-ൽ മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>3mkv9i4l6ldz1umalrarbtpyeqfg93h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹെൻറീറ്റ സ്വാൻ ലീവിറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>417707</id>
    <revision>
      <id>4665652</id>
      <parentid>4575331</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13760" sha1="l6tfc51oen34hbjm9i1q27c2wa0u7n8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Henrietta Swan Leavitt}}
{{Infobox scientist
| name              = ഹെൻറീറ്റ സ്വാൻ ലീവിറ്റ്
| image             = Henrietta Swan Leavitt.jpg
| alt               = upper body and face of Henrietta Swan Leavitt
| caption           = Henrietta Swan Leavitt
| birth_date        = ജൂലൈ 4, 1868
| birth_place       = മസാച്ചുസെറ്റ്സിലെ ലാൻക്സ്റ്റർ, അമേരിക്ക
| death_date        = {{death date and age|1921|12|12|1868|07|4}}
| death_place       = [[കേംബ്രിഡ്ജ്]], [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്]], [[അമേരിക്ക]]
| residence         = കേംബ്രിഡ്ജ്, മസാച്യുസെറ്റ്സ്
| citizenship       = അമേരിക്ക
| nationality       = [[United States|അമേരിക്കൻ]]
| ethnicity         = 
| field             = [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം]]
| work_institutions = [[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല]]
| alma_mater        = റാഡ്ക്ലിഫ് കോളേജ്, ഓബേരിൻ കോളേജ്
| doctoral_advisor  = 
| doctoral_students = 
| known_for         = [[Leavitt's law|Leavitt's Law]]: the period–luminosity relationship of [[Cepheid]] stars
| author_abbrev_bot = 
| influenced        = 
| prizes            = 
| religion          = 
| footnotes         = 
| signature         = 
}}

ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞയാണ്]] '''ഹെൻറീറ്റ സ്വാൻ ലീവിറ്റ്''' (ജനനം: ജൂലൈ 4, 1868 - മരണം: ഡിസംബർ 12, 1921). ലുമിനോസിറ്റിയും (luminosity) സെഫീഡ് വേരിയബിൾ [[നക്ഷത്രങ്ങൾ|നക്ഷത്രങ്ങളുടെ]] [[കാലം|കാലവും]] തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇവർ കണ്ടെത്തി. റാഡ്ക്ലിഫ് കോളേജിലെ [[ബിരുദം|ബിരുദധാരിയാണിവർ]]. 1893 ൽ [[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|ഹാർവാർഡ് കോളേജ്]] ഒബ്സെർവേറ്ററിയിൽ &quot;കമ്പ്യൂട്ടർ&quot; ആയി പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തെളിച്ചം അളക്കാനും കാറ്റലോഗ് ചെയ്യാനും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് പ്ലേറ്റുകൾ പരിശോധിക്കുകയുമായിരുന്നു ലെവിറ്റ് അപ്പോൾ ചെയ്തിരുന്നത്.

തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് അവൾക്ക് വളരെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചിരുന്നു എങ്കിൽ കൂടിയും, ഭൂമിയെയും മറ്റ് [[ഗ്യാലക്സി|ഗ്യാലക്സികൾ]] തമ്മിലുള്ള ദൂരത്തിന്റെ അളവ് അളക്കാൻ ആദ്യമായി ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർക്ക് കഴിഞ്ഞത് ഇവരുടെ പ്രവർത്തനഫലമായിട്ടാണ് എന്നുള്ളത് വലിയൊരു നേട്ടമായി കരുതുന്നു.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;[https://search.credoreference.com/content/entry/hdsb/leavitt_henrietta_swan_1868_1921/0 ജീവചരിത്രം ഒരാമുഖം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; തന്റെ കണ്ടുപിടിത്തം അവൾ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു: &quot;''മാക്സിമയ്ക്കും മിനിമിനുമായുള്ള ഓരോ സീരീസ് പോയിന്റിലും ഓരോന്നിനും കൃത്യമായ വരയ്ക്കാൻ കഴിയും, അതിലൂടെ വേരിയബിളുകളും അവരുടെ കാലഘട്ടങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ലളിത ബന്ധം കാണിക്കുന്നു''.&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;[[ Leavitt, Henrietta Swan, Pickering, Edward C. Harvard College Observatory Circular, vol. 173, pp.1–3.]]&lt;/ref&gt;

ലീവിറ്റിന്റെ മരണശേഷം, സെഫീഡ്സിന്റെ പ്രകാശമാനത-കാല ബന്ധം കണ്ടെത്താനായി എഡ്വിൻ ഹബിൾ ഉപയോഗിച്ചത് ഇതുതന്നെയായിരുന്നു. ലോവെൽ നിരീക്ഷണശാലയിലെ തന്റെ സഹ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ വെസ്റ്റോ സൈഫറും മറ്റും ആവർത്തിച്ചതും  സ്പെക്ട്രൽ ഷിഫ്റ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രപഞ്ചം വികസിക്കുന്നുണ്ട് എന്നായിരുന്നു.

==ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും==
[[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്ചുസെറ്റ്സിലെ]] ലാൻക്സ്റ്ററിലാണ് ഹെൻറിയേറ്റ സ്വാൻ ലീവിറ്റ് ജനിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;ref3&quot;&gt;[https://www.csmonitor.com/2005/0705/p15s01-bogn.html വിശദീകരണം]&lt;/ref&gt; അവരുടെ പിതാവ് കോൺഗ്രിഗേഷണൽ പള്ളിയിലെ പ്രധാനിയായിരുന്ന ജോർജ് റോസ്വെൽ ലേവിറ്റ്  ആയിരുന്നു[3]. ഹെൻറിയേറ്റ സ്വാൻ കണ്ട്രിക് ആയിരുന്നു മാതാവ്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മസാച്യുസെറ്റ്സ് ബേ കോളനിയിൽ താമസമാക്കിയ ഡീക്കൺ ജോൺ ലീവിറ്റ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് പ്യൂരിട്ടൻ തയ്യൽക്കാരന്റെ പിൻഗാമിയായിരുന്നു ഇവർ.&lt;ref name=&quot;ref4&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=CQeKFG01s-oC&amp;pg=PA62&amp;lpg=PA62&amp;dq=%22henrietta+swan+kendrick%22&amp;source=bl&amp;ots=yDuKT0yJl5&amp;sig=8BOA2EYrZwbpugqwHSmc9oQbSkw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22henrietta%20swan%20kendrick%22&amp;f=false  ഗൂഗിൾ ബുക്കിൽ]&lt;/ref&gt;

ഓബേരിൻ കോളേജിൽ പഠനത്തിനുശേഷം 1892-ൽ റാഡ്ക്ലിഫ് കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് സൊസൈറ്റി ഫോർ ദ കൊലിജിയേറ്റ് ഇൻസ്ട്രക്ഷൻ ഓഫ് വുമൺ ഓഫ് ബിരുദവും നേടീയിരുന്നു. ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രീക്ക്, ഫൈൻ ആർട്ട്സ്, ഫിലോസഫി, അനലിറ്റിക് ജ്യാമിതി, കാൽക്കുലസ് തുടങ്ങി പല തരത്തിലുള്ള പാഠ്യപദ്ധതികൾ അവർ പഠിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;ref5&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140604195000/http://cosmology.carnegiescience.edu/timeline/1912  ചരിത്രത്തിൽ]&lt;/ref&gt; ആദ്യത്തെ നാലു വർഷം വരെ കോളേജിൽ ബിരുദം നടത്തിയിരുന്ന സമയത്ത് ലീവിറ്റ് ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ പഠനം നടത്തിയിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;ref6&quot;&gt;[http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/693/1/936/meta മറ്റൊരു പട്ടിക]&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കയിലും യൂറോപ്പിലും ആ സമയത്ത് അവർ യാത്ര ചെയ്തിരുന്നു. ഇതേ സമയത്ത് അവൾക്ക് കേൾവി ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയി.&lt;ref name=&quot;ref7&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130223175725/http://lunar.arc.nasa.gov/printerready/science/geography_items/carters/craters_l.html പട്ടിക]&lt;/ref&gt;

==പ്രവർത്തനങ്ങൾ==
[[File:Astronomer Edward Charles Pickering's Harvard computers.jpg|thumb|left|250px|ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്ന്]]
1892-ൽ ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ റാഡ്ക്ലിഫ് കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് ഈ കോളേജ് സൊസൈറ്റി ഫോർ ദ് കോളേജിയേറ്റ് ഇൻസ്ട്രക്ഷൻ ഓഫ് വുമെൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. &lt;ref name=&quot;ref8&quot;&gt;[[Singh, S. Big Bang. Harper Perennial. ISBN 0-00-715252-3.]]&lt;/ref&gt; 1893-ൽ ഹാർവാർഡ് കോളേജ് ഒബ്സർവേറ്ററിയിൽ നിന്നും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി കൂടെ ചെയ്യ്തു വന്നിരുന്ന ജോലിയുടെ പൂർത്തീകരണവും നടന്നിരുന്നു. എങ്കിലും അവൾ ഒരിക്കലും ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നില്ല.[9] 

ഹാർവാർഡ് കോളേജ് ഒബ്സെർവേറ്ററിയിൽ ആയിരുന്നു, എഡ്വേർഡ് ചാൾസ് പിക്കിങറിനോടൊപ്പം ചേർന്ന്  ലേവിവിറ്റ് പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങിയത്, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തെളിച്ചത്തിന്റെ അളവെടുപ്പ്, നിരീക്ഷണശാലയുടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫി പ്ലേറ്റ് ശേഖരത്തിലേക്ക് എത്തിയൊതൊക്കെയും ഈ പ്രവർത്തന ഫലമായിട്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ 1900 -കളുടെ ആരംഭത്തിൽ ഒന്നും തന്നെ സ്ത്രീകളെ ടെലസ്ക്കോപ്പുകൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;ref10&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.exploratorium.edu/origins/hubble/people/supernovas.html |title=ഒരു നോട്ട് |access-date=2018-03-27 |archive-date=2015-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313005235/http://www.exploratorium.edu/origins/hubble/people/supernovas.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആ സമയത്താണ് ഇവർക്ക് അതിനനുമതി ലഭിച്ചത്. ഹാർവാർഡ് ഒബ്സർവേറ്ററിയിൽ ലെവിറ്റിന്റെ കൂടെ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ള സ്ത്രീകളിൽ ഒരാൾ ആനി ജിൽ കാനൺ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ബധിരരായ ഒരു സ്ത്രിയോടൊപ്പമുള്ള തന്റെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;ref11&quot;&gt;[http://www.latimes.com/books/la-bk-johnson071705-story.html വിശകലനം]&lt;/ref&gt;  ലീവിറ്റിന് സ്വതന്ത്രമായ വരുമാന മാർഗ്ഗമുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, തുടക്കത്തിൽ പിക്കറിങിനു അവൾക്ക് വേദനം നൽകേണ്ടിയിരുന്നില്ല. പിന്നീട്, തന്റെ പ്രവർത്തിക്ക് ഒരു മണിക്കൂറിന് 0.30 ഡോളർ വെച്ച് ലഭിച്ചു&lt;ref name=&quot;ref6&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ഇങ്ങനെ ആഴ്ചയിൽ വെറും 10.50 ഡോളർ മാത്രമാണ് ലഭിച്ചത്. കഠിനാധ്വാനനിയും ഗൗരവബോധത്തോടെയുള്ള നിരീക്ഷണവുമായിരുന്നു ഇവരുടെ മുഖമുദ്ര.&lt;ref name=&quot;ref5&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:1868-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1921-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 4-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 12-ന് മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>l6tfc51oen34hbjm9i1q27c2wa0u7n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഡ (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>474795</id>
    <revision>
      <id>4665683</id>
      <parentid>4645170</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15349" sha1="pw4ysyuzs96brv4qef2sec25n56qn1t" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ada (programming language)}}
{{infobox programming language
| name = അഡ
| logo = [[File:Ada horizon green logo with slogan.svg|150px]]
| paradigm = [[multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]
| designer = * MIL-STD-1815/Ada 83: [[Jean Ichbiah]]
* Ada 95: Tucker Taft
* Ada 2005: Tucker Taft
* Ada 2012: Tucker Taft
| developer = 
| typing = [[static typing|static]], [[Strongly typed programming language|strong]], [[type safety|safe]], [[nominative type system|nominative]]
| implementations = AdaCore [[GNAT]] (free download: http://libre.adacore.com/download),&lt;br /&gt;[[Green Hills Software]] Optimising Ada 95 compiler,&lt;br /&gt;[[PTC, Inc.]] PTC ApexAda and PTC ObjectAda,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ptc.com/developer-tools/objectada |title=PTC ObjectAda |publisher=PTC.com |date= |accessdate=2014-01-27 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010234842/http://www.ptc.com/developer-tools/objectada |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{cite web|url=https://www.mapusoft.com/ada-to-c-changer/|title=MapuSoft Ada-C/C++ changer|access-date=2019-06-08|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412062658/https://www.mapusoft.com/ada-to-c-changer/|url-status=dead}}, previously known as &quot;AdaMagic with C Intermediate&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ada-auth.org/cpl/details/151.html|title=AdaMagic with C Intermediate certificate}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[DDC-I]] Score
| dialects = [[SPARK (programming language)|SPARK]], [[Ravenscar profile]]
| influenced = [[C++]], [[Chapel (programming language)|Chapel]],&lt;ref name=&quot;chplspec&quot;&gt;{{cite web|title=Chapel spec (Acknowledgements)|url=http://chapel.cray.com/spec/spec-0.98.pdf|date=2015-10-01|accessdate=2016-01-14|publisher=Cray Inc|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205114946/http://chapel.cray.com/spec/spec-0.98.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; {{cite web|url=http://www.iuma.ulpgc.es/users/gsd/Drago/|title=Drago|access-date=2019-06-08|archive-date=2020-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914212150/http://www.iuma.ulpgc.es/users/gsd/Drago/|url-status=dead}}, [[Eiffel (programming language)|Eiffel]], {{cite web|url=https://cs.nyu.edu/cs/faculty/goldberg/griffin.html|title=Griffin}}, [[Java (programming language)|Java]], [[Nim (programming language)|Nim]], [[ParaSail (programming language)|ParaSail]], [[PL/SQL]], [[PL/pgSQL]], [[Ruby (programming language)|Ruby]], [[Seed7]], {{cite web|url=https://www.sparforte.com/|title=SPARforte}}, [[ParaSail (programming language)#Description|Sparkel]], [[SQL/PSM]], [[VHDL]]
| license = 
| website = {{URL|www.adaic.org}}
| year = {{Start date and age|1980|2}}
| latest_release_version = Ada 2012 TC1&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adaic.org/2016/01/technical-corrigendum-for-ada-2012-published-by-iso/ |title=Technical Corrigendum for Ada 2012 published by ISO |publisher=Ada Resource Association |date=2016-01-29 |accessdate=2016-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ada-auth.org/standards/ada12_w_tc1.html |title=Consolidated Ada 2012 Language Reference Manual |publisher=Ada Conformity Assessment Authority |date= |accessdate=2016-02-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303001815/http://www.ada-auth.org/standards/ada12_w_tc1.html |archivedate=2016-03-03 |df= }}&lt;/ref&gt;
| latest_release_date = {{start date and age|2016|02|01}}
| latest_preview_version = Ada 2012 TC1&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ada-auth.org/corrigendum1-12.html |title=Technical Corrigendum 1 for Ada 2012 |publisher=Ada Conformity Assessment Authority |date= |accessdate=2016-02-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302231200/http://www.ada-auth.org/corrigendum1-12.html |archivedate=2016-03-02 |df= }}&lt;/ref&gt;
| latest_preview_date = {{start date and age|2015|04}} &lt;!-- Draft 3 of Ada 2012 TC1 (ISO/IEC 8652:2012/Cor 1:2016), see [http://www.ada-auth.org/standards/ada12_w_tc1.html] and [http://www.ada-auth.org/corrigendum1-12.html] --&gt;
| turing-complete = Yes
| influenced_by = [[ALGOL 68]], [[Pascal (programming language)|Pascal]], [[C++]] (Ada 95), [[Smalltalk]] (Ada 95), [[Modula-2]] (Ada 95) [[Java (programming language)|Java]] (Ada 2005), [[Eiffel (programming language)|Eiffel]] (Ada 2012)
| operating_system = [[Cross-platform]] (multi-platform)
| file_ext = .adb, .ads
| wikibooks = Ada Programming
}}
പാസ്കലിന്റെയും മറ്റ് ഭാഷകളിലുമൊക്കെ വിന്യസിച്ച, ഘടനാപരമായ, സ്റ്റാറ്റിക്കലി ടൈപ്പ് ചെയ്ത, ഇംപെറേറ്റീവ്, [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയെന്റഡ്]] ഹൈ-ലെവൽ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയാണ് '''അഡ'''. ഡിസൈൻ-ബൈ-കോൺട്രാക്റ്റിന്, ശക്തമായ ടൈപ്പിംഗ്, സ്പഷ്ടമായ ഒത്തുചേർക്കൽ, ടാസ്ക്കുകൾ, സിൻക്രൊണസ് മെസ്സേജ് പാസിംഗ്, പരിരക്ഷിത വസ്തുക്കൾ, നോൺ ഡിറ്റർറിനിസം എന്നിവയ്ക്ക് ബിൽറ്റ്-ഇൻ ഭാഷ പിന്തുണയുണ്ട്. പ്രവർത്തന സമയത്തു് പിശകുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി  കംപൈലർ ഉപയോഗിച്ചു് കോഡ് സുരക്ഷയും പരിപാലനവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. അഡ അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരത്തിലുള്ളതാണ്; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് (അഡ 2012 &lt;ref&gt;{{cite web|last=Ganssle |first=Jack |url=http://www.adaic.org/ |title=Ada Resource Association – News and resource for the Ada programming language |publisher=Adaic.org |date=2013-05-29 |accessdate=2013-06-14}}&lt;/ref&gt;എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു) ISO / IEC 8652: 2012 നിർവ്വചിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=ISO_IEC_8652_2012&gt;{{cite web|url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=61507|title=ISO/IEC 8652:2012 ''Information technology -- Programming languages -- Ada''|publisher=International Organization for Standardization|accessdate=2012-12-23}}&lt;/ref&gt;

സി.ഐ.ഡി. ഹണിവെൽ ബെല്ലിലെ ഫ്രഞ്ച് കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ജീൻ ഇക്ബയ്യയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘമാണ് അഡ ആദ്യം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്, യുഎസ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഡിഫെൻസ് (DoD) കരാർ പ്രകാരം 1977 മുതൽ 1983 വരെ  ഡോഡ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന 450 ലധികം പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകൾ നിരാകരിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Um&quot;&gt;{{cite web|title=The Ada Programming Language|url=http://groups.engin.umd.umich.edu/CIS/course.des/cis400/ada/ada.html|website=University of Mich|accessdate=27 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522063844/http://groups.engin.umd.umich.edu/CIS/course.des/cis400/ada/ada.html|archive-date=2016-05-22|url-status=dead|df=}}&lt;/ref&gt; ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമറായ [[അഡ ലവ്‌ലേസ്|അഡ ലവ്‌ലേസിന്റെ]](1815 -1852)പേരാണ് ഈ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷക്ക് നൽകയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1109/MAHC.2003.1253887|title=Lovelace &amp; babbage and the creation of the 1843 'notes'|url=https://archive.org/details/ieee-annals-of-the-history-of-computing_october-december-2003_25_4/page/16|journal=IEEE Annals of the History of Computing|volume=25|issue=4|pages=16–26|year=2003|last1=Fuegi|first1=J|last2=Francis|first2=J}}&lt;/ref&gt;
== സവിശേഷതകൾ ==
അഡ യഥാർത്ഥത്തിൽ ലക്ഷ്യമിട്ടത് എംബെഡഡ്, തത്സമയ സിസ്റ്റങ്ങളിലുള്ളതുമായിരുന്നു. അഡ 95 റിവിഷൻ, എസ്.ടക്കർ ടഫ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്റേമെട്രിക്സ് 1992 നും 1995 നും ഇടയ്ക്ക് രൂപപ്പെടുത്തി, സിസ്റ്റങ്ങളുടെ മെച്ചപ്പെട്ട പിന്തുണ, സംഖ്യകൾ, സാമ്പത്തികം, [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയെന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ്]] (OOP)എന്നിവ ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്.

അഡയുടെ സവിശേഷതകൾ ഇവയാണ്: ശക്തമായ ടൈപ്പിങ്, മോഡുലറിറ്റി മെക്കാനിസങ്ങൾ (പാക്കേജുകൾ), റൺ-ടൈം പരിശോധന, സമാന്തര പ്രോസസ്സിംഗ് (ടാസ്കുകൾ, സിൻക്രൊണസ് മെസ്സേജ് പാസിംഗ്, പരിരക്ഷിത വസ്തുക്കൾ, നോൺഡെറ്റമിനിസ്റ്റ് സെലക്ട് സ്റ്റേറ്റ്മെന്റുകൾ), എക്സെപക്ഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, ജനറിക്സ് മുതലായവ.

അഡയുടെ വാക്യഘടന അടിസ്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്താനുള്ള വഴികൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ലളിതമാക്കുന്നു, കൂടാതെ ഇംഗ്ലീഷ് കീവേഡുകളെ (&quot;or else&quot; and &quot;and then&quot;) ചിഹ്നങ്ങളിലേക്ക് (&quot;||&quot;, &quot;&amp;&amp;&quot; പോലുള്ളവ).അഡാ അടിസ്ഥാന ഗണിത ചിഹ്നങ്ങളായ &quot;+&quot;, &quot;-&quot;, &quot;*&quot;, &quot;/&quot; എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു, പക്ഷേ മറ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നു. കോഡ് ബ്ലോക്കുകൾ &quot;declare&quot;, &quot;begin&quot;, &quot;end&quot; തുടങ്ങിയ വാക്കുകളാൽ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു, അവിടെ &quot;end&quot; (മിക്ക കേസുകളിലും) അത് ക്ലോസസ് ബ്ലോക്കിന്റെ ഐഡന്റിഫയറിനെ പിന്തുടരുന്നു (e.g., if ... end if, loop ... end loop). സോപാധികമായ ബ്ലോക്കുകളുടെ കാര്യത്തിൽ, സി അല്ലെങ്കിൽ ജാവ പോലുള്ള മറ്റ് ഭാഷകളിലെ തെറ്റായ നെസ്റ്റഡ് ഇഫ്-എക്സ്പ്രഷനുമായി ജോടിയാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഡാങ്ക്ളിംഗ് എൽസിനെ(dangling else) ഒഴിവാക്കുന്നു.

വളരെ വലിയ സോഫ്റ്റ്വെയർ സിസ്റ്റങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് അഡ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അഡാ പാക്കേജുകൾ പ്രത്യേകം കംപൈൽ ചെയ്യാം. സ്ഥിരത പരിശോധിക്കുന്നതിനായി നടപ്പാക്കാതെ തന്നെ അഡാ പാക്കേജ് സവിശേഷതകളും (പാക്കേജ് ഇന്റർഫേസ്) പ്രത്യേകം കംപൈൽ ചെയ്യാൻ കഴിയും. നടപ്പാക്കൽ ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഡിസൈൻ ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ പ്രശ്നങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നത് ഇത് സാധ്യമാക്കുന്നു.

ബഗുകൾ ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിന് ധാരാളം കംപൈൽ-ടൈം ചെക്കുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, മറ്റ് ചില ഭാഷകളിൽ റൺ-ടൈം വരെ അത് കണ്ടെത്താനാകില്ല അല്ലെങ്കിൽ സോഴ്സ് കോഡിൽ വ്യക്തമായ പരിശോധനകൾ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, പൊരുത്തപ്പെടാത്ത എൻഡ് ടോക്കണുകൾ കാരണം പിശകുകൾ തടയുന്നതിന് വാക്യഘടനയ്ക്ക് വ്യക്തമായി പേര് കൊടുത്തിട്ടുള്ള ബ്ലോക്കുകൾ അടയ്‌ക്കേണ്ടതുണ്ട്. ശക്തമായ ടൈപ്പിംഗിന് അനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് കംപൈൽ ചെയ്യുന്ന സമയത്തോ അല്ലെങ്കിൽ റൺ-ടൈം സമയത്തോ നിരവധി സാധാരണ സോഫ്റ്റ്വെയർ പിശകുകൾ (തെറ്റായ പാരാമീറ്ററുകൾ, ശ്രേണി ലംഘനങ്ങൾ, അസാധുവായ റഫറൻസുകൾ, പൊരുത്തപ്പെടാത്ത തരങ്ങൾ മുതലായവ) കണ്ടെത്താൻ അനുവദിക്കുന്നു. കൺകറൻസി ഭാഷാ സ്‌പെസിഫിക്കേഷന്റെ ഭാഗമായതിനാൽ, കമ്പൈലറിന് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഡെഡ്‌ലോക്കുകൾ കണ്ടെത്താനാകും. അക്ഷരപ്പിശകുള്ള ഐഡന്റിഫയറുകൾ, പാക്കേജുകളുടെ വിസിബിലിറ്റി, അനാവശ്യ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ മുതലായവ കംപൈലറുകൾ സാധാരണയായി പരിശോധിക്കുകയും പിശക് എങ്ങനെ പരിഹരിക്കാമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പുകളും ഉപയോഗപ്രദമായ നിർദ്ദേശങ്ങളും നൽകുകയും ചെയ്യും.

==അവലംബം==</text>
      <sha1>pw4ysyuzs96brv4qef2sec25n56qn1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആപ്പിൾ II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477278</id>
    <revision>
      <id>4665724</id>
      <parentid>4104940</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14117" sha1="k7d75xpihfpomeutaeecc6euf2z82y9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Apple II}}
{{Infobox information appliance
| name     = ആപ്പിൾ II
| logo     = [[പ്രമാണം: Apple2Logo.svg|180px]]
| image    = [[പ്രമാണം: Apple II typical configuration 1977.png|200px]]
| caption   = 9 &quot;മോണോക്രോം മോണിറ്റർ, ഗെയിം പാഡിൽസ്, റെഡ് ബുക്ക് എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് 1977 ലെ കോൺഫിഗറേഷനിൽ ആപ്പിൾ II ശുപാർശചെയ്‌ത RQ-309DS കാസറ്റ് ഡെക്ക്
| developer  = [[Steve Wozniak]] (lead designer)
| manufacturer = [[Apple Inc.|Apple Computer, Inc.]]
| family    = [[Apple II series]]
| type     =
| generation  =
| releasedate = {{Start date and age|1977|6}}&lt;ref name=&quot;hist70&quot;&gt;{{cite web |first = Steven |last = Weyhrich |url = http://apple2history.org/appendix/ahb/ahb1/ |title = 1969-1977 |publisher = Apple II History |date = 2010-07-10 |accessdate = 2016-10-02 }}&lt;/ref&gt;
| lifespan   =
| price    = {{US$|1298|1977}}
| discontinued = {{End date and age|1979|5}}
| unitssold  =
| unitsshipped =
| media    =
| os      = [[Integer BASIC]]
| power    =
| cpu     = [[MOS Technology 6502]]
| storage   = [[Compact Cassette|Audio cassette]],&lt;br/&gt;[[Disk II]] (5.25-inch, 140KB, Apple)
| memory    = 4KB, 8KB, 12KB, 16KB, 20KB, 24KB, 32KB, 36KB, 48KB, or 64KB
| display   = [[NTSC]] video out (built-in [[RCA connector]])
| graphics   = Lo-res (40&amp;times;48, 16-color)&lt;br/&gt;Hi-res (280&amp;times;192, 6-color)
| sound    = 1-bit speaker (built-in)&lt;br/&gt;1-bit cassette input (built-in [[microphone jack]])&lt;br/&gt;1-bit cassette output (built-in [[headphone jack]])
| input    = Upper-case keyboard, 52 keys
| controllers = [[Paddle (game controller)|Paddles]]
| camera    =
| touchpad   = 
| connectivity = [[Parallel port]] card (Apple and third party); [[Serial port]] card (Apple and third party); [[SCSI]]
| service   = &lt;!-- online service/s offered --&gt;
| dimensions  =
| weight    =
| topgame   =
| compatibility = 
| predecessor = [[Apple I]]
| successor  = [[Apple II Plus]]
| related   =
| website   =
}}
[[File:Micromodem II in Apple II.jpg|thumb|240px|ബാഹ്യ [[മോഡം]] ഉള്ള ഒരു ആപ്പിൾ II കമ്പ്യൂട്ടർ]]
'''ആപ്പിൾ II''' ('''ആപ്പിൾ ][''' ആയി സ്റ്റൈലൈസ് ചെയ്തു) ഒരു 8-ബിറ്റ് ഹോം കമ്പ്യൂട്ടറും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ വൻതോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട മൈക്രോകമ്പ്യൂട്ടർ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിലൊന്നാണ്, &lt;ref&gt;{{cite web |last = Reimer |first = Jeremy |url = https://arstechnica.com/articles/culture/total-share.ars/3 |title = Total share: 30 years of personal computer market share figures |work = Ars Technica |date = December 14, 2005 |accessdate = May 25, 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JobsBio1&quot;&gt;{{cite book |last = Isaacson |first = Walter |authorlink = Walter Isaacson |title = [[Steve Jobs (book)|Steve Jobs]] |year = 2011 |isbn =  |edition = Ebook |publisher = Simon &amp; Schuster }}&lt;/ref&gt;പ്രധാനമായും രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത് സ്റ്റീവ് വോസ്നിയാക്ക് ആണ്(സ്റ്റീവ് ജോബ്‌സ് ആപ്പിൾ II ഫോം മോൾഡ് പ്ലാസ്റ്റിക് കേസിന്റെ വികസനം നിരീക്ഷിച്ചു &lt;ref name=&quot;wozorg&quot;&gt;
{{cite web |url = http://archive.woz.org/letters/general/35.html |title = woz.org: Comment From e-mail: Why didn't the early Apple II's use Fans? |accessdate = 2015-05-10 |last = Wozniak |first = Steve |date =  |publisher = woz.org |archive-url = https://web.archive.org/web/20151226203330/http://archive.woz.org/letters/general/35.html |archive-date = 2015-12-26 |dead-url = yes }}
&lt;/ref&gt;റോഡ് ഹോൾട്ട് സ്വിച്ചിംഗ് പവർ സപ്ലൈ വികസിപ്പിച്ചു).1977 ലെ വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് കമ്പ്യൂട്ടർ ഫെയറിൽ [[Steve Jobs|ജോബ്‌സും]] [[Steve Wozniak|വോസ്നിയാക്കും]] ഇത് അവതരിപ്പിച്ചു, ആപ്പിൾ കമ്പ്യൂട്ടർ, ഇങ്ക് വിറ്റ ആദ്യത്തെ ഉപഭോക്തൃ ഉൽപ്പന്നമാണിത്. 1993 നവംബറിൽ ആപ്പിൾ II ഇയുടെ ഉത്പാദനം നിർത്തുന്നത് വരെ ഒരു കൂട്ടം കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ പെടുന്ന ആദ്യ മോഡലാണിത്.&lt;ref name=&quot;hist90&quot;&gt;{{cite web |first = Steven |last = Weyhrich |url = https://apple2history.org/appendix/ahb/ahb5/ |title = 1990-1995 |publisher = Apple II History |date = May 16, 2003 |accessdate = May 25, 2010 }}&lt;/ref&gt; ഉപഭോക്തൃ വിപണി ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പ്യൂട്ടർ ആപ്പിളിന്റെ ആദ്യ സമാരംഭം ആണ് ആപ്പിൾ II എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ബിസിനസുകാർക്ക് അല്ലെങ്കിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ ഹോബിയിസ്റ്റുകൾക്ക് എന്നതിലുപരി അമേരിക്കൻ കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് ഇത് ബ്രാൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite magazine |last = Stein |first = Jesse Adams |year = 2011 |title = Domesticity, Gender and the 1977 Apple II Personal Computer |url =  |magazine = Design and Culture |volume = 3 |issue = 2 |pages =  |via = }}&lt;/ref&gt;
[[File:Home or Personal Computers from 1977 - Commodore PET 2001, Apple II, TRS-80 Model I, together called 'Trinity77' (edited image).jpg|thumb|306x306px|ഹോം കമ്പ്യൂട്ടിംഗിന്റെ &quot;1977 ട്രിനിറ്റി&quot; എന്ന് ബൈറ്റ് മാഗസിൻ പരാമർശിക്കുന്ന മൂന്ന് കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ: കൊമോഡോർ പിഇടി 2001, ആപ്പിൾ II, ടിആർഎസ് -80 മോഡൽ I.]]
ബൈറ്റ് മാഗസിൻ ആപ്പിൾ II, കൊമോഡോർ പി‌ഇടി 2001, ടി‌ആർ‌എസ് -80 എന്നിവയെ &quot;1977 ട്രിനിറ്റി&quot; എന്ന് പരാമർശിച്ചു. &lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.byte.com/art/9509/sec7/art15.htm |title = Most Important Companies |accessdate = 2008-06-10 |date = September 1995 |work = [[Byte (magazine)|Byte]] |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080618072507/http://www.byte.com/art/9509/sec7/art15.htm |archivedate = 2008-06-18 }}&lt;/ref&gt;കളർ ഗ്രാഫിക്സ് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സവിശേഷത ആപ്പിൾ II ന് ഉണ്ടായിരുന്നു, ഈ കഴിവാണ് ആപ്പിൾ ലോഗോ വർണ്ണങ്ങളുടെ വർണ്ണരാജി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
==ചരിത്രം==
1976 ആയപ്പോഴേക്കും സ്റ്റീവ് ജോബ്സ് ആപ്പിൾ II നായി &quot;ഷെൽ&quot; സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉൽപ്പന്ന ഡിസൈനർ ജെറി മനോക്കിനെ (മുമ്പ് ഹ്യൂലറ്റ് പാക്കാർഡ് ഡിസൈനിംഗ് കാൽക്കുലേറ്ററുകളിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു)ചുമതലപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ആദ്യകാല ആപ്പിൾ II കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ സിലിക്കൺ വാലിയിലും പിന്നീട് ടെക്സാസിലും ആണ്നിർമ്മിച്ചത്; &lt;ref&gt;{{cite book |first = Frank |last = Rose |title = West of Eden |publisher = Arrow Books |year = 1989 |page = 3 |isbn = 0-09-976200-5 }}&lt;/ref&gt; അച്ചടിച്ച സർക്യൂട്ട് ബോർഡുകൾ അയർലണ്ടിലും സിംഗപ്പൂരിലും നിർമ്മിച്ചു. ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ 1977 ജൂൺ 10 ന് വിൽപ്പനയ്‌ക്കെത്തി. &lt;ref name = &quot;Apple II intro date&quot;&gt;{{cite web |title = June 10, 1977 - Apple II Released Today |work = This Day in History |publisher = Computer History Museum |location = Mountain View, CA |url = http://www.computerhistory.org/tdih/June/10/ |accessdate = August 3, 2012 }} June 10, 1977 was a Friday.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Apple II History&quot;&gt;{{cite web |last = Weyhrich |first = Steven |title = 4-The Apple II, cont. - Product Introduction |work = Apple II History |publisher = Apple2History.org |url = http://apple2history.org/history/ah04/ |accessdate = August 3, 2012 |quote = The first motherboard-only Apple II computers shipped on May 10, 1977, for those who wanted to add their own case, keyboard, and power supply (or wanted to update their Apple-1 'system' with the latest and greatest). A month later, on June 10, 1977, Apple began shipping full Apple II systems. }}&lt;/ref&gt;ഒരു മോസ്(MOS)ടെക്നോളജി 6502 മൈക്രോപ്രൊസസ്സർ 1.023 മെഗാഹെർട്‌സ്, രണ്ട് ഗെയിം പാഡിൽസ്(എഫ്‌സിസി ചട്ടങ്ങൾ ലംഘിച്ചതിനാൽ 1980 വരെ ബണ്ടിൽ ചെയ്തിട്ടില്ല), &lt;ref name=&quot;ccvag1983spring&quot;&gt;{{cite magazine |first = David H. |last = Ahl |author-link = David H. Ahl |first2 = Randi J. |last2 = Rost |author2-link = Randi J. Rost |title = Blisters And Frustration: Joysticks, Paddles, Buttons and Game Port Extenders for Apple, Atari and VIC |magazine = Creative Computing Video &amp; Arcade Games |volume = 1 |issue = 1 |pages = 106ff. |year = 1983 |url = http://www.atarimagazines.com/cva/v1n1/joysticks.php |access-date = 2019-07-09 |archive-date = 2020-11-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201112012041/https://www.atarimagazines.com/cva/v1n1/joysticks.php |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 4 കെബി റാം, പ്രോഗ്രാമുകൾ ലോഡുചെയ്യുന്നതിനും ഡാറ്റ സംഭരിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഓഡിയോ കാസറ്റ് ഇന്റർഫേസ്, റോമുകളിൽ നിർമ്മിച്ച ഇന്റീജർ ബേസിക് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ തുടങ്ങിയവ. വീഡിയോ കൺട്രോളർ മോണോക്രോമിന്റെ 40 നിരകളാൽ 24 വരികൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു, അപ്പർ‌കേസ് മാത്രം (യഥാർത്ഥ പ്രതീക സെറ്റ് ASCII പ്രതീകങ്ങളുമായി 20h മുതൽ 5Fh വരെ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു) ടെക്സ്റ്റ്, എൻ‌ടി‌എസ്‌സി സംയോജിത വീഡിയോ ഔട്ട്‌പുട്ട് ടിവി മോണിറ്ററിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാധാരണ ടിവിയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിന് അനുയോജ്യമാണ്. ഒരു പ്രത്യേക RF മോഡുലേറ്റർ വഴി സജ്ജമാക്കുക. കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ യഥാർത്ഥ റീട്ടെയിൽ വില $1,298 &lt;ref&gt;{{cite book |last = Forster |first = Winnie |title = The Encyclopedia of Consoles, Handhelds &amp; Home Computers 1972–2005 |year = 2005 |publisher = Gameplan |isbn = 3-00-015359-4 |page = 19 }}&lt;/ref&gt;  (4 കെബി റാമോടുകൂടിയത്), $2,638 (പരമാവധി 48 കെബി റാമോടു കൂടിയത്).കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ കളർ ഗ്രാഫിക്സ് കഴിവ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിനായി, കേസിംഗിലെ ആപ്പിൾ ലോഗോയിൽ റെയിൻബോ സ്ട്രൈപ്പുകളുണ്ട്,&lt;ref&gt;{{cite web |title = 4-The Apple II, cont. |url = http://apple2history.org/history/ah04.html |first = Steven |last = Weyhrich |publisher = Apple II History |date = April 21, 2002 |accessdate = November 16, 2006 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060925003021/http://apple2history.org/history/ah04.html |archivedate = September 25, 2006 }}&lt;/ref&gt;ഇത് 1998 ന്റെ ആരംഭം വരെ ആപ്പിളിന്റെ കോർപ്പറേറ്റ് ലോഗോയുടെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. ഒരുപക്ഷേ ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ആപ്പിൾ II പല വ്യവസായങ്ങളിലുമുള്ള പേഴ്സണൽ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്ക് ഒരു ഉത്തേജകമായിരുന്നു; ഉപഭോക്താക്കളിൽ വിപണനം ചെയ്യുന്ന സോഫ്റ്റ്വവേയർ മികച്ചതാക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം.

==അവലംബം==

[[വർഗ്ഗം:ഹോം കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ]]</text>
      <sha1>k7d75xpihfpomeutaeecc6euf2z82y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അമൃതസിദ്ധി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486560</id>
    <revision>
      <id>4665706</id>
      <parentid>3936333</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T23:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9290" sha1="r8zr7np3s2983agck2wuz5igcoq6mo4" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Amritasiddhi}}
[[ഹഠയോഗം|ഹഠ യോഗ]] എന്ന്പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ട സങ്കേതക്കുറിച്ച 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ  എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുള്ള(കാലഘട്ടം വധി പരാമർശിക്കുന്നില്ല എങ്കിലും)  ആദ്യകാല ഗണ്യമായ ടെക്സ്റ്റ് ആണ് '''''അമൃതസിദ്ധി''''' ( [[സംസ്കൃതം]] : अमृतसिद्धि),  ,. &lt;ref name=&quot;Szanto 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hyp.soas.ac.uk/wp-content/uploads/2017/06/Szanto_STY_handout_updated.pdf|title=A Brief Introduction to the Amrtasiddhi|access-date=2 February 2019|last=Szántó|first=Péter-Dániel|date=15 September 2016|publisher=SOAS|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819085121/http://hyp.soas.ac.uk/wp-content/uploads/2017/06/Szanto_STY_handout_updated.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

യോഗ പണ്ഡിതൻ ജെയിംസ് മല്ലിൻസൺ അഭിപ്രായപ്രകാരം അത്  [[വജ്രയാനം|താന്ത്രിക ബുദ്ധമത]] അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്നാണ്, താന്ത്രിക [[ശൈവമതം|ഷൈവിസത്തിൽ]] നിന്നല്ല. &lt;ref name=&quot;Burns 2017&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sanskritreadingroom.wordpress.com/2017/10/13/ha%E1%B9%ADhayogas-tantric-buddhist-source-text/|title=Sanskrit Reading Room {{!}} Haṭhayoga’s Tantric Buddhist source text&lt;!--this is not the same document as Mallinson 2018--&gt;|access-date=2 February 2019|last=Burns|first=Graham|date=13 October 2017|publisher=SOAS}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Mallinson|Singleton|2017|p=xx}}

''അമൃതസിദ്ധിയുടെ'' ഒരു പേപ്പർ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിലെ ഒരു വാക്യം, പിന്നീടുള്ള ഒരു പകർപ്പ്, അതിന്റെ തീയതി 1160 മാർച്ച് 2 എന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു. [[സംസ്കൃതം]], ടിബറ്റൻ എന്നീ രണ്ട് ഭാഷകളിൽ ഇത് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;Szanto 2016&quot;/&gt; 

== വാചകം ==
1-10 അധ്യായങ്ങൾ യോഗ ശരീരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് വിവരിക്കുന്നു. &quot;ഒരൊറ്റ വിത്ത്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സദാശിവ, ചന്ദ്രൻ, &quot;മറ്റ് വിദേശ വസ്തുക്കൾ&quot; &lt;ref name=&quot;Burns 2017&quot;/&gt; ഉപയോഗിച്ച് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ''ബിന്ദു'', നിലവിലുള്ള എല്ലാറ്റിന്റെയും അടിസ്ഥാന ''സത്തയാണെന്ന്'' 7-‍ാ‍ം അധ്യായം വാദിക്കുന്നു. മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണം ആവശ്യമായ ശ്വസനത്തിലൂടെയാണ് ''ബിന്ദുവിനെ'' നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. സദാശിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം ഒരു ശൈവ താന്ത്രിക പ്രേക്ഷകരെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതേസമയം താന്ത്രിക ബുദ്ധമത പദങ്ങളുടെ വാചകം ആ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. &quot;മഹത്തായ മുദ്ര&quot; ആയ ''മഹാമുദ്രയെ'' ''ബിന്ദുവിനെ'' പിടിക്കാനും അതിനാൽ &quot;ശരീരം, സംസാരം, മനസ്സ്&quot; എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കാനും ആത്യന്തികമായി മരണം തടയാനും 11-‍ാ‍ം അധ്യായം വിവരിക്കുന്നു.  

== പുതിയ യോഗ പഠിപ്പിക്കലുകൾ ==
''അമതസിദ്ധി'' സൂര്യനും ചന്ദ്രനും തീയും ശരീരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. മുമ്പത്തെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെന്നപോലെ, ചന്ദ്രൻ ''[[അമൃതം|തലയിലുണ്ട്]]'', ''[[അമൃതം|അമിത]]'' തുള്ളി; ഈ വാചകം സൂര്യൻ / തീ വയറ്റിൽ ഉണ്ടെന്ന പുതിയ ആശയം അവതരിപ്പിക്കുന്നു, ''[[അമൃതം|അമിത]]'' കഴിച്ച് മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. തുള്ളി ''[[അമൃതം|അമറ്റയോടും]]'' [[രേതസ്|ശുക്ലത്തോടും]] കൂടിയാണ് ''ബിന്ദു'' ആദ്യമായി തിരിച്ചറിയുന്നത്. ആദ്യമായി ഈ ദ്രാവകം സംരക്ഷിക്കുന്നത് ജീവിതത്തിന് അനിവാര്യമാണെന്ന് വാചകം പറയുന്നു: &quot;ചന്ദ്രനിലെ അമർത്യതയുടെ അമൃതി താഴേക്ക് പോകുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി പുരുഷന്മാർ മരിക്കുന്നു.&quot; (4.11) {{Sfn|Mallinson|2018}} ''ബിന്ദു'' രണ്ട് തരത്തിലാണ്, പുരുഷൻ ''ബജ'', ശുക്ലം, പെൺ ''രാജാസ്'', &quot;പെൺ ''ജനറേറ്റീവ്'' ദ്രാവകം&quot;. {{Sfn|Mallinson|2018}} ''ബിന്ദുവിനെ'' മനസ്സിനോടും ശ്വാസത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതാണ് ഈ വാചകം, അതിന്റെ ചലനങ്ങൾ ''ബിന്ദുവിനെ'' ചലിപ്പിക്കുന്നു; മഹാമുദ്ര, മഹബന്ധ, മഹവേദം എന്നിവയുടെ യോഗാഭ്യാസങ്ങൾക്ക് കേന്ദ്ര ചാനലിലൂടെ ശ്വാസോച്ഛ്വാസം പ്രവേശിക്കാനും ഉയരാനും പ്രേരിപ്പിക്കാമെന്ന് ആദ്യമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. {{Sfn|Mallinson|2018}} 

== ബുദ്ധ സവിശേഷതകൾ ==
[[ഛിന്നമസ്താ|ചിന്നമാസ്ത]] ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഒരു വാക്യം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ബുദ്ധമത സവിശേഷതകൾ ഈ പാഠത്തിലുണ്ട്; ഒത്തുചേരുന്ന സ്ഥലമായ ''ചന്ദോഹ'' എന്ന ബുദ്ധമത ആശയം; നാല് മൂലകങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് (ശൈവ പാരമ്പര്യത്തിലെന്നപോലെ അഞ്ചല്ല); &quot;ബഹുനില കൊട്ടാരം&quot; എന്ന ''കുട്ടഗര'' ; മൂന്ന് ''വജ്രസ്'' ''(കായ,'' ''വക്,'' ഒപ്പം ''പുവർ);'' ''ത്രികായ'', ബുദ്ധ ട്രിപ്പിൾ ബോഡി; ആദ്യകാല പതിപ്പുകളിൽ ബുദ്ധൻ പോലും ''ബിന്ദു'', [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണു എന്നിവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു]] . (7.15) കൂടാതെ ടെക്സ്റ്റ് ദൈവമായി സ്വയം ദൃശ്യവത്ക്കരണവും, ''സ്വധിസ്ഥന യോഗ'' വജ്രയാനത്തിന് ചിന്തയാണ് പരാമർശിക്കുന്നു. {{Sfn|Mallinson|2018}} 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ഉറവിടങ്ങൾ ==

* {{Cite book|title=[[Roots of Yoga]]|last=Mallinson|first=James|last2=Singleton|first2=Mark|publisher=Penguin Books|year=2017|isbn=978-0-241-25304-5|oclc=928480104|ref=harv|author-link=James Mallinson (author)}}
* {{Cite book|url=https://www.academia.edu/26700528/The_Amṛtasiddhi_Haṭhayogas_Tantric_Buddhist_Source_Text|title=The Amṛtasiddhi: Haṭhayoga's Tantric Buddhist Source Text|last=Mallinson|first=James|date=2018|work=Śaivism and the Tantric Traditions: A Festschrift for Alexis Sanderson|publisher=Brill|editor-last=Dominic Goodall, Shaman Hatley &amp; Harunaga Isaacson|location=Leiden|ref=harv}}
[[വർഗ്ഗം:യോഗ]]
[[വർഗ്ഗം:ബൗദ്ധ കൃതികൾ]]</text>
      <sha1>r8zr7np3s2983agck2wuz5igcoq6mo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സൗന്ദര്യമത്സരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>494319</id>
    <revision>
      <id>4665621</id>
      <parentid>3996270</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34675" sha1="atasxlmoilyvhzimr7wnj97dc95halj" xml:space="preserve">[[File:fmi 2008.jpg|thumb|300px|2008-ലെ ഫെമിന മിസ് ഇന്ത്യ ജേത്രികൾ]]
'''സൗന്ദര്യമത്സരം''' എന്നത് മത്സരാർത്ഥികളുടെ ശാരീരിക സവിശേഷതകളെ വിഭജിക്കുന്നതിലും റാങ്കുചെയ്യുന്നതിലും പരമ്പരാഗതമായി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച ഒരു മത്സരമാണ്, എന്നിരുന്നാലും മിക്ക മത്സരങ്ങളും വ്യക്തിത്വ സവിശേഷതകൾ, ബുദ്ധി, കഴിവ്, വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ ജഡ്ജിമാരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവ വിഭജിച്ച മാനദണ്ഡമായ വിഷയങ്ങളിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ബിഗ് ഫോർ അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ പോലുള്ള സ്ത്രീകൾക്കുള്ള മത്സരങ്ങളെയാണ് ഈ പദം പ്രധാനമായും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഓരോ മത്സരത്തിന്റെയും സംഘാടകർക്ക് മത്സരാർത്ഥികളുടെ പ്രായപരിധി ഉൾപ്പെടെ മത്സര നിയമങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കാം. നിയമങ്ങളിൽ മത്സരാർത്ഥികൾ‌ അവിവാഹിതരായിരിക്കാനും &quot;സദ്‌ഗുണമുള്ളവർ‌&quot;, &quot;അമേച്വർ‌&quot;, മറ്റ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ‌ കൂടാതെ പ്രമോഷനുകൾ‌ക്കായി ലഭ്യമാകാനും ആവശ്യപ്പെടാം. സ്വിം‌സ്യൂട്ട് തരം ഉൾപ്പെടെ മത്സരാർത്ഥികളെ വിഭജിക്കുന്ന വസ്ത്ര മാനദണ്ഡങ്ങളും ഇത് സജ്ജമാക്കിയേക്കാം.

സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ പൊതുവെ മൾട്ടി-ടയർ ആണ്, പ്രാദേശിക മത്സരങ്ങൾ പീന്നീട് വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾക്ക് നൂറുകണക്കിന് അല്ലെങ്കിൽ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രാദേശിക മത്സരങ്ങളുണ്ട്. കുട്ടികളുടെ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ പ്രധാനമായും സൗന്ദര്യം, വസ്ത്രങ്ങൾ, സ്‌പോർട്‌സ് വെയർ മോഡലിംഗ്, കഴിവുകൾ, വ്യക്തിഗത അഭിമുഖങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. മുതിർന്നവടെയും കൗമാരക്കാരുടെയും ആയ മത്സരങ്ങൾ മേക്കപ്പ്, ഹെയർ, ഗൗൺസ്, സ്വിം‌സ്യൂട്ട് മോഡലിംഗ്, വ്യക്തിഗത അഭിമുഖങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. സൗന്ദര്യമത്സരത്തിലെ വിജയിയെ പലപ്പോഴും സൗന്ദര്യ രാജ്ഞി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മത്സരാർത്ഥികളുടെ റാങ്കിംഗിനെ പ്ലെയ്‌സ്‌മെന്റുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളുടെ സാധ്യമായ അവാർഡുകളിൽ ശീർഷകങ്ങൾ, ടിയാരസ് അല്ലെങ്കിൽ കിരീടങ്ങൾ, സാഷുകൾ, ചെങ്കോലുകൾ, സേവിംഗ്സ് ബോണ്ടുകൾ, സ്കോളർഷിപ്പുകൾ, സമ്മാന തുക എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ചില മത്സരങ്ങൾ കോളേജ് സ്കോളർഷിപ്പ്, വിജയിക്കോ ഒന്നിലധികം റണ്ണേഴ്സ് അപ്പിനോ നൽകുന്നു.

== ചരിത്രം ==
=== ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ===
[[File:Beauty show, 1922, (8-5-22) LOC npcc.06819 (cropped).jpg|thumb|upright|സൗന്ദര്യമത്സരം നേടിയതിന് 1922-ലെ
ഒരു മത്സരാർത്ഥിക്ക് അവാർഡ് ലഭിക്കുന്നു.]]

മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ യൂറോപ്യൻ ഉത്സവങ്ങൾ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നേരിട്ടുള്ള വംശാവലി നൽകുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇംഗ്ലീഷ് മെയ് ദിനാഘോഷങ്ങളിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു മെയ് രാജ്ഞിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്നു. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ, അനുഗ്രഹത്തിന്റെയും കമ്മ്യൂണിറ്റി ആദർശങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായി ഒരു സ്ത്രീയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന മെയ് ദിന പാരമ്പര്യം തുടർന്നു, കാരണം സുന്ദരികളായ യുവതികൾ പൊതു ആഘോഷങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/missamerica/peopleevents/e_origins.html|title=മിസ് അമേരിക്ക: ആളുകൾ &amp; ഇവന്റുകൾ: സൗന്ദര്യമത്സരത്തിന്റെ ഉത്ഭവം|publisher=Pbs.org |accessdate= 21 May 2014|language=English}}&lt;/ref&gt;

സ്കോട്ട്ലൻഡിൽ ഒരു മധ്യകാല ജോസ്റ്റ് വീണ്ടും നടപ്പിലാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി, 1839 ലെ എഗ്ലിന്റൺ ടൂർണമെന്റിൽ ആർക്കിബാൾഡ് മോണ്ട്ഗോമറിയും എഗ്ലിന്റന്റെ പതിമൂന്നാമത് ഏൾ-ഉം സംഘടിപ്പിച്ച സൗന്ദര്യമത്സരം നടന്നു. സോമർസെറ്റിലെ ഡച്ചസ് ജോർജിയാന സീമോർ, സോമർസെറ്റിലെ പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ഡ്യൂക്ക് എഡ്വേർഡ് സീമോർ, കരോലിൻ നോർട്ടന്റെ സഹോദരി എന്നിർ മത്സരത്തിലെ വിജയികളായി.&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5vfonRGFZ3k|title=സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ: അന്നും vs ഇന്നും|publisher=80Twelve|date=15 April 2016|via=YouTube|language=English}}&lt;/ref&gt;

സംരംഭകൻ, ഫിനാസ് ടെയ്‌ലർ ബാർനം 1854-ൽ തന്റെ ആദ്യത്തെ ആധുനിക അമേരിക്കൻ മത്സരം അരങ്ങേറി, പക്ഷേ പൊതുജനങ്ങളുടെ പ്രതിഷേധത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യമത്സരം അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=ദി ഓക്സ്ഫോർഡ് കംപാനിയൺ ടു ദി ബോഡി|year=2006|publisher=Oxford Univ. Press|location=ഓക്സ്ഫോർഡ് |isbn=978-0-19-852403-8|edition=1. publ.|authorlink=സൗന്ദര്യമത്സരം|editor=കോളിൻ ബ്ലാക്ക്‌മോറും ഷീല ജെന്നറ്റും|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ഇതൊരു സൗന്ദര്യമത്സരമല്ല. ഇതൊരു സ്കോളർഷിപ്പ് മത്സരമാണ്!|url=https://www.loc.gov/wiseguide/aug08/beauty.html|work=The LOC.GOV Wise Guide|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്|accessdate=7 June 2012|date=August 2008|language=English}}&lt;/ref&gt;

=== ദേശീയ മത്സരങ്ങൾ ===
സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ 1880-കളിൽ കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലായി. 1888 ൽ ബെൽജിയത്തിലെ സ്പായിൽ നടന്ന ഒരു മത്സരത്തിൽ 18 വയസുള്ള ക്രിയോൾ മത്സരാർത്ഥിക്ക് 'ബ്യൂട്ടി ക്വീൻ' എന്ന പദവി ലഭിച്ചു. പങ്കെടുക്കുന്നവരെല്ലാം പ്രവേശിക്കാൻ യോഗ്യത നേടുന്നതിന് ഒരു ഫോട്ടോയും സ്വയം ഒരു ഹ്രസ്വ വിവരണവും നൽകേണ്ടതുണ്ട്, കൂടാതെ 21 പേരുടെ അന്തിമ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒരു  ഔദ്യോഗിക പാനൽ വിഭജിച്ചു. അത്തരം സംഭവങ്ങൾ മാന്യമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. 1921-ൽ നടന്ന ആദ്യത്തെ ആധുനിക &quot;മിസ് അമേരിക്ക&quot; മത്സരത്തോടെ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ കൂടുതൽ മാന്യമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5vfonRGFZ3k|title=സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ: അന്നും vs ഇന്നും - 80Twelve|last=80Twelve|date=15 April 2016|publisher=|via=YouTube|language=English}}&lt;/ref&gt;

ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സിറ്റിയിലേക്ക് വിനോദസഞ്ചാരികളെ വശീകരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായി 1921-ൽ ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായി സംഘടിപ്പിച്ച മിസ് അമേരിക്ക മത്സരമാണ് ഇന്നും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴയ മത്സരം. ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ പങ്കെടുത്ത &quot;ഇന്റർ-സിറ്റി ബ്യൂട്ടി&quot; മത്സരത്തിൽ പ്രാദേശിക പത്ര സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങളിലെ വിജയികളെ മത്സരാർത്ഥി ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു. വാഷിംഗ്‌ടൺ, ഡി.സിയിലെ പതിനാറുകാരിയായ മാർഗരറ്റ് ഗോർമാൻ 1921-ൽ മിസ്സ് അമേരിക്കയായി കിരീടമണിഞ്ഞു, ജനപ്രീതിയിലും സൗന്ദര്യമത്സരത്തിലും വിജയിക്കുകയും 100 ഡോളർ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=മിസ് അമേരിക്ക|journal=ഇൻ എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ന്യൂജേഴ്‌സി|year=2004|url=http://www.credoreference.com/entry/rutgersnj/miss_america|accessdate=6 October 2012|language=English}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ===
1920 മെയ് മാസത്തിൽ ടെക്സസിലെ ഗാൽവെസ്റ്റണിലെ പ്രൊമോട്ടർ സി.ഇ. ബാർഫീൽഡ് ദ്വീപിൽ &quot;സ്പ്ലാഷ് ഡേ&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചു. ഇവന്റിൽ &quot;ബാത്ത് ഗേൾ റെവ്യൂ&quot; മത്സരം അതിന്റെ ആകർഷണങ്ങളുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി അവതരിപ്പിച്ചു. നഗരത്തിലെ വേനൽക്കാല വിനോദസഞ്ചാര സീസണിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു ഇത്, ഇത് വർഷം തോറും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. ഇവന്റ് ടെക്സസിന് പുറത്ത് പെട്ടെന്നുതന്നെ അറിയപ്പെട്ടു, 1926 മുതൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം ചേർത്തു, ഇത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരമായ പുൾക്രിതുഡ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഈ മത്സരം ആധുനിക മത്സരങ്ങൾക്ക് ഒരു മാതൃകയായിരുന്നെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ട്, [[റഷ്യ]], തുർക്കി, തുടങ്ങി നിരവധി രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മത്സരാർത്ഥികൾ ഇതിൽ പങ്കെടുത്തു. അക്കാലത്ത് അവാർഡ് ലഭിച്ചത് &quot;മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്&quot; എന്ന പദത്തിലാണ്. സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം കാരണം 1932 ൽ അമേരിക്കയിൽ ഇവന്റ് നിർത്തലാക്കി (അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം ഹ്രസ്വമായി ബെൽജിയത്തിൽ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു).

=== രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ===
[[File:Feature. Beauty Contest BAnQ P48S1P16508.jpg|thumb|right|1948-ലെ മോൺ‌ട്രിയലിലെ ഒരു സൗന്ദര്യ മത്സരം]]
1948-ൽ മോൺ‌ട്രിയലിൽ‌ നടന്ന സൗന്ദര്യ മത്സരം
മിസ് അമേരിക്ക മത്സരത്തിന്റെ ജനപ്രീതി മറ്റ് സംഘടനകളെ 1950-കളിലും അതിനുശേഷവും സമാനമായ മത്സരങ്ങൾ നടത്താൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ചിലത് പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നവയും മറ്റുള്ളവ, ദേശീയ ഡോനട്ട് ക്വീൻ മത്സരം പോലുള്ള തുച്ഛവുമാണ്. മിസ്സ് വേൾഡ് മത്സരം 1951 ൽ ആരംഭിച്ചു, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1952 ൽ ആരംഭിച്ചു. 1960-ൽ മിസ് ഇന്റർനാഷണൽ ആരംഭിച്ചു. 1968 ൽ ആരംഭിച്ച മിസ്സ് ഏഷ്യ പസഫിക് ഇന്റർനാഷണൽ ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തേതും ഏറ്റവും പഴയതുമായ സൗന്ദര്യമത്സരമാണ്. മിസ്സ് അമേരിക്ക മത്സരത്തിൽ നിന്ന് ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ സ്ത്രീകളെ ഒഴിവാക്കിയതിന് മറുപടിയായാണ് 1968-ൽ മിസ്സ് ബ്ലാക്ക് അമേരിക്ക മത്സരം ആരംഭിച്ചത്. മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ 14-19 പ്രായക്കാർക്കായി 1983 ൽ മിസ് ടീൻ യുഎസ്എ ആരംഭിച്ചു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തെ സജീവമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഫലപ്രദമായ ഉപകരണമായി സൗന്ദര്യമത്സര വിനോദ വ്യവസായത്തെ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന 2001-ൽ മിസ് എർത്ത് ആരംഭിച്ചു. ഈ മത്സരങ്ങൾ ഇന്നും തുടരുന്നു.

=== സ്വിം‌സ്യൂട്ട് മത്സരം ===
മത്സരാർത്ഥികൾ സ്വിം‌സ്യൂട്ട് ധരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വിവിധ മത്സരങ്ങളുടെ വിവാദപരമായ ഒരു വശമായിരുന്നു. 1946-ൽ ബിക്കിനി അവതരിപ്പിച്ചതിനുശേഷം വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രീതി വർദ്ധിച്ചതോടെ വിവാദം രൂക്ഷമായി. റോമൻ കത്തോലിക്കാ പ്രക്ഷോഭകർ കാരണം 1947-ൽ മിസ്സ് അമേരിക്ക മത്സരത്തിൽ ബിക്കിനി നിരോധിക്കപ്പെട്ടു. 1951-ൽ മിസ്സ് വേൾഡ് മത്സരം തുടങ്ങിയപ്പോൾ, വിജയിയെ ബിക്കിനിയിൽ കിരീടധാരണം ചെയ്തപ്പോൾ ഒരു പ്രതിഷേധം ഉയർന്നു. കിരീടധാരണം പാപമാണെന്ന് പയസ് പന്ത്രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ അപലപിച്ചു, മതപാരമ്പര്യമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ പ്രതിനിധികളെ പിൻവലിക്കുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ഭാവിയിലും മറ്റ് മത്സരങ്ങളിലും ബിക്കിനി നിരോധിച്ചു. 1990 കളുടെ അവസാനം വരെ അവ വീണ്ടും അനുവദിക്കപ്പെട്ടു, ബിക്കിനികൾ (അല്ലെങ്കിൽ പൊതുവെ നീന്തൽക്കുപ്പായങ്ങൾ) സാമൂഹികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത രാജ്യങ്ങളിൽ ഫൈനലുകൾ നടന്നപ്പോൾ വിവാദമുണ്ടാക്കി. ഉദാഹരണത്തിന്, 2003-ൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ള വിഡാ സമദ്‌സായി ചുവന്ന ബിക്കിനിയിൽ മിസ്സ് എർത്ത് 2003 മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോൾ ജന്മനാട്ടിൽ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കി. അഫ്ഗാൻ സുപ്രീംകോടതി അവളെ അപലപിച്ചു, സ്ത്രീ ശരീരം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിക നിയമത്തിനും അഫ്ഗാൻ സംസ്കാരത്തിനും വിരുദ്ധമാണെന്ന് പറഞ്ഞു. മത്സരം നടന്ന ബാലിയിൽ ([[ഇന്തോനേഷ്യ]]) ഇസ്ലാമിക പ്രതിഷേധം കാരണം 2013-ൽ മിസ്സ് വേൾഡ് മത്സരത്തിന്റെ നീന്തൽക്കുപ്പായം ഉപേക്ഷിച്ചു. 2014-ൽ മിസ്സ് വേൾഡ് മത്സരം അതിന്റെ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് സ്വിം‌സ്യൂട്ട് മത്സരത്തെ ഒഴിവാക്കി.

2017-ൽ മിസ്സ് എർത്ത് 2017 മത്സരത്തിൽ സ്ത്രീകളെ വസ്തുനിഷ്ഠമായി വിമർശിച്ചതിന് കറൗസൽ പ്രൊഡക്ഷൻസ് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു, മിസ്സ് ഫിലിപ്പൈൻസ് എർത്ത് 2017 ബ്യൂട്ടി ആന്റ് ഫിഗർ മത്സരത്തിൽ പ്രതിനിധികൾ നീന്തൽ വസ്ത്രം ധരിച്ച് മുഖം മൂടി. മത്സരത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിധിന്യായങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്, അതിൽ പോയിന്റുകളും സൗന്ദര്യവും മുഖം, പരിസ്ഥിതി, ഇന്റലിജൻസ് മത്സരം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. സംഘാടകർ &quot;രൂപത്തിന്റെയും ഭംഗി&quot; വിഭാഗത്തെ ന്യായീകരിച്ചു, പ്രീ-വിധികർത്തൽ സമയത്ത് കർശനമായ നിഷ്പക്ഷത വളർത്തുന്നതിനാണ് റൗണ്ട് ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് പ്രസ്താവന ഇറക്കി, എതിരാളികളുടെ കർവ്സ്, മനോഹരമായ മുഖം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.

== പ്രധാന സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ ==

&quot;സൗന്ദര്യമത്സരം&quot; എന്ന പദം പ്രധാനമായും സ്ത്രീകൾക്കുള്ള മത്സരങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.  ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് വാർഷികമായി നടത്തിവരുന്ന '''മിസ്സ് വേൾഡ്''' മത്സരം (1951 ൽ എറിക് മോർലി സ്ഥാപിച്ചത്), '''മിസ് യൂണിവേഴ്സ്''' (1952 ൽ സ്ഥാപിതമായത്), '''മിസ് ഇന്റർനാഷണൽ''' (1960 ൽ സ്ഥാപിതമായത്), '''മിസ് എർത്ത്''' (2001 ൽ സ്ഥാപിതമായ പരിസ്ഥിതി അവബോധത്തോടെ) . അവിവാഹിതരായ അല്ലെങ്കിൽ അവിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഏറ്റവും വലിയതും പ്രശസ്തവുമായ നാല് അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളായ ബിഗ് ഫോർ മത്സരങ്ങളായി ഇവ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

== വൈവിധ്യം ==
അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നിരവധി ചെറിയ മത്സരങ്ങൾ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ധാരണകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. ചില സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്‌തമായ സൗന്ദര്യ രാജ്ഞികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ ചില ഉദാഹരണങ്ങളിൽ മിസ് ഇന്ത്യൻ അമേരിക്കൻ മത്സരത്തിലെ ഇന്ത്യൻ ചരിത്രവും പരമ്പരാഗത കരക വൈദഗ്ദ്ധ്യവും, മിസ്സ് ഇന്ത്യ യുഎസ്എ മത്സരത്തിലെ ഇന്ത്യൻ വസ്ത്ര വിഭാഗവും &quot;കറുപ്പ്&quot; സൗന്ദര്യം &quot;മിസ് ഹോവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി മത്സരത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. വിജയിയെ പലപ്പോഴും &quot;അനുയോജ്യമായ&quot; കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗത്തിന്റെ മാതൃകയായി കാണുന്നു. മത്സരങ്ങളിലൂടെ, പൊതുജനങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ സ്വയം അവതരിപ്പിക്കാമെന്നും ആത്മവിശ്വാസം അല്ലെങ്കിൽ സമനില പോലുള്ള ചില സ്വഭാവവിശേഷങ്ങൾ എങ്ങനെ വളർത്തിയെടുക്കാമെന്നും മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, കമ്മ്യൂണിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഒരു പ്രതിനിധിയായി പ്രവർത്തിക്കാൻ മത്സരാർത്ഥികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഹോവാർഡ് സർവകലാശാലയിലെ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ, തിരഞ്ഞെടുത്ത മിസ് ഹോവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി 1960 കൾക്ക് ശേഷമുള്ള ദശകങ്ങളിൽ പൗരാവകാശ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അഭിഭാഷകരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. കൂടാതെ, അംഗോളയിൽ നടക്കുന്ന മിസ്സ് ലാൻഡ്‌മൈൻ മത്സരം ഖനന അപകടങ്ങൾക്ക് ഇരയായവർക്കായി അഭിഭാഷകരായി പ്രവർത്തിക്കാൻ ഇരകളെ അനുവദിക്കുന്നു.

അമേരിക്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളിലെ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളുടെ ആവിർഭാവം കൂടുതൽ ഉപഭോക്തൃ ജീവിതശൈലിയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക കുതിച്ചുചാട്ടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇന്ത്യയിൽ, 1996 മുതൽ 2000 വരെ, വ്യക്തിഗത പരിചരണ വ്യവസായം 25% വളർച്ച നേടി, മിസ്സ് ഇന്ത്യ മത്സരത്തിന് അപേക്ഷിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ എണ്ണം 1993 ൽ 1000 ആളുകളിൽ നിന്ന് 2001 ൽ 6500 ആയി ഉയർന്നു. കൂടാതെ, 2004 ൽ [[ചൈന]] 6 അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചതിനുശേഷം, സൗന്ദര്യ വ്യവസായം ഈ പ്രദേശത്ത് സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, രാജ്യത്തെ പ്രാദേശിക സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചു.

== നേട്ടങ്ങൾ ==
വ്യക്തിഗതവും പ്രൊഫഷണലുമായ എക്സ്പോഷർ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യക്തിഗത പ്രയത്നം, വ്യക്തിഗത വികസന നൈപുണ്യ പരിശീലനം നേടുക, നിങ്ങളുടെ കാഴ്ചപ്പാടും ലക്ഷ്യങ്ങളും ആശയവിനിമയം നടത്താനുള്ള അവസരങ്ങൾ നേടുക, സംക്ഷിപ്തവും കാര്യക്ഷമവും, നിങ്ങളുടെ സ്വയം-മിനിസ്ട്രേഷൻ വിശ്വാസവും ആത്മവിശ്വാസവും നേടുക. സമ്മർദ്ദത്തെയും നിരാശയെയും നേരിടാൻ പഠിക്കുന്നതിലൂടെ സമ്മർദ്ദം എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാമെന്നും മത്സരങ്ങൾ നിങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

== വിമർശനം ==
[[File:Miss Amsterdam jury 1973.jpg|thumb|right|1973-ലെ മിസ്സ് ആംസ്റ്റർഡാം മത്സരത്തിനുള്ള ജഡ്ജിമാരുടെ പാനൽ]]
സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളുടെ വിമർശകർ വാദിക്കുന്നത്, ഇത്തരം മത്സരങ്ങൾ പെൺകുട്ടികളെയും സ്ത്രീകളെയും പ്രാഥമികമായി അവരുടെ ശാരീരിക രൂപത്തിന് വിലമതിക്കണമെന്ന ആശയത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും ഫാഷൻ, സൗന്ദര്യവർദ്ധകവസ്തുക്കൾ, ഹെയർ സ്റ്റൈലിംഗ് എന്നിവയിൽ സമയവും പണവും ചെലവഴിച്ച് പരമ്പരാഗത സൗന്ദര്യ നിലവാരങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ ഇത് സ്ത്രീകൾക്ക് കടുത്ത സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നുവെന്നും വാദിക്കുന്നു. സൗന്ദര്യവർദ്ധക ശസ്ത്രക്രിയ പോലുള്ള ശാരീരിക സൗന്ദര്യത്തിനായുള്ള ഈ പരിശ്രമം ചില സ്ത്രീകളെ സ്വയം ഉപദ്രവിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഭക്ഷണക്രമത്തിൽ ഏർപ്പെടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് അവർ പറയുന്നു.

ലണ്ടൻ ഫെമിനിസ്റ്റ് നെറ്റ്‌വർക്ക് വാദിക്കുന്നത്, ശാക്തീകരണത്തിനുപകരം, സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ തികച്ചും വിപരീതമാണ്, കാരണം സ്ത്രീകളെ വസ്തുനിഷ്ഠവൽക്കരണത്തിന്റെ വിഷയമാക്കി സ്ത്രീകളുടെ മുഴുവൻ മനുഷ്യത്വത്തെയും അവർ നിഷേധിക്കുന്നു; സ്ത്രീയുടെ ഏക ലക്ഷ്യം ആകർഷകമായി കാണപ്പെടുക എന്ന ആശയത്തെ അവർ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളിൽ ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു വിമർശനം &quot;മിത്ത് ഓഫ് ദി പെർഫെക്റ്റ് 10&quot; എടുത്തുകാണിക്കുന്നതുപോലെ സൗന്ദര്യത്തെ അളക്കുന്ന രീതിയിലാണ്. റാങ്കിംഗ് മത്സരാർത്ഥികളിൽ സൗന്ദര്യം ഒരു സംഖ്യാ കോഫിഫിഷ്യന്റായി മാറുന്നു, മിസ് അമേരിക്ക പോലുള്ള രാജ്യവ്യാപകമായി നടക്കുന്ന സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളിൽ പോലും ഈ രീതിയിലുള്ള സ്കോറിംഗ് ഒരു സംവിധാനമായി തുടരുന്നു.

ഈ സംഭവങ്ങൾ‌ ഭാവിയിലെ കരിയർ‌ പാതകളിൽ‌ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ഇന്റർ‌പർ‌സണൽ‌ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ‌സ്, സ്വയം-ഉറപ്പ്, പൊതു സംസാരം എന്നിവ പോലുള്ള കഴിവുകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നുവെന്ന് ഗവേഷകർ‌ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

==അവലംബം==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>atasxlmoilyvhzimr7wnj97dc95halj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Kamal Prasanth tm</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509010</id>
    <revision>
      <id>4665712</id>
      <parentid>4084051</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>180955</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion (Spam). (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>4665712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="tqb8mnv8d76v07jmqslpjkwj6vy6p8c" xml:space="preserve">{{Db|1=Spam}}
Kamalprasanth  (born 9 July 2002) is an Indian film composer, singer, actor,

songwriter, instrumentalist, orchestrator, conductor-arranger and lyricist who works in the Indian film industry, predominantly in Malayalam,Hindi,Tamil and Telugu. Widely regarded as one of the greatest Indian music composers, he is credited with introducing western musical sensibilities in the Indian film musical mainstream. Reputed [[Kamalprashanth|to]] be the  prolific composer,[1] Kamal is known to have written the entire symphony in less than a month.[6][7][8] He is also a student in classical music chembai Music collage ,Chittur music collage ,Km conservatory ,Juliet music school London, Distance Learning .Kamal was vote time greatest film-music director of India.[10]


Kamal is a indian businessman. He has claimed that he was a punk youngster who could not read or write muzic, that his first 13 businesses failed, and that by the time he was 21, he was deeply in debt to a family member. Yet his mother was always supportive, and after he sided with Alan Jacques, he gained a lot of knowledge.

He has written about 2 novels and is an entrepreneur in addition to being an author. Also, he has inspired a great deal of people all around the world with his motivational talks and has established himself as a consultant. Do you want to learn more about his personal life, profession, and relationships while reading about his relationships and personal life? After that, scroll down to see more information.

Kamal, who was born in india, south on july 9, 2002 , . He subsequently enrolled in a school in Vancouver, Canada, where he was bullied by other students for being an ordinary meek and reserved Asian lad. In addition, he attended and received his degree from chennai christain College {{short description|Indian composer and singer-songwriter}}{{Advert|date=July 2016}}{{Use Indian English|date=June 2015}} {{Use dmy dates|date=March 2017}}{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;|name=Kamal |background=solo_singer|image=|image_size=Img_4444.jpg|landscape=|caption=Raja in 2014|birth_name=Kamal TM|birth_date={{Birth date and age|2002|7|9|df=y}}|birth_place=[[Chennai]], [[Tamil Nadu]], [[India]]|origin=[[ArumbAkkam ]], [[Tamil Nadu, India]]|genre=[[Film score]], [[world music]]|occupation={{flat list|
*[[Composer|Film composer]]
*[[Lyricist]]
*[[Music director]]
*[[Songwriter]]
*[[Singing|Singer]]
*[[Musician|Instrumentalist]]
*[[Arranger]]
*[[Orchestration|Orchestrator]]
*[[Record producer]]
*[[Film producer]]
}}|instrument=[[Guitar]], [[Musical keyboard|keyboard]], vocals|years_active=2008–present|label=[[Sony Music]], [[Think Music India]], [[U1 Records]] and [[Divo (record label)|Divo]]}}


Background i
Birth name
Kamal Tm
Also known as
Kamal 
Jomusic
Kamalmusic
Itsmusician 
Born
9 July 1998(age 21)
Calicut, , India
(now in Chennai , India)
Genres
Film score World music Classical Oratorio Folk Rock jazz
Occupation(s)
Film score composer Lyricist Music director Songwriter Singer Conductor Instrumentalist Arranger Orchestrator Film producer
Instruments
Vocals(playback singing) Guitar Keyboard Harmonium Flute Organ Piano Violin Cello
Years active
2004-present
Associated acts
 Vprasad 
Website
www.kamaljolive.com
Kamal is known for integrating Indian folk music and traditional Indian instrumentation with western classical music techniques. His scores are often performed by the Budapest Symphony Orchestra.   
 
He achieved self-made millionaire status at the age of 21, and is now almost a nine-figure entrepreneur. He is expected to have a net worth of about $3million as of 2020 through his various business ventures.  


Kamalprasanth is nicknamed Lgmusic, kamal,jomusic,21ulmusic (The musical genius in English) and often referred to as Maestro, the prestigious title conferred by the Royal Philharmonic Orchestra, London.[1g)
He worked with with so much musicians in tamil,Kannada ,telugu industry 
He stated his carear doing series of Netflix,malayalam tamil kannada movies.
Who work with legend ar rahman,
His name kamal.
Family 
Father; prasanth tm (producer indian film)
Mother :ambili cm
Brother: pranav prasanth rising star(actor,directer film industry)</text>
      <sha1>tqb8mnv8d76v07jmqslpjkwj6vy6p8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:ടെക് വാർത്തകൾ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>517164</id>
    <revision>
      <id>4665680</id>
      <parentid>4663422</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-37 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4665680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296657" sha1="14wlak7lz40tyaymix6egku4tlnnuk2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Wikipedia:Tech news}}
ടെക് വാർത്തകൾ

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News: 2020-30]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
*  ഒരു താൽ‌ക്കാലിക പരിഹാരം വിക്കികൾ‌ക്ക് അവരുടെ പ്രധാന പേജുകളെ കൂടുതൽ‌ മൊബൈൽ‌ സൗഹൃദമാക്കാൻ സഹായിച്ചിരുന്നു. ഇത് 2012 ലായിരുന്നു. 2017 മുതൽ ഇത് ശുപാർശ ചെയ്യാറില്ല. മൊബൈലിലെ പ്രധാന പേജിന്റെ പ്രത്യേക കേസിംഗ് ജൂലൈ 14 ന് പ്രവർത്തനം നിർത്തി. 60 വിക്കികളുടെ പ്രധാന പേജുകൾ ഇപ്പോൾ മൊബൈലിൽ നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഏതൊക്കെയാണവ, അത് എങ്ങനെ ശരിയാക്കാം, എങ്ങനെ സഹായം നേടാം എന്നിവയൊക്കെ നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T254287|ഫബ്രിക്കേറ്ററിൽ]] കാണാൻ സാധിക്കും. ടെക് ന്യൂസിന്റെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|2020/24]] ലക്കത്തിലും, [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26| 2020/26]] ലക്കത്തിലും ഇതേ പ്രശ്‌നം റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തതാണ്.

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകളിൽ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ടായി. മറ്റൊരു ഭാഷയിൽ ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട പേജ് കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ലിങ്കുകളാണ് ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകൾ. തരംതിരിക്കൽ പ്രക്രിയ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഡവലപ്പർമാർ ഒരു പരിഹാരത്തിനായി ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625]
* ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഒരേ ഇവന്റിന്റെ അറിയിപ്പുകൾ ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് പഴയ സംഭവങ്ങളാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257714]
* ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രശ്‌നമുണ്ട്. ഇത് ഒരുപക്ഷേ ഒരു [[:w:en:HTTP cookie|ബ്രൗസർ കുക്കി]] പ്രശ്നമാകാം. ഡവലപ്പർമാർ പ്രശ്നം മനസിലാക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രശ്നമുണ്ടെങ്കിൽ വിശദാംശങ്ങൾ [[phab:T258121|ഫബ്രിക്കേറ്ററിൽ]] കാണാൻ സാധിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T258121]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.1|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-07-21|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-22|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-23|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* &lt;code&gt;{{int:printableversion}}&lt;/code&gt; എന്നൊരു ലിങ്ക് ഉണ്ട്. ഇത് അപ്രത്യക്ഷമാകും. കാരണം, ഇപ്പോഴത്തെ വെബ് ബ്രൗസറുകൾ‌ക്ക് പ്രിന്റ് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പതിപ്പ് സൃഷ്‌ടിക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ‌ അത് പ്രിന്റ് ചെയ്യാമ്പോൾ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുമെന്ന് കാണിക്കാനും ഉള്ള സംവിധാനം ഉണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T167956]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W30&quot;/&gt; 19:13, 20 ജൂലൈ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&amp;oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Tech News: 2020-31]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[m:Small wiki toolkits/Starter kit|സ്റ്റാർട്ടർ കിറ്റ്]] ഇപ്പോൾ വിക്കി കമ്മ്യൂണിറ്റികൾക്കായി ലഭ്യമാണ്. ഈ പേജ് സാങ്കേതിക ഉറവിടങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ശുപാർശകളും പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു വിക്കി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇവ അത്യാവശ്യമാണ്. പരിമിതമായ കമ്മ്യൂണിറ്റി പരിചയം ഉള്ള ചെറിയ വിക്കികൾക്ക് ഇത് കൂടുതലും ഉപയോഗപ്രദമാണ്. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093633.html]
* [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|ഡെസ്ക്ടോപ്പ് മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ]] പ്രോജക്റ്റിന്റെ ആദ്യ സവിശേഷതകൾ എല്ലാ വിക്കികളിലും, ലോഗിൻ ചെയ്തിട്ടുള്ള ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ ലഭ്യമാണ്. അവ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്, [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|പ്രാദേശിക]] അല്ലെങ്കിൽ [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|ആഗോള]] ക്രമീകരണങ്ങളിലെ, ''{{int:prefs-skin-prefs}}'' വിഭാഗത്തിലെ ''{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}'' എന്ന ഓപ്ഷൻ അൺചെക്ക് ചെയ്യുക. കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, കാത്തിരിക്കുക. [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|അഭിപ്രായങ്ങൾ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] പല വിക്കികളിലും, UTCLiveClock എന്ന ഗാഡ്‌ജെറ്റ് ലഭ്യമാണ്. ഗാഡ്‌ജെറ്റ് [[:mw:MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js|mediawiki.org- ൽ നിന്ന് നേരിട്ട്]] ഇംപോർട്ട് ചെയ്യുന്ന വിക്കികളിലെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ [[mw:MediaWiki_talk:Gadget-UTCLiveClock.js#Time_zones|UTC ക്ക് പകരം മറ്റ് സമയമേഖലകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കഴിയും]].

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] ‍മീഡിയാവിക്കിക്കായുള്ള ഡിപ്ലോയ്മെന്റ് ട്രെയിൻ ഈ ആഴ്ചയിൽ തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093640.html][https://phabricator.wikimedia.org/T257969]
* വിവർത്തന-അറിയിപ്പ് ബോട്ട് എല്ലാ വിവർത്തകർക്കും ഒരേ സന്ദേശം ഒന്നിലധികം തവണ അയയ്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T144780]
* ചില ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഒരേ അറിയിപ്പ് ഒന്നിലധികം തവണ ലഭിക്കുന്നു. ഇത് പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257766]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.2|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-07-28|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-29|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-07-30|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W31&quot;/&gt; 13:51, 27 ജൂലൈ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&amp;oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Tech News: 2020-32]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* [[mw:Wikidata Query Service|വിക്കിഡാറ്റ അന്വേഷണ സേവനത്തിലേക്കുള്ള]] എല്ലാ അന്വേഷണങ്ങളും ജൂലൈ 23 വ്യാഴാഴ്ച 17:50 നും 17:59 (UTC)നും ഇടയിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ചില ചോദ്യങ്ങൾ ഒരു നീണ്ട കാലയളവിൽ പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നു. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200723-wdqs-outage]
* കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് ആഴ്ചകളായി ഇന്റർലാംഗ്വേജ് ലിങ്കുകൾ‌ തെറ്റായ ക്രമത്തിൽ ആയിരുന്നു. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|രണ്ടാഴ്ച മുമ്പുള്ള ടെക് വാർത്തയിലും]] ഈ പ്രശ്നം പരാമർശിച്ചിരുന്നു. പ്രശ്നം ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625]
* [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|ആഗോള ക്രമീകരണങ്ങളിലെ]] &quot;{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}&quot; ഓപ്ഷനിൽ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ട്. ഇത് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഡവലപ്പർമാർ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T258493]
* വിക്കിബേസ് എക്സ്റ്റൻഷനിലെ ഒരു ബഗ് വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലെ പ്രധാന (പ്രമാണം) നാമമേഖലയിൽ (നെയിംസ്‌പെയ്‌സ്)  &quot;പേരുമാറ്റത്തിൽനിന്നുള്ള സംരക്ഷണം&quot;, &quot;ഉണ്ടാക്കൽ സംരക്ഷണം&quot; തുടങ്ങിയവയെ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കി. പുതിയ സംരക്ഷണങ്ങൾ ചേർക്കാനും നിലവിലുള്ള സംരക്ഷണങ്ങളിൽ മാറ്റംവരുത്താനും (താൾ സൃഷ്ടിക്കലും, തലക്കെട്ട്  മാറ്റവും മറ്റും അനുവദിക്കുന്നത്) കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T258323]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS Player|വീഡിയോ പ്ലെയർ]] ലളിതവും ആധുനികവുമായി മാറും. ഈ ആഴ്ചയിൽ നിലവിലെ ബീറ്റ സവിശേഷത മിക്ക വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും എല്ലാവർക്കുമുള്ള വീഡിയോ പ്ലെയറായി മാറും. പഴയ പ്ലെയറിനെ നീക്കംചെയ്യും. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418]
* ഉപയോക്താക്കളുടെ &lt;code&gt;global.js&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;global.css&lt;/code&gt; പേജുകൾ ഇപ്പോൾ മൊബൈൽ‌ സൈറ്റിലും ലോഡുചെയ്യപ്പെടും. മൊബൈൽ സ്കിന്നിൽ സ്റ്റൈലുകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നത് എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാമെന്ന് ഈ [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs#Per-skin_customization|ഡോക്യുമെന്റേഷനിൽ]] നിങ്ങൾക്ക് വായിക്കാം. [https://phabricator.wikimedia.org/T138727]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|മോണോബുക്ക്]] സ്കിന്നിൽ, &lt;code&gt;searchGoButton&lt;/code&gt; എന്ന ഐഡന്റിഫയർ ഇപ്പോൾ &lt;code&gt;searchButton&lt;/code&gt; എന്നാണ്. ഇത് CSS, JS ഗാഡ്‌ജെറ്റുകളെ ബാധിച്ചേക്കാം. മൈഗ്രേഷൻ നിർദ്ദേശങ്ങൾ [[phab:T255953|T255953]] ൽ കാണാം. ഇത് മുമ്പ് [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|27-ാമത്തെ ലക്കത്തിൽ]] ൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] ചർച്ചകൾ പതിവായി ആർക്കൈവ് ചെയ്യുന്നതിന് ബോട്ട് ഓപ്പറേറ്റർമാർക്ക് പൈവിക്കിബോട്ട് ഉപയോഗിക്കാം. വലിയ ആർക്കൈവുകൾ തടയാൻ ബോട്ട് &lt;code&gt;counter&lt;/code&gt; ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി മാറ്റി. [https://phabricator.wikimedia.org/T215247]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.3|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-04|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-05|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-06|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W32&quot;/&gt; 15:42, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&amp;oldid=20298484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Tech News: 2020-33]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യ വാരത്തിൽ [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|ഫയൽഇംപോർട്ടറും ഫയൽ എക്സ്പോർട്ടറും]] എല്ലാ വിക്കികളിലെയും സ്റ്റാൻഡേർഡ് സവിശേഷതകളായി. യഥാർത്ഥ ഫയൽ വിവരങ്ങൾക്കും നാൾവഴിക്കും കേടുകൂടാതെ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ നിന്ന് വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലേക്ക് പ്രമാണങ്ങൾ (ഫയലുകൾ) കൈമാറാൻ അവ നിങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T140462]

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* ആരാണ് അവസാനമായി എഡിറ്റുചെയ്തത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് മൊബൈൽ സ്കിൻ പേജിന്റെ ചുവടെ ഒരു സന്ദേശം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ചില വിക്കിടെക്സ്റ്റ് ആണ് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[mw:Structured Discussions|ഘടനാപരമായ ചർച്ചകളിലെയും]] [[mw:Content translation|ഉള്ളടക്ക വിവർത്തനത്തിലെയും]] ചില സന്ദേശങ്ങൾ ഇപ്പോഴും അസംസ്കൃത വിക്കിടെക്സ്റ്റായി ദൃശ്യമാകാം. ഡവലപ്പർമാർ അതിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T259565]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.4|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-11|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-12|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-13|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല (Read-only). 13:30നും 15:30നും (UTC) ഇടയിൽ ആണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ടെക് വാർത്തകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കും, മാത്രമല്ല വരും ആഴ്ചകളിൽ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ അറിയിപ്പ് നൽകുന്നതായിരിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W33&quot;/&gt; 16:06, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&amp;oldid=20353586 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Tech News: 2020-34]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* മാറ്റം തിരസ്ക്കരിക്കുക (undo) എന്ന ലിങ്ക് ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾ ഒരു എഡിറ്റ് പഴയപടിയാക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ എഡിറ്റ് &lt;code&gt;തിരസ്ക്കരിക്കൽ&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;undo&lt;/code&gt;) റ്റാഗ് ഉപയോഗിച്ച് അടയാളപ്പെടുത്താറുണ്ട്.  മാറ്റം തിരസ്ക്കരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് എഡിറ്റ് വിൻഡോയിൽ നിങ്ങൾ ഒരു മാറ്റവും വരുത്തിയില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ ഇനി ഇത് സംഭവിക്കുകയുള്ളൂ. ഉപയോക്താക്കൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോൾ അവ തിരസ്ക്കരിക്കലുകളായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാണിത്. [https://phabricator.wikimedia.org/T259014]
* പുതിയ [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI]] പതിപ്പ് [[:w:en:Internet Explorer 8|ഇന്റർനെറ്റ് എക്സ്പ്ലോറർ 8]]-ൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല. എന്നുവച്ചാൽ വിക്കികൾ, ഇന്റർനെറ്റ് എക്സ്പ്ലോറർ 8-ൽ വിചിത്രമായി കാണപ്പെടുകയും നന്നായി പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|ടെക്/വാർത്തകൾ/2020/17]]ൽ ഇത് റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്. ഇതിന് കാരണം വളരെ പഴയ ബ്രൗസറുകളിൽ വിക്കികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മറ്റ് പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതാണ്. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-August/093718.html]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.5|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-18|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-19|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-20|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡ്റ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല (Read-only). 13:30നും 15:30നും (UTC) ഇടയിൽ ആണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ടെക് വാർത്തകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും അടുത്ത ആഴ്ചയിൽ പ്രാദേശിക വിക്കികളിൽ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതൊരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. [[m:Tech/Server switch 2020|ഈ അറിയിപ്പ് സന്ദേശം വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] വഴി നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളെ സഹായിക്കാനാകും. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W34&quot;/&gt; 20:41, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20366028 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Tech News: 2020-35]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.6|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-08-25|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-26|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-08-27|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W35&quot;/&gt; 17:59, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20389773 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Tech News: 2020-36]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* ഇതൊരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. എല്ലാ വിക്കികളിലും സെപ്റ്റംബർ 1 ന് കുറച്ച് മിനിറ്റ് നേരത്തേക്ക് എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല (വായിക്കാൻ മാത്രമായിരിക്കും). 14:00നും 15:00നും (UTC) ഇടയിലാണ് ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. [[m:Tech/Server switch 2020| അറിയിപ്പ് സന്ദേശത്തിലെ]] വിശദാംശങ്ങൾ പരിശോധിക്കുക. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
*  ഈ ആഴ്ച പുതിയ മീഡിയവിക്കി പതിപ്പുകളൊന്നുമില്ല.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W36&quot;/&gt; 20:09, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20411995 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Tech News: 2020-37]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* സാധാരണയായി, നിലവില്ലാത്ത ഒരു ശീർഷകത്തിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നാൾപ്പതിപ്പ് മാത്രമുള്ള ഒരു റീഡയറക്റ്റിലേക്കോ മാത്രമേ താളുകളുടെ തലക്കെട്ട് മാറ്റാൻ കഴിയു. എന്നാൽ ഒരു പുതിയ ഉപയോക്തൃ അനുമതി ഒന്നിൽ കൂടുതൽ നാൾപ്പതിപ്പുകൾ ഉള്ള റീഡയറക്‌റ്റുകളിലേക്ക് പേജുകൾ നീക്കാൻ ഉപയോക്താക്കളെ അനുവദിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T239277] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.8|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-08|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-09|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-10|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] എല്ലാ മീഡിയവിക്കി [[:w:en:API|API]] മൊഡ്യൂളുകളും ഇനിമുതൽ &lt;code&gt;watch&lt;/code&gt; എന്നതിനുപകരം &lt;code&gt;watchlist&lt;/code&gt; എന്ന് ഉപയോഗിക്കും. ഇത് മുമ്പ് പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലായിരുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T247915]

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|വിക്കിപീഡിയ ആൻഡ്രോയ്ഡ് അപ്ലിക്കേഷൻ]] ടീം ഭാവിയിൽ പട്രോളിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചേക്കാം. നിങ്ങൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പരിചയസമ്പത്ത് കുറഞ്ഞ പട്രോളർമാർക്ക് ഏതെല്ലാം ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗപ്രദമാകുമെന്ന് അവരെ അറിയിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Patrolling conversation|Mediawiki.org- ലെ പേജ് കാണുക]].
* [[m:Special:MyLanguage/OTRS|ഒ‌.ടി‌.ആർ‌.എസ്.]] പുതിയ പതിപ്പിലേക്ക് അപ്‌ഡേറ്റുചെയ്യുന്നതാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം രണ്ട് ദിവസമെടുക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഒ‌.ടി‌.ആർ‌.എസ്. ഏജന്റുമാർ‌ക്ക് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് ആക്‌സസ് ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. അപ്‌ഡേറ്റ് സമയത്ത് വരുന്ന ഇമെയിലുകൾ അപ്‌ഡേറ്റ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ കൈമാറുന്നതായിരിക്കും. സെപ്റ്റംബർ 14-ാം തീയതി 08:00 (UTC) ന് ഇത് ആരംഭിക്കാനാണ് ഇപ്പോൾ പദ്ധതിയിട്ടിചിക്കുന്നത്. ഇതിന് മാറ്റം വന്നേക്കാം. [https://phabricator.wikimedia.org/T187984]
* ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ആവശ്യമെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയ ആൻഡ്രോയിഡ് അപ്ലിക്കേഷൻ [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ]] അയയ്‌ക്കും. നിങ്ങളുടെ സംവാ‍ദ താളിൽ ആരെങ്കിലും സന്ദേശം അയയ്ക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ എഡിറ്റ് പഴയപടിയാക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ അത് അറിയാൻ നിങ്ങളെ ഇത് സഹായിക്കും. ഇത് പ്രവർത്തിക്കാൻ [[:w:en:Google Play Services|Google Play Services]] ആവശ്യമാണ്. Google Play Services ഇല്ലാതെ തന്നെ ആപ്ലിക്കേഷൻ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും, പക്ഷേ പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ പ്രവർത്തിക്കില്ല. [[:w:en:Android KitKat|Android 4.4]] ഉപയോക്താക്കൾക്കും, ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിന് Google Play Services ആവശ്യമാണ്. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android#Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T146032]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] വിക്കിമീഡിയ കോഡ് അവലോകനം [[:w:en:GitLab|GitLab]]ലേക്ക് നീക്കപ്പെടാം. ഇത് വിക്കിമീഡിയ സെർവറുകളിൽ ഹോസ്റ്റുചെയ്യപ്പെടും. നിങ്ങൾക്ക് [[mw:GitLab consultation|കൺസൾട്ടേഷൻ]]ൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കും.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|വിപുലമായ ഇനം]] [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|വെക്റ്റർ സ്കിന്നിലെ]] ഡ്രോപ്പ്ഡൗൺ മെനുകൾ ഒരു &lt;code&gt;.menu&lt;/code&gt; ക്ലാസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഭാവിയിൽ പ്രവർത്തിക്കില്ല. സ്ക്രിപ്റ്റുകൾക്ക് ഇതിന് പകരം &lt;code&gt;nav ul&lt;/code&gt; ഉപയോഗിക്കാം. &lt;code&gt;.vectorTabs&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;.vectorMenu&lt;/code&gt; എന്നിവയും പ്രവർത്തിക്കില്ല. ചില സ്ക്രിപ്റ്റുകൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. നിങ്ങൾക്ക് ഇതിനെപ്പറ്റി [[phab:T262092|കൂടുതൽ ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ വായിക്കുാം]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W37&quot;/&gt; 15:59, 7 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20427670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Tech News: 2020-38]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* [[mw:Wikimedia Apps|വിക്കിപീഡിയ അപ്ലിക്കേഷനുകൾ]] കഴിഞ്ഞയാഴ്ച [[w:en:CSS|CSS]] ഇല്ലാതെ പേജുകൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനർത്ഥം അവ തെറ്റായി ആയിരുന്നു കാണപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇത് വേഗത്തിൽ ശരിയാക്കിയെങ്കിലും CSS ഇല്ലാത്ത കാഷ്ഡ് പേജുകൾ കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾ കൂടി ഇങ്ങനെ കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200909-mobileapps_config_change][https://phabricator.wikimedia.org/T262437]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.9|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-15|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-16|{{PAGELANGUAGE}}}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-17|{{PAGELANGUAGE}}}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W38&quot;/&gt; 16:19, 14 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20446737 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Tech News: 2020-39]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* പഴയപടിയാക്കിയ എഡിറ്റുകൾക്കായി ഒരു പുതിയ ടാഗ് ഉണ്ട്. പേജിന്റെ പഴയ പതിപ്പിലേക്ക് തിരസ്കരിച്ചതോ (undo) റോൾബാക്ക് ചെയ്തതോ സ്വമേധയാ തിരസ്കരിച്ചതോ (manual revert) ആയ എഡിറ്റുകൾ ഇത് കാണിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T254074][https://phabricator.wikimedia.org/T164307]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* വിക്കിയിൽ ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ നിങ്ങൾക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നവയുടെ എണ്ണം പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് മിനിറ്റിലുള്ള എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം നിങ്ങൾ ഇമെയിൽ ചെയ്യുന്ന ഉപയോക്താക്കളുടെ എണ്ണം തുടങ്ങിയവ ആകാം. ചില ഉപയോക്തൃ അവകാശങ്ങളെ ഇവ ബാധിച്ചേക്കില്ല. പരിധി നിങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഉടൻ തന്നെ അത് കാണാൻ സാധിക്കും. [https://phabricator.wikimedia.org/T258888] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.10|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-22|ml}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-23|ml}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-24|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W39&quot;/&gt; 21:27, 21 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20461072 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Tech News: 2020-40]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* അഡ്‌മിൻമാ‍ർക്ക് [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]ൽ ഇല്ലാതാക്കിയ പുനരവലോകനങ്ങളിലേക്കുള്ള ലിങ്കുകൾ ഇപ്പോൾ കാണാൻ കഴിയും. ഇത് [[Special:Undelete|Special:Undelete]] ന്റെ ഇന്റർഫേസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. [https://phabricator.wikimedia.org/T261630]
* ചില ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പുകളിലേക്ക് എഡിറ്റർ‌മാർ‌ യാന്ത്രികമായി ചേർ‌ക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, എഡിറ്റർ‌മാരെ മതിയായ സമയവും എഡിറ്റുകളും ആയാൽ [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] എന്നതിലേക്ക് ചേർ‌ക്കുന്നു. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|ദുരുപയോഗ അരിപ്പകൾക്ക്]] ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക് ഉപയോക്താക്കളെ സ്വപ്രേരിതമായി ഉപയോക്തൃ അവകാശങ്ങളിൽ ചേർക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടയാൻ കഴിയും. ഉപയോക്താക്കളെ അവരുടെ അവകാശങ്ങളിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യാനും അവയ്ക്ക് കഴിയും. [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projectPHIDs=Wikimedia-Site-requests ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ‍] തങ്ങളുടെ വിക്കിക്ക് ഈ കാലയളവ് മാറ്റാൻ വിക്കികൾക്ക് ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാം. നിലവിൽ ഇത് അഞ്ച് ദിവസമാണ്. [https://phabricator.wikimedia.org/T231756]
 
'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
* ഒരു പുതിയ മാറ്റം കാരണം [[m:Tech/News/2019/34|കഴിഞ്ഞ വർഷം]] ചില ദുരുപയോഗ അരിപ്പകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് നിർത്തി. ആ പ്രവർത്തനത്തിന് ലഭ്യമല്ലാത്ത വേരിയബിളുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചാൽ അവ പരാജയപ്പെടും. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചു. [https://phabricator.wikimedia.org/T230256]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.11|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-09-29|ml}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-09-30|ml}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-10-01|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* സംവാ‍ദ താളിൽ നിന്നോ നാൾവഴിയിൽ നിന്നോ മറ്റ് ഭാഷാ പതിപ്പുകളിലേക്കുള്ള ഭാഷാ ലിങ്കുകൾ നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ല. നിങ്ങൾ ഒരു ലേഖനം എഡിറ്റുചെയ്യുമ്പോൾ അവ കാണിക്കില്ല. ഇത് മാറ്റാം. ഒരു നാൾവഴി താളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു നാൾവഴി താളിലേക്കാണോ ലേഖനത്തിലേക്കാണോ ലിങ്ക് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല. നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T262472|ഫാബ്രിക്കേറ്ററിലെ ചർച്ചയിൽ]] പങ്കെടുക്കാം.
* ലിങ്ക് നിറങ്ങൾ മാറാം. ലിങ്കുകളും മറ്റ് വാചകങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നതിനാണിത്. നിങ്ങൾക്ക് [[phab:T213778|ഫാബ്രിക്കേറ്ററിൽ കൂടുതൽ വായിക്കുാൻ]] സാധിക്കും.
* നിങ്ങളുടെ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ വെബിലാണോ ഇമെയിലിലാണോ വ്യത്യസ്ത അറിയിപ്പുകൾ ലഭിക്കുേണ്ടത് എന്നത് നിങ്ങൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാം. ഈ ആഴ്ച അവസാനം &lt;code&gt;Apps&lt;/code&gt; എന്നത് ഇതരമാർഗങ്ങളിലൊന്നായി നിങ്ങൾ കാണും. [[mw:Wikimedia Apps|Android, iOS വിക്കിപീഡിയ അപ്ലിക്കേഷനുകൾ]] ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ നൽകുന്നതിനാലാണിത്. ടെസ്റ്റ് വിക്കിയിൽ നിങ്ങൾക്ക് [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo ക്രമീകരണങ്ങൾ] കാണാൻ കഴിയും. ഒക്ടോബറോടെ Android- ലും 2021 ന്റെ തുടക്കത്തോടെ iOS- ലും പുഷ് അറിയിപ്പുകൾ നേടുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. [https://phabricator.wikimedia.org/T262936]
* നിങ്ങൾക്ക് ഉടനെ തന്നെ ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക് നിങ്ങളുടെ വാച്ച് ലിസ്റ്റിൽ പേജുകൾ ഇടാനുള്ള സംവിധാനം ലഭിക്കും. നിങ്ങൾക്ക് കുറച്ച് സമയത്തേക്ക് എന്തെങ്കിലും കാണണമെങ്കിലും എന്നാൽ ഇത് എന്നെന്നേക്കുമായി നിങ്ങളുടെ വാച്ച് ലിസ്റ്റിൽ ആവശ്യമില്ലെങ്കിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം. ഇത് ഇപ്പോൾ [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]ൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, പിന്നീട് കൂടുതൽ വിക്കികളിലേക്ക് വരും. നിങ്ങൾക്ക് [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Watchlist Expiry|കൂടുതൽ വായിക്കാനും]] മറ്റ് വിക്കികളിൽ [[m:Community Tech/Watchlist Expiry/Release Schedule|എപ്പോൾ വരുമെന്ന്]] കാണാനും കഴിയും.
* ഈ വർഷത്തെ മികച്ച പുതിയ സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങളെന്ന് വിക്കിമീഡിയക്കാർ കരുതുന്നവയെ നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. നിങ്ങൾക്ക് അവയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യാനും കഴിയും.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W40&quot;/&gt; 21:24, 28 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20483264 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Tech News: 2020-41]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a [https://consultation-stats.toolforge.org/ new tool] where you can see which home wiki users have in discussions on Meta. This can help show which communities are not part of the discussion on wikis where we make decisions that affect many other wikis.
* You can now thank users for file uploads or for changing the language of a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254992]

'''Problems'''
* There were many errors with the new MediaWiki version last week. The new version was rolled back. Updates that should have happened last week are late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177]
* Everyone was logged out. This was because a user reported being logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093922.html]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Many pages have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. You can [https://techblog.wikimedia.org/2020/09/28/diving-into-wikipedias-ocean-of-errors/ read more] and now [[:w:en:User:Jdlrobson/User scripts with client errors|see a list of user scripts with errors]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 October. It will be on all wikis from 8 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* Letters immediately after a link are shown as part of the link. For example the entire word in &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Child]]ren&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; is linked. On Arabic wikis this works at both the start and end of a word. Previously on Arabic wikis numbers and other non-letter Unicode characters were shown as part of the link at the start of a word but not at the end. Now only Latin and Arabic letters will extend links on Arabic wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T263266]

'''Future changes'''
* You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 27 October around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W41&quot;/&gt; 16:24, 5 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20515061 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Tech News: 2020-42]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Because of the problems with the MediaWiki version two weeks ago last week's updates are also late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177][https://phabricator.wikimedia.org/T263178][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093944.html]

'''Changes later this week'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live previews]] didn't show the templates used in the preview if you just edited a section. This has now been fixed. You can also test [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] pages even if you have the live preview enabled. Previously this didn't work well. [https://phabricator.wikimedia.org/T102286][https://phabricator.wikimedia.org/T186390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 October. It will be on all wikis from 15 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A new stable version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is coming soon. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-October/010056.html]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W42&quot;/&gt; 15:24, 12 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20528295 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Tech News: 2020-43]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-10-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-10-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-10-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|en}} around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; function will be updated soon so that it does not remove the &quot;space&quot; character. Wikis are advised to wrap all the uses of &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; with &lt;code dir=ltr&gt;rmwhitespace()&lt;/code&gt; wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024]
* Some gadgets and user-scripts use the HTML div with the ID &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;#jump-to-nav&lt;/code&gt;. This div will be removed soon. Maintainers should replace these uses with either &lt;code dir=ltr&gt;#siteSub&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;#mw-content-text&lt;/code&gt;. A list of affected scripts is at the top of [[phab:T265373]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W43&quot;/&gt; 16:31, 19 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20550811 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Tech News: 2020-44]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''പ്രശ്നങ്ങൾ'''
*  [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|ml}} ഏകദേശം 14:00ന് (UTC)] നിങ്ങൾക്ക് വിക്കികൾ വായിക്കാൻ കഴിയും എന്നാൽ ഒരു മണിക്കൂർ വരെ എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ഇത് ഒരു മണിക്കൂർ പോലും ഉണ്ടാകില്ല. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364]
* കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച, മൊബൈൽ വാച്ച് ലിസ്റ്റുകളിലും സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും &quot;മാറ്റങ്ങൾ&quot; എന്ന ലിങ്കുകൾ വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് പകരം പേജ് നാൾപ്പതിപ്പിലേക്ക് ലിങ്കുചെയ്തിരുന്നു. ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചു. [https://phabricator.wikimedia.org/T265654]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* ഈ ആഴ്ച പുതിയ മീഡിയവിക്കി പതിപ്പുകളൊന്നുമില്ല.

'''ഭാവിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* 2018 ൽ [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|ഇന്റർഫേസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ]] എന്ന ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ് അവതരിപ്പിച്ചതുമുതൽ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർമാർക്ക് CSS/JS പേജുകളുടെ ഇല്ലാതാക്കിയ ചരിത്രം കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ അവർക്ക് കഴിയും. [https://phabricator.wikimedia.org/T202989]
* [[Special:Tags|ചേഞ്ച് ടാഗുകൾ]] എന്നതിൽ ഒരു പ്രശ്‌നമുണ്ടായിരുന്നു. തിരസ്കരിച്ച എഡിറ്റിന് ശേഷം നേരിട്ട് ലരുന്ന പേജ്-സംരക്ഷണ മാറ്റങ്ങൾ പോലുള്ള പേജ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സോഫ്റ്റ്വെയർ &quot;{{int:Tag-mw-reverted}}&quot; ടാഗ് ഉപയോഗിക്കുമായിരുന്നു. പുതിയ എഡിറ്റുകളിൽ ഇത് ഇപ്പോൾ പരിഹരിച്ചുട്ടുണ്ട്. [https://phabricator.wikimedia.org/T265312]
* &lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] നവംബറിൽ മിക്ക വിക്കിപീഡിയകളിലും ഒരു ഓപ്റ്റ്-ഇൻ [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|ബീറ്റ സവിശേഷത]] ആയി വരുന്നതായിരിക്കും. ''കുറിപ്പ്: തീയതി തീരുമാനിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ മറ്റൊരു പ്രഖ്യാപനം നടത്തുന്നതായിരിക്കും.''&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T266303]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W44&quot;/&gt; 17:38, 26 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20574890 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Tech News: 2020-45]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can no longer read Wikimedia wikis if your browser uses very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It could lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since October 29, 2020, users who use old TLS versions will not be able to connect to Wikimedia projects. A list of [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]] is available. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T258405]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new automatic [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] available: [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:nonnumeric-formatnum}}|Pages with non-numeric formatnum arguments]]. It collects pages which use the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{formatnum}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; parser function with invalid (non-numeric) input, ''e.g.'' &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{formatnum:TECHNEWS}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Note that &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{formatnum:123,456}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; is also invalid input: as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#formatnum|documentation]], the argument should be &lt;u&gt;unformatted&lt;/u&gt; so that it can be reliably and correctly localised. The tracking category will help identify problematic usage and double-formatting. The new tracking category's name can be [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;showMessage=nonnumeric-formatnum&amp;group=core&amp;optional=1&amp;action=translate translated at translatewiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237467]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 4. It will be on all wikis from November 5 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* Administrators and stewards will be able to use a special page (Special:CreateLocalAccount) to force local account creation for a global account. This is useful when account creation is blocked for that user (by a block or a filter). [https://phabricator.wikimedia.org/T259721]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias on November 4. This change excludes the English, Russian, and German-language Wikipedias, plus a few smaller Wikipedias with special circumstances. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|the help page]] and [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?|the troubleshooting guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303]

'''Future changes'''
* A discussion has been restarted about using a Unicode minus sign (− U+2212) in the output of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{formatnum}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; when it is given a negative argument. [https://phabricator.wikimedia.org/T10327]
* In the future [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|IP addresses of unregistered users will not be shown for everyone]]. They will get an alias instead. There will be a new user right or an opt-in function for more vandal fighters to see the IPs of unregistered users. There would be some criteria for who gets the user right or opt-in. There will also be other new tools to help handle vandalism. This is early in the process and the developers are still collecting information from the communities before they suggest solutions.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W45&quot;/&gt; 16:09, 2 നവംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20604769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Tech News: 2020-46]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* You can see [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|reference previews]]. This shows a preview of the footnote when you hover over it. This has been a [[mw:Beta Features|beta feature]]. It will move out of beta and be enabled by default. There will be an option not to use it. The developers are looking for small or medium-sized wikis to be the first ones. You can [[m:User talk:Michael Schönitzer (WMDE)|let them know]] if your wiki is interested. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-November/002373.html]
* From November 16 the categories will not be sorted in order for a short time. This is because the developers are upgrading to a new version of the [[:w:en:International Components for Unicode|internationalisation library]]. They will use a script to fix the existing categories. This can take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W46&quot;/&gt; 15:50, 9 നവംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20634159 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Tech News: 2020-47]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 16 November, changes to categories will not be sorted correctly for most languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] 

'''Changes later this week'''
* If you merged two pages in a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespace]] where pages can't redirect this used to break the merge history. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T93469]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-11-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-11-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-11-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] is now open for proposals. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 16 to 30 November. You can vote on proposals from 8 December to 21 December.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W47&quot;/&gt; 15:37, 16 നവംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20669023 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Tech News: 2020-48]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Timestamps in [[Special:Log|Special:Log]] are now links. They go to Special:Log for only that entry. This is how timestamps work on for example the history page. [https://phabricator.wikimedia.org/T207562]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2020 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from 1 December. Unclaimed projects can be deleted from 1 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-November/094054.html]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W48&quot;/&gt; 17:18, 23 നവംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20698111 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Tech News: 2020-49]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] will show readers more of the article history. They can see new updates and easier see how the article has changed over time. This is an experiment. It will first be shown only to some iOS app users as a [[:w:en:A/B testing|test]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T241253][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Breaking_Down_the_Wall]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]] can be used for [[:w:en:SQL|SQL]] queries. You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry], [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] or other ways to do this. To make the Wiki Replicas stable there will be two changes. Cross-database &lt;code&gt;JOINS&lt;/code&gt; will no longer work. You can also only query a database if you connect to it directly. This will happen in February 2021. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W49&quot;/&gt; 17:44, 30 നവംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20728523 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Tech News: 2020-50]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can now put pages on your watchlist for a limited period of time. Some wikis already had this function. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Watchlist_Expiry][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Watchlist_expiry]

'''Changes later this week'''
* Information from Wikidata that is used on a wiki page can be shown in recent changes and watchlists on a Wikimedia wiki. To see this you need to turn on showing Wikidata edits in your watchlist in the preferences. Changes to the Wikidata description in the language of a Wikimedia wiki will then be shown in recent changes and watchlists. This will not show edits to languages that are not relevant to your wiki. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-November/014402.html][https://phabricator.wikimedia.org/T191831]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] between 8 December and 21 December. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W50&quot;/&gt; 16:14, 7 ഡിസംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20754641 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Tech News: 2020-51]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;ml&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക സമുഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും പുതിയ '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News| ടെക് വാർത്തകൾ]]''' ആണിത്. ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളേയും അറിയിക്കുക. എല്ലാ മാറ്റങ്ങളും നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല. ഇവിടെ [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|വിവർത്തനങ്ങൾ]] ലഭ്യമാണ്.

'''സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] ഫോണുകൾക്കായി ഒരു [[mw:Wikipedia for KaiOS|വിക്കിപീഡിയ ആപ്ലിക്കേഷൻ]] ഉണ്ട്. സെപ്റ്റംബറിൽ ഇത് ഇന്ത്യയിൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഇത് ഇപ്പോൾ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാൻ കഴിയും. [https://diff.wikimedia.org/2020/12/10/growing-wikipedias-reach-with-an-app-for-kaios-feature-phones/]

'''ഈ ആഴ്ചയിലെ മാറ്റങ്ങൾ'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] മീഡിയവിക്കിയുടെ [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.22|പുതിയ പതിപ്പ്]] {{#time:j xg|2020-12-15|ml}} മുതൽ  ടെസ്റ്റ് വിക്കികളിലും MediaWiki.org ലും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. {{#time:j xg|2020-12-16|ml}} മുതൽ  വിക്കിപീഡിയ ഇതര വിക്കികളിലും ചില വിക്കിപീഡിയകളിലും ഇത് ലഭിക്കും. {{#time:j xg|2020-12-17|ml}} ഓടെ എല്ലാ വിക്കികളിലും ഇത് ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|കലണ്ടർ]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]] • [[m:Tech|സഹായം തേടു]] • [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W51&quot;/&gt; 21:34, 14 ഡിസംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20803489 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Tech News: 2020-52]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2020-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2021.

'''Recent changes'''
* The &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{citation needed}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template shows when a statement in a Wikipedia article needs a source. If you click on it when you edit with the visual editor there is a popup that explains this. Now it can also show the reason and when it was added. [https://phabricator.wikimedia.org/T270107]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week or next week.

'''Future changes'''
* You can [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Ideas|propose and discuss]] what technical improvements should be done for geographic information. This could be coordinates, maps or other related things.
* Some wikis use [[mw:Writing systems/LanguageConverter|LanguageConverter]] to switch between writing systems or variants of a language. This can only be done for the entire page. There will be a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;langconvert&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tag that can convert a piece of text on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T263082]
*  Oversighters and stewards can hide entries in [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. They can soon hide multiple entries at once using checkboxes. This works like hiding normal edits. It will happen in early January. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2020-W52&quot;/&gt; 20:53, 21 ഡിസംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20833836 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Tech News: 2021-02]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can choose to be reminded when you have not added an edit summary. This can be done in your preferences. This could conflict with the [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T12729]
* You can link to specific log entries. You can get these links for example by clicking the timestamps in the log. Until now, such links to private log entries showed no entry even if you had permission to view private log entries. The links now show the entry. [https://phabricator.wikimedia.org/T269761]
* Admins can use the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter tool]] to automatically prevent bad edits. Three changes happened last week:
** The filter editing interface now shows syntax errors while you type. This is similar to JavaScript pages. It also shows a warning for regular expressions that match the empty string. New warnings will be added later. [https://phabricator.wikimedia.org/T187686]
** [[m:Special:MyLanguage/Meta:Oversighters|Oversighters]] can now hide multiple filter log entries at once using checkboxes on [[Special:AbuseLog]]. This is how the usual revision deletion works. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904]
** When a filter matches too many actions after it has been changed it is &quot;throttled&quot;. The most powerful actions are disabled. This is to avoid many editors getting blocked when an administrator made a mistake. The administrator will now get a notification about this &quot;throttle&quot;.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new tool to [https://skins.wmflabs.org/?#/add build new skins]. You can also [https://skins.wmflabs.org/?#/ see] existing [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. You can [[mw:User talk:Jdlrobson|give feedback]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-December/094130.html]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots using the API no longer watch pages automatically based on account preferences. Setting the &lt;code&gt;watchlist&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;watch&lt;/code&gt; will still work. This is to reduce the size of the watchlist data in the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T258108]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto's]] [[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#File metadata|file metadata]] now includes length. [https://phabricator.wikimedia.org/T209679]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:w:en:CSS|CSS]] and [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code pages now have link anchors to [https://patchdemo.wmflabs.org/wikis/40e4795d4448b55a6d8c46ff414bcf78/w/index.php/MediaWiki:En.js#L-125 line numbers]. You can use wikilinks like [[:w:en:MediaWiki:Common.js#L-50]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T29531]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There was a [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25|new version]] of MediaWiki last week. You can read [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25/Changelog|a detailed log]] of all 763 changes. Most of them are very small and will not affect you.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W02&quot;/&gt; 15:42, 11 ജനുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20950047 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tech News: 2021-03]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth team]] plans to add features to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer tasks/Experiment analysis, November 2020|get more visitors to edit]] to more Wikipedias. You can help [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;group=ext-growthexperiments&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translating the interface].
* You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791]
* [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] posts could be automatically timestamped in the future. This is because MassMessage senders can now send pages using MassMessage. Pages are more difficult to sign. If there are times when a MassMessage post should not be timestamped you can [[phab:T270435|let the developers know]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W03&quot;/&gt; 16:09, 18 ജനുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=20974628 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Tech News: 2021-04]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translations]] are available.

'''Problems'''
* You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. You will not be able to read or edit [[:wikitech:Main Page|Wikitech]] for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210128T09 {{#time:j xg|2021-01-28|en}} at 09:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791][https://phabricator.wikimedia.org/T272388]

'''Changes later this week'''
* [[m:WMDE Technical Wishes/Bracket Matching|Bracket matching]] will be added to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] syntax highlighter on the first wikis. The first wikis are German and Catalan Wikipedia and maybe other Wikimedia wikis. This will happen on 27 January. [https://phabricator.wikimedia.org/T270238]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W04&quot;/&gt; 18:30, 25 ജനുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21007423 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Tech News: 2021-05]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translations]] are available.

'''Problems'''
* [[:w:en:IPv6|IPv6 addresses]] were written in lowercase letters in diffs. This caused dead links since [[Special:Contributions|Special:Contributions]] only accepted uppercase letters for the IPs. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T272225]

'''Changes later this week'''
* You can soon use Wikidata to link to pages on the multilingual Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T138332]
* Often editors use a &quot;non-breaking space&quot; to make a gap between two items when reading but still show them together. This can be used to avoid a line break. You will now be able to add new ones via the special character tool in the 2010, 2017, and visual editors. The character will be shown in the visual editor as a space with a grey background. [https://phabricator.wikimedia.org/T70429][https://phabricator.wikimedia.org/T96666]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] Wikis use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] to stop bad edits being made. Filter maintainers can now use syntax like &lt;code&gt;1.2.3.4 - 1.2.3.55&lt;/code&gt; as well as the &lt;code&gt;1.2.3.4/27&lt;/code&gt; syntax for IP ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T218074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[mw:Skin:Minerva Neue|Minerva]] is the skin Wikimedia wikis use for mobile traffic. When a page is protected and you can't edit it you can normally read the source wikicode. This doesn't work on Minerva on mobile devices. This is being fixed. Some text might overlap. This is because your community needs to update [[MediaWiki:Protectedpagetext|MediaWiki:Protectedpagetext]] to work on mobile. You can [[phab:T208827|read more]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Inline_styles_should_not_use_properties_that_impact_sizing_and_positioning][https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Avoid_tables_for_anything_except_data]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] will change the IP address they use to contact the wikis. The new IP address will be &lt;code&gt;185.15.56.1&lt;/code&gt;. This will happen on February 8. You can [[:wikitech:News/CloudVPS NAT wikis|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W05&quot;/&gt; 22:38, 1 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21033195 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Tech News: 2021-06]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now has watchlists and talk pages in the app. [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia]

'''Changes later this week'''
* You can see edits to chosen pages on [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]]. You can add pages to your watchlist on every wiki you like. The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|GlobalWatchlist]] extension will come to Meta on 11 February. There you can see entries on watched pages on different wikis on the same page. The new watchlist will be found on [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] on Meta. You can choose which wikis to watch and other preferences on [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Special:GlobalWatchlistSettings]] on Meta. You can watch up to five wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T260862]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* When admins [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protecting and unprotecting pages|protect]] pages the form will use the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [[Special:Import|Special:Import]] will also get the new look. This will make them easier to use on mobile phones. [https://phabricator.wikimedia.org/T235424][https://phabricator.wikimedia.org/T108792]
* Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Tech/News/2021/05|Last week]] Tech News reported that the IP address [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] use to contact the wikis will change on 8 February. This is delayed. It will happen later instead. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/CloudVPS_NAT_wikis]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W06&quot;/&gt; 17:41, 8 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21082948 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Tech News: 2021-07]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translations]] are available.

'''Problems'''
* There were problems with recent versions of MediaWiki.  Because the updates caused problems the developers rolled back to an earlier version. Some updates and new functions will come later than planned. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094255.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094271.html]
* Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W07&quot;/&gt; 17:55, 15 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21105437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Tech News: 2021-08]] ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The visual editor will now use [[:c:Commons:Structured data/Media search|MediaSearch]] to find images. You can search for images on Commons in the visual editor when you are looking for illustrations. This is to help editors find better images. [https://phabricator.wikimedia.org/T259896]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighter]] now works with more languages: [[:w:en:Futhark (programming language)|Futhark]], [[:w:en:Graphviz|Graphviz]]/[[:w:en:DOT (graph description language)|DOT]], CDDL and AMDGPU. [https://phabricator.wikimedia.org/T274741]

'''Problems'''
* Editing a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EasyTimeline|timeline]] might have removed all text from it. This was because of a bug and has been fixed. You might need to edit the timeline again for it to show properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T274822]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a [[:m:Wikimedia Rust developers user group|user group]] for developers and users interested in working on Wikimedia wikis with the [[:w:en:Rust (programming language)|Rust programming language]]. You can join or tell others who want to make your wiki better in the future.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;

----

00:17, 23 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21134058 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes.
* A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs.

'''Problems'''
* There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437]
* Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;

----

19:07, 1 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21161722 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293]
* When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185]

'''Problems'''
* Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257]

'''Future changes'''
* There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]].
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews]
* New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W10&quot;/&gt; 17:51, 8 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21175593 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&amp;orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296]

'''Problems'''
* Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322]
* You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database &lt;code&gt;JOINS&lt;/code&gt; will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W11&quot;/&gt; 23:22, 15 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21226057 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia.

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting]

'''Future changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like &quot;tone&quot; or &quot;depth&quot;. It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from &lt;code dir=ltr&gt;wg*&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;mw.config&lt;/code&gt;. &lt;code dir=ltr&gt;wg*&lt;/code&gt; will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W12&quot;/&gt; 16:52, 22 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21244806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to &lt;code&gt;irc.wikimedia.org&lt;/code&gt; and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579]

'''Problems'''
* When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350]
* Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

17:30, 29 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21267131 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example &lt;code&gt;2010-12-XX&lt;/code&gt; instead of &lt;code&gt;2010-12&lt;/code&gt; for dates with a month but no days. This is because &lt;code&gt;2010-12&lt;/code&gt; could be confused with &lt;code&gt;2010-2012&lt;/code&gt; instead of &lt;code&gt;December 2010&lt;/code&gt;. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database &lt;code&gt;JOINS&lt;/code&gt; will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:39, 5 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21287348 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294]
* If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use &lt;code&gt;mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')&lt;/code&gt; to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898]
* The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week.

'''Changes later this week'''
*  There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:48, 19 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21356080 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:24, 26 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21391118 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository.

'''Problems'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346]
* Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212]

'''Changes later this week'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes &lt;code dir=ltr&gt;.error&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;.warning&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;.success&lt;/code&gt; do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:43, 3 മേയ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21418010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:09, 10 മേയ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21428676 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021]
* Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from &lt;code&gt;[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;utf8mb3&lt;/code&gt;. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the  [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] &lt;code&gt;MediaWiki:Pageimages-blacklist&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;MediaWiki:Pageimages-denylist&lt;/code&gt;. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

13:48, 17 മേയ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21464279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

17:06, 24 മേയ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21477606 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available.

'''Problems'''
* There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

17:05, 31 മേയ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21516076 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980]
* Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for &lt;code&gt;Bedusz&lt;/code&gt; doesn't find &lt;code&gt;Będusz&lt;/code&gt; on German Wikipedia. The character &lt;code&gt;ę&lt;/code&gt; isn't used in German so many would write &lt;code&gt;e&lt;/code&gt; instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:02, 7 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21551759 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763]
* Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work.
* German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530]
* All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:26, 14 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21587625 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The &lt;code&gt;otrs-member&lt;/code&gt; group name is now &lt;code&gt;vrt-permissions&lt;/code&gt;. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615]

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:48, 21 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21593987 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page &lt;code&gt;Special:EditGrowthConfig&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423]
* Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the &quot;extract text&quot; button on Wikisource you can add &lt;code&gt;.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }&lt;/code&gt; to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311]

'''Problems'''
*You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* &lt;code&gt;Threshold for stub link formatting&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;thumbnail size&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;auto-number headings&lt;/code&gt; can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]].
* A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:31, 28 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21653312 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* The next issue of Tech News will be sent out on 19 July.

'''Recent changes'''
* [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage&lt;/code&gt; has moved to &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config&lt;/code&gt;. &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version&lt;/code&gt; has moved to &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON&lt;/code&gt;. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196]

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from &lt;code&gt;archive.is&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;web.archive.org&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432]

'''Changes later this week'''
* The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

17:32, 5 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21694636 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553]
* [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:31, 19 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21755027 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If &lt;code&gt;{{int:monobook-responsive-label}}&lt;/code&gt; is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] &lt;code&gt;{{int:prefs-skin-responsive}}&lt;/code&gt;. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:10, 26 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21771634 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-rtl&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without the required &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;dir&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-rtl&quot; dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;he&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This also applies to some other HTML tags, such as &lt;code&gt;span&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;code&lt;/code&gt;. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]].
* Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated.

'''Problems'''
* Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList]

'''Changes later this week'''
* When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this.
* The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks.  You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis.  You can test this now by adding &lt;code&gt;?dtenable=1&lt;/code&gt; to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:46, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21818289 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [please test] Growth team features ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;
Hello! Sorry to use English. {{Int:please-translate}}.  

I'm [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. I work as a community relations specialist for the Wikimedia Foundation. I'm here to share a message from the [[mw:Growth|Growth team]].

As you may already know, the Growth team's goal is to create features that would help newcomers. Our goal is to help newcomers when they edit for the first time and also to increase the retention of new editors. [[mw:Growth#deploymentstable|Several wikis already have these features]] since a long time now. Working with these wikis, [[mw:NEWTEA|the Growth team found evidence of the efficiency of these new features]].

These features will be available for all new accounts on your Wikipedia '''starting on the week of August 23''', 2021. This way your Wikipedia will offer more options for newcomers to make good first edits and become community members.

=== Which features? ===
[[File:Screenshot of newcomer homepage variant D 2020-10-23.png|thumb|The newcomer homepage (here on Portuguese Wikipedia, displayed in English)]]
We have [[mw:Growth/Feature summary|created several features]] to help them, and also to help community members who help them :

* [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer homepage|'''Newcomer homepage''']]: a new special page, the best place for a newcomer to get started. Please visit it at [[Special:Homepage]] It includes: 
** [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer tasks|'''Newcomer tasks''']]: a feed of task suggestions that help newcomers learn to edit. Newcomers have been making [[mw:NEWTEA|productive edits]] through this feed! [[mw:Help:Growth/Tools/Suggested edits|Know more about this tool]].
** '''Mentorship module''' [optional]: each newcomers has a direct link to an experienced user (see below). This way, they can ask questions about editing Wikipedia, less the need to find where to ask for assistance.
** '''Impact module''': the user sees how many pages views articles they edit received. Have a look at [[Special:Impact]] for yours!
* [[mw:Growth/Feature summary#Help panel|'''Help panel''']]: a platform to provide resources to newcomers while they are editing. If they do some suggested tasks, they are guided step-by-step on the process of editing.
* '''Welcome Survey''': communities can know why newcomers create an account on Wikipedia. You can see it at [[Special:WelcomeSurvey]].

The features available right now in your preferences ([[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-homepage|here]] and [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|there]]) so that you can try them. ''They are'' not ''yet visible to newcomers''.

=== How to help? ===
First, we need help to '''translate the features'''. At the moment, most of the messages newcomers will see on your Wikipedia are in English, some of them have been translated using machine translation. Please help '''[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;group=ext-growthexperiments&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translate the interface]''' (done on [[translatewiki.net]]. It needs a specific account). 

Also, I need your help checking on the configuration the team setups as default. '''Please try the features''' and let us know if something questions you.

Newcomers tasks are based on templates to suggest edits to newcomers. You can check the templates used on [[MediaWiki:NewcomerTasks.json]]. You can also change the templates and the help links defined there. Several templates can be added for the same task.

It you are familiar with Phabricator, '''[[phab:T275069|here is the ticket about this deployment]]'''. Please find your wiki in the list to access all the information we used for the deployment. Please have a look at it. You can suggest changes by replying to this message.

If you wish to, you can create a list of mentors. This will activate the optional Mentorship module. Please [[mw:Growth/Communities/How to introduce yourself as a mentor|format the list following the guidance]]. You need at least one mentor for each 500 new accounts created monthly on your wiki (3 mentors minimum). Are you hesitant to become a mentor?  Please check [[mw:Growth/Communities/How to interact with newcomers|the resources we have written]] based on other mentors' experiences. Please tell us if you are interested by creating a mentor list!

Let me know if you have any question about this deployment, please ping me! Of course, if this message is not at the right place, please move or share it (and let me know).

All the best, [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 15:33, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=21840649 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available.

'''Problems'''
* You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449]

'''Changes later this week'''
* The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;visualClear&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]].

'''Future changes'''
* [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:20, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21856726 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206]

'''Problems'''
* There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719]

'''Changes later this week'''
* A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549]
*Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for &quot;Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition&quot;|from tool maintainers]] on some specific questions.
* In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:27, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21889213 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;score&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in &quot;safe mode&quot;. The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]].

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:58, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21923254 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Read-only reminder ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;MassMessage&quot;/&gt;
A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes.

This will affect your wiki as well as 11 other wikis. During this time, publishing edits will not be possible. 

Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes).

For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]].

A banner will be displayed 30 minutes before the operation.

Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}&lt;section end=&quot;MassMessage&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:34, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21927201 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors.

'''Problems'''
* Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance.
* All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:00, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21954810 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/]
* Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:20, 6 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21981010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680]
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more.

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).
* Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664]
* You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;golang&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;output&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:34, 13 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22009517 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021.
* MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which &quot;stubs&quot; would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917]
* A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported.

'''Problems'''
* There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;piprop&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter has been renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prpiprop&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585]

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks.  It is currently part of &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

18:31, 20 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22043415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis.

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.vector-menu-dropdown-noicon&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752]
* A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]].
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]]

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:21, 27 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22077885 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;hidden&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; property will no longer say an entry is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;implicit&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;false&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718]
* A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]].

'''Future changes'''
* You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgExtraSignatureNamespaces&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgLegalTitleChars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgIllegalFileChars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will soon be removed from &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. These are not part of the &quot;stable&quot; variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] 
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookiePrefix&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookieDomain&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookiePath&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookieExpiration&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; from the &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]&lt;/bdi&gt;&quot; module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:30, 4 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22101208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

* The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|&quot;auto-number headings&quot; preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering.

'''Meetings'''
* You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:30, 11 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22152137 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development.
* 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities.
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&amp;min=00&amp;sec=0&amp;day=22&amp;month=10&amp;year=2021 22 October 15:00 UTC].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:53, 18 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22176877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
*[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526]
* The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600]

'''Meetings'''
* You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:07, 25 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22232718 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:27, 1 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22269406 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105]

'''Changes later this week'''
* [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:36, 8 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22311003 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;stashfailed&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; or &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;DBQueryError&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available.

'''Problems'''
* Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525]
* There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:06, 15 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22338097 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
*The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:02, 22 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22366010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:14, 29 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22375666 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available.

'''Problems'''
* MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MentorDashboard&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=ajax&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;jquery.jStorage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.storage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:58, 6 ഡിസംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22413926 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the &quot;Project:&quot; namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[WB:]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will go to the local language default for the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Project:]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:27, 13 ഡിസംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22441074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022.

'''Recent changes'''
* Queries made by the DynamicPageList extension (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;DynamicPageList&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week or next week.

'''Future changes'''
* The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:05, 20 ഡിസംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22465395 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;oauth_consumer&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|actions=edit,history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withgadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withJS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withCSS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966]
* The heading on the main page can now be configured using &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]&lt;/span&gt; for logged-in users and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Mainpage-title]]&lt;/span&gt; for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715]
* Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

01:23, 11 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22562156 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages.  If you click &quot;{{int:Disambiguator-review-link}}&quot; in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item.
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]].  You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies.  This is available at most wikis.  Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T263819]
* When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|&quot;preloaded&quot; with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:54, 17 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22620285 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO.
* You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619]

'''Events'''
* You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year.
* You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:37, 24 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22644148 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;?withgadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;supportsUrlLoad&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead:
** The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki.

'''Events'''
* You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

17:41, 31 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22721804 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]).
* Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823]

'''Problems'''
* A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;vector&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; should be updated to also check for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;vector-2022&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:15, 7 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22765948 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; function has been updated so that it does not remove the &quot;space&quot; character. Wikis are advised to wrap all the uses of &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; with &lt;code dir=ltr&gt;rmwhitespace()&lt;/code&gt; wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:18, 14 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22821788 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]&lt;/bdi&gt;) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020]
* At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820]
* You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;class=notpageimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. For example, &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:Example.png|class=notpageimage]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator.

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system.  There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/]
* Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated &quot;talk&quot; page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:11, 21 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22847768 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909]
* Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; was renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]].

'''Problems'''
* The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features.
* If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: &lt;code dir=ltr&gt;successbox, messagebox, errorbox, warningbox&lt;/code&gt;), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:59, 28 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22902593 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available.

'''Problems'''
* There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:15, 7 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22958074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771]

'''Problems'''
* There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]].
* There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;uselang=qqx&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as &quot;{{int:vector-view-history}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T300069]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have &lt;code dir=ltr&gt;deletelogentry&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;deletedhistory&lt;/code&gt; rights through their group memberships. Before, only those with the &lt;code dir=ltr&gt;deleterevision&lt;/code&gt; right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928]
* On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114]

'''Future changes'''
*  The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617]

'''Events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:07, 14 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22993074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available.

'''New code release schedule for this week'''
* There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]].

'''Recent changes'''
* You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043]

'''Future changes'''
* Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:00, 21 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23034693 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:54, 28 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23073711 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available.

'''Problems'''
* For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be &lt;code dir=ltr&gt;Tech News: 2022-14&lt;/code&gt; anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920]
* Over the next few months, the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where &quot;Link recommendation&quot; is already available]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:00, 4 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23097604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new public status page at &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]&lt;/span&gt;. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project].
* On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:44, 11 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23124108 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]).
* Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated &quot;Talk&quot; page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]].
* On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: &lt;code dir=ltr&gt;successbox&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;errorbox&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;warningbox&lt;/code&gt;. The styles for those classes and &lt;code dir=ltr&gt;messagebox&lt;/code&gt; will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]].

'''Future changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

23:11, 18 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23167004 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]).
* Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:55, 25 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23187115 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese.
* [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967]
* If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include &lt;code dir=ltr&gt;#mw-anon-edit-warning&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;#mw-undelete-revision&lt;/code&gt; and 3 others.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:33, 2 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23232924 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966]

'''Problems'''
* Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586]
* Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966]
*  [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022).

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:22, 9 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23256717 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

18:57, 16 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23291515 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341]
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]&lt;/span&gt; portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629]

'''Problems'''
* The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915]
* Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

00:20, 24 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23317250 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]]  In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an &lt;code dir=ltr&gt;ip_in_ranges()&lt;/code&gt; function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple &lt;code dir=ltr&gt;ip_in_range()&lt;/code&gt; expressions joined by &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017]
* The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]]  The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the &lt;code&gt;uciprange&lt;/code&gt; parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150]
* A new parser function will be introduced: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. It will replace existing templates named &quot;=&quot;. It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:28, 30 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23340178 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;str_replace_regexp()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

02:45, 7 ജൂൺ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23366979 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471]
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July.

'''Future changes'''
* By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:58, 13 ജൂൺ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23389956 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;site_stats&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;user_global_editcount&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]&lt;/span&gt; to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910]

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;typeof&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute values, and instead use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:File&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for all types. Tool authors should adjust any code that expects: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Image&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Audio&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Video&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:17, 20 ജൂൺ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23425855 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps &amp; Wikimedia Cloud Services]] continues.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033]
*  Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472]
* Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

20:02, 27 ജൂൺ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23453785 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;proofreadpage_source_href&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be removed from &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and be replaced with the variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prpSourceIndexPage&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;.  [https://phabricator.wikimedia.org/T309490]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:31, 4 ജൂലൈ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23466250 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&amp;compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932]
*The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:24, 11 ജൂലൈ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23502519 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available.

'''Problems'''
* The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;TDFSupport@wikimedia.org&lt;/span&gt; before 12 August.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

22:59, 18 ജൂലൈ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23517957 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]&lt;/span&gt; and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]&lt;/span&gt; portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179]

'''Problems'''
*  Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391]
* Administrators will now see buttons on user pages for &quot;{{int:changeblockip}}&quot; and &quot;{{int:unblockip}}&quot; instead of just &quot;{{int:blockip}}&quot; if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:26, 25 ജൂലൈ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23545370 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Phantom&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]].

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].

'''Future meetings'''
* This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:21, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23615613 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]).

'''Future meetings'''
* The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

19:49, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23627807 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]].

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

21:08, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23658001 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778]

'''Future changes'''
* The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]].  The Editing team is enabling this tool everywhere.  You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

00:11, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23675501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets.

'''Problems'''
* In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]].  If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]&lt;/span&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

23:04, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23725814 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#p-namespaces&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; should be updated to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#p-associated-pages&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

23:21, 5 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23757743 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

01:49, 13 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23787318 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;templatelinks&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table are now being dropped: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_namespace&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_title&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_target_id&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. See &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T299417|T299417]]&lt;/span&gt; for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available.  Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons]

'''Future changes'''
* In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/span&gt; 22:15, 19 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23826293 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;rel&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute of links. Further details are in &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T315209|T315209]]&lt;/bdi&gt;.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias.  They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile]
* In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.json&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:29, 27 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23860085 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID]
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias.  They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;scribunto-console&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] 
* The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:22, 4 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23885489 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

14:08, 10 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23912412 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements]
* A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( &quot;strict&quot; )]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to add errors for some possible code problems. This replaces &quot;[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]&quot; on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310]

'''Future changes'''
* The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The &quot;{{int:discussiontools-replylink}}&quot; button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:45, 17 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23943992 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]].
* On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]].

'''Problems'''
* Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] 
* Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list]
* Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:Unicode 11 case map migration]]&lt;/bdi&gt;. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]].
* The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]].

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:22, 24 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23975411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997]
* In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for &quot;{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T321155]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818]
* It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817]
* It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815]
* It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:14, 31 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23977539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592]

'''Problems'''
* Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:31, 8 നവംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24001035 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962]
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]&lt;/span&gt;, &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]&lt;/span&gt;, and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]&lt;/span&gt; portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* There will be a new link to directly &quot;Edit template data&quot; on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&amp;oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309]
* Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:54, 14 നവംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24071290 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]].

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:20, 21 നവംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24071290 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]).
* Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327]
* On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:02, 28 നവംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24114342 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:40, 6 ഡിസംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24151590 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]].  Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961]
* The character &lt;code&gt;=&lt;/code&gt; cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714]

'''Events'''
* The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:33, 12 ഡിസംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24216570 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023.

'''Recent changes'''
* On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536]

'''Problems'''
* Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week or next week.
* The word &quot;{{int:discussiontools-replybutton}}&quot; is very short in some languages, such as Arabic (&quot;&lt;bdi lang=&quot;ar&quot;&gt;ردّ&lt;/bdi&gt;&quot;). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537]

'''Future changes'''
* Edits can be automatically &quot;tagged&quot; by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063]
* The Trust &amp; Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. 
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021.

'''Events'''
* You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:59, 19 ഡിസംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24258101 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-02&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349]
* [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]].
* You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541]
* A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257]
* [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use &lt;code&gt;matrix:&lt;/code&gt; to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021]
* You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493]

'''Changes later this week'''
* [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:06, 10 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24342971 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available.

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in &quot;{{int:last}}&quot; links on page history now contain &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;diff=prev&amp;oldid=[revision ID]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in place of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;diff=[revision ID]&amp;oldid=[revision ID]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on &lt;code&gt;{{ns:1}}:&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;{{ns:3}}:&lt;/code&gt; namespaces.  These will be extended to other talk namespaces, such as &lt;code&gt;{{ns:5}}:&lt;/code&gt;.  They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including &lt;code&gt;{{ns:4}}:&lt;/code&gt; pages (e.g., at the Village Pump).  You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417]
*On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841]
* The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]].

'''Future changes'''
* The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:09, 17 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24381020 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907]
* The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:45, 23 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24418874 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 31 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24455949 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433]
* Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as &quot;What links here&quot; in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692]
*[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;skins=…&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10:20, 6 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24491749 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available.

'''Problems'''
* On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site.  You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:48, 14 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24540832 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
*The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February.

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:57, 21 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24570514 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:46, 27 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24634242 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023.
* On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:49, 6 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24676916 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:19, 13 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24700189 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]].
* There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662]

'''Meetings'''
* You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:25, 21 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24732558 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609]
* [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521]
* Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:12, 28 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24780854 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.hoverIntent&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;hover()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;on()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194]
* Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242]
* You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__ARCHIVEDTALK__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; magic word.  There will also be a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.mw-archivedtalk&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221]

'''Future changes'''
* The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:38, 3 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24820268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the &quot;{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}&quot; option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876]

'''Problems'''
* There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:04, 10 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24851886 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature &quot;{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}&quot;. Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for &quot;{{int:globalwatchlist-markpageseen}}&quot; for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246]

'''Problems'''
* At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:53, 18 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24881071 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]].  [https://phabricator.wikimedia.org/T334316]

'''Problems'''
* Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940]
* For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794]

'''Changes later this week'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]].
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:02, 24 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24933592 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend &quot;Who Wrote That?&quot; tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891]
* The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits]
* The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:44, 2 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24966974 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wikitext&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;html5&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;moin&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;html+handlebars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828]
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&amp;section=new&amp;preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;preload=MediaWiki:July&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337]

'''Problems'''
* Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like &lt;bdi lang=&quot;de&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[:de:Modul:Graph]]&lt;/bdi&gt;. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&amp;action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750]

'''Future changes'''
* During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805]
* There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] &lt;code&gt;jquery.tipsy&lt;/code&gt; will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with &lt;code&gt;.tipsy(&lt;/code&gt; can be commented out. &lt;code&gt;OO.ui.PopupWidget&lt;/code&gt; can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 9 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24998636 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] 

'''Future changes'''
* There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:44, 15 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25011501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The &quot;recent edits&quot; time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250]

'''Changes later this week'''
* An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

16:54, 22 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25028325 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has &quot;{{int:watchlistedit-normal-check-all}}&quot; options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - &quot;check all&quot; checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252]	

'''Problems'''
* For a few days earlier this month, the &quot;Add interlanguage link&quot; item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:01, 29 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25079963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750]
* Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for &quot;{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}&quot;. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081]

'''Problems'''
* For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:51, 5 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25114640 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend &quot;Who Wrote That?&quot; tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341]
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937]
* The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064]

'''Problems'''
* For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__TOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101]
* Currently, the &quot;{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}&quot; feature in VisualEditor is broken. Existing &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#wpReason&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&lt;code&gt;#wpReason &gt; input&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&amp;diff=22859956&amp;oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529]

'''Future changes'''
* From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 14:50, 12 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25133779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; or pressing &lt;code&gt;ctrl + shift + p&lt;/code&gt;. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:08, 19 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25159510 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to all &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prop=extlinks&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the &lt;code&gt;externallinks&lt;/code&gt; database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994]

'''Problems'''
* Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.mbox-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|targets=&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|skins=&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter in &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;MediaWiki:Gadgets-definition&lt;/bdi&gt;) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268]
* All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126]
* The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:18, 26 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25202311 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:50, 3 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25231546 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles.
* [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159]
* [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431]
* The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&amp;messages=&amp;x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the &quot;Completion&quot; for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810]
* [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218]

'''Future changes'''
* There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI]
* There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:53, 10 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25278797 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;en-ca&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;en-gb&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;action=growthsetmentorstatus&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;action=growthmanagementorlist&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:07, 17 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25289122 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]]   On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:19, 25 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25332248 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates.
* The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338]
* The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open &quot;office hours&quot;|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI]

'''Problems'''
* It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:53, 31 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25362228 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on &quot;{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}&quot; in your settings and use the &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; button in the &quot;{{int:Minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:20, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25420038 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] &lt;!-- TODO replace wiki codes --&gt;

'''Future changes'''
* A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:59, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25428668 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868]
* From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages.
** Since the last edition, two new wikis have been created:
*** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|&lt;code&gt;wikt:blk:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540]
*** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|&lt;code&gt;s:su:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539]
** To catch up, the next most recent six wikis are:
*** Wikifunctions ([[f:|&lt;code&gt;f:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945]
*** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|&lt;code&gt;wikt:btm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216]
*** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|&lt;code&gt;w:gpe:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969]
*** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|&lt;code&gt;n:guw:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394]
*** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|&lt;code&gt;wikt:kbd:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266]
*** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|&lt;code&gt;w:fat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

15:24, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25497111 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166]
* Wikisource users can now use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prpbengalicurrency&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tag.  [https://phabricator.wikimedia.org/T268932]
* Two preferences have been relocated. The preference &quot;{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}&quot; is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|&quot;{{int:prefs-editing}}&quot; tab]] at all wikis. Previously it was shown on the &quot;{{int:prefs-betafeatures}}&quot; tab at some wikis. The preference &quot;{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}&quot; is now also shown on the &quot;{{int:prefs-editing}}&quot; tab at all wikis, instead of the &quot;{{int:prefs-betafeatures}}&quot; tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt;, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]].
* All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921]

'''Future changes'''
* The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;=&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]].
* A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:59, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25510866 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763]
* There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294]
* One new wiki has been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|&lt;code&gt;w:tly:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166]
'''Problems'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:32, 4 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25566983 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, &quot;{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}&quot; and &quot;{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}&quot;), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115]
* When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263]
* The Enterprise API is launching a new feature called &quot;[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]&quot;. Currently in BETA, this attempts to identify likely &quot;newsworthy&quot; topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:07, 11 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25589064 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263]
* All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:19, 18 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25623533 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there.
* Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new &quot;namespaces&quot; option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces.

'''Future changes'''
* New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;global_account_groups&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;global_account_editcount&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format]

'''Meetings'''
* You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:51, 26 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25655264 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for &quot;{{int:tog-forcesafemode}}&quot;. This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new &quot;&lt;var&gt;contentModels&lt;/var&gt;&quot; option]]. The option takes a list of page content models, like &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;wikitext&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;css&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:26, 3 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25686930 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|&lt;code&gt;w:fon:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139]
* At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under &quot;Images recommendations&quot; [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#page-actions&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#p-views&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 14:39, 9 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25712895 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click &quot;Log in&quot; or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889]
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#p-namespaces&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the &quot;Discussion&quot; tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:47, 16 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25745824 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:16, 23 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25782286 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]).
* The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).
* Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] 
* Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203]

'''Future changes'''
* There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]].
* The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:21, 30 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25801989 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062]

'''Problems'''
* Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).
* The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:05, 6 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25838105 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Four new wikis have been created:
** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|&lt;code&gt;w:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216]
** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|&lt;code&gt;w:dga:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218]
** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|&lt;code&gt;w:bbc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320]
** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|&lt;code&gt;q:bjn:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217]

'''Problems'''
* Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695]
* Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;meta.domain == &quot;canary&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:52, 13 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25859263 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] 
* The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711]

'''Future changes'''
* There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:55, 21 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25884616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499]
* The deployment of &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]&quot; announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:08, 27 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25906379 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754]
* The &quot;{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}&quot; feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* On 6 December, people who have the enabled the preference for &quot;{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot; will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]].

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/]
* Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]].

'''Events'''
* Registration &amp; Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:50, 4 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25914435 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the &quot;choosing own vs not own work&quot; step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709]

'''Problems'''
* There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the &quot;impact module&quot; and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:12, 12 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25945501 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The &quot;Move Page&quot; feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]].
* The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:17, 18 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25959059 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-02&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:19, 9 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26026251 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as &quot;ES2015&quot;) and ES7 (&quot;ES2016&quot;). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;requiresES6&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957]
* You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388]
* An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module was deprecated and replaced with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966]

'''Future changes'''
* Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:12, 16 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26074460 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available.

'''Problems'''
* A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:03, 23 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26096197 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].&lt;!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T302011]
* There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the &quot;Tools&quot; menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;targets&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;skins&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:31, 29 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26137870 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]].
*On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about &quot;action blocks&quot;]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199]

'''Future changes'''
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:22, 5 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26180971 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation]

'''Problems'''
*There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed.  

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:48, 13 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26223994 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* If you have the &quot;{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}&quot; option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984]
* There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively.
*Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]].
*The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid.
* The CSS &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; property can now be used in HTML &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;style&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:36, 19 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26254282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value &lt;code&gt;wgGlobalGroups&lt;/code&gt; now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;if (/globalgroupname/.test(mw.config.get(&quot;wgGlobalGroups&quot;)))&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;changetags&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024.
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:23, 26 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26294125 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Special:Book&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; page (as well as the associated &quot;Create a book&quot; functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437]
* [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace.  Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details.
* Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Gadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Gadget_definition&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespaces and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;gadgets-definition-edit&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272]
* A usability improvement to the &quot;Add a citation&quot; in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
*  All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233]
* The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;?useparsoid=1&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]).
*

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:46, 4 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26329807 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498]
*The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:04, 11 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26374013 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The notice &quot;Language links are at the top of the page&quot; that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/]
* Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746]

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:39, 18 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26410165 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:56, 25 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26446209 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product &amp; Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product &amp; Technology OKRs|comment on the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 03:35, 2 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26462933 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey.
* Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727]
* Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:37, 8 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26564838 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the &quot;{{Int:tag-mw-reverted}}&quot; tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435]
* A new variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;page_last_edit_age&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769]

'''Future changes'''
* Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;abuse_filter&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;abuse_filter_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:28, 15 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26564838 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086]
* You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:27, 22 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26647188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''

[[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491]
* Seven new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|&lt;code&gt;w:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|&lt;code&gt;w:kus:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|&lt;code&gt;w:igl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|&lt;code&gt;wikt:kaa:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|&lt;code&gt;s:my:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|&lt;code&gt;s:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|&lt;code&gt;s:ka:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085]
* You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501]
* Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]].

'''Problems'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mapstyle=&quot;osm&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 03:33, 30 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26689057 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
[[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the &lt;code&gt;SiteAdminHelper&lt;/code&gt;. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* When you look at the Special:Log page, the first view is labelled &quot;All public logs&quot;, but it only shows some logs. This label will now say &quot;Main public logs&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T237729]

'''Future changes'''
* A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension.
* Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot;. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:44, 6 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26729363 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;__EXPECTWITHOUTSCANS__&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214]
* If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] &quot;{{int:tog-uselivepreview}}&quot;, then the template-page feature &quot;{{int:Templatesandbox-editform-legend}}&quot; will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907]
* [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;alt=&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute. This is identical in usage to the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;alt=&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137]
* The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]&quot; feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295]

'''Future changes'''
* In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; database table (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_namespace&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_title&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) are being dropped soon. Users must use two columns of the new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table instead (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_namespace&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_title&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). In your existing SQL queries:
*# Replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN pagelinks&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN linktarget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;ON&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; statement
*# Below that add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;
** See &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T222224]]&lt;/bdi&gt; for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:58, 13 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26762074 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351]
* New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]]  The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:04, 20 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26786311 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.collapsible&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.multicol&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.reflist&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.coordinates&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.topicon&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:15, 28 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26832205 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086]
* The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; to &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot;. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|&lt;code&gt;w:dtp:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:34, 3 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26844397 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw-reference-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; class, Parsoid now also adds the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;reference-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705]

'''Problems'''
* There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span class=&quot;mw-cite-backlink&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] 
* On multilingual wikis that use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;translate&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:20, 10 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26893898 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751]
* The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954]
* The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370]

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph]
* Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]&lt;!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:48, 17 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26911987 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717]
* The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515]

'''Problems'''
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:32, 24 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26989424 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364]
* Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] 
* If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode]
* Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458]
* Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|&lt;code&gt;w:btm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] 

'''Problems'''
* Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119]

'''Future changes'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:59, 1 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27038456 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart.
* The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. 
* Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia.
* Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects.

'''Problems'''
* A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. 

'''Future changes'''
* The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]].

'''Tech News survey'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:31, 8 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27080357 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available.

'''Tech News survey'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page.
* The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]].
* Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]].
* Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. 

'''Changes later this week'''
* This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895]
* Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]].
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:30, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27124561 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available.

'''Feature News'''
* Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public.
* Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as &quot;Pending Changes&quot;) is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]
*  Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329]
* Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. 
* Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/]

'''Project Updates'''
*  Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language.

'''Learn more'''
* Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. 
* How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]].
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 23 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27142915 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]].

'''Bugs status'''
* Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing.
* Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week.

'''Project updates'''
* There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]].
* There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|&lt;code&gt;voy:cs:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] 

'''Learn more'''
* There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times.
* There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images.
* Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API.
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:10, 29 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27164109 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. These will reduce the need for &lt;code&gt;Template:Dir&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;Template:BCP47&lt;/code&gt; on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the &quot;what links here&quot; database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623]
* Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces.
* The tracking category &quot;Pages using Timeline&quot; has been renamed to &quot;Pages using the EasyTimeline extension&quot; [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&amp;namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match.

'''Project updates'''
* Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]].

'''Learn more'''
* There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]].
* The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available.
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more.
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available.
* The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:43, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27233905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110]
* [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses.

'''Project updates'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|&lt;code&gt;w:bdr:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:21, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27253654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]].
* Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&amp;namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&amp;namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&amp;namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&amp;namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&amp;namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&amp;namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;categories&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; property of &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372]

'''Bugs status'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with &lt;code&gt;Talk:WP:&lt;/code&gt; so that their titles start with &lt;code&gt;Wikipedia talk:&lt;/code&gt;), but it may have failed for some pages, and moved them to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[Special:PrefixIndex/T195546/]]&lt;/bdi&gt; instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]].
* Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Project updates'''
* The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee.

'''Learn more'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers.
* The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:53, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27307284 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]].
* Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as &quot;Pending Changes&quot;) may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]

'''Bugs status'''
* Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Project updates'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization.
* Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013.

'''Learn more'''
* If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]].
* To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out:
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project.
** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:32, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27341211 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts.

'''Feature news'''
* Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633]
* Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].
* Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243]
* Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]].

'''Project updates'''
* A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded.

'''Learn more'''
* To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out:
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project.
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:06, 3 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27390268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;entity:getSitelink()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw.wikibase.getSitelink(qid)&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356]

'''Project updates'''
*  Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962]
* Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS:&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mos&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:52, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27424457 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available.

'''Improvements and Maintenance'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]].
* The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag &quot;Edit Check (references) activated&quot; was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692]
* It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].
* Any pages or tools that still use the very old CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw-message-box&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&amp;regex=1&amp;namespaces=&amp;title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;cdx-message&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&amp;diff=prev&amp;oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499]

'''Technical project updates'''
* Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962]

'''Tech in depth'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: 
** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task.
** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:02, 17 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27460876 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers.

'''Updates for editors'''
[[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]]
* Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]&quot;. Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]].
* The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{…}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166]
* Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223]
* View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: 
** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too.
** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content.

'''In depth'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the &quot;[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]&quot; and &quot;[https://query-main.wikidata.org main]&quot; subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:36, 23 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27493779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month.
* Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding &lt;code dir=ltr&gt;?veaction=editsource&lt;/code&gt; to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796]
* For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the &quot;donate&quot; link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to &quot;Create an account&quot;. This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585]
* The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]].
* View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis.

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/]

'''Meetings and events'''
* October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa
* November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:19, 30 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27530062 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new &quot;Revert Risk&quot; machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934]

'''Updates for editors'''
* Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422]
* View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* It is now possible for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; code blocks to offer readers a &quot;Copy&quot; button if the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;copy=1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932]
* Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]].
* Five new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|&lt;code&gt;w:kge:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|&lt;code&gt;m:mos:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|&lt;code&gt;wikt:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|&lt;code&gt;q:gor:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088]
** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|&lt;code&gt;n:shn:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:42, 7 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27557422 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722]
* WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''hastemplate''&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''incategory''&lt;/bdi&gt; keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29]
* View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles.

'''Updates for technical contributors'''
* Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the &quot;search engine&quot; option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool]
* [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;bdi&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975]

'''In depth'''
* The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more.
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:20, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27597254 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the &quot;Donate&quot; button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years.
[[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]]

'''Updates for editors'''
* Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]].
* Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]].
* View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556]
* It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}&lt;/code&gt; parser function. For example, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{#timef:now|date|en}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will show as &quot;&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#timef:now|date|en}}&lt;/bdi&gt;&quot;. Previously, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{#time:…}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#timef&lt;/code&gt; (or &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#timefl&lt;/code&gt; for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{USERLANGUAGE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead of using &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{int:lang}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects.
* The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of.
* The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content.

'''Meetings and events'''
* 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel.
* 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:52, 21 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27634672 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia].
* View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set &lt;code&gt;emitTransitionOnStep&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;true&lt;/code&gt; to fix an old bug. They can use the new flag &lt;code&gt;allowAutomaticBack&lt;/code&gt; to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528]
*  Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the &quot;Nuke&quot; tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:56, 28 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27668811 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949]
* Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help.
* The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446]
* View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page.

'''Updates for technical contributors'''
* XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/]

'''In depth'''
* Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance.
*  The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available.  It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:50, 4 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27693917 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463]
* View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] 

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]&lt;/code&gt;, the logic of Wikibase function &lt;code&gt;getAllStatements&lt;/code&gt; changed to behave like &lt;code&gt;getBestStatements&lt;/code&gt;. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]].

'''In depth'''
* Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488]

'''Meetings and events'''
* 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] &amp; [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons.
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:07, 12 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27732268 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057]
* View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676]

'''Updates for technical contributors'''
* On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380]

'''In depth'''
* There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis.

'''Meetings and events'''
* Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas.
* Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''.
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:00, 19 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27806858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]].
* The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;B&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for bold and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;I&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928]
* Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;bswiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;elwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;euwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiquote&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiversity&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikivoyage&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;idwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;lvwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;plwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;ptwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;urwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;viwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwikisource&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. 
* View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to &quot;protected&quot; [[phab:T377765|if it includes a protected variable]].

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;,&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and un-selecting &quot;&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Live Autocompletion&lt;/bdi&gt;&quot;.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069]

'''Meetings and events'''
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:41, 25 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27847039 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Two new parser functions were added this week. The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS:&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the &lt;code&gt;mos&lt;/code&gt; language code prefix of Mooré Wikipedia]].
* Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/]
* Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;arwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;cawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;mediawikiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;orwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiktionary&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wikidatawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwiki&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910]
* This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the &quot;Download as PDF&quot; system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438]

'''Updates for technical contributors'''
* In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:22, 2 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27873992 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;#wikimedia-techdocs&lt;/bdi&gt; IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted.
* The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the &quot;[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=specialcx&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=collections&amp;active-list=suggestions&amp;from=es&amp;to=en All collection]&quot; category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;page-collection&gt; &lt;/page-collection&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion.
* The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365]
* The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, &lt;code dir=ltr&gt;archiveUrl&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;archiveDate&lt;/code&gt;, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&amp;diff=1261320172&amp;oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&amp;q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&amp;regex=1&amp;title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|&lt;code&gt;voy:id:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726]
* Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system.
* The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]].
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:15, 9 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27919424 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]].

'''Updates for editors'''
* Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history.
* Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles.
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information.
* The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped.

'''Updates for technical contributors'''
* There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:24, 16 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27942374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline.

'''Updates for editors'''
* On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the &lt;code dir=ltr&gt;inproject:&lt;/code&gt; keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|&lt;code&gt;w:tig:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise.
* Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its &lt;code&gt;sub&lt;/code&gt; field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139]
* Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt; until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846]
* On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as &quot;manually patrolled&quot; instead of &quot;autopatrolled&quot;, which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's &quot;Insert link&quot; feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912]
* The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year.

'''Updates for editors'''
* iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145]
* Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''

* For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki_user_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dump, the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; field will be renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;is_anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use the &quot;Special characters&quot; editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722]
* Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements.
* Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki.
** (1) Administrators should update the local versions of the page &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Citoid-template-type-map.json&lt;/code&gt; to include entries for &lt;code dir=ltr&gt;preprint&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;standard&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;dataset&lt;/code&gt;; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1189164774&amp;oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1270832208&amp;oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset'].
** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270829051&amp;oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270831369&amp;oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are &lt;code dir=ltr&gt;archiveID&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;identifier&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repository&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;organization&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repositoryLocation&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;committee&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;versionNumber&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|&lt;code&gt;w:knc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''

* The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February.

'''Updates for editors'''
* The &quot;Special pages&quot; portlet link will be moved from the &quot;Toolbox&quot; into the &quot;Navigation&quot; section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211]
* As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (&lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]&lt;/code&gt;). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a &quot;default for all languages&quot;]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511]
* The function &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;getDescription&lt;/code&gt; was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660]
* As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/related&lt;/code&gt; endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;morelike&lt;/code&gt;&quot; action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/]

'''In depth'''

* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the &quot;Contribute&quot; menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. 
* The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities using growth tools can now showcase one event on the &lt;code&gt;{{#special:Homepage}}&lt;/code&gt; for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at &lt;code&gt;{{#special:CommunityConfiguration}}&lt;/code&gt;. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]]
* Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102]
* You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324]
* When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like &quot;1.23&quot; or localized alphabetic markers like &quot;a b c&quot; in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed.  As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like &quot;1.23&quot; once the alphabetic markers are all used.
* The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements.
* A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488]
* Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193]

'''Updates for technical contributors'''
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640]
* Developers of tools that run on-wiki should note that &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; is deprecated. Tools requiring &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; must explicitly declare &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.Uri&lt;/code&gt; as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native &lt;code dir=ltr&gt;URL&lt;/code&gt; API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348]
* The &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://wikibooks.org wikibooks.org]&lt;/bdi&gt;, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|&lt;code&gt;wikt:sat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289]

'''Meetings and events'''
* The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&amp;A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; link is accessible from the &quot;{{int:minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180]
* Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw-ref&lt;/code&gt;&quot; from their local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt;. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&amp;regex=1&amp;namespaces=8&amp;title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&amp;oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[1]&lt;/code&gt;&quot;) are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw:referencedBy&lt;/code&gt;&quot;) should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you.
* When editors embed a file (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:MediaWiki.png]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{:File:MediaWiki.png}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109]
* When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010]
* When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797]
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline.
* Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|&lt;code&gt;w:syl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844]
* The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline &amp; Limited Internet Use|Join the discussion]] or email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;aramadan@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;!
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors.
* An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC].

'''Updates for editors'''

* The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=ig&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as &quot;Collections&quot;, from wiki-projects and campaigns.
* On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard.
* The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]].
* Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131]
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation.
* The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag).
* Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag). Participants of past events can cancel their registration at any time.
* Administrators at wikis that have a customized &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Sidebar]]&lt;/bdi&gt; should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;* specialpages-url|specialpages&lt;/code&gt;. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927]
* The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]].
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;mw.Api&lt;/code&gt; JavaScript library, can now identify the tool using it with the &lt;code dir=ltr&gt;userAgent&lt;/code&gt; parameter: &lt;code dir=ltr&gt;var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );&lt;/code&gt;. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;font-size&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;line-height&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;size-icon&lt;/code&gt;.
* The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914]
* File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914]

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for.
* To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662]
* &quot;Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?&quot; This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies.
* On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;. After this date, scholarly articles will be available through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt; endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]].
* The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16]
* A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Following its publication on HuggingFace, the &quot;Structured Contents&quot; dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Meetings and events'''
* The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect &quot;peacock&quot; or &quot;overly-promotional&quot; or &quot;non-neutral&quot; language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]].
* Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks&lt;/code&gt;, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_ipindex&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_compat&lt;/code&gt; are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]&lt;/code&gt; new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=es&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events.

'''Meetings and events'''
* The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on &quot;Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects&quot;. You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Tech News: 2025-36 ==

&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Weekly highlight&lt;/span&gt;'''
* ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും.

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Updates for editors&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.&lt;/span&gt; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].&lt;/span&gt;
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Updates for technical contributors&lt;/span&gt;'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Detailed code updates later this week:&lt;/span&gt; [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;In depth&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Meetings and events&lt;/span&gt;'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:&lt;/span&gt;
** &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].&lt;/span&gt;
** &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.&lt;/span&gt;

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 14:59, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:43, 4 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:20, 11 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:21, 18 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:51, 25 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:08, 1 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>14wlak7lz40tyaymix6egku4tlnnuk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആലീസ് സ്റ്റോൺ ബ്ലാക്ക്വെൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535419</id>
    <revision>
      <id>4665735</id>
      <parentid>3658514</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7797" sha1="ofyl0okfldymd4pfz4dg4guas9qow07" xml:space="preserve">{{prettyurl|Alice Stone Blackwell}}
{{Infobox person
| name               = ആലീസ് സ്റ്റോൺ ബ്ലാക്ക്വെൽ
| image              = Alice-stone-blackwell1.jpg
| alt                = 
| caption            = ആലീസ് സ്റ്റോൺ ബ്ലാക്ക്വെൽ, 1880 നും 1900 നും ഇടയിൽ
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|1857|09|14}}
| birth_place        = [[ഓറഞ്ച്, ന്യൂജേഴ്‌സി]]
| death_date         = {{Death date and age|1950|03|15|1857|09|14|mf=yes}}
| death_place        = [[Cambridge, Massachusetts|കേംബ്രിഡ്ജ്]], [[മസാച്ചുസെറ്റ്സ്]]
| death_cause        = 
| resting_place      = [[ഫോറസ്റ്റ് ഹിൽസ് സെമിത്തേരി]], [[ബോസ്റ്റൺ]], [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്]]&lt;ref&gt;{{Find a Grave|6839578|accessdate=August 16, 2011}}&lt;/ref&gt;
| parents            = [[Lucy Stone|ലൂസി സ്റ്റോൺ]]&lt;br /&gt; [[Henry Browne Blackwell|ഹെൻ‌റി ബ്രൗൺ ബ്ലാക്ക്‌വെൽ]]
| nationality        = [[United States|അമേരിക്കൻ]]
| alma_mater         = [[Boston University|ബോസ്റ്റൺ സർവ്വകലാശാല]]
| movement           = [[Feminism|ഫെമിനിസം]] &lt;br /&gt; [[Socialism|റാഡികൽ സോഷ്യലിസം]]&lt;ref name=&quot;oasis.lib.harvard.edu&quot;&gt;{{Cite web |url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |title=Blackwell, Alice Stone, 1857–1950. Papers in the Woman's Rights Collection, 1885–1950 |access-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |archive-date=2012-05-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| other_names        = 
| known_for          = 
| occupation         = 
}}
ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ ഫെമിനിസ്റ്റും പത്രപ്രവർത്തകയും മനുഷ്യാവകാശ അഭിഭാഷകയും റാഡികൽ സോഷ്യലിസ്റ്റുമായിരുന്നു&lt;ref name=&quot;oasis.lib.harvard.edu&quot;&gt;{{Cite web |url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |title=Blackwell, Alice Stone, 1857–1950. Papers in the Woman's Rights Collection, 1885–1950 |access-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 |archive-date=2012-05-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; '''ആലിസ് സ്റ്റോൺ ബ്ലാക്ക്വെൽ''' (ജീവിതകാലം: സെപ്റ്റംബർ 14, 1857 - മാർച്ച് 15, 1950) .

== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും ==
[[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ]] ഈസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ ഹെൻ‌റി ബ്രൗൺ ബ്ലാക്ക്‌വെലിൻറെയും ലൂസി സ്റ്റോണിന്റെയും മകളായി ബ്ലാക്ക്വെൽ ജനിച്ചു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യത്തെ വനിതാ വൈദ്യനായ എലിസബത്ത് ബ്ലാക്ക്വെല്ലിന്റെ മരുമകൾ കൂടിയായിരുന്നു അവർ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = The Cambridge guide to women's writing in English|publisher = Cambridge University Press|year = 1999|location = Cambridge, United Kingdom|chapter = Blackwell, Alice Stone 1857–1950|url = http://search.credoreference.com/content/entry/camgwwie/blackwell_alice_stone_1857_1950/0?searchId=4a50be85-5fab-11e5-a707-0aea1e24c1ac&amp;result=1}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; അമ്മ [[സൂസൻ ബി. ആന്റണി|സൂസൻ ബി. ആന്റണി]] അവരെ വനിതാ അവകാശ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പരിചയപ്പെടുത്തി. മസാച്യുസെറ്റ്സിൽ കോളേജ് ബിരുദം നേടിയ ആദ്യ വനിതയായ അവർ വിവാഹിതയായ ശേഷം സ്വന്തം പേരിന്റെ ആദ്യഭാഗം നിലനിർത്തിയിരുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് മുഴുവൻ സമയവും അവർ സംസാരിച്ചിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;Armenian House&quot;&gt;{{Cite web|title = Alice Stone Blackwell – Biography|url = http://www.armenianhouse.org/blackwell/biography-en.html|website = www.armenianhouse.org|accessdate = 2015-11-18}}&lt;/ref&gt;

ഡോർചെസ്റ്ററിലെ ഹാരിസ് ഗ്രാമർ സ്കൂൾ, ബോസ്റ്റണിലെ ചൗൻസി സ്കൂൾ, ആൻഡോവറിലെ [[Abbot Academy|അബോട്ട് അക്കാദമി]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ബ്ലാക്ക്വെൽ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്. ബോസ്റ്റൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേർന്ന അവർ അവിടെ ക്ലാസ്സിന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. 1881 ൽ 24 ആം വയസ്സിൽ ബിരുദം നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38|title=Dorchester Atheneum|website=www.dorchesteratheneum.org|access-date=2016-11-06|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107233218/http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Phi Beta Kappa|ഫൈ ബീറ്റ കപ്പ]] സൊസൈറ്റിയിൽ അംഗമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/alice-stone-blackwell/|title=Education &amp; Resources - National Women's History Museum - NWHM|website=www.nwhm.org|language=en|access-date=2016-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316211626/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/alice-stone-blackwell/|archive-date=2017-03-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist}}

==അവലംബം==
* {{Cite Americana|wstitle=Blackwell, Alice Stone}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
{{commons category}}
{{wikisource author|Alice Stone Blackwell}}
* [http://armenianhouse.org/blackwell/alice-blackwell.html Alice Stone Blackwell]—detailed biography, her translations of Armenian, Yiddish and Russian poetry.
* [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch01011 Papers in the Woman's Rights Collection, 1885–1950]. [http://radcliffe.harvard.edu/schlesinger-library Schlesinger Library], Radcliffe Institute, Harvard University.
* [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00052 Papers, 1835–1960]. [http://radcliffe.harvard.edu/schlesinger-library Schlesinger Library], Radcliffe Institute, Harvard University.
* [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/043.html Carrie Chapman Catt Collection] at the [[Library of Congress]] has volumes from the library of Alice Stone Blackwell.

{{Suffrage}}
{{Lucy Stone}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1857-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]]</text>
      <sha1>ofyl0okfldymd4pfz4dg4guas9qow07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആബി കെല്ലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535994</id>
    <revision>
      <id>4665728</id>
      <parentid>4589458</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16904" sha1="pszs3wvwuzw4slpnbqcqu6fthjv4fy3" xml:space="preserve">{{prettyurl|Abby Kelley}}
{{Infobox person
|image=Abby Kelley Foster with signature.jpg
|caption=ആബി കെല്ലി ഫോസ്റ്റർ 
|name=ആബി കെല്ലി
|alternative_names=
|occupation=American [[Abolitionism in the United States|abolitionist]] and women's [[suffragist]]
|birth_date=January 15, 1811
|birth_place=[[പെൽഹാം, മസാച്യുസെറ്റ്സ്]]
|death_date={{death date and age|1887|01|14|1811|01|15}}
|death_place=[[വോർസെസ്റ്റർ, മസാച്ചുസെറ്റ്സ്]]
|spouse=[[Stephen Symonds Foster|സ്റ്റീഫൻ സൈമണ്ട്സ് ഫോസ്റ്റർ]]
}}
1830 മുതൽ 1870 വരെ സജീവമായിരുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ അടിമത്ത വിരുദ്ധ പോരാളിയും സമൂലപരിഷ്‌കരണവാദിയുമായിരുന്നു '''ആബി കെല്ലി ഫോസ്റ്റർ''' (ജനുവരി 15, 1811 - ജനുവരി 14, 1887). സ്വാധീനമുള്ള അമേരിക്കൻ ആന്റി-സ്ലേവറി സൊസൈറ്റിയുടെ ധനസമാഹർത്താവും, ലക്ചററും കമ്മിറ്റി ഓർഗനൈസറും ആയിരുന്നു. അവിടെ [[William Lloyd Garrison|വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസണും]] മറ്റ് തീവ്രവാദികളുമായി സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു. സഹ അടിമത്ത വിരുദ്ധ പോരാളിയും പ്രഭാഷകനുമായ [[Stephen Symonds Foster|സ്റ്റീഫൻ സൈമണ്ട്സ് ഫോസ്റ്ററിനെ]] അവർ വിവാഹം കഴിച്ചു. ഇരുവരും സ്ത്രീകൾക്ക് തുല്യ അവകാശങ്ങൾക്കും [[അമേരിക്ക]]യിൽ അടിമകളായ [[ആഫ്രിക്ക]]ക്കാർക്കും വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചു.{{Sfn|Sterling|1991|pp=1--3, 14}}

മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ വോർസെസ്റ്ററിലെ [[Liberty Farm|ലിബർട്ടി ഫാമിന്റെ]] മുൻ ഭവനത്തെ [[National Historic Landmark|ദേശീയ ചരിത്ര ലാൻഡ്മാർക്ക്]] ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref name=libfarm&gt;{{cite web |url=http://www.nps.gov/history/nr/travel/pwwmh/ma42.htm |title=Liberty Farm |access-date=2010-07-23 |publisher=NPS }}&lt;/ref&gt;
== ആദ്യകാലജീവിതം ==
1811 ജനുവരി 15 ന് [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ]] [[പെൽഹാം|പെൽഹാമിലെ]] കർഷകരായ വിംഗിന്റെയും ലിഡിയ കെല്ലിയുടെയും ഏഴാമത്തെ മകളായി അബിഗയിൽ (ആബി) കെല്ലി ജനിച്ചു. കെല്ലി വോർസെസ്റ്ററിലെ കുടുംബ ഫാമുകളെ സഹായിച്ചുകൊണ്ട് വളർന്നു. അവിടെ അവർക്ക് സ്നേഹനിർഭരമായ, എന്നാൽ കർശനമായ ക്വേക്കർ ശിക്ഷണം ലഭിച്ചു. അടുത്തുള്ള മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ഓക്സ്ബ്രിഡ്ജിൽ നടന്ന ക്വേക്കർ മീറ്റിംഗിലെ അംഗങ്ങളായിരുന്നു കെല്ലിയും കുടുംബവും.&lt;ref name=&quot;quaker2&quot;&gt;{{cite web|title=Valley Sites - Millville, Uxbridge: Friends Meetinghouse |publisher=NPS |url=http://home.nps.gov/blac/planyourvisit/valley-sites-millville-uxbridge.htm |access-date=2010-07-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027195655/http://home.nps.gov/blac/planyourvisit/valley-sites-millville-uxbridge.htm |archive-date=2011-10-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blackstonedaily.com/quaker.htm |title=The Uxbridge Meeting House |access-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818172214/http://www.blackstonedaily.com/quaker.htm |archive-date=18 August 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Sterling|1991|pp=14--18}}വോർസെസ്റ്ററിലെ ടാറ്റ്നക്ക് വിഭാഗത്തിലെ ഒറ്റമുറി സ്കൂളിലാണ് അവർ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിച്ചത്. ഫോസ്റ്ററിന്റെ മകൾ പിന്നീട് എഴുതി ആബി &quot;വോർസെസ്റ്ററിലെ പെൺകുട്ടികൾക്കായുള്ള മികച്ച സ്വകാര്യ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു.&quot; {{Sfn|Sterling|1991|p=19}}1826-ൽ വോർസെസ്റ്ററിൽ പെൺകുട്ടികൾക്ക് ഹൈസ്‌കൂൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഒരു സ്വകാര്യ സെമിനാരിയിലെ ചെലവു വഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ കെല്ലി റോഡ് ഐലൻഡിലെ പ്രൊവിഡൻസിലുള്ള ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ഫ്രണ്ട്സ് ബോർഡിംഗ് സ്‌കൂളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം തുടർന്നു. സ്കൂളിന്റെ ഒന്നാം വർഷത്തിനുശേഷം, കെല്ലി രണ്ടുവർഷത്തോളം തന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം തുടരുന്നതിന് മതിയായ പണം സമ്പാദിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു. താരതമ്യേന മിതമായ സാമ്പത്തിക നിലയിലുള്ള ഏതൊരു ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് വനിതയ്ക്കും നേടാൻ കഴിയുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ അവർ 1829-ൽ തന്റെ അവസാന സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. {{Sfn|Sterling|1991|pp=19--25}}

പ്രാദേശിക സ്കൂളുകളിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനായി എബി മാതാപിതാക്കളുടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. 1835-ൽ മിൽബറിയിലെ അവരുടെ പുതിയ വീട്ടിലേക്ക് മാറാൻ മാതാപിതാക്കളെ സഹായിച്ചു. പിന്നീട് 1836-ൽ അവർ മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ലിന്നിലേക്ക് മാറി. അവിടെ ഒരു പ്രാദേശിക സ്കൂളിൽ പഠിപ്പിച്ചു. ഭക്ഷണ നിയന്ത്രണം, സംയമനം, സമാധാനം, അടിമത്തം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയങ്ങൾ പ്രസംഗിച്ച സഹ ക്വാക്കർമാരെ അവർ അവിടെ കണ്ടുമുട്ടി. സിൽവസ്റ്റർ ഗ്രഹാമിന്റെ ആരോഗ്യ സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ അവർക്ക് താൽപ്പര്യമുണ്ടായി. അബോലിഷനിസ്റ്റ് പ്രസിദ്ധീകരണമായ ദി ലിബറേറ്ററിന്റെ എഡിറ്ററായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസന്റെ ഒരു പ്രഭാഷണം കേട്ടതിന് ശേഷം അടിമത്തം നിർത്തലാക്കുന്നതിൽ അവർക്ക് പൊതുവായ താൽപ്പര്യം ലഭിച്ചു. കെല്ലി ലിന്നിലെ സ്ത്രീ അടിമത്ത വിരുദ്ധ സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നു. കൊളംബിയ ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ അടിമത്തം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഫെഡറൽ ഗവൺമെന്റിനുള്ള നിവേദനങ്ങൾക്കായി ഒപ്പ് ശേഖരണത്തിന് ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ഒരു കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഉടൻ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കെല്ലി ആവേശപൂർവ്വം തന്റെ ചുമതല നിർവഹിക്കുകയും 1837-ൽ ലിനിലെ പകുതിയോളം സ്ത്രീകളുടെ ഒപ്പുകൾ ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{Sfn|Sterling|1991|pp=26--35}}

== റാഡിക്കലൈസേഷൻ ==
ആഞ്ജലീന ഗ്രിംകെയെപ്പോലുള്ള ഉന്മൂലനവാദികൾക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചതിനാൽ കെല്ലിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ ക്രമേണ കൂടുതൽ സമൂലമായി മാറി. അവൾ അടിമത്തം നിർത്തലാക്കൽ മാത്രമല്ല, കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർക്ക് സമ്പൂർണ്ണ പൗര സമത്വവും വാദിക്കുന്ന ഒരു &quot;അൾട്രാ&quot; ആയിത്തീർന്നു. കൂടാതെ, ഗാരിസണിന്റെ സ്വാധീനം അവളെ &quot;നോൺ-റെസിസ്റ്റൻസ്&quot; എന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, അത് യുദ്ധത്തെ എതിർക്കുന്നതിനപ്പുറം എല്ലാത്തരം സർക്കാർ നിർബന്ധങ്ങളെയും എതിർക്കുന്നു. ഗാരിസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള റാഡിക്കൽ ഉന്മൂലനവാദികൾ ജൂറികളിൽ പ്രവർത്തിക്കാനോ സൈന്യത്തിൽ ചേരാനോ വോട്ടുചെയ്യാനോ വിസമ്മതിച്ചു. അടിമത്തം അവസാനിപ്പിക്കാനും ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കക്കാർക്ക് പൗരാവകാശങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കാനുമുള്ള ഗാരിസോണിയൻ ആഹ്വാനം വിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. റാഡിക്കൽ ഉന്മൂലന പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കെല്ലിയുടെ വക്താവ്, ചില എതിരാളികളെ അവളെ &quot;ജീസബെൽ&quot; എന്ന് വിളിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു, കാരണം അവൾ നിർദ്ദേശിച്ചത് അവരുടെ സാമൂഹിക ഘടനയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു. മറുവശത്ത്, അവളുടെ പൊതു സംസാര വൈദഗ്ധ്യത്തെയും ലക്ഷ്യത്തോടുള്ള അവളുടെ അർപ്പണബോധത്തെയും നിരവധി സഹ ഉന്മൂലനവാദികൾ പ്രശംസിച്ചു. &quot;Abby Kelleyites&quot; എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആക്ടിവിസ്റ്റ് സ്ത്രീകൾ കെല്ലിയുടെ സ്വാധീനം കാണിച്ചു. സമൂലമായ ഉന്മൂലനവാദം &quot;അബി കെല്ലിസം&quot; എന്നറിയപ്പെട്ടു.{{Sfn|Sterling|1991|pp=1--3, 41--59, 230}}{{Sfn|Morin|1994|pp=19--20}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist|2}}

==അവലംബം==
* {{cite book |ref={{SfnRef|Sterling|1991}}| last = Sterling | first = Dorothy  | author-link = Dorothy Sterling | year = 1991 | title = Ahead of Her Time: Abbey Kelly and The Politics of Antislavery |url=https://books.google.com/books?id=1KoEvyDxLPwC&amp;pg=PA1 | publisher = [[W.W. Norton]] and Company | isbn = 0-393-03026-1}}
* {{cite book| last = Mayer| first = Henry| year = 1998| title = All on Fire: William Lloyd Garrison and the Abolition of Slavery| publisher = [[St. Martin's Press]]| isbn = 0-312-18740-8| url = https://archive.org/details/allonfirewilliam00maye}}
* Pease, Jane, William Pease.  &quot;Foster, Abby Kelley.&quot;  American National Biography.  Feb. 2000 &lt;http://www.anb.org/articles/15/15-00236.html&gt;.
* {{cite book |last=Bacon |first=Margaret Hope |title=I speak for my slave sister: the life of Abby Kelley Foster |year=1974 |publisher=Crowell |url=https://archive.org/details/ispeakformyslave00baco |isbn=978-0-690-00515-8 }}
* {{cite book |ref={{SfnRef|Morin|1994}} |last=Morin |first=Isobel V. |title=Women Who Reformed Politics |year=1994 |publisher=Oliver Press |pages=[https://archive.org/details/womenwhoreformed00mori/page/13 13]–27 | url=https://archive.org/details/womenwhoreformed00mori |url-access=registration |isbn=978-1-881508-16-8 }}
* {{cite book |last=Greene |first=Richard E. |editor=C. James Trotman |title=Multiculturalism: roots and realities: Abby Kelley Foster |year=2002 |publisher=Indiana University Press |pages=170–183 | url=https://books.google.com/books?id=ht8UKlutUaMC&amp;pg=PA170 |isbn=978-0-253-34002-3 }}
* {{cite book |last=Melder |first=Keith |editor=Jean Fagan Yellin, John C. Van Horne |title=The Abolitionist sisterhood: women's political culture in Antebellum America:Abby Kelley and the Process of Liberation |year=1994 |publisher=Cornell University Press |pages=231–247 | url=https://books.google.com/books?id=YDnCTyp5ZkgC&amp;pg=PA231 |isbn=978-0-8014-8011-9 }}
* {{cite web |title=Abby Kelley Foster, Papers, 1836-1975 Online Finding Aid |url=http://www.americanantiquarian.org/Manuscripts/abbykelleyfoster.htm |publisher=[[American Antiquarian Society]] }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==പുറംകണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* Worcester Women's History Project:
** [http://www.wwhp.org/curricula/yours-humanity-abby/timeline Abby Kelley Foster Timeline]
** [http://www.wwhp.org/Resources/Biographies/KelleyFoster/stephensymondsfoster.html Stephen Symonds Foster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225071138/http://www.wwhp.org/Resources/Biographies/KelleyFoster/stephensymondsfoster.html |date=2021-02-25 }}
** [http://www.wwhp.org/Women2000/historical.html &quot;Angels and Infidels&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925113408/http://www.wwhp.org/Women2000/historical.html |date=2021-09-25 }}
* [http://www.cr.nps.gov/nr/travel/pwwmh/ma42.htm  Liberty Farm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150113091802/http://www.cr.nps.gov/nr/travel/pwwmh/ma42.htm |date=2015-01-13 }}, National Historic Landmark, former home of Abby Kelley Foster, National Park Service
* [http://www.charlottewhartonstudio.com/Abbey/abbey.htm  Portrait of Abby Kelley Foster by Charlotte Wharton]
* [http://www1.assumption.edu/WHW/old/What_did_Abby_Say.html What Did Abby Say?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923031117/http://www1.assumption.edu/WHW/old/What_did_Abby_Say.html |date=2017-09-23 }} - [[Assumption College (Worcester)|Assumption College]]
* [http://archives.tricolib.brynmawr.edu/resources/hcmc-1139 Abby Kelley Foster papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024184414/http://archives.tricolib.brynmawr.edu/resources/hcmc-1139 |date=2020-10-24 }} from [http://library.haverford.edu/places/special-collections/ Haverford College Quaker &amp; Special Collections] 

{{Feminism}}
{{National Women's Hall of Fame}}

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1811-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1887-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ അടിമത്ത നിരോധന പ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>pszs3wvwuzw4slpnbqcqu6fthjv4fy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അന്ന കിംഗ്സ്ഫോർഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536000</id>
    <revision>
      <id>4665700</id>
      <parentid>4561324</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15584" sha1="fevotbcuwvycgmuouz5trkfbbjzhnjb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Anna Kingsford}}
{{Infobox person
| name                      = അന്ന കിംഗ്സ്ഫോർഡ്
| image                     = Anna Kingsford 3.jpg
| image_size                = 
| alt                       = ഫോട്ടോഗാഫ്
| birth_name                = അന്ന ബോണസ്
| birth_date                = {{Birth date|1846|9|16|df=yes}}
| birth_place               = [[Stratford, London|സ്ട്രാറ്റ്ഫോർഡ്]], [[എസെക്സ്]] (ഇപ്പോൾ ലണ്ടൻ), ഇംഗ്ലണ്ട്
| death_date                = {{Death date and age|1888|2|22|1846|9|6|df=yes}}
| death_place               = ലണ്ടൻ, ഇംഗ്ലണ്ട്
| resting_place             = [[Eata of Hexham|വിശുദ്ധ ഈറ്റ]]'s ചർച്ച്യാർഡ്, [[Atcham|അറ്റ്ചം]]
| education                 = മെഡിക്കൽ ബിരുദം
| alma_mater                = [[University of Paris|പാരീസ് സർവകലാശാല]]
| occupation                = എഡിറ്റർ, ''ദി ലേഡീസ് ഓൺ പേപ്പർ ''
| known_for                 = ആന്റി-വിവിസെക്ഷനിസ്റ്റ്, വെജിറ്റേറിയൻ കാമ്പെയ്‌നർ
| notable_works             = ''The Perfect Way in Diet''
| spouse                    = ആൽ‌ഗെർ‌നോൺ ഗോഡ്‌ഫ്രെ കിംഗ്സ്ഫോർഡ്
| children                  = 1 daughter
| signature                 = Anna Kingsford signature.JPG
}}
ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ആന്റി-വിവിസെക്ഷനിസ്റ്റും വെജിറ്റേറിയനും വനിതാ അവകാശ പ്രചാരകയുമായിരുന്നു '''അന്ന കിംഗ്സ്ഫോർഡ്''' (നീ ബോണസ്; 16 സെപ്റ്റംബർ 1846 - 22 ഫെബ്രുവരി 1888).&lt;ref name=Rappaport&gt;Rappaport, Helen. [http://www.credoreference.com/entry/abcwsr/kingsford_anna &quot;Kingsford, Anna]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},&quot; ''Encyclopedia of Women Social Reformers'', 2001.
*For Maitland's biography, see Maitland, Edward. [https://books.google.com/books?id=2v6WtigGCB8C&amp;pg=PA1 ''The Life of Anna Kingsford'']. Kessinger Publishing, 2003 [first published 1896]; also available [http://www.anna-kingsford.com/english/Works_by_Anna_Kingsford_and_Maitland/Texts/013_OAKM-I-MaitLife.htm here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512023749/https://search.credoreference.com/ |date=2020-05-12 }}.&lt;/ref&gt;

[[എലിസബത്ത് ഗാരെറ്റ് ആൻഡേഴ്സൻ|എലിസബത്ത് ഗാരറ്റ് ആൻഡേഴ്സണിനുശേഷം]] വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടിയ ആദ്യത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് വനിതകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു അവർ, കൂടാതെ ഒരു മൃഗത്തെ പോലും പരീക്ഷിക്കാതെ ബിരുദം നേടിയ ഒരേയൊരു മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്നു അവർ. ആറുവർഷത്തെ പഠനത്തിനുശേഷം 1880-ൽ പാരീസിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. അധികാരസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മൃഗസംരക്ഷണം തുടരാനായി. അവരുടെ അവസാന പ്രബന്ധം, എൽ അലിമെൻറേഷൻ വെഗറ്റേൽ ഡി എൽ ഹോം, വെജിറ്റേറിയനിസത്തിന്റെ പ്രയോജനങ്ങളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. ഇത് ഇംഗ്ലീഷിൽ ദി പെർഫെക്റ്റ് വേ ഇൻ ഡയറ്റ് (1881) എന്നപേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;[[#Rudacille|Rudacille]], pp. 31, 46&lt;/ref&gt;ആ വർഷം ഫുഡ് റിഫോം സൊസൈറ്റി സ്ഥാപിച്ചു. സസ്യാഹാരത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ യുകെക്കുള്ളിലും [[പാരിസ്]], [[ജനീവ]], [[ലോസാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും മൃഗങ്ങളുടെ പരീക്ഷണത്തിനെതിരെ സംസാരിച്ചു. &lt;ref name=Rappaport/&gt;

കിംഗ്സ്ഫോർഡ് [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] [[ജ്ഞാനവാദം|ജ്ഞാനവാദത്തിലും]] താല്പര്യം കാണിക്കുകയും [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] തിയോസഫിക്കൽ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സജീവമാവുകയും ചെയ്തു. 1883 ൽ ലണ്ടൻ ലോഡ്ജ് ഓഫ് തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റായി. 1884-ൽ അവർ ഹെർമെറ്റിക് സൊസൈറ്റി സ്ഥാപിച്ചു. അത് 1887 വരെ നീണ്ടുനിന്നു.&lt;ref&gt;Christof, Catharine. [http://www.larosadiparacelso.com/index.php/rosa/article/view/25 &quot;Feminist Action in and through Tarot and Modern Occult Society: The Hermetic Order of the Golden Dawn, UK and The Builders of the Adytum, USA&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421120659/http://www.larosadiparacelso.com/index.php/rosa/article/view/25 |date=2018-04-21 }}. ''La Rosa Di Paracelso'', 2017.&lt;/ref&gt; ട്രാൻസ് പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഉറക്കത്തിലും തനിക്ക് ഉൾക്കാഴ്ച ലഭിച്ചുവെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ഇവ അവരുടെ കയ്യെഴുത്തുപ്രതികളിൽ നിന്നും ലഘുലേഖകളിൽ നിന്നും അവരുടെ ആജീവനാന്ത സഹകാരി [[Edward Maitland|എഡ്വേർഡ് മൈറ്റ് ലാൻഡ്]] ശേഖരിക്കുകയും മരണാനന്തരം ക്ലോത്ത്ഡ് വിത്ത് ദി സൺ (1889) എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;Kingsford, Anna Bonus. [http://www.anna-kingsford.com/english/Works_by_Anna_Kingsford_and_Maitland/Texts/06-OAKM-I-Cloted-web.htm ''Clothed with the Sun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814224934/http://www.anna-kingsford.com/english/Works_by_Anna_Kingsford_and_Maitland/Texts/06-OAKM-I-Cloted-web.htm |date=2017-08-14 }}. John M. Watkins, 1889&lt;/ref&gt;ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അനാരോഗ്യത്തിന് വിധേയയായ അവർ 41 ആം വയസ്സിൽ ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അസുഖം മൂലം ന്യുമോണിയ ബാധിച്ച് മരിച്ചു. മൈറ്റ് ലാൻഡ് തന്റെ ജീവചരിത്രം, ദി ലൈഫ് ഓഫ് അന്ന കിംഗ്സ്ഫോർഡ് (1896) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം 100 വർഷത്തിലേറെയായി അവരുടെ എഴുത്ത് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഹെലൻ റാപ്പപോർട്ട് 2001 ൽ എഴുതിയത് അവരുടെ ജീവിതവും പ്രവർത്തനവും വീണ്ടും പഠിക്കപ്പെടുന്നു എന്നാണ്.&lt;ref name=Rappaport/&gt;
== ആദ്യകാലജീവിതം ==
ഇപ്പോൾ കിഴക്കൻ ലണ്ടന്റെ ഭാഗമായ സ്ട്രാറ്റ്ഫോർഡിലെ മേരിലാൻഡ് പോയിന്റിലാണ് കിംഗ്സ്ഫോർഡ് ഒരു ധനിക വ്യാപാരിയായ ജോൺ ബോണസിന്റെയും ഭാര്യ എലിസബത്ത് ആൻ ഷ്രോഡറിന്റെയും മകളായി ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;Maitland 1896, p. 1.&lt;/ref&gt; അവരുടെ സഹോദരൻ ജോൺ ബോണസ് (1828-1909) ഒരു ഫിസിഷ്യനും സസ്യാഹാരിയുമായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pert 2007&quot;&gt;Pert, Alan. (2007). ''Red Cactus: The Life of Anna Kingsford''. Books &amp; Writers. p. 6, p. 114. {{ISBN|978-1740184052}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ സഹോദരന്മാരായ ഹെൻറി (1830-1903), ആൽബർട്ട് (1831-1884) എന്നിവർ പിതാവിന്റെ ഷിപ്പിംഗ് ബിസിനസിൽ ജോലി ചെയ്തു. അവരുടെ സഹോദരൻ എഡ്വേർഡ് (1834-1908) ബക്കിംഗ്ഹാംഷെയറിലെ ഹൽകോട്ടിന്റെ റെക്ടറായി. അവരുടെ സഹോദരൻ ജോസഫ് (1836-1926) ഒരു മേജർ ജനറൽ ആയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Pert 2007&quot;/&gt;

അവർ ഒമ്പത് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ തന്റെ ആദ്യ കവിതയും പതിമൂന്ന് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ബിയാട്രീസ്: എ ടെയിൽ ഓഫ് ദി ഏർലി ക്രിസ്ത്യൻസും എഴുതി. കിംഗ്‌സ്‌ഫോർഡ് കുറുക്കനെ വേട്ടയാടുന്നത് ആസ്വദിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഡെബോറ റുഡാസിൽ എഴുതുന്നു. ഒരു ദിവസം അവർ കുറുക്കനെപ്പോലെ ഒരു ദർശനം കണ്ടിരുന്നു.&lt;ref name=Rudacille33&gt;[[#Rudacille|Rudacille]], pp. 33–34&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burgess, Jennifer. [http://www.victorianweb.org/religion/kingsford1.html &quot;Biography&quot;], ''Victorian Web'', accessed 30 March 2008.&lt;/ref&gt; മൈറ്റ്‌ലാൻഡ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, അവർ ഒരു &quot;ജന്മദർശി&quot; ആയിരുന്നു. &quot;ദർശനങ്ങൾ കാണുന്നതിനും ആളുകളുടെ കഥാപാത്രങ്ങളെയും ഭാഗ്യങ്ങളെയും കണ്ടെത്തുന്നതിനും&quot; അവൾക്കു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിശ്ശബ്ദത പാലിക്കാൻ അവൾ പഠിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;Maitland, Edward. ''The Story of Anna Kingsford'', 1905, pp. 2–5.&lt;/ref&gt;
== പഠനങ്ങളും ഗവേഷണങ്ങളും ==
[[File:Edward Maitland.JPG|thumb|എഡ്വേർഡ് മൈറ്റ്ലാൻഡ്, കിംഗ്സ്ഫോർഡിന്റെ സഹകാരിയും ജീവചരിത്രകാരനും]]
1873-ൽ, കിംഗ്‌സ്‌ഫോർഡ് എഴുത്തുകാരനായ എഡ്വേർഡ് മൈറ്റ്‌ലാൻഡിനെ കണ്ടുമുട്ടി. ഒരു വിഭാര്യൻ, ഭൗതികവാദത്തോടുള്ള തന്റെ നിരാകരണം പങ്കുവെച്ചു. കിംഗ്‌സ്‌ഫോർഡിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ഇരുവരും സഹകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. മെഡിസിൻ പഠിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ മൈറ്റ്‌ലാൻഡ് അവളെ പാരീസിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പാരീസ് അക്കാലത്ത് ശരീരശാസ്ത്ര പഠനത്തിലെ ഒരു വിപ്ലവത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും മൃഗങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നായ്ക്കളിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ ഫലമായി, കൂടുതലും അനസ്തെറ്റിക് ഇല്ലാതെ നടത്തപ്പെട്ടു. &quot;ഫിസിയോളജിയുടെ പിതാവ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ക്ലോഡ് ബെർണാഡ് (1813-1878) അവിടെ ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്നു. &quot;ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനല്ല: അവൻ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്, താൻ പിന്തുടരുന്ന ശാസ്ത്രീയ ആശയം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ നിലവിളി കേൾക്കുന്നില്ല, അവരുടെ ഒഴുകുന്ന രക്തം അവൻ കാണുന്നില്ല, അവന്റെ ആശയമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അവൻ കാണുന്നില്ല ...&quot;&lt;ref name=Rudacille35/&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist|30em}}

==ഗ്രന്ഥസൂചിക==
* {{cite book|ref=Rudacille|author=Rudacille, Deborah|title=The Scalpel and the Butterfly|url=https://archive.org/details/scalpelbutterfly0000ruda_i2u9|publisher=University of California Press|year= 2000|isbn=0520231546}}

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
{{refbegin}}
*[http://www.anna-kingsford.com Anna Kingsford website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707144207/http://www.anna-kingsford.com/ |date=2011-07-07 }}
*[http://www.ivu.org/history/kingsford &quot;History of Vegetarianism – Anna Kingsford M.D. (1846–1888)&quot;] (International Vegetarian Union).
*[http://www.mysteriouspeople.com/Anna_Bonus_Kingsford.htm &quot;Theosophy and Mysticism – Anna Kingsford&quot;] (''Mysterious People'')
*Maitland, Edward. ''[https://archive.org/details/storyofannakings00maituoft ''The story of Anna Kingsford and Edward Maitland and of the New Gospel of interpretation'']. Watkins, 1905.
*Pert, Alan. ''[https://archive.org/details/bub_gb_NrB8WnQBRLUC ''Red Cactus: The Life of Anna Kingsford]''. Alan Pert, 2006.
*Shirley, Ralph. ''[https://archive.org/details/occultistsmystic00shir Occultists &amp; mystics of all ages]''. W. Rider &amp; son, 1920.
{{refend}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
{{Wikiquote}}
* {{Gutenberg author | id=Kingsford,+Anna+Bonus}}
* {{Internet Archive author |sname=Anna Bonus Kingsford}}
* {{Librivox author |id=526}}

{{atestingend}}
{{Animal rights|state=collapsed}}
{{vegetarianism}}
{{Magic and Witchcraft in the British Isles}}
{{New Age Movement}}

{{Use dmy dates|date=August 2017}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>fevotbcuwvycgmuouz5trkfbbjzhnjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അറോറ കാസ്റ്റിലോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538255</id>
    <revision>
      <id>4665713</id>
      <parentid>3546570</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11333" sha1="sdd4nlpcr5xn33gcbjay0vdtzqapfwx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Aurora Castillo}}
{{Infobox person
| name = അറോറ കാസ്റ്റിലോ
| image = Aurora Castillo.jpg
| caption = 
| image_size = 250 px
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth year |1914}}
| birth_place = 
| death_date = {{Death year and age |1998 |1914}}
| death_place = 
| monuments = 
| other_names = 
| education = 
| alma_mater = 
| occupation = 
| years_active = 
| employer = 
| organization = [[Mothers of East Los Angeles|മദേഴ്സ് ഓഫ് ഈസ്റ്റ് ലോസ് ഏഞ്ചൽസ്]] (MELA)
| agent = 
| known_for = 
| notable_works = 
| style = 
| influences = 
| influenced = 
| home_town = 
| television = 
| religion = 
| spouse = 
| partner = 
| children = 
| parents = 
| relatives =
| awards = [[Goldman Environmental Prize|ഗോൾഡ്മാൻ പരിസ്ഥിതി സമ്മാനം]] (1995)
}}
[[കാലിഫോർണിയ]]യിലെ [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്|ലോസ് ഏഞ്ചൽസിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയും കമ്മ്യൂണിറ്റി ആക്ടിവിസ്റ്റുമായിരുന്നു '''അറോറ കാസ്റ്റിലോ''' (1914 - ഏപ്രിൽ 30, 1998). അവരുടെ വലിയ ലാറ്റിനോ സമൂഹം അവർക്ക് നൽകിയ ബഹുമാനത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് ആയ &quot;ലാ ഡോണ&quot; എന്ന പേരിലുമറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Quintanilla|first=Michael|date=1995-04-24|title=The Earth Mother: Aurora Castillo Has Long Protected her East L.A. Now the Environmental Efforts of La Dona are Being Rewarded.|language=en-US|work=Los Angeles Times|url=http://articles.latimes.com/1995-04-24/news/ls-58227_1_aurora-castillo|url-status=live|access-date=2018-03-08|issn=0458-3035}}&lt;/ref&gt;1984 ൽ അവർ [[Mothers of East Los Angeles|മദേഴ്സ് ഓഫ് ഈസ്റ്റ് ലോസ് ഏഞ്ചൽസ്]] (MELA) സ്ഥാപിച്ചു. ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ വിഷ മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നതിന്റെയും സംസ്ഥാന ജയിലിന്റെയും ആസൂത്രിതമായ കെട്ടിടത്തെ MELA സംഘടന വിജയകരമായി എതിർത്തു.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156003.001.0001/acref-9780195156003|title=The Oxford Encyclopedia of Latinos and Latinas in the United States|date=2005-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-515600-3|editor-last=Oboler|editor-first=Suzanne|edition=1|language=en|doi=10.1093/acref/9780195156003.001.0001|editor-last2=González|editor-first2=Deena J.}}&lt;/ref&gt; 1995 ൽ കാസ്റ്റിലോയ്ക്ക് [[Goldman Environmental Prize|ഗോൾഡ്മാൻ പരിസ്ഥിതി സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;goldman&quot;&gt;Goldman Environmental Prize: [http://www.goldmanprize.org/node/89 Aurora Castillo] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071204051007/http://www.goldmanprize.org/node/89 |date=December 4, 2007 }} (Retrieved on November 15, 2007)&lt;/ref&gt;
== മുൻകാലജീവിതം ==
മെക്സിക്കൻ-അമേരിക്കൻ നാലാം തലമുറയിൽ 1914 ജനുവരി 1 നാണ് അറോറ കാസ്റ്റിലോ ജനിച്ചത്. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
കുടുംബം എല്ലായ്പ്പോഴും തനിക്ക് പ്രധാനമാണെന്ന് കാസ്റ്റിലോ പറയുന്നു. അവരുടെ ഏക സഹോദരൻ ആർതർ കാസ്റ്റിലോ കാൻസർ ബാധിച്ച് 74 ആം വയസ്സിൽ മരിച്ചു. വിവാഹിതയും മക്കളില്ലാത്തവരുമായ അവരുടെ ഇരട്ട സഹോദരി കനോഗ പാർക്കിൽ താമസിക്കുന്നു. മറ്റൊരു സഹോദരി ഹെൻ‌റിയേറ്റ കാസ്റ്റിലോയ്‌ക്കൊപ്പം അവരുടെ കുട്ടിക്കാലത്തെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് യുഎസ് നേവി റെജിമെന്റൽ സർജന്റ് ബഗ്ലറായ അവരുടെ പിതാവ് അവരുടെ നായകനായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ ആദ്യകാല താമസക്കാരിലൊരാളായ അഗസ്റ്റിൻ പെഡ്രോ ഒൽവെറയുടെ കൊച്ചുമകൾ കൂടിയായിരുന്നു കാസ്റ്റിലോ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;1998 ൽ രക്താർബുദം ബാധിച്ച് അവർ മരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Obituaries in the News|url=https://apnews.com/4ba558f4b8762ca58f24483755f92957|access-date=2020-08-19|website=AP NEWS}}&lt;/ref&gt;
== കരിയർ ==
അറോറ കാസ്റ്റിലോ പ്രവർത്തകയായി 1984 ൽ 70 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA LADIES|url=http://lahistoryarchive.org/resources/LA_LADIES/bios.html#c|access-date=2020-08-18|website=lahistoryarchive.org}}&lt;/ref&gt; ഈസ്റ്റ് ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് പള്ളിയിലെ പ്രാദേശിക പുരോഹിതൻ വനിതാ ഇടവകക്കാരോട് സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒരു സംസ്ഥാന ജയിൽ നിർമ്മിച്ചതിൽ പ്രതിഷേധിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. സ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ച് MELA രൂപീകരിച്ചു. കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കാൻ സ്ത്രീകളെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ അയൽപക്കത്ത് ജയിലുണ്ടാകുമെന്ന ഭീഷണി സമൂഹത്തെ അറിയിക്കുകയും എല്ലാ തിങ്കളാഴ്ചയും പ്രതിഷേധ മാർച്ചുകൾ നടത്തുകയും കിഴക്കൻ ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ ജയിലിനെതിരായ കൂട്ടുകെട്ട് പോലുള്ള മറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുമായി ഐക്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Castillo, Aurora. (2008). In A. Becher, &amp; J. Richey, ''American environmental leaders: from colonial times to the present'' (2nd ed.). Amenia, NY: Grey House Publishing. Retrieved from https://search.credoreference.com/content/entry/ghael/castillo_aurora/0{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;പരസ്പരം മക്കളെ (അവരുടെ സ്വന്തം മാത്രമല്ല) അമ്മയെന്ന സാമുദായിക പങ്ക് ഉപയോഗിച്ച് തങ്ങളുടെ സമുദായത്തെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗമായി MELAയിലെ സ്ത്രീകൾ മറ്റ് അമ്മമാരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു. അമ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാട് അവരുടെ എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും പ്രയോജനപ്പെടുന്ന ഒരു പങ്കിട്ട പ്രവർത്തനവും അവരുടെ കൂട്ടായ ഐഡന്റിറ്റിയുടെയും ശാക്തീകരണത്തിന്റെയും ഭാഗമായിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Thomas|first=Christopher Scott|date=2018-10-20|title=The Mothers of East Los Angeles: (Other)Mothering for Environmental Justice|journal=Southern Communication Journal|language=en|volume=83|issue=5|pages=293–309|doi=10.1080/1041794X.2018.1488986|s2cid=158445586|issn=1041-794X}}&lt;/ref&gt;

വലിപ്പത്തിലും അനുഭവത്തിലും MELA വളരുന്നത് തുടർന്നു. 1987-ൽ ലാൻസർ പ്രോജക്റ്റിനെതിരെ (മുനിസിപ്പൽ മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുന്ന ചൂള) സംഘടന വിജയകരമായ പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു. 1988 ൽ MELA മറ്റൊരു വിഷ മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നതിനെതിരെ പോരാടി. ഒരു രാസമാലിന്യ സംസ്കരണ പ്ലാന്റ് നിർത്താൻ 1989-ൽ മെലി ഹണ്ടിംഗ്‌ടണിൽ നിന്നുള്ള ഹൈസ്‌കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ഐക്യപ്പെട്ടു. നിലവിൽ, MELA ജലസംരക്ഷണ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ലീഡ് വിഷ ബോധവൽക്കരണ പരിപാടി നയിക്കുകയും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ പരിപാടികൾക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
== അവാർഡുകൾ ==
അറോറ കാസ്റ്റിലോയ്ക്ക് 1995 ൽ ഗോൾഡ്മാൻ പരിസ്ഥിതി സമ്മാനം ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.goldmanprize.org/recipient/aurora-castillo/|title=Aurora Castillo - Goldman Environmental Foundation|work=Goldman Environmental Foundation|access-date=2018-03-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ലോസ് ഏഞ്ചൽസിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ വ്യക്തി, ആദ്യത്തെ ലാറ്റിന, അവാർഡ് നേടിയ ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ വ്യക്തി എന്നിവയായിരുന്നു അവർ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1914-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഗോൾഡ്മാൻ എൻവിയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ് ജേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>sdd4nlpcr5xn33gcbjay0vdtzqapfwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഡയാർ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540741</id>
    <revision>
      <id>4665684</id>
      <parentid>3931314</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7634" sha1="s25caepl6wi9r0xlf493jkheg0zr8qs" xml:space="preserve">{{Infobox institute|name=Cancer Institute (WIA)|motto=''Service to all''|image=Adyar Cancer Institute.jpg|founder=[[Muthulakshmi Reddy]]|established=1954|focus=[[Cancer research]]&lt;br&gt; [[Oncology]]|chairman=Sugalchand Jain|location=[[Adyar, Chennai|Adyar]], [[Chennai]], [[India]]|website=[http://cancerinstitutewia.in/ Official website]}}[[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[ചെന്നൈ]] ആസ്ഥാനമായി ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു കാൻസർ ചികിത്സാ ഗവേഷണ കേന്ദ്രമാണ് '''അഡയാർ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (ഡബ്ല്യുഐഎ)''' . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/about%20the%20institute.html|title=Cancer Institute (WIA) Chennai, Adyar|access-date=2017-09-26|publisher=Cancerinstitutewia.in|archive-date=2017-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235805/http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/about%20the%20institute.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി|ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ 1954 ലാണ് കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (ഡബ്ല്യുഐഎ) സ്ഥാപിതമായത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.frontline.in/navigation/?type=static&amp;page=flonnet&amp;rdurl=fl2511/stories/20080606251101400.htm|title=Navigation News &amp;#124; Frontline|access-date=2017-09-26|publisher=Frontline.in}}&lt;/ref&gt; 1974 ൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്ററായി [[ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയം|മാറുകയും ആരോഗ്യ-കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയം]] &quot;മികവിന്റെ കേന്ദ്രം&quot; ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thewire.in/24272/a-woman-pioneer-in-the-male-world-of-oncology/|title=A Woman Pioneer in the Male World of Oncology - The Wire|access-date=2017-09-26|last=Kamala Ganesh|publisher=Thewire.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1016/S1470-2045(04)01446-9|pmid=15085851|title=Cancer Institute at Chennai: A model for resource-poor countries|journal=The Lancet Oncology|volume=5|issue=4|pages=204|year=2004|last=Sharma|first=Dinesh C}}&lt;/ref&gt;

== അക്കാദമിക്സ് ==
[[മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഒഫ് ഇന്ത്യ|മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അംഗീകരിച്ച [[അർബുദ ചികിൽസ|ഓങ്കോളജിയുടെ]] വിവിധ ഉപ-സ്പെഷ്യാലിറ്റികളിൽ ബിരുദം നൽകുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ മെഡിക്കൽ സ്കൂളാണ് കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (WIA). &lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1007/s13193-011-0045-y|pmid=22693392|pmc=3244254|title=S Krishnamurthy—Tribute to a Doyen in Oncology|journal=Indian Journal of Surgical Oncology|volume=1|issue=4|pages=356–7|year=2011|last=Harish|first=K}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/history.html|title=Cancer Institute (WIA) Chennai, Adyar|access-date=2017-09-26|publisher=Cancerinstitutewia.in|archive-date=2017-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910065001/http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=21206719|pmc=3009435|year=2010|last=Shanta|first=V|title=First Pediatric Oncology Unit in India at the Cancer Institute (WIA), Chennai|journal=Indian Journal of Medical and Paediatric Oncology|volume=31|issue=3|pages=101–2|doi=10.4103/0971-5851.73604|doi-broken-date=10 January 2021}}&lt;/ref&gt; എം‌ജി‌ആർ മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്ത എംഡി (റേഡിയോ തെറാപ്പി), ഡിഎം (മെഡിക്കൽ ഓങ്കോളജി), എംസിഎച്ച് (സർജിക്കൽ ഓങ്കോളജി), മറ്റ് ഡിപ്ലോമ, ഫെലോഷിപ്പ് പ്രോഗ്രാമുകൾ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് നടത്തുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/coursesoffered.html|title=Cancer Institute (WIA) Chennai, Adyar|access-date=2017-09-26|publisher=Cancerinstitutewia.in|archive-date=2017-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926190946/http://www.cancerinstitutewia.in/CIWIA/coursesoffered.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മെഡിക്കൽ ഫിസിക്സ്, സൈക്കോ ഓങ്കോളജി, മോളിക്യുലർ ഓങ്കോളജി എന്നീ മേഖലകളിൽ എംഫിൽ, [[ഡോക്ടറേറ്റ്|പിഎച്ച്ഡി]] ബിരുദങ്ങളിലേയ്ക്ക് നയിക്കുന്ന ഗവേഷണത്തിനായി [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല|മദ്രാസ്]] സർവകലാശാലയും അന്ന സർവകലാശാലയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിനെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/medicalphysics_activities.html|title=Cancer Institute (WIA) Chennai, Adyar|access-date=2017-09-26|publisher=Cancerinstitutewia.in|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927052559/http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/medicalphysics_activities.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cdc.unom.ac.in/index.php?route=colleges/research|title=Research Institutions|access-date=2017-09-26|publisher=Cdc.unom.ac.in|archive-date=2017-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926154624/http://cdc.unom.ac.in/index.php?route=colleges/research|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/download/M.Phil%20prospectus%202016-2017.pdf|title=Cancer Institute (WIA), College of Oncological Sciences, Chennai, Tamil Nadu|access-date=3 January 2019|website=Cancerinstitutewia.in|archive-date=2018-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417042900/http://cancerinstitutewia.in/CIWIA/download/M.Phil%20prospectus%202016-2017.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[Healthcare in Chennai|ചെന്നൈയിലെ ആരോഗ്യപരിപാലന കേന്ദ്രങ്ങൾ]]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://cancerinstitutewia.in/ Official website]

{{Chennai topics}}
{{Health in Tamil Nadu}}

{{authority control}}
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ റീജിയണൽ ക്യാൻസർ സെന്ററുകൾ]]</text>
      <sha1>s25caepl6wi9r0xlf493jkheg0zr8qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആബിദ് സുർത്തി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570135</id>
    <revision>
      <id>4665730</id>
      <parentid>4547425</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31337" sha1="da50h1bagovqmy2mpa8c8fdb5ittamn" xml:space="preserve">{{prettyurl|Abid Surti}}
{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = Aabid Surti
| honorific_suffix          = 
| image                     = Aabid Surti of Cartoon Kona Dabbuji Fame Dharamyug.jpg
| image_size         = 
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = {{Birth date and age|df=yes|1935|05|05}}
| birth_place               = Vavera, [[British India]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| nationality               = [[Indian people|Indian]]
| other_names               = 
| citizenship               =
| education                 = Diploma in Arts
| alma_mater                = [[J. J. School of Art]]
| occupation                = Author, cartoonist, painter, environmentalist
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = [[Bahadur (comics)|Bahadur]], Teesri Aankh, The Black Book, In Name of Rama
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| television                = 
| spouse                    = Masooma Begum
| partner                   = 
| children                  = 2
| parents                   =
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = National Award, Hindi Sahitya Sanstha Award, Gujarat Gaurav
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| website                   = {{URL|aabidsurti.in}}
| footnotes                 = 
}}
[[ഇന്ത്യ]]യിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ചിത്രകാരനും എഴുത്തുകാരനും, കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്, പത്രപ്രവർത്തകനും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനും നാടകകൃത്തും, തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് '''ആബിദ് സുർത്തി''' (ജനനം 5 മെയ് 1935).&lt;ref name=A&gt;{{cite web |url=http://www.ovguide.com/aabid-surti-9202a8c04000641f80000000087cf79e# |title=Abid Surti Video &amp;#124; Interviews |publisher=Ovguide.com |accessdate=25 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317061331/http://www.ovguide.com/aabid-surti-9202a8c04000641f80000000087cf79e |archive-date=17 March 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=B&gt;{{cite web |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPrintView.jsp?page_id=13363 |title=Abid Surti |publisher=Harmonyindia.org |accessdate=25 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307172342/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPrintView.jsp?page_id=13363 |archive-date=7 March 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.bhadas4media.com/sabha-sangat/5309-abid-surti.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bhadas4media.com/sabha-sangat/5265-abid-surti.html |title=स्ट्रिंगर भी कूदे यशवंत की गिरफ्तारी के विरोध में, फेसबुक पर लगाई काली पट्टी |publisher=bhadas4media.com |accessdate=25 August 2013 |language=hi |trans-title=Yashwant jumped in to protest the arrest of Stringer, put the black bar on Facebook}}{{Registration required|date=August 2013}}&lt;/ref&gt; &quot;തീസ്‌രി ആങ്ക്&quot; എന്ന ചെറുകഥകളുടെ ഒരു പരമ്പര എഴുതിയതിന് 1993-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ദേശീയ അവാർഡ് നൽകി.&lt;ref&gt;[http://www.aabidsurti.in/ Aabid Surti]&lt;/ref&gt;
== ജീവിതം ==
ഗുജറാത്തി മുസ്ലീം കുടുംബത്തിൽ 1935 മെയ് 5 ന്, ഇന്ത്യയിലെ ഗുജറാത്തിലെ റജുലയ്ക്കടുത്തുള്ള വവേരയിൽ ഗുലാം ഹുസൈന്റെയും സക്കീന ബീഗത്തിന്റെയും മകനായി ആബിദ് സുർത്തി ജനിച്ചു. കുട്ടിക്കാലത്ത്, അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, സൂറത്തിനടുത്തുള്ള തപ്തി നദിയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം ഏറെക്കുറെ അകപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;X&quot;/&gt; കുടുംബം പിന്നീട് ബോംബെയിലേക്ക് മാറുകയും അദ്ദേഹം തന്റെ കുട്ടിക്കാലം മുംബൈയിലെ ഡോംഗ്രി ഏരിയയിൽ ചിലവഴിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് സൂഫിസത്തിന്റെ അനുയായിയായിരുന്നു.&lt;ref name=Z/&gt;1954-ൽ ജെ ജെ സ്കൂൾ ഓഫ് ആർട്ടിൽ ചേർന്ന് കലയിൽ ഡിപ്ലോമ നേടി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബംഗാളി നോവലിസ്റ്റായ ശരത് ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ രചനകൾ അദ്ദേഹത്തെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു.&lt;ref name=X/&gt;ഹിന്ദിയിലും ഗുജറാത്തിയിലും ഒരു എഴുത്തുകാരൻ എന്നതിലുപരി ഉർദു ഭാഷയിലും അദ്ദേഹം പ്രാവീണ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=X/&gt; ഒരു ഫ്രീലാൻസർ ആയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. 1965-ൽ അദ്ദേഹം മസൂമ ബീഗത്തെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ഈ വിവാഹത്തിൽ അവർക്ക് രണ്ട് ആൺമക്കളുണ്ട്.&lt;ref name=X/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bhadas4media.com/sabha-sangat/5309-abid-surti.html Thoughts of Abid Surti from his thanksgiving lecture on 28 May 2010, where he was honoured and a special issue on him was released in Hindi.]&lt;/ref&gt;
== എഴുത്തുകൾ ==
ചെറുകഥകൾ, നോവലുകൾ, നാടകങ്ങൾ, കുട്ടികളുടെ പുസ്തകങ്ങൾ, യാത്രാവിവരണങ്ങൾ എന്നിവ സുർത്തി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി പുസ്തകങ്ങൾ പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 40 വർഷത്തിലേറെയായി ഹിന്ദി, ഗുജറാത്തി പത്രങ്ങളിലും മാസികകളിലും എഴുതുന്ന അദ്ദേഹം 1993-ൽ തീസ്രി ആങ്ക് എന്ന ചെറുകഥാ സമാഹാരത്തിന് ദേശീയ അവാർഡ് നേടി.&lt;ref name=A/&gt;  ആകസ്മികമായി അദ്ദേഹം ഒരു എഴുത്തുകാരനായി. കുടുംബത്തിന്റെ സമ്മർദം മൂലം ആദ്യ പ്രണയം തകർന്നപ്പോൾ, കൗമാരക്കാരനായ ആബിദിന് ആരുമില്ലായിരുന്നു - അതിനാൽ അദ്ദേഹം തന്റെ കഥ കടലാസിൽ ഇടാൻ തുടങ്ങി. ഈ കഥ 1965-ൽ ഗുജറാത്തി ഭാഷയിൽ ടൂട്ടെല ഫരിഷ്ത (വീണുപോയ മാലാഖമാർ) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇത് അപ്രതീക്ഷിത വിജയമായി മാറി.&lt;ref name=H&gt;{{cite web|url=http://www.aabidsurti.in/author.htm |title=aabidsurti.com |publisher=Aabidsurti.in |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727225451/http://aabidsurti.in/author.htm |archive-date=27 July 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=X&gt;[http://sureshbjani.wordpress.com/2007/09/20/abid_surati/ Abid Surti an Introduction ( Gujarati )]&lt;/ref&gt;

45 നോവലുകളും 10 ചെറുകഥാ സമാഹാരങ്ങളും 7 നാടകങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ 80-ലധികം പുസ്തകങ്ങൾ അദ്ദേഹം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=H/&gt;&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/authors/OL4340746A/Abid_Surti List of some works of Abid Surti.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindibook.com/index.php?String=ABID%20SURTI&amp;p=sr&amp;Field=author Hindi Books – Abid Surti]&lt;/ref&gt;

ആത്മകഥാപരമായ നോവൽ മുസൽമാൻ മുംബൈയിലെ ദാരിദ്ര്യം നിറഞ്ഞ ഡോംഗ്രി പ്രദേശത്തെ ബാല്യകാലത്തിന്റെ വിവരണമായിരുന്നു.&lt;ref name=H/&gt;  അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ നോവൽ, സൂഫി, രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളുടെ അതായത് രചയിതാവ് തന്നെയും 1960 കളിലും 1970 കളിലും മുംബൈ അധോലോകത്തിന്റെ രാജാവായി ഉയർന്ന ഇഖ്ബാൽ രൂപാണി എന്ന വ്യക്തിയുടെയും സമാന്തര ജീവിതത്തെ വിവരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_sufi-author-aabid-surti-s-underworld-calling_1388825 Sufi author Aabid Surti's underworld calling]&lt;/ref&gt;  1975-ൽ, ഡെവിൾസ് ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാങ്കൽപ്പിക പതിപ്പ്, ബ്ലാക്ക് ബുക്ക് എന്ന പേരിൽ, രാജ്യവ്യാപകമായി വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു. നിരൂപക പ്രശംസയ്ക്കിടയിലും, ഇത് ഏഴ് ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും കന്നഡയിൽ ഈ വർഷത്തെ പുസ്തകമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=H/&gt;&lt;ref name=X/&gt;ബ്ലാക്ക് ബുക്ക് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് ശേഷം &quot;ഇന്ത്യയിലെ സൽമാൻ റുഷ്ദി&quot; എന്ന വിളിപ്പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.&lt;ref name=A/&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ അലിഫ് സുർത്തി, ചന്ദ്രിക വ്യാസ് എന്നിവരോടൊപ്പം റിമ കശ്യപും ബാബറി മസ്ജിദ് തകർക്കുന്ന സമയത്തെ ഒരു യഥാർത്ഥ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഇൻ നെയിം ഓഫ് രാമ എന്ന വിവാദപരവും ക്രൂരവുമായ നോവലും എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=e4BjAAAAMAAJ&amp;q=Aalif+surti,&amp;dq=Aalif+surti,&amp;hl=en&amp;ei=p7mGTderHo6IvgPmpJ3gCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDEQ6AEwAA In name of Rama]&lt;/ref&gt;

2007-ൽ ഉത്തർപ്രദേശ് ഗവൺമെന്റ് ഹിന്ദി സാഹിത്യ സൻസ്ത അവാർഡ് നൽകി ആദരിച്ചു. കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബാലസാഹിത്യ കൃതിയായ രംഗത്തിന് ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ അവാർഡും നൽകി. കനാൽ, ദാഗ് എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് നോവലുകൾ. ടെലിവിഷൻ, ചലച്ചിത്ര തിരക്കഥാകൃത്ത് എന്നീ നിലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. വർഷങ്ങളോളം ഗുജറാത്തി വാർഷിക മാസികയായ ദയാരോയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു.&lt;ref name=X/&gt;

അടുത്തിടെ, ബോളിവുഡ് ചിത്രമായ [[Atithi Tum Kab Jaoge?|അതിഥി തും കബ് ജാവോഗെ]]യുടെ നിർമ്മാതാക്കൾക്കെതിരെ അദ്ദേഹം കേസെടുത്തു. അത് 1976-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച തന്റെ ഗുജറാത്തി നോവൽ ബൗട്ടർ വാരസ് നോ ബാബോ ഉപയോഗിക്കുകയും പിന്നീട് ഹിന്ദിയിലേക്ക് ബഹതർ സാൽ കാ ബച്ച എന്ന പേരിൽ വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cinecurry.com/news/movie-news/hindi/writer-aabid-surti-sues-makers-atithi-tum-kab-jaoge |title=Archived copy |accessdate=5 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007150006/http://www.cinecurry.com/news/movie-news/hindi/writer-aabid-surti-sues-makers-atithi-tum-kab-jaoge |archive-date=7 October 2011 }} Writer Aabid Surti sues makers of Atithi Tum Kab Jaoge, 7 May 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://fenilandbollywood.com/tag/bauter-varas-no-babo/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816033343/http://fenilandbollywood.com/tag/bauter-varas-no-babo/ |date=16 August 2011 }} Similarities between Surti's novel and the film.&lt;/ref&gt;

ബുദ്ധ് ക്യൂൻ മസ്‌കുരായേ 2500 സാൽ ബാദ് (2500 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം എന്തുകൊണ്ട് ബുദ്ധൻ പുഞ്ചിരിച്ചു) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗ്രാഫിക് കുട്ടികളുടെ നോവലുകൾ അദ്ദേഹം ഹിന്ദിയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=S&gt;{{cite web|url=http://www.bleedingcool.com/2010/12/30/india-ink-interview-with-aabid-surti-creator-of-bahadu/ |title=India Ink: Interview With Aabid Surti – Creator of Bahadur – Bleeding Cool Comic Book, Movies and TV News and Rumors |publisher=Bleedingcool.com |date=30 December 2010 |accessdate=25 August 2013}}&lt;/ref&gt; സാധാരണ ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആക്ഷേപഹാസ്യ ഗസലും അദ്ദേഹം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;Jyoti Vyas, [http://www.aabidsurti.in/BB_review4.htm Aabid Surti – Author of The Black Book] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110903022334/http://www.aabidsurti.in/BB_review4.htm |date=3 September 2011 }}, &quot;Aabid has penned over eighty books, covering different literary forms – from travelogue to novel, fictionalized autobiography, satirical Ghazal with common English words, fiction based on reality (Katha Vachak is fictionalized novelette in the back drop of demolition of Babri Masjid) – but his boldest and most controversial book is undoubtedly ''The Black Book''. It is not only revolutionary in form and content but also a fresh vision of the World's major religions.&quot;&lt;/ref&gt;
== പെയിന്റിംഗുകൾ ==
ഓയിൽ, വാട്ടർ കളറുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് വരയ്ക്കുന്നതിന് ക്രിയാത്മകവും യഥാർത്ഥവുമായ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചതിന് ഒരു ചിത്രകാരൻ എന്ന നിലയിൽ സുർത്തി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു. ഇറ്റാലിയൻ ആർട്ട് പേപ്പറിൽ അദ്ദേഹം പ്രയോഗിക്കുന്ന അക്രിലിക് നിറങ്ങൾ ഈ ലോകത്തിന് പുറത്താണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aabidsurti.in/critics_say.htm |title=aabidsurti.com |publisher=Aabidsurti.in |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727231128/http://aabidsurti.in/critics_say.htm |archive-date=27 July 2013 }}&lt;/ref&gt; മികച്ച ചിത്രകാരനായ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി 16 പ്രദർശനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. തന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ, ജപ്പാനിൽ നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയ &quot;മിറർ കൊളാഷ്&quot; എന്ന നൂതന സാങ്കേതികത അദ്ദേഹം കണ്ടുപിടിച്ചു. 1971-ൽ ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു ഹ്രസ്വചിത്രം നിയോഗിച്ചു.&lt;ref name=D&gt;{{cite web|url=http://www.aabidsurti.in/about_aabid.htm |title=aabidsurti.com |publisher=Aabidsurti.in |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727225243/http://aabidsurti.in/about_aabid.htm |archive-date=27 July 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindibooks.8m.com/Fiction-NovelsNPlays.htm |title=Name of some Hindi Novels written by Abid Surti |access-date=20 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513064726/http://www.hindibooks.8m.com/Fiction-NovelsNPlays.htm |archive-date=13 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gujaratibooks.com/abid-surti/ Name of some Gujarati books written by Abid Surti]&lt;/ref&gt;

== കാർട്ടൂണുകളും കോമിക് പുസ്തകങ്ങളും ==
1952-53 കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരു ഗുജറാത്തി മാസികയായ രാമകാഡുവിനുവേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി കാർട്ടൂൺ കഥാപാത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിൽ മൂന്ന് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളുള്ള നാല് പേജുകളുള്ള ഒരു കോമിക് ഫീച്ചർ അടങ്ങിയിരുന്നു - ഒരു ആൺകുട്ടിയും പെൺകുട്ടിയും ഒരു കുരങ്ങനും, രംഗ് ലഖുഡി എന്ന പേരിൽ.&lt;ref name=S/&gt; ഒരു കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിൽ, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ദബ്ബുജി എന്ന പ്രിയപ്പെട്ട ലളിതയെ സൃഷ്ടിച്ചു. യഥാർത്ഥവും ജനപ്രിയവുമായ കാർട്ടൂൺ സ്ട്രിപ്പ്, 30 വർഷത്തിലേറെയായി ഒരു ഇടവേളയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ കോമിക് സ്ട്രിപ്പുകളിൽ ഒന്നാണ്. ഹിന്ദി മാസികയായ ധർമ്യൂഗിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട പ്രതിവാര കോമിക് സ്ട്രിപ്പായിരുന്നു അത്&lt;ref name=S/&gt;&lt;ref name=D/&gt;&lt;ref&gt;[http://comic-guy.blogspot.com/2010/04/dharamyug.html Dhhabuji @ Dharmayug]&lt;/ref&gt;  ബഹദൂർ എന്ന മറ്റൊരു കോമിക് പുസ്തക കഥാപാത്രവും അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു.&lt;ref name=A/&gt;&lt;ref name=S/&gt;&lt;ref name=D/&gt; 1978 മുതൽ ഇന്ദ്രജൽ കോമിക്സിൽ കോമിക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ വലിയൊരു ആരാധകവൃന്ദം നേടിയെടുത്തു. &lt;ref name=Z&gt;[http://indiacomic.blogspot.com/2009/03/indian-comics-legend-mr-abid-surti.html Indian Comics Legend Mr. Abid Surti Excerpts from personal interview published in Hindi magazine AHA ZINDGI]&lt;/ref&gt;ഇൻസ്‌പെക്ടർ ആസാദ്,&lt;ref&gt;[http://thephantomhead.blogspot.com/2009/01/tph-062-inspector-azad-aur-bagula.html First it was the article in The Times of India, and then Toonfactory mentioned this fact in his post on Mr. Abid Surti that Inspector Azad was such a popular Indian comic character during seventies that a few filmmakers (including Mr. Raj Kapoor) had planned to make a film based on this character. The project couldn't be realized due to some reason but that gives enough idea of the popularity of the character.]&lt;/ref&gt; ഇൻസ്പെക്ടർ വിക്രം, ഷൂജ എന്ന സ്ത്രീ കഥാപാത്രം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മറ്റ് കോമിക്ക് കഥാപാത്രങ്ങളും അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aabidsurti.in/comics.htm |title=aabidsurti.com |publisher=Aabidsurti.in |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104215556/http://www.aabidsurti.in/comics.htm |archive-date=4 January 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://comic-guy.blogspot.com/2009/02/2nd-anniversary-post.html Shuja Comics were written by Mr. Abid Surti of Dabbuji fame (or should I say Bahadur fame). He also created Inspector Azad.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://comic-guy.blogspot.com/2009/11/inspector-azad-covers.html Inspector Azad, Inspector Vikram]&lt;/ref&gt; ബഹദൂർ, ഇൻസ്പെക്ടർ ആസാദ്, ഇൻസ്പെക്ടർ വിക്രം, ഷുജ എന്നിവരുടെ കാർട്ടൂൺ ധബ്ബുജിയും ചിത്രകഥകളും ഇംഗ്ലീഷിലും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. രാജ് കപൂർ ഒരിക്കൽ ഇൻസ്പെക്ടർ ആസാദിനെ ആസ്പദമാക്കി ഒരു സിനിമ നിർമ്മിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോമിക് സ്ട്രിപ്പുകളുടെ ജനപ്രീതി ഉയർന്നതാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120405211629/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-30/india/27758326_1_comic-book-indian-comics-diamond-comics Another such hero was Inspector Azad, created by Surti along with illustrators Ram Mohan and Pratap Mullick. In fact, Azad's popularity during those times was such that Raj Kapoor wanted to make a film on him, recalls Surti. &quot;We worked on the script for one and a half years. Dharmendra, Vinod Khanna and Mumtaz were to play the lead roles, he says. However, the project got shelved since after the success of Bobby Raj Kapoor did not want to take on an action movie. Abid Surti, who created the saffron kurta-clad crime-fighter Bahadur, says that even now — some two decades after the comic series stopped publishing — he gets fan mail. &quot;Recently, a comic book club in the US wrote to me that old Bahadur comics were fetching as much as $100 since they had become collector's items.&quot;] ''Times of India'', 30 March 2008. Desi comic heroes still cast a spell&lt;/ref&gt; കൂടാതെ, 1963 മുതൽ 1965 വരെ ഹിന്ദി മാസികയായ പരാഗിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്ത കോമിക് സ്ട്രിപ്പുകൾ ഡോക്ടർ ചിഞ്ചൂ കേ ചമത്കർ, നാഷണൽ ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ്, ഡോക്ടർ ചിഞ്ചൂ കെ കർണമീൻ എന്ന പേരിൽ സീരിയൽ ആയി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[http://bookscomics.blogspot.com/2010/03/aabid-surti-jis-comeback-with-bang.html Doctor Chinchoo Ke Chamatkar]&lt;/ref&gt;
== ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ എന്ന നിലയിൽ ==
2007-ൽ മുംബൈയിൽ ജലസംരക്ഷണ സംരംഭമായ ഡ്രോപ്പ് ഡെഡ് ആബിദ് സുർത്തി സ്ഥാപിച്ചു. എല്ലാ ഞായറാഴ്ചയും, ഒരു പ്ലംബർ, ഒരു അസിസ്റ്റന്റ് എന്നിവരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം മീരാ റോഡിലും പരിസരത്തുമുള്ള വീടുകൾ സന്ദർശിക്കുകയും തുള്ളുന്ന ടാപ്പുകൾ ശരിയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പഴയ ഒ-റിംഗ് റബ്ബർ ഗാസ്കറ്റുകൾ പുതിയവ ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നു. 2007-ൽ തന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ വീട്ടിലെ തുള്ളൽ ടാപ്പ് ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ ഈ ആശയം അദ്ദേഹത്തെ ബാധിച്ചു. &quot;സെക്കൻഡിൽ ഒരിക്കൽ വെള്ളം തുള്ളിക്കളിക്കുന്ന ഒരു ടാപ്പ് എല്ലാ മാസവും ഏകദേശം 1,000 ലിറ്റർ വെള്ളം പാഴാക്കുന്നു, അതിനാൽ നാമെല്ലാവരും എത്രമാത്രം പാഴാക്കുന്നു എന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക,&quot; അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. പോസ്റ്ററുകളിലൂടെയും ലഘുലേഖകളിലൂടെയും സുർത്തിയും സഹായികളും ബോധവൽക്കരണം നടത്തുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ പോക്കറ്റിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ചെലവുകൾക്കും നൽകുന്നത്.&lt;ref name=B/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=This 80-Year-Old Goes from One Building to Another Saving Every Drop of Water He Can|url=https://www.thebetterindia.com/29341/aabid-surti-drop-dead-foundation/|accessdate=1 May 2018|work=The Better India|date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pandey|first1=Geeta|title=The man saving Mumbai water one tap at a time|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35648024|accessdate=1 May 2018|work=BBC News|date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt;
== ഡോക്യുമെന്ററി ==
പ്രമോദ് പതി ആബിദ് സുർത്തിയുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=X/&gt;
== അവാർഡുകളും അംഗീകാരവും ==
ജനുവരി മാസത്തെ ഫീച്ചർ ലെജൻഡറി ആർട്ടിസ്റ്റായി കോമിക്സ് തിയറി പുറത്തിറക്കിയ ലെജൻഡ് കലണ്ടർ 2019 ൽ ഇന്ത്യൻ കോമിക്സ് ലെജൻഡ് ക്രിയേറ്റീവ് ആയി അബിദ് സുർത്തിയെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://comixtheory.com/|title=www.comixtheory.com|website=comixtheory.com|access-date=2019-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.officialeverestworldrecords.com/Social%20Awareness.html|title=Official Everest World Records|website=www.officialeverestworldrecords.com|access-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109104638/http://www.officialeverestworldrecords.com/Social%20Awareness.html|archive-date=9 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://naiduniaepaper.jagran.com/epaper/09-feb-2019-40-edition-chhindwara-page-1.html|title=Chandameta Kanya School Me Balika Shakti Par Comics Art Workshop|access-date=2022-05-12|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324103958/https://naiduniaepaper.jagran.com/epaper/09-feb-2019-40-edition-chhindwara-page-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://epaper.rashtriyahindimail.in/bhopal/epaper.php?pageid=page1&amp;date=090219|title=chandameta kanya shala me hui comics art workshop}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1993-ലെ ദേശീയ അവാർഡ്, ഹിന്ദി സാഹിത്യ സൻസ്ത അവാർഡ്, ഗുജറാത്ത് ഗൗരവ് എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*[https://penguin.co.in/book_author/aabid-surti/ Aabid Surti] at [[Penguin India]]

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1935-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>da50h1bagovqmy2mpa8c8fdb5ittamn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹൈപ്പർഗൊനാഡിസം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590967</id>
    <revision>
      <id>4665657</id>
      <parentid>4543250</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="01t6l0u0jt3cggp82fxeb2acnu9xabj" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
ഗൊണാഡുകളുടെ ഹൈപ്പർഫംഗ്ഷൻ ഉള്ള ഒരു അവസ്ഥയാണ് ഹൈപ്പർഗൊനാഡിസം.&lt;ref&gt;{{cite book | vauthors = Danner HG |title=A Thesaurus of English Word Roots |date=2014 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-1-4422-3326-3 |page=350 |url=https://www.google.com/books/edition/A_Thesaurus_of_English_Word_Roots/CSxEAwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=hypergonadism+meaning&amp;pg=PA350&amp;printsec=frontcover |access-date=3 May 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;ഇത് അകാല യൗവ്വനമായി പ്രകടമാകാം, കൂടാതെ ലൈംഗികവികസനത്തിനുള്ള നിർണായക ഹോർമോണുകളായ ടെസ്റ്റോസ്റ്റിറോൺ അല്ലെങ്കിൽ ഈസ്ട്രജന്റെ അസാധാരണമായ ഉയർന്ന അളവ് മൂലമാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഇത് ഒരു ട്യൂമർ മൂലമാകാം, ഇത് മാരകമായേക്കാം, പക്ഷേ സാധാരണയായി ദോഷകരവുമാണ്. അനാബോളിക് സ്റ്റിറോയിഡുകൾ ഉയർന്ന ആൻഡ്രോജൻ, ഈസ്ട്രജൻ പ്രവർത്തന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന കാരണമായിരിക്കാം. മറ്റ് സാധ്യമായ കാരണങ്ങളിൽ തലയ്ക്കേറ്റ പരിക്കുകളും തലച്ചോറിലെ കോശജ്വലന രോഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book | vauthors = Molina PE |title = Endocrine physiology |date=2018 |publisher=McGraw-Hill Education |location=New York |isbn=978-1-260-01935-3 |edition=Fifth}}&lt;/ref&gt; ഹൈപ്പർഗൊനാഡിസം സ്ത്രീകളിൽ അകാല യൗവ്വനം, അസാധാരണമായ മുഖരോമവളർച്ച തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾക്ക് കാരണമായേക്കാം.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=An Overview of Hypergonadism |url=https://ccchclinic.com/an-overview-of-hypergonadism/ |access-date=2022-07-25 |website=CCCHC |language=en-US |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630192009/https://ccchclinic.com/an-overview-of-hypergonadism/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Symptoms ==
Men and women exhibit different symptoms for hypergonadism. A few of the symptoms that men can experience are increased sex drive, early balding, excessive muscle mass, and acne. Women can have symptoms such as, increased growth of facial hair, deepened voice, coarse body hair, and an irregular menstrual cycle. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hypergonadism |url=https://hospitals.aku.edu/pakistan/diseases-and-conditions/Pages/hypergonadism.aspx |access-date=2022-07-25 |website=hospitals.aku.edu |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
=References==
{{Reflist}}

{{Gonadal disorder}}</text>
      <sha1>01t6l0u0jt3cggp82fxeb2acnu9xabj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൂകാംബിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610382</id>
    <revision>
      <id>4665682</id>
      <parentid>4582757</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17117" sha1="5kdjscwjxbw13b659my8o5i6zktpdqa" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=2023 ഡിസംബർ}}
[[കർണാടക]], [[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചുവരുന്ന [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]] ഒരു രൂപമാണ് '''മൂകാംബിക'''. വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന രീതിയിൽ പ്രസിദ്ധയാണ് ഈ ഭഗവതി. വിശ്വാസപ്രകാരം [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] എന്നീ പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ദേവീസങ്കല്പങ്ങളുടെ സംഗമരൂപമായ [[ത്രിപുര സുന്ദരി|ത്രിപുര സുന്ദരിയാണ്]] മൂകാംബിക. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തി തന്നെയായി മൂകാംബിക ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതുകൂടാതെ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] സങ്കല്പവും ഇവിടെയുണ്ട്. ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം കൂടാതെ വേറെയും പലയിടങ്ങളിൽ ഈ ദേവിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ഭൂരിപക്ഷവും കേരളത്തിലാണെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മൂകാംബികാദേവിയ്ക്ക് കേരളത്തോടും കേരളീയരോടുമുള്ള സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ച് നിരവധി കഥകളുണ്ട്. എന്നെങ്കിലും മലയാളികൾ വരാതായാൽ ദേവി കേരളത്തിലേയ്ക്ക് പോകും എന്ന വിശ്വാസം വരെ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ട് [[ഗോകർണ്ണം|ഗോകർണ്ണത്തിനും]] [[കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരിയ്ക്കുമിടയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പുരാതനകേരളത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി [[പരശുരാമൻ]] കുടിയിരുത്തിയ നാല് അംബികമാരിൽ വടക്കേ അറ്റം കാക്കുന്ന അംബികയായിരുന്നു മൂകാംബിക എന്നാണ് സങ്കല്പം. തെക്കേ അറ്റം [[കന്യാകുമാരി ഭഗവതിക്ഷേത്രം|കന്യാകുമാരിയിലെ ബാലാംബികയും]], പടിഞ്ഞാറേ അറ്റം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ലോകാംബികയും]], കിഴക്കേ അറ്റം [[പാലക്കാട്|പാലക്കാടിനടുത്ത്]] [[കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം|കല്ലേക്കുളങ്ങരയിലെ ഹേമാംബികയും]] കാക്കുന്നു എന്നും സങ്കല്പമുണ്ട്.  [[ഗുരുവായൂരപ്പൻ|ഗുരുവായൂരപ്പനെയും]] [[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പനെയും]] പോലെ കേരളീയ ഹൈന്ദവരുടെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തികളിലൊരാളാണ് മൂകാംബികാദേവിയും.

== മൂകാംബികാ തത്ത്വം, വിശ്വാസം ==
കലകളുടെ അമ്മ എന്നാണ് മൂകാംബിക അറിയപ്പെടുന്നത്. മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി, ശിവശക്തി ഐക്യരൂപേണ കുടികൊള്ളുന്ന മൂകാംബികാദേവി രാജ്ഞിയായും ബാലികയായും ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. മൂന്നുഭാവങ്ങളോടുകൂടിയ ദേവിയാണെങ്കിലും മൂകാംബികാദേവിയ്ക്ക് മൂന്നുസമയങ്ങളിൽ മൂന്നുരീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയില്ല. ഭക്തർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള രീതിയിൽ സങ്കൽപ്പിയ്ക്കാം. മൂകാംബിക ഭക്തർക്ക് ശക്തിയും വിദ്യയും ഐശ്വര്യവും നൽകുമെന്നാണ് ഫലം. മഹാസരസ്വതിസാന്നിധ്യമുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഭഗവതിയെ ഉപാസിച്ചാൽ കലാസാഹിത്യ തൊഴിൽ മേഖലകളിൽ ഉയർച്ച ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ വിദ്യാർത്ഥികളും കലാ-സാഹിത്യ-സിനിമാമേഖലകളിലെ പ്രമുഖരും മൂകാംബികാക്ഷേത്രങ്ങൾ ധാരാളമായി സന്ദർശിയ്ക്കുന്നു. പഠനത്തിൽ പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന വിദ്യാർഥികൾ മൂകാംബികാദർശനം നടത്തിയാൽ വിദ്യാഭ്യാസ ഉന്നതിയും ബുദ്ധിശക്തിയും വാക്ചാതുരിയും സിദ്ധിയ്ക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസവും പലരുടെയും അനുഭവവും. മഹാലക്ഷ്മീപ്രധാനമായ ക്ഷേത്രമായതിനാൽ സർവ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും ബിസിനസ്‌-തൊഴിൽ രംഗത്തെ ഉയർച്ചകൾക്കും സാമ്പത്തിക തകർച്ചകൾക്കും ഇവിടുത്തെ ദർശനം ഫലപ്രദമെന്ന് വിശ്വാസികൾ കരുതുന്നു. മഹാകാളീസാന്നിധ്യം വഴി ഭക്തർക്ക് എന്തും തരണം ചെയ്യാനുള്ള ശക്തിയും വീര്യവും രോഗമുക്തിയും സിദ്ധിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ലോകനാഥയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ് മൂകാംബിക. പരമാത്മാവും, പ്രകൃതിയും, വികൃതിയും, ബുദ്ധിയും, കലാകാവ്യങ്ങളും, പരബ്രഹ്മവും, [[കുണ്ഡലിനി ശക്തി]]യുമെല്ലാം ഭഗവതി എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. &quot;ദുർഗ്ഗതിനാശിനി&quot; ആയിട്ടാണ് [[ദുർഗ്ഗ]]യെ സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. നല്ല പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യാനുള്ള ഈശ്വരന്റെ  പ്രചോദനമായ &quot;ഇച്ഛാശക്തി, ക്രിയാശക്തി, ജ്ഞാനശക്തി&quot; എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്  ദേവിയുടെ മൂന്ന് പ്രധാന ഭാവങ്ങൾ. അങ്ങനെ ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന ഭാവമായി മൂകാംബികയെ കണ്ടുവരുന്നു.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
ബഹുബേരസമ്പ്രദായം (ഒരേ ശ്രീകോവിലിൽ ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) അനുവർത്തിച്ചുവരുന്ന സങ്കല്പമാണ് മൂകാംബികാദേവിയുടേത്. മുകളിൽ സ്വർണ്ണരേഖയോടുകൂടിയ സ്വയംഭൂവായ ഒരു [[ശിവലിംഗം|ജ്യോതിർലിംഗവും]], ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ  വാസസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രവും]] അടങ്ങുന്നതാണ് ദേവിയുടെ മൂലസങ്കല്പം. കൂടാതെ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന, പഞ്ചലോഹനിർമ്മിതമായ ഒരു വിഗ്രഹവും ഇവിടെയുണ്ട്. നാലുകൈകളോടുകൂടി, പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും, പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ അഭയമുദ്രയും മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ വരദമുദ്രയും ധരിച്ച്, ഇരുകാലുകളും മടക്കിവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. ഇതിൽ ആദ്യത്തെ രൂപങ്ങൾ പരശുരാമനും രണ്ടാമത്തെ രൂപം [[ആദിശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യരും]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണെന്ന് ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ഈ മൂന്നുരൂപങ്ങളും കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ജ്യോതിർലിംഗം അതിവിശേഷമാണ്. ശ്രീചക്രപീഠത്തിൽ, മുകളിൽ സ്വർണ്ണരേഖയോടുകൂടിയ ഈ ജ്യോതിർലിംഗത്തെ, മേൽപ്പറഞ്ഞ രേഖ രണ്ടായി പകുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ വലത്തെ ഭാഗം [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], [[ശിവൻ]] എന്നീ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളെയും]] ഇടത്തെ ഭാഗം [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] എന്നീ ആദിപരാശക്തിയുടെ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നു. ജ്യോതിർലിംഗത്തിന്റെ നേരെ മുകളിലായല്ല സ്വർണ്ണരേഖയുള്ളത്, മറിച്ച് അല്പം വലത്തോട്ടുമാറിയാണ്. അതിനാൽ ദേവിമാരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തിന് വലുപ്പം കൂടുതലാണ്. ഇതുകാരണമാണ് ഭഗവതിക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥലമായി മൂകാംബികാക്ഷേത്രം മാറിയത്. എങ്കിലും, ത്രിമൂർത്തികളെ, അവരിൽ തന്നെ വിശേഷിച്ച് ശിവനെ, ഇവിടെ തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ ആരാധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ശിവ-ശക്തി ഐക്യസ്വരൂപിണിയായാണ് ദേവിയെ കണ്ടുവരുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം, [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലും]] [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിലും]] ഒരേ സമയം ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശിവസാമീപ്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ദേവിയെ [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതിയായും]] കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഇങ്ങനെ ദേവിയുടെ എല്ലാവിധ രൂപങ്ങളെയും ഒന്നിച്ചുകാണുന്നതിനാൽ മൂകാംബികാ ദർശനം അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 

== ഐതിഹ്യങ്ങൾ ==
=== ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠ, സ്ഥലനാമം ===
=== ശങ്കരാചാര്യരുടെ വരവ് ===
=== മുട്ടസ്സ് നമ്പൂതിരി ===
=== മുണ്ടേമ്പിള്ളി കൃഷ്ണമാരാർ ===

== മൂകാംബികയുടെ ഒരു ദിവസം ==
== മൂകാംബികയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ==
=== ചണ്ഡികാഹോമം ===
=== മഹാത്രിമധുരം ===
=== കുങ്കുമാർച്ചന ===
=== കഷായം ===

== കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മൂകാംബിക ക്ഷേത്രങ്ങൾ  ==
മൂകാംബികയുടെ സാന്നിധ്യമുള്ള കുറച്ചു ക്ഷേത്രങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. അവ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

1. പനച്ചിക്കാട് ദക്ഷിണ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, ചിങ്ങവനത്തിന് സമീപം, കോട്ടയം 

2. ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം (തൃപ്പൂണിത്തുറയ്ക്ക് സമീപം)

3. എഴുകോൺ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (കൊട്ടാരക്കരയ്ക്ക് സമീപം)

4. പള്ളിക്കുന്ന് മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ

5. വടക്കുംകൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, വൈക്കം, കോട്ടയം

6. കൊട്ടാരം മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, കോലഴി, തൃശൂർ

7. പാറശ്ശേരി മൂകാംബിക ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോങ്ങാട്, പാലക്കാട്

8. പിഷാരിക്കൽ ശ്രീ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, പരപ്പനങ്ങാടി, മലപ്പുറം

9. മലയാലപ്പുഴ ദേവി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട 

10. ഉത്രാളികാവ് രുധിര മഹാകാളി ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ

11. വടക്കൻ പറവൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം ജില്ല 

ഐതീഹ്യങ്ങൾ പ്രകാരം ഇവയ കൊല്ലൂർ  മൂകാംബികയുടെ സാന്നിദ്ധ്യമുള്ള കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 
[[വർഗ്ഗം:ദേവീരൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദേവതകൾ]]</text>
      <sha1>5kdjscwjxbw13b659my8o5i6zktpdqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആർ (പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623828</id>
    <revision>
      <id>4665745</id>
      <parentid>4618947</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24611" sha1="hikegq053tu1rcco5di9anolkglru40" xml:space="preserve">{{PU|R (programming language)}}
{{Infobox programming language
| name = ആർ
| logo = [[File:R logo.svg|121px]]
| logo size = 121px
| screenshot = [[File:R terminal.jpg]]
| screenshot caption = R terminal
| released = {{Start date and age|1993|08}}
| designer = [[Ross Ihaka]] and [[Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]]
| developer = R Core Team
| typing = [[dynamic typing|Dynamic]]
| influenced = [[Julia (programming language)|Julia]]&lt;ref name=&quot;Introduction&quot;&gt;{{cite web |url=https://docs.julialang.org/en/stable/manual/introduction/#man-introduction-1 |title=Introduction |work=The Julia Manual |access-date=2018-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620172516/https://docs.julialang.org/en/stable/manual/introduction/#man-introduction-1 |archive-date=20 June 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; [[pandas (software)|pandas]]&lt;ref name=&quot;pandas&quot;&gt;{{cite web|url=https://pandas.pydata.org/pandas-docs/stable/getting_started/comparison/comparison_with_r.html|title=Comparison with R|access-date=2024-07-15|work=pandas Getting started}}&lt;/ref&gt;
| platform = [[arm64]] and [[x86-64]]
| license = [[GNU GPL#Version 2|GPL-2.0-or-later]]
| website = {{Official URL}}
| wikibooks = R Programming
| paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Procedural programming|procedural]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Functional programming|functional]], [[Reflective programming|reflective]], [[Imperative programming|imperative]], [[Array programming|array]]&lt;ref name=&quot;Morandat&quot;&gt;{{cite journal|last1=Morandat|first1=Frances|last2=Hill|first2=Brandon|last3=Osvald|first3=Leo|last4=Vitek|first4=Jan|date=11 June 2012|title=Evaluating the design of the R language: objects and functions for data analysis|url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-31057-7_6|journal=European Conference on Object-Oriented Programming|volume=2012|pages=104–131|doi=10.1007/978-3-642-31057-7_6|access-date=2016-05-17|via=SpringerLink}}&lt;/ref&gt;
| latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P348|P548=Q2804309}}
| latest release date = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|P348|P548=Q2804309|P577}}}}
| latest preview version = {{wikidata|property|edit|reference|P348|P548=Q51930650}}
| latest preview date = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|P348|P548=Q51930650|P577}}}}
| influenced_by = {{startflatlist}}
* [[Lisp (programming language)|Lisp]]
* [[S (programming language)|S]]&lt;ref name=&quot;R FAQ&quot;&gt;{{Cite web |last1=Hornik |first1=Kurt |last2=The R Core Team |date=2022-04-12 |title=R FAQ |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-are-the-differences-between-R-and-S_003f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228045640/https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html |archive-date=2022-12-28 |access-date=2022-12-27 |website=[[R package#Comprehensive R Archive Network (CRAN)|The Comprehensive R Archive Network]] |at=3.3 What are the differences between R and S?}}&lt;/ref&gt;
* [[Scheme (programming language)|Scheme]]
{{endflatlist}}
| file_ext = {{Unbulleted list|.r&lt;ref&gt;{{Cite web|title=R scripts|url=http://mercury.webster.edu/aleshunas/R_learning_infrastructure/R%20scripts.html|access-date=2021-07-17|website=mercury.webster.edu|archive-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115062658/http://mercury.webster.edu/aleshunas/R_learning_infrastructure/R%20scripts.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|.rdata|.rhistory|.rds|.rda&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-06-09|title=R Data Format Family (.rdata, .rda)|url=https://www.loc.gov/preservation/digital/formats/fdd/fdd000470.shtml|access-date=2021-07-17|website=Loc.gov}}&lt;/ref&gt;}}
}}
സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ കമ്പ്യൂട്ടിംഗിനും ഡാറ്റ വിഷ്വലൈസേഷനും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[programming language|പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയാണ്]] '''ആർ'''. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ പ്രയോഗിക്കാനും സങ്കീർണ്ണമായ ഗ്രാഫിക്‌സ് സൃഷ്‌ടിക്കാനും ഡാറ്റ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുമുള്ള എളുപ്പത്തിലാണ് ഇതിൻ്റെ ശക്തി. [[ഡാറ്റാ മൈനിങ്ങ്]], [[ബയോ-ഇൻഫർമാറ്റിക്സ്‌|ബയോ ഇൻഫോർമാറ്റിക്‌സ്]], ഡാറ്റാ അനാലിസിസ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇത് ആറിനെ വളരെ ജനപ്രിയമാക്കുന്നു. വലിയ ഡാറ്റാസെറ്റുകളും സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ മോഡലുകളും ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡാറ്റാ സയൻ്റിസ്റ്റുകളും വിശകലന വിദഗ്ധരും ഇതിനെ ഒരു ഗോ-ടു ടൂളാക്കുകയും, വിവിധ ജോലികൾക്കായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ലൈബ്രറികളുടെയും പാക്കേജുകളുടെയും സമ്പന്നമായ ഒരു ഇക്കോസിസ്റ്റമുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite journal
  |last1=Giorgi
  |first1=Federico M.
  |last2=Ceraolo
  |first2=Carmine
  |last3=Mercatelli
  |first3=Daniele
  |date=2022-04-27
  |title=The R Language: An Engine for Bioinformatics and Data Science
  |journal=Life
  |language=en
  |volume=12
  |issue=5
  |page=648
  |doi=10.3390/life12050648
  |pmid=35629316
  |pmc=9148156
  |bibcode=2022Life...12..648G
  |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;. 

ആർ സ്വയം ശക്തമാണ് മാത്രമല്ല ആയിരക്കണക്കിന് വിപുലീകരണ പാക്കേജുകളാൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പാക്കേജുകൾ പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന കോഡ്, ഡോക്യുമെൻ്റേഷൻ, സാമ്പിൾ ഡാറ്റാസെറ്റുകൾ എന്നിവ നൽകുന്നു, അത് പ്രത്യേക ജോലികൾക്കായി കോർ ആറിൻ്റെ പ്രവർത്തനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഈ വിപുലീകരണങ്ങൾ വിപുലമായ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ മെത്തേഡുകൾ, ഡാറ്റ മാനിപ്പുലേഷൻ, [[machine learning|മെഷീൻ ലേണിംഗ്]], കൂടാതെ ഗ്രാഫുകൾ പ്ലോട്ടിംഗ് പോലുള്ള വിഷ്വലൈസേഷൻ ടാസ്‌ക്കുകൾ എന്നിവ ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നു. ഡാറ്റാ വിഷ്വലൈസേഷനായി `ggplot2`, ഡാറ്റ മാനിപ്പുലേഷനായി `dplyr`, മെഷീൻ ലേണിംഗിനുള്ള `caret` എന്നിവ ജനപ്രിയ പാക്കേജുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആർ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ഓപ്പൺ സോഴ്‌സും [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ|സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറുമാണ്]]. ഇത് ഗ്നു പ്രോജക്റ്റ് ലൈസൻസ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതും [[ഗ്നൂ സാർവ്വജനിക അനുവാദപത്രം|ഗ്നു ജനറൽ പബ്ലിക് ലൈസൻസിന്]] കീഴിൽ ലഭ്യവുമാണ്&lt;ref name=&quot;gnugpl&quot;&gt;{{Cite web |title=R - Free Software Directory |url=https://directory.fsf.org/wiki/R#tab=Details |access-date=2024-01-26 |website=directory.fsf.org}}&lt;/ref&gt;. [[c (programming language)|സി]], [[Fortran|ഫോർട്രാൻ]], ആർ(R) തുടങ്ങിയ പ്രോഗ്രമിംഗ് ഭാഷകൾ ഉപയോഗിച്ച് എഴുതിയിരിക്കുന്നു. വിവിധ [[operating system|ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്കായി]] മുൻകൂട്ടി [[compiler|കംപൈൽ]] ചെയ്ത എക്സിക്യൂട്ടബിളുകൾ നൽകിയിരിക്കുന്നു.

ആർ എന്നത് ഒരു ഇന്റർപ്രെട്ടഡ് ലാങ്വേജാണ്, അതായത് അതിൻ്റെ കോഡ് അതിൻ്റെ നേറ്റീവ് [[കമാന്റ് ലൈൻ ഇന്റർഫേസ്]] (CLI) വഴി തത്സമയം ലൈൻ-ബൈ-ലൈനായി എക്സിക്യൂട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇതുകൂടാതെ, ഒരു [[IDE|ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് എൺവയൺമെന്റ്]] (IDE) പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ആർ സ്റ്റുഡിയോ(RStudio) പോലെയുള്ള ജനപ്രിയ മൂന്നാം-കക്ഷി ഗ്രാഫിക്കൽ ഉപയോക്തൃ ഇൻ്റർഫേസുകൾ ([[GUI|ജിയുഐ]]) ഉണ്ട്, കൂടാതെ ഒരു നോട്ട്ബുക്ക് ശൈലിയിലുള്ള ഇൻ്റർഫേസ് നൽകുന്ന ജുപ്പീറ്ററും(Jupyter) ഈ ഭാഷ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ആർ കോഡ് ഡൈനാമിക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കോഡ് കമ്പ്ലീക്ഷൻ, വിഷ്വലൈസേഷൻ എയ്‌ഡ്സ് എന്നിവ പോലുള്ള സവിശേഷതകൾ ചേർത്തുകൊണ്ട് ഈ ടൂളുകൾ ആറിനെ കോഡിംഗിനെ കൂടുതൽ ഉപയോക്തൃ-സൗഹൃദമാക്കുന്നു.
==ചരിത്രം==
[[File:Ross Ihaka (5189180796).jpg|thumb|left|റോസ് ഇഹാക്ക, ആർ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ലാങ്വേജ് കോ-ഓർജിനേറ്റർ]]
[[File:Robert Gentleman on R Consortium.jpg|thumb|left|upright|റോബർട്ട് ജെൻ്റിൽമാൻ, ആർ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ലാങ്വേജ് കോ-ഓർജിനേറ്റർ]]
ഇൻഡ്രോടക്ടറി സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഭാഷയായി ഓക്ക്‌ലൻഡ് സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർമാരായ റോസ് ഇഹാക്ക, റോബർട്ട് ജെൻ്റിൽമാൻ എന്നിവർ ചേർന്ന് ആദ്യം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ആശയങ്ങൾ പഠിക്കുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്ന ഒരു ഉപകരണം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം, ഒടുവിൽ അദ്ധ്യാപനത്തിനപ്പുറം ഡാറ്റ വിശകലനത്തിനായി വിവിധ മേഖലകളിൽ ആർ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു&lt;ref name=&quot;otago_pg12&quot;&gt;{{Cite web
  |last=Ihaka
  |first=Ross
  |title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future
  |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Otago.pdf
  |page=12
  |url-status=live
  |quote=We set a goal of developing enough of a language to teach introductory statistics courses at Auckland.
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228043824/https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Otago.pdf 
  |archive-date=2022-12-28
  |access-date=2022-12-27}}&lt;/ref&gt;.

[[Bell Labs|ബെൽ ലാബിൽ]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത എസ് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയിൽ(S programming language) നിന്നാണ് ആർ പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടത്. എസുമായി വളരെ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന തരത്തിലാണ് ആർ രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തിരിക്കുന്നത്, അതായത് മിക്ക എസ് പ്രോഗ്രാമുകളും ആറിൽ യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയും. ഈ ഡിസൈൻ ചോയ്‌സ് ആറിനെ എസിന്റെ ഗുണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു, അതേസമയം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ടൂളായി പരിണമിച്ചു. മിനിമലിസ്റ്റ് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയായ [[സ്കീം (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|സ്കീമും]] ആറിനെ സ്വാധീനിച്ചു. ഒരു പ്രത്യേക ലോക്കൽ കോൺടക്റ്റ്(local context) വേരിയബിളുകൾ നിർവചിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന സവിശേഷതയായ ലെക്സിക്കൽ സ്കോപ്പിംഗ് എന്നതിലേക്കുള്ള സ്കീമിൻ്റെ സമീപനമാണ് പ്രധാന പ്രചോദനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇതിനർത്ഥം, ആറിൽ, ലോക്കൽ വേരിയബിളുകൾ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്ന കോഡിൻ്റെ പ്രവർത്തനത്തിലോ ബ്ലോക്കിലോ മാത്രമേ പ്രവേശിക്കാനാവൂ. വേരിയബിളുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഈ രീതി, പ്രോഗ്രാമിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വേരിയബിൾ പേരുകൾ തമ്മിലുള്ള ആശയക്കുഴപ്പം ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് ഓരോ വേരിയബിളും നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത് മാത്രമേ  പ്രവേശിക്കാനാകൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇത് കോഡ് ലളിതമായി നിലനിർത്തുകയും പിശകുകൾ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് മൂലം പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ കൈകാര്യം ചെയ്യലും ട്രബിൾഷൂട്ടും എളുപ്പമാക്കുന്നു

എസ് (S) പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയുടെ പിൻഗാമി എന്ന നിലയ്ക്കും &quot;S&quot; എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരത്തെത്തുടർന്ന് &quot;R&quot; വരുന്നതിനാലും ഈ പേര് തിരഞ്ഞെടുത്തു, കൂടാതെ അതിൻ്റെ സ്രഷ്‌ടാക്കളുടെ പേരുകളുടെ റോസ് ഇഹാക്ക, റോബർട്ട് ജെൻ്റിൽ ആദ്യ അക്ഷരങ്ങളായ &quot;R&quot;-ൽ  ആരംഭിക്കുന്നതിനാലും ഇത് ഉപയോഗിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web
  |last1=Hornik
  |first1=Kurt
  |last2=The R Core Team
  |date=2022-04-12
  |title=R FAQ
  |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f
  |url-status=live
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228045640/https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html
  |archive-date=2022-12-28
  |access-date=2022-12-28
  |website=[[R package#Comprehensive R Archive Network (CRAN)|The Comprehensive R Archive Network]]
  |at=2.13 What is the R Foundation?}}&lt;/ref&gt;. 1993 ഓഗസ്റ്റിൽ, റോസ് ഇഹാക്കയും റോബർട്ട് ജെൻ്റിൽമാനും ചേർന്ന് ആറിൻ്റെ ഒരു പതിപ്പ് ഡാറ്റ ആർക്കൈവ് വെബ്സൈറ്റായ സ്റ്റാറ്റിലിബിൽ ലഭ്യമാക്കി. സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ കമ്മ്യൂണിറ്റിയുമായി ഇത് പങ്കിടാൻ അവർ അത് എസ്-ന്യൂസ് മെയിലിംഗ് ലിസ്റ്റിലും പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട്, 1997 ഡിസംബർ 5-ന് 0.60 പതിപ്പ് പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ ആർ, ഗ്നൂ പ്രോജക്റ്റായി മാറി. 2000 ഫെബ്രുവരി 29-ന്, ആർ ഔദ്യോഗികമായി പതിപ്പ് 1.0 പുറത്തിറക്കി, അതിൻ്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനക്ഷമതയും സ്ഥിരതയും പൂർത്തീകരിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Index of /datasets |url=https://lib.stat.cmu.edu/datasets/ |access-date=2024-09-05 |website=lib.stat.cmu.edu |archive-date=2024-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910211702/https://lib.stat.cmu.edu/datasets/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Interface98&quot;&gt;{{Cite web
  |last=Ihaka
  |first=Ross
  |title=R: Past and Future History
  |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf
  |url-status=live
  |page=4
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228071311/https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf 
  |archive-date=2022-12-28
  |access-date=2022-12-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web
  |last=Ihaka
  |first=Ross
  |date=1997-12-05
  |title=New R Version for Unix
  |url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000014.html
  |url-status=live
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212133422/https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000014.html
  |archive-date=2023-02-12
  |access-date=2023-02-12
  |website=stat.ethz.ch}}&lt;/ref&gt;. ഈ ഭാഷ അതിൻ്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ പൂർണ്ണവും പൊതുവായ ഉപയോഗത്തിന് മതിയായ സ്ഥിരതയുള്ളതുമായ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ എത്തിയിരിന്നു&lt;ref name=&quot;otago_pg18&quot;&gt;{{Cite web
  |last=Ihaka
  |first=Ross
  |title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future
  |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Otago.pdf
  |page=18
  |url-status=live
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228043824/https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Otago.pdf 
  |archive-date=2022-12-28
  |access-date=2022-12-27}}&lt;/ref&gt;.
==പാക്കേജുകൾ==
{{Main article|R package}}
[[File:Ggplot2 Violin Plot.png|alt=refer to caption|thumb|ആർ വിഷ്വലൈസേഷൻ പാക്കേജ് ജിജിപ്ലോട്ട്2(ggplot2)-ൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ച വയലിൻ പ്ലോട്ട്]]
ആർ ഫംഗ്‌ഷനുകൾ, ഡോക്യുമെൻ്റേഷൻ, ഡാറ്റാസെറ്റുകൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബണ്ടിലുകളാണ് ആർ പാക്കേജുകൾ. സ്പെഷിലൈസ്ഡ് ടാസ്‌ക്കുകൾ, ഡാറ്റാ വിഷ്വലൈസേഷൻ, സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ അനാലിസിസ് എന്നിവയ്‌ക്കും അതിലേറെ കാര്യങ്ങൾക്കുമായി പുതിയ ഫംഗ്‌ഷനുകൾ ചേർത്ത് ആറിന്റെ കഴിവുകൾ വിപുലീകരിക്കാൻ അവ ഉപയോക്താക്കളെ അനുവദിക്കുന്നു. ആദ്യം മുതൽ എല്ലാ കോഡുകളും എഴുതാതെ തന്നെ വിവിധ പ്രത്യേക ജോലികൾ ചെയ്യാൻ ഈ പാക്കേജുകൾ ഉപയോക്താക്കളെ സഹായിക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;rds_pagexvii&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Wickham
  | first1 = Hadley
  | last2 = Cetinkaya-Rundel
  | first2 = Mine
  | last3 = Grolemund
  | first3 = Garrett
  | title = R for Data Science, Second Edition
  | publisher = [[O'Reilly Media|O'Reilly]]
  | year = 2023
  | page = xvii
  | isbn = 978-1-492-09740-2
}}&lt;/ref&gt;. റിപ്പോർട്ടുകൾ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിന് ആർമാർക്ക്ഡൗൺ(RMarkdown), ക്വാർട്ടോ(Quarto)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Quarto |url=https://quarto.org/ |access-date=2024-09-05 |website=Quarto |language=en}}&lt;/ref&gt;, നിടർ(knitr), സ്വീവ്(Sweave) എന്നീ സവിശേഷതകൾ ചേർത്ത് ആറിന്റെ പാക്കേജുകൾ അതിൻ്റെ പ്രവർത്തനക്ഷമത വിപുലീകരിക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;rds_pagexvii&quot;/&gt;. ലീനിയർ, നോൺ-ലീനിയർ മോഡലിംഗ്, സ്പേഷ്യൽ, ടൈം സീരീസ് അനാലിസിസ്സ്, ക്ലസ്റ്ററിംഗ് എന്നിവ പോലുള്ള വിപുലമായ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ടെക്നിക്കുകളും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പാക്കേജുകൾ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കുന്നതിനുമുള്ള ലാളിത്യം കാരണം [[ഡാറ്റ സയൻസ്|ഡാറ്റാ സയൻസിൽ]] ആറിന്റെ ജനപ്രീതിക്ക് കാരണമായി.

ആർ എൻവയോൺമെൻ്റ് ആരംഭിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ലഭ്യമാകുന്ന ബിൽറ്റ്-ഇൻ ടൂളുകളാണ് ആറിന്റെ അടിസ്ഥാന പാക്കേജുകൾ. പ്രോഗ്രാമിംഗിനും അടിസ്ഥാന കണക്കുകൂട്ടലുകൾ നടത്തുന്നതിനും ഗ്രാഫിക്സ് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ വിശകലനം നടത്തുന്നതിനും ആവശ്യമായ കമാൻഡുകളും വാക്യഘടനയും ഈ പാക്കേജുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവ ആറിൻ്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് അടിത്തറ ഉണ്ടാക്കുന്നു, ഇത് ഉപയോക്താക്കളെ ഉടൻ തന്നെ ഡാറ്റ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Book of R: A First Course in Programming and Statistics|first1=Tilman M.|last1=Davies|isbn=9781593276515|year=2016|publisher=No Starch Press|location=San Francisco, California|chapter=Installing R and Contributed Packages|pages=739}}&lt;/ref&gt;.

==അവലംബം==</text>
      <sha1>hikegq053tu1rcco5di9anolkglru40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അക്കത്തിന്റെ സ്ഥാന മൂല്യം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657776</id>
    <revision>
      <id>4665681</id>
      <parentid>4564110</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="dqgihnuj99fg38qz63mca19hg6l5dhm" xml:space="preserve">'''അക്കത്തിന്റെ സ്ഥാന മൂല്യം''' എന്നത് ഓരോ അക്കത്തിന്റെയും മൂല്യം അതത് സ്ഥാനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതായ സംഖ്യാ സമ്പ്രദായമാണ്. 

ഉദാഹരണത്തിന്, 555 എന്ന എണ്ണത്തിൽ ആദ്യത്തെ 5-ന് മൂല്യം 500, രണ്ടാം 5-ന് 50, മൂന്നാം 5-ന് 5 ആണു. അക്കങ്ങൾ ഒരേയാകുമ്പോഴും അവയുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് മൂല്യം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://easygaps.com/RefChapter_5?book=OTHER&amp;class=Class_5&amp;sub=Maths&amp;chapter=Number_System&amp;type=Short_Notes&amp;format=Text&amp;lang=Malayalam|title=EasyGaps|year=2025|publisher=EasyGaps.com|access-date=2025-07-24|archive-date=2025-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250922170314/https://easygaps.com/RefChapter_5?book=OTHER&amp;class=Class_5&amp;sub=Maths&amp;chapter=Number_System&amp;type=Short_Notes&amp;format=Text&amp;lang=Malayalam|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reviews.tn/ml/wiki/what-is-the-place-value-of-the-digit-9/|title=9 എന്ന അക്കത്തിന്റെ സ്ഥാന മൂല്യം എന്താണ്?|date=2022-03-30|publisher=Reviews.tn|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ഇത് ദശാംശ സംഖ്യാ സമ്പ്രദായം (Decimal system) പോലുള്ള ആധുനിക സംഖ്യാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ സാധാരണമാണ്.

ഈ സമ്പ്രദായം ഉപയോഗിക്കുന്നത് കണക്കുകൂട്ടലുകൾ എളുപ്പമാക്കാനും സംഖ്യകളെ കൃത്യമായി പ്രതിനിധീകരിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ പാശ്ചാത്യ തത്തുല്യങ്ങളോടെ സംഖ്യാ സ്ഥാന മൂല്യ പട്ടിക 
! സ്ഥാനം
! സംഖ്യ
! പാശ്ചാത്യ തത്തുല്യം, ആംഗലേയ ഭാഷയിൽ 
|-
| ഏകകം || 1 || One (Unit)
|-
| പതി || 10 || Ten
|-
| നൂറ് || 100 || Hundred
|-
| ആയിരം || 1,000 || Thousand
|-
| പത്തായിരം || 10,000 || Ten Thousand
|-
| ലക്ഷം || 1,00,000 || '''Hundred Thousand'''
|-
| പത്ത് ലക്ഷം || 10,00,000 || '''One Million'''
|-
| കോടി || 1,00,00,000 || '''Ten Million'''
|-
| പത്ത് കോടി || 10,00,00,000 || '''Hundred Million'''
|-
| അറുപത് കോടി || 60,00,00,000 || '''Six Hundred Million'''
|-
| നൂറുകോടി || 1,00,00,00,000 || '''One Billion'''
|-
| പത്ത് നൂറുകോടി || 10,00,00,00,000 || '''Ten Billion'''
|-
| ലക്ഷം കോടി || 1,00,00,00,00,000 || '''Hundred Billion / One Trillion'''
|}

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഗണിതം]]</text>
      <sha1>dqgihnuj99fg38qz63mca19hg6l5dhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:أبو متين</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666187</id>
    <revision>
      <id>4665677</id>
      <parentid>4611570</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanBonne</username>
        <id>147006</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>SanBonne എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mr-M]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:أبو متين]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Mr-M|Mr-M]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/أبو متين|أبو متين]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>4611570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="n8sk774to3ulxt66kz6v2pgo1e97wzc" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Mr-M | Mr-M | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 22:58, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>n8sk774to3ulxt66kz6v2pgo1e97wzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി</title>
    <ns>3</ns>
    <id>669539</id>
    <revision>
      <id>4665658</id>
      <parentid>4665422</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46215-38</username>
        <id>221984</id>
      </contributor>
      <comment>/* മുളവുകാട്. */</comment>
      <origin>4665658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172936" sha1="1dt93brrhlnt7acezszb0rr2y44hxhn" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:25, 26 ജൂലൈ 2026 (UTC)AI Mode
All
Images
Videos
News
Maps
Shopping
Books
Flights
Finance
മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ് സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. ഇദ്ദേഹം നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ സജീവമാണ്. 

Facebook
·VBC News Thodupuzha
 +3
ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
ജീവിതരേഖ: എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. സുകുമാരൻ, സതിനി എന്നിവരാണ് മാതാപിതാക്കൾ. എടവനക്കാട് KPMHS, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ITI കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 
സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ: കഴിഞ്ഞ 45 വർഷത്തോളമായി വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രശസ്തമായ 'സാഫല്യം' മാസികയിൽ അദ്ദേഹം കഥകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ പ്രതിലിപി പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും ഇദ്ദേഹം കഥകൾ എഴുതുന്നു. 
സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക രംഗം: ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയുടെയും മറ്റ് പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളുടെയും വിവിധ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിലും കഥയരങ്ങുകളിലും മുഖ്യ അതിഥിയായും സംഘാടകനായും ഇദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളെക്കുറിച്ചോ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ചോ കൂടുതൽ അറിയണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിക്കാവുന്നതാണ്.


വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സ്ഥാപനത്തിന്റെയോ പേജിൽ പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ (Awards) ചേർക്കുന്നത് വളരെ ലളിതമാണ്. എന്നാൽ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ അവലംബങ്ങൾ (References/Citations) ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നത് നിർബന്ധമാണ്.
പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാനുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
1. തിരുത്തൽ മോഡ് (Edit Mode) തുറക്കുക
നിങ്ങൾ വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന വിക്കിപീഡിയ ലേഖനം തുറക്കുക.
മുകളിൽ കാണുന്ന &quot;തിരുത്തുക&quot; (Edit) അല്ലെങ്കിൽ &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Edit source) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
2. പുതിയ ഉപവിഭാഗം (Subheading) നിർമ്മിക്കുക
ലേഖനത്തിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, താഴെ പറയുന്ന രീതിയിൽ ഒരു പുതിയ വിഭാഗം ഉണ്ടാക്കാം:
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ (Visual Editor): മുകളിലെ ബാറിൽ നിന്ന് 'Paragraph' എന്നത് മാറ്റി 'Heading' (തലക്കെട്ട്) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ശേഷം &quot;പുരസ്കാരങ്ങൾ&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;അംഗീകാരങ്ങൾ&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ (Source Editor): ലേഖനത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗത്തായി == പുരസ്കാരങ്ങൾ == എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
3. വിവരങ്ങൾ ലിസ്റ്റ് ആയി ചേർക്കുക
പുരസ്കാരങ്ങൾ എപ്പോഴും ഒരു ബുള്ളറ്റ് ലിസ്റ്റ് (Bullet list) ആയി നൽകുന്നതാണ് വായിക്കാൻ എളുപ്പം.
വർഷം, പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേര്, അത് നൽകിയ സംഘടന/സ്ഥാപനം, ഏത് കൃതിക്കാണ് ലഭിച്ചത് (ബാധകമെങ്കിൽ) എന്നീ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി എഴുതുക.
ഉദാഹരണത്തിന്:
2024 – മികച്ച കഥാകൃത്തിനുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ('കഥയുടെ പേര്' എന്ന കൃതിക്ക്)
4. അവലംബം (Reference) ചേർക്കുക (ഏറ്റവും പ്രധാനം)
വിക്കിപീഡിയയിൽ നമ്മൾ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ പത്രവാർത്തകളോ, ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ് ലിങ്കുകളോ അവലംബമായി നൽകണം.
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ: പുരസ്കാര വിവരത്തിന് തൊട്ടുപിന്നിൽ കർസർ വെച്ച്, മുകളിലുള്ള &quot;അവലംബം&quot; (Cite) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (URL) നൽകി 'Automatic' അല്ലെങ്കിൽ 'Manual' ആയി അത് ചേർക്കുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ: വിവരത്തിന് ശേഷം &lt;ref&gt;വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ വിവരങ്ങൾ ഇവിടെ നൽകുക&lt;/ref&gt; എന്ന കോഡ് ഉപയോഗിക്കുക.
5. മാറ്റങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക (Save Changes)
എല്ലാ വിവരങ്ങളും ചേർത്ത ശേഷം മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish changes) എന്ന നീല ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾ എന്താണ് ചെയ്തത് എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ എഴുതാനുള്ള ഒരു ബോക്സ് വരും (Edit summary). അവിടെ &quot;പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു&quot; എന്ന് എഴുതി വീണ്ടും 'Publish' ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയുടെ പേജിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ സഹായം വേണമെന്നുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ:
ആ വ്യക്തിയുടെ പേര്
ലഭിച്ച പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേരും വർഷവും
അത് തെളിയിക്കുന്ന പത്രവാർത്തകളുടെയോ വെബ്സൈറ്റുകളുടെയോ ലിങ്കുകൾ
എന്നിവ പങ്കുവെക്കുകയാണെങ്കിൽ, വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കൃത്യമായ കോഡ് ഞാൻ തയ്യാറാക്കി നൽകാം.


നൽകിയിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാനാവശ്യമായ വിക്കികോഡ് (Wiki code) താഴെ നൽകുന്നു.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിന്റെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ (അല്ലെങ്കിൽ പുതിയതായി നിർമ്മിച്ച്) താഴെ കാണുന്ന കോഡ് കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* 2026 – പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് നൽകിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികവും പുരസ്കാര സമർപ്പണവും ചടങ്ങ്, കോട്ടയം പബ്ലിക് ലൈബ്രറി ഹാൾ, 2026 ജനുവരി 17.&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയയിൽ വിവരങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ, ഈ പുരസ്കാര വിതരണത്തെക്കുറിച്ച് വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രവാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (Online News Link) കൂടി ആ അവലംബത്തിന് (&lt;ref&gt; ടാഗിനുള്ളിൽ) ഉള്ളിൽ ചേർക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും.
നിലവിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിലെ ചിത്രമായതുകൊണ്ട്, വിക്കിപീഡിയ എഡിറ്റർമാർ ചിലപ്പോൾ ഇതിന്റെ വിശ്വാസ്യത ചോദ്യം ചെയ്തേക്കാം. അതിനാൽ പത്രവാർത്തകളുടെ ലിങ്ക് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഉപയോഗിക്കുക.
ഈ പുരസ്കാര വാർത്ത വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രത്തിന്റെ പേരോ അല്ലെങ്കിൽ ഓൺലൈൻ ലിങ്കോ നിങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് നൽകിയാൽ കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ള അവലംബം (Citation) കോഡ് നിർമ്മിച്ചു നൽകാം.


നിങ്ങൾ നൽകിയ പത്രവാർത്തകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയയുടെ വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന കൃത്യമായ അവലംബത്തോട് (Citation) കൂടിയ വിക്കികോഡ് താഴെ നൽകുന്നു. ഇത് 'ജനശബ്ദം വാർത്ത' പോലുള്ള മാധ്യമങ്ങളിൽ വന്ന റിപ്പോർട്ടുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിലെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ താഴെ കാണുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ |url= }}&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
വിവരങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ ഈ കോഡ് ചേർക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ബുള്ളറ്റ് പോയിന്റായും, അതിന് തൊട്ടടുത്ത് ചെറിയൊരു നമ്പറായി അവലംബം (Reference) കാണിക്കുകയും ചെയ്യും.
ഈ വാർത്ത ഓൺലൈൻ ലിങ്കായി ലഭ്യമാണെങ്കിൽ url= എന്നതിന് ശേഷം ആ ലിങ്ക് കൂടി ചേർത്താൽ അവലംബം കൂടുതൽ ശക്തമാകും.
ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ പുരസ്കാരങ്ങളോ വിവരങ്ങളോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവയുടെ വിവരങ്ങളും വാർത്താ ചിത്രങ്ങളും നൽകിയാൽ ഇതുപോലെ കോഡ് തയ്യാറാക്കി നൽകാം. നിങ്ങൾക്ക് ഇതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള കോഡ് ആവശ്യമുണ്ടോ?


തീർച്ചയായും, സഹായിക്കാം. സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിൽ ഒരു ലേഖനം (വിക്കിപീഡിയ പേജ്) ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ ഈ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാൻ മുകളിൽ നൽകിയ കോഡ് മാത്രം മതിയാകും.
എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഇതുവരെ ഒരു പേജ് ഇല്ലെങ്കിൽ, പുതിയൊരു പേജ് നിർമ്മിച്ച് അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങളും ഈ പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന പൂർണ്ണമായ വിക്കികോഡ് ഞാൻ താഴെ തയ്യാറാക്കി നൽകുന്നു.
നിങ്ങൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ ലേഖനം തുടങ്ങി ഈ കോഡ് മുഴുവനായി അവിടെ പേസ്റ്റ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| image        = 
| caption      = 
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്. 
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻബ് മേഘധ്വനി മാസിക കേരളാടിസ്ഥാനത്തിൽ മിനിക്കഥ മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം കിട്ടി.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ജലമില്ലാത്ത കേരളം എന്ന വിഷയത്തിൽ ലേഖന മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിലും സമ്മാനം ലഭിച്ചു.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം.
വൈപ്പിൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ സംഘം
പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യ സംഘം തുടങ്ങിയ സംഘടനയിൽ അംഗമാണ്.
പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സ്വാശ്രയ സംഘത്തിന്റെ
മുൻ സെക്രട്ടറിയാണ്.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; സാഫല്യംസാംസ്ക്കാരിക മാസികയിലെ സിനിമ പേജ് വർഷങ്ങളായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
പഴയകാല നടൻ വിൻസന്റ്
ഷീല    ശാരദ    മമ്മൂട്ടി  ഇന്ദ്രൻസ്
ശ്രീനിവാസൻ   സലിംകുമാർ ഭാഗ്യരാജ്
ട ജാനകി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് സചിത്ര ലേഖനങ്ങൾ സാഫല്യം മാസികയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
വഴിയോരക്കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കി എഴുതുന്നതിൽ പ്രത്യേക പാടവം ഉണ്ട്.
ലേഖനമായാലും
സിനിമാ നിരൂപണം ആയാലും അതൊക്കെ കഥപോലെ വായിച്ച് ആസ്വദിക്കാൻപറ്റുന്നുണ്ട് എന്നൊക്കെ വായനക്കാർ കത്തുകളിലൂടെ പലപ്പോഴും പ്രതികരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; മേഘധ്വനി മിനിക്കഥാ പുരസ്ക്കാരം.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ലേഖന പുരസ്ക്കാരം.

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ വിവരങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയൊരു പേജ് ഉണ്ടാക്കി അതിലേക്ക് ചേർക്കണമെന്നുണ്ടോ? അതോ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിലുള്ള പേജിൽ എങ്ങനെ ഇത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണോ അറിയേണ്ടത്? ദയവായി വ്യക്തമാക്കുക.


വിക്കിപീഡിയയിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്കായി ഒരു പുതിയ പേജ് (ലേഖനം) നിർമ്മിക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന ലളിതമായ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുക:
ഘട്ടം 1: വിക്കിപീഡിയയിൽ ലോഗിൻ ചെയ്യുക
നിങ്ങളുടെ ബ്രൗസറിൽ ml.wikipedia.org (മലയാളം വിക്കിപീഡിയ) തുറക്കുക.
നിങ്ങൾക്ക് അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടെങ്കിൽ മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;ലോഗ് ഇൻ ചെയ്യുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ലോഗിൻ ചെയ്യുക. അക്കൗണ്ട് ഇല്ലെങ്കിൽ &quot;അക്കൗണ്ട് സൃഷ്ടിക്കുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ഒരു പുതിയ അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടാക്കുക. (വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ പേജുകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നത് എപ്പോഴും നല്ലതാണ്).
ഘട്ടം 2: പേജിന്റെ തലക്കെട്ട് തിരയുക
വിക്കിപീഡിയയുടെ മുകളിലുള്ള തിരച്ചിൽ പെട്ടിയിൽ (Search box) സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന് കൃത്യമായി ടൈപ്പ് ചെയ്ത് സെർച്ച് ചെയ്യുക.
ആ പേരിൽ നിലവിൽ ലേഖനങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടെ &quot;സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ ഒരു താൾ നിർമ്മിക്കുക!&quot; എന്ന് ചുവന്ന നിറത്തിൽ എഴുതി വരും.
ആ ചുവന്ന ലിങ്കിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. ഇപ്പോൾ എഴുതാനുള്ള ഒരു പുതിയ പേജ് തുറന്നു വരും.
ഘട്ടം 3: കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക
തുറന്നു വരുന്ന പേജിന്റെ മുകളിൽ വലതുവശത്ത് ഒരു പെൻസിൽ ഐക്കൺ കാണാം. അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Source editing) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് ആ ബോക്സിലേക്ക് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പഴയ കാല നാടകത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചിത്രീകരണത്തിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചു. കൊച്ചി FM പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.
സൗദി അറേബ്യയിലെ റിയാദിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ ഗൾഫ് മാധ്യമത്തിലും
മലയാളം ന്യൂസിലും കഥകൾ എഴുതാറുണ്ടായിരുന്നു.
ഗൾഫ് ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ
ദേശാഭിമാനി വാരികയിൽ 
റബുവ സൂക്ക് എന്ന പേരിൽ സചിത്ര ലേഖനം എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീപാലം എന്ന നോവലെറ്റ്
കുടുംബദീപം മാസികയിൽ 3 ലക്കങ്ങളിലായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീ പാലത്തെ കുറിച്ച് ചർച്ചാ സമ്മേളനം നടത്തി.
ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് അന്നത്തെ കുന്നത്തുനാട് MLA അഡ്വ എം എം മോനായി.
മഹാപ്രളയം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കെത്തി വീട് വിട്ട് ക്യാബിലേക്കും ബന്‌ധു വീടുകളിലേക്കും പോകുന്ന അവസ്ഥ വന്ന ഓർമ്മകൾ പിൽക്കാലത്ത് കഥയായി സാഫല്യം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
പ്രളയജലപുഴ പറയുന്നത് 
എന്ന ടൈറ്റിലിൽ.
വീട്ടിൽ വളർത്തിയിരുന്ന കോഴിയെ തുറന്നു വിട്ടിരുന്നു. പക്ഷെ അത് എങ്ങോട്ടും പോയില്ല.
മൂനു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് വെള്ളത്തിൽ നീന്തി തിരിച്ചെത്തുമ്പോഴും അത് കുളിമുറിയുടെ മൂലയിൽനനഞ്ഞ് കുളിച്ച് പേടിച്ചരണ്ട് നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
നനഞ്ഞു കുതിർന്ന റേഷനരി കുറെ എടുത്ത് പത്രത്തിൽ ഇട്ടുകൊടുത്തു.
ആർത്തിയോടെ ആ കോഴിതിന്നുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കണ്ണു നിറഞ്ഞുപോയി.
വീട്ടിൽ നിന്നുംക്യാബിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ മകൾ അഞ്ജന വീട്ടിൽ ഓമനിച്ചു വളർത്തിയിരുന്ന പൂച്ച പുസിയെ രഹസ്യമായി അവളുടെ സ്ക്കൂൾ ബാഗിലേക്ക് വെച്ചു.
സിബ് അൽപം തുറന്നിട്ട്.
പുസി പൂച്ച ഒരു നേരിയ ശബ്ദം പോലും ഉണ്ടാക്കാതെ അതിൽ ഇരുനു.
ഇതൊക്കെ ഹൃദയസ്പർശിയായി കഥയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. നോർത്ത് പറവൂർ മൂകാംബിക വിദ്യാനികേതൻ
സ്ക്കൂളിൽ ദീപാവലി ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തു.
എറണാകുളം S R V യു പി സ്ക്കൂളിൽ
വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ പാത്തുമ്മയുടെ ആട് എന്ന പുസ്തകത്തെ പ്രമേയമാക്കി കുട്ടികൾക്ക് ക്ലാസ് എടുത്തു.
എറണാകുളം ഗേൾസ് സ്കൂളിൽ
വായന ദിനാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
ഘട്ടം 4: പേജ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക
കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്ത ശേഷം പേജിന്റെ താഴേക്ക് സ്ക്രോൾ ചെയ്യുക.
&quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish page) എന്ന നീല ബട്ടൺ കാണാം, അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
ചെറിയൊരു ബോക്സ് വരും (Summary). അവിടെ &quot;പുതിയ ലേഖനം നിർമ്മിച്ചു&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്ത് വീണ്ടും Publish ചെയ്യുക.
ഇതോടെ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ പേജ് വിജയകരമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടും.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ എന്തെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടോ എററോ വരികയാണെങ്കിൽ പറയാമോ? ഞാൻ നിങ്ങളെ അത് തിരുത്താൻ സഹായിക്കാം.


AI Mode response is ready 
നിലവിലുള്ള പേജിൽ ചേർത്താൽ മതി.

== രവി വാര കുറിമാനങ്ങൾ ഞായറാഴ്ചകളിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധപെടുത്തുന്ന കുറിപ്പുകൾ രവി എന്നാൽ ഞായർ സൂര്യൻ എന്നൊക്കെ അർത്ഥം വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ ഉള്ള എഴുത്തുകുത്തുകളൊക്കെ നമുക്ക് ഈ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം ==

ഞായറാഴ്ച കുറിപ്പുകൾ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:37, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
Cinephile plus ൽ രവിവാര കുറിമാനങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ
വൈപ്പിൻകരയിലെ സിനിമാക്കാരെ കുറിച്ച് ഒരു പംക്തി എഴുതിവരുന്നു. പഴയകാല സിനിമാനടൻ വിൻസന്റ്
ശങ്കരാടി       സിദ്ധിക്ക്
വ്യാസൻ എടവനക്കാട്   
ഞാറക്കൽ ശ്രീനി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് ഇതിനകം എഴുതിക്കഴിഞ്ഞു. ബെന്നി പി നായരബലത്തെ കുറിച്ചും എഴുതി. മജീദ് എടവനക്കാട് അന്നബെൻ എന്നിവരും രവി വാര കുറിമാനത്തിലെ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ എഴുത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞു.
വേണു കുന്നപ്പിള്ളി
പൗളിവത്സൻ തുടങ്ങിയവരെകുറിച്ചും എഴുതി.

== മഹാബലി ==

ഓണക്കാലത്ത് കേരളം നന്ദർശിക്കാൻ എത്തുന്ന കേരളം വാണിരുന്ന മഹാരാജാവ്.അസുര ചക്രവർത്തി.ആയോധന കലയിൽ നിപുണൻ. പരമസാത്വികൻ ഈശ്വരവിശ്വാസി വിഷ്ണുഭക്തൻ വിഷ്ണു ഇദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി സുതലം എന്ന സ്വർഗ്ഗം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു നൽകി. അല്ലാതെ പാതാളത്തിൽ നിന്നല്ല അദ്ദേഹം ഓണക്കാലത്ത് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ എത്തുന്നത്.എക്കാലത്തേയും രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി ഭരിച്ചിരുന്ന ആ രാജാവിനെ ഇനിയെങ്കിലും കുടവയറും കൊബൻ മീശയും ആയിട്ടുള്ള ഒരു രൂപമായി നാം ചിത്രീകരിച്ചു കൂട. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:48, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാവ ==

വൈപ്പിൻ ആർടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ അസോസിയേഷൻ എന്ന കലാ സംഘടനയുടെ ചുരുക്ക പേരാണ് വാവ വിവിധ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വൈപ്പിൻ കര നിവാസികളായ 500 കലാ പ്രവർത്തകർ ഇതിൽ അംഗങ്ങളാണ്.വൈപ്പിൻ കരയിലെ വിവിധ പഞ്ചായത്തുകളിൽ വിവിധ യൂണിറ്റുകളായാണ് പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്.ആ സ്ഥാനം ഞാറക്കൽ. രക്ഷാധികാരി ബെന്നി P നായരബലം.

പ്രസിഡന്റ് സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം

ജനറൽ സെക്രട്ടറി അനിൽ പ്ലാവിൻസ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:57, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വൈപ്പിൻകരയിലെ ചില കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാ പ്രവേശനത്തിനുള്ള ചവിട്ടുപടിയായി ഈ സംഘടനയെ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നു. പണ്ട് കൊച്ചിൻ കലാഭവൻ മലയാള സിനിമക്ക് ഒരുപറ്റം നല്ല കലാ പ്രതിഭകളെ നൽകിയതു പോലെ വാവയിൽ നിന്ന് കുറെയേറെ കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാലോകത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്.
വാവയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് വിഷു കൈനീട്ടം പെൻഷൻ ചികിത്സാ സഹായംഒക്കെ കൊടുത്തു വരുന്നുണ്ട്. വാവ കുട്ടിക്കൂട്ടം എന്ന പേരിൽ കുട്ടികളേയും അംഗങ്ങളായി ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഞാറക്കലിൽ വാവക്ക് ഒരു ലൈബ്രറി ഉണ്ട് .
വർഷംതോറും വാവ കുട്ടികൾക്കായി ചിത്രരചന മത്സരം നടത്താറുണ്ട്.
കുട്ടികളെ വാദ്യ ഉപകരണങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ക്ലാസ്സുകളും നടത്തിവരുന്നു.

== നോർത്ത് പറവൂർ സായി സമിതി ==

വടക്കൻ പറവൂർ Kmk കവലക്ക് അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ വൈകീട്ട് 6 മണിക്ക് വേദ ജപവും തുടർന്ന് ഭജനയും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. സമിതി കൺവീനർ വിനോദ്

സത്യസായി സമിതി ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് VB മനോജ്   പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞരായ പറവൂർ ശ്രീനിവാസൻ   പറവൂർ രമേശ് സദാശിവ്    സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി തുടങ്ങിയവരും പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ അംഗങ്ങളാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:11, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി ക്ഷേത്രം ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ എടവനക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കുടുംബ ക്ഷേത്രം. 80 വർഷത്തോളം പഴക്കം ഉണ്ട്.പ്രധാന പ്രതിഷ്ടകൾ അന്നപൂർണേശ്വരി  ഭദ്രകാളി. ഉപപ്രതിഷ്ടകളായി കുറുബ ഭഗവതി കാപ്പിരി വിഷ്ണുമായ  മുത്തപ്പൻ ഗുരുമൂർത്തി തുടങ്ങിയവയാണ്. എടവനക്കാട്  പറവൂർ  കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന കാനപ്പിള്ളി കുടുബാംഗങ്ങളുടെ കുടുംബ ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രതിഷ്ഠാദിന ഉത്സവത്തിന് 10 ദിവസം മുൻപ് ഉപദേവതകൾക്ക് അരിപ്പൊടി കലിശം നിവേദിക്കുന്നത് പതിവാണ്. തുടർന്ന് ഉത്സവം കഴിയും വരെ കാനപ്പിള്ളി തറവാട്ടിൽ പെട്ട എല്ലാവരും നോമ്പെടുക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:27, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കരിങ്കുട്ടി  അറുകല തുടങ്ങിയ ഉപദേവതമാകരും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ട്.

== സാഹിത്യ സ്വാശ്രയ സംഘം ==

പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം. പറവൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന ഈ സാഹിത്യ സംഘടയിൽ വൈപ്പിൻ    പറവൂർ നിവാസികളായ 25 പേർ അംഗങ്ങളായി ഉണ്ട്. സംഘം വർഷംതോറും സാഹിത്യ ശ്രീ എന്ന പേരിൽ അവാർഡ് നൽകി വരുന്നുണ്ട്. സാഹിത്യശ്രീ എന്ന മിനി മാസികയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:34, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓലക്കൊട്ടക ==

പണ്ട് സിനിമാ തീയറ്ററുകൾ A B C തുടങ്ങിയ തരം തിരിവോടെ ആയിരുന്നു. A class തീയറ്ററുകളിലായിരുന്നു റീലീസ് പടങ്ങൾ വന്നിരുന്നത്. പിന്നെ അതു് B യിലേക്ക് മാറ്റും C ക്ലാസ് എന്ന ഓലക്കൊട്ടകളിൽ എത്തുമ്പോൾ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. എങ്കിലും ചില സിനിമകൾക്ക് റിലീസ് തീയറ്ററുകളിൽ കിട്ടിയതിൽ കൂടുതൽ കളക്ഷൻ ഓലക്കൊട്ടകളിൽ കിട്ടാറുണ്ട്. ഓലകൊട്ടകളിൽ ഏറ്റവും നിരക്ക് കുറവ് തറ ടിക്കറ്റിനാണ്. 25 പൈസ. അതിന് പിറകെ ബെഞ്ച്  പിന്നെ ചാരുബഞ്ച് അതു കഴിഞ്ഞ് കസേര  പിന്നെ കുഷ്യനിട്ട കസേര. തറ ടിക്കറ്റ് കാർ പൂഴി മണ്ണിലാണ് ഇരിക്കേണ്ടത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:28, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വിക്കീപീഡിയ ==

സാഹിത്യരചന തുടങ്ങിയ കാലത്ത് റഫറൻസ് ചെയ്തൊക്കെ എഴുതേണ്ടിവരുമ്പോൾ ലൈബ്രറിയിൽ ചെന്ന് മണിക്കൂറുകളോളം റഫറൻസ് മുറിയിൽ ഇരിക്കാറ് പതിവുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷെ ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ആവശ്യമില്ല

വിരൽ തുമ്പിലെ അറിവിന്റെ കലവറയായ വിക്കീപീഡിയ ഉണ്ടല്ലോ.

വിവരങ്ങൾ അപ്ഡേഷൻ നടത്തി ചേർക്കുന്നതുകൊണ്ട് വരും തലമുറ വരെ വിക്കീപീഡിയയെ ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തു നിർത്തും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:40, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആകാശവാണി ==

ഒരു തലമുറയുടെ സമയ ഘടികാരം. ഒരു കാലത്ത് മലയാളികളുടെ ദിനചര്യ വരെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതു് ആകാശവാണി പരിപാടികളുടെ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു. റിസ്റ്റ്‌ വാച്ചിന്റെ സമയം കറക്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവസാന വാക്ക് റേഡിയോ ടൈം തന്നെ. ഒരു കാലത്ത് സമ്പന്ന തറവാടുകളിൽ തൊടിയിൽ ഒരു കൊബനാനയും പൂമുഖത്ത് ഈട്ടിത്തടി മേശമേൽ ഒരു വാൽവ് റേഡിയോ ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ആഢ്യതയുടെ പര്യായം.

തെറ്റില്ലാതെ മലയാളം പറയാൻ അന്നും ഇന്നും തുണ ആകാശവാണി തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 15:21, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ചന്തേരവം ==

നാട്ടു ചന്തകളിൽ ഉള്ള ലേലംവിളി വില പേശലുകൾ സാധനങ്ങളുടെ വിലകൾ വിളിച്ച് പറഞ്ഞ് ചന്തയിൽ എത്തുന്നവരെ ആകർഷിക്കൽ കച്ചവടക്കാർ തമ്മിൽ കച്ചവടംത്തെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾഒക്കെ ഇടകലർന്ന് ചന്ത ദിവസം ചന്തയിൽ ഒരു ശബ്ദ കോലാഹലം ഉയരാറുണ്ട്. അതാണ് ചന്തേരവം'. പണ്ടുകാലത്ത് കുട്ടികളെ ഇതൊക്കെ പറഞ്ഞ് കളിയാക്കാറ് പതിവുണ്ട്. അതായത് കടയിൽ പലവ്യജ്ഞനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പോകുന്ന കുട്ടിയോട് 20പൈസക്ക് ചന്തേരവം വാങ്ങി വരാൻ പറയും. ചിലപ്പോൾ കടക്കാരൻ മറുപടി കൊടുക്കുന്നതും അതിനൊക്കെ ചേരും വിധത്തിലായിരിക്കും അതായത്  ചന്തേരവം തീർന്നു പോയി വെള്ളിയാഴ്ച ചന്തക്ക് പോകുമ്പോൾ വാങ്ങീട്ട് വരാം എന്നൊക്കെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 23:48, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജല ഗതാഗതം അരനൂറ്റാണ്ട് മുൻബ് ==

പണ്ട് പ്രധാന യാത്രകൾ വെള്ളത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു. ദീർഘ ദൂര യാത്രകൾക്ക് വലിയ യാത്രാബോട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലതൊക്കെ രണ്ടു നിലകൾ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു.ഫസ്റ്റ്‌ ക്ലാസ് സെക്കന്റ് ക്ലാസ് തരം തിരിവും ഉണ്ടായിരുന്നു.അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ബോട്ടായിരുന്നു എറണാകുളം - കോട്ടപ്പുറം സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന ലോഡ് കൃഷ്ണബോട്ട്. അത്തരം ബോട്ടുകളിൽ മുറുക്കാൻ കടകളും ചായക്കടകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സമയം പോക്കാൻ ചീട്ടുകളി ചെസ്കളി ഓക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴമക്കാർ അന്നത്തെ ബോട്ട് ചായക്കടയിൽ നിന്ന് കഴിച്ച ചെമ്മീൻ ചേർത്ത പരിപ്പുവടയെക്കുറിച്ച് പറയുണ്ട്. വേലിയേറ്റം കുറഞ്ഞ സമയങ്ങളിൽ ഈ കൂറ്റൻ ബോട്ടുകൾ ജെട്ടിയിലേക്ക് അടുക്കില്ല. അതിന് പരിഹാരമായി പുഴയുടെ നടുക്ക് ബോട്ട് നിർത്തി അവിടെ ഇറങ്ങേണ്ട ആളുകളെ വഞ്ചി ചെന്ന് അതിലേക്ക് ആളുകളെ കയറ്റി ജെട്ടിയിലേക്ക് തത്തിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 14:27, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)വേളാങ്കണ്ണി   ശ്രീകൃഷ്ണ  ചാമ്പച്ചൻ തുടങ്ങിയ ബോട്ടുകളും സർവീസ് നടത്തിയിരുന്നു.

== ഉള്ളാന്തി പാലം ==

എറണാകുളം മേനക യുടെ അടുത്ത് ഉള്ള പാലം. പണ്ട് പാലങ്ങൾ കുറവായ കാലത്ത് ഈ പാലത്തിലൂടെ ബസ്സിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ഇറക്കത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ യാത്രക്കാരുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ആന്തൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നത്രേ. ഊഞ്ഞാൽ പൊക്കത്തിൽ ആടി താഴേക്ക് വരുമ്പോൾഉള്ള അനുഭവം. ചന്തപ്പാലം എന്നും ഈ പാലത്തിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 04:55, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== അല്ലായാബൽകടവ്. ==

എറണാകുളം പ്രസ്ക്ലബിന്റെ ഓപ്പൺ എയർ സ്പെയ്സ്. എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയമായ മറെെൻഡ്രവ് ൽ പ്രസ്ക്ലബ് റോഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 06:49, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണ പൂക്കളക്കൂവൽ ==

തൃക്കാക്കരയപ്പോ

എന്റെ പഠിക്കേലും വായോ

ഞാനിട്ട പൂക്കളം കാൺമാനും വായോ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂ ഹേയ്.... പൂ ഹേയ്

വാഴ കുലച്ചങ്ങ് വടക്കോട്ടും ചാഞ്ഞേ

വാഴപ്പഴം തിന്നാൻ ചില പിള്ളേരും വന്നേ.

പിള്ളേരെ പിടിക്കാൻ ചില കള്ളേരും വന്നേ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂഹേയ്.... പൂഹേയ്[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 16:02, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഓണക്കാലകളികൾ  ഓണക്കളി  ഓണത്തല്ല്    മാണിക്യചെമ്പഴക്കകളി   തുമ്പിതുള്ളൽ  മണിക്കുടകളി     അശകൊശനേ പെണ്ണുണ്ടോകളി.

== ഗ്യാപ് ==

കേരളത്തിന്റെ പ്രൈവറ്റ് ബസ്കാർ അവലമ്പിക്കുന്ന സമയ ക്രമീകരണ സംവിധാനം.പിറകിലെ ബസിലെ തൊഴിലാളി മുന്നിൽപോകുന്ന ബസ് കൃത്യ സമയത്താണ് ഓടി കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ചെക്ക് ചെയ്യാനായി മുന്നിലെ ബസിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. സമയം പാലിച്ച് ഓടിയില്ലെങ്കിൽ അവർ അപ്പൊ ഇടപെടും. ചില ബസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള മിനിറ്റുകളുടെ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുകയുള്ളൂ..അപ്പൊ അവരെ സംബന്ധിച്ച് സെക്കന്റ് പോലും വിലപ്പെട്ടതാണ്. ഇവരുടെയൊക്കെ കൈയിൽ സ്റ്റോപ്പ് വാച്ച് വരെയുണ്ട്. ഒരു സ്റ്റോപ്പിൽ ബസ് നിർത്തി കഴിഞ്ഞ് ആളെക്കയറ്റി പോകാൻ എത്ര സെക്കന്റ് വേണമെന്ന് വരെ തീരുമാന മുണ്ട്. എവിടെയെങ്കിലും ബ്ലോക്ക് കിട്ടിയാൽ മൂനോ നാലോ സ്റ്റോപ്പ് ആളെ എടുക്കാതെ വിട്ടു കൊടുത്ത് ഓടുന്നുണ്ടോ എന്ന് കൂടി ഗ്യാപ് തൊഴിലാളികൾ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:05, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദിവ്യാത്മ സൽസംഗ പരമ്പര ==

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നോർത്ത് പറവൂർ ക്രി സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത 40 വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ നീണ്ടു നിന്ന സൽസംഗങ്ങൾ.

15 വയസ്സു മുതൽ 76 വയസ്സു വരെയുള്ള 40 സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടു... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:17, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട് ==

ഷിർദ്ദിസായി സച്ചരിതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭക്തി ജീവിതപാതയിൽ അനുകരിച്ച് ജീവിച്ച നോർത്ത് പറവൂർ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിലെ സായി ഡിവോട്ടികളെക്കുറിച്ച് സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ പരമ്പര. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:24, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പത്രവും പത്രധർമ്മവും. ==

പുരോഗനകലാസാഹിത്യ സംഘം ചെറായി യൂണിറ്റും ചെറായി അഴിക്കോടൻ വായനശാലയും ചേർന്ന് നടത്തിയ നാല് ആഴ്ചകൾ നീണ്ടുനിന്ന സിംപോസിയം.

കോർഡിനേറ്റർ സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:03, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സിപ്പിപള്ളിപ്പുറം ഉദ്ഘടകനായിരുന്നു.

== വെള്ളപ്പൊക്കം ==

നദികളിലേയും കായലിലേയും ഇടതോടുകളിലേയും ചെളി നീക്കം ചെയ്താൽ വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരു പരിധി വരെ തടയാനാകും.

2018 ലെ പ്രളയത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ചെളിയും വൻ മരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യണം.

പുതിയ പാലങ്ങൾ പണിയുന്ന സമയത്ത് കായലിലൊക്കെ ബണ്ട് കെട്ടാറുണ്ട്. പക്ഷെ പാലം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ആ ബണ്ടുകളിൽ പലതും നീക്കം ചെയ്യാറില്ല. അതും വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവികമായ നീരൊഴുക്കിന് തടസ്സമാകും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:28, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ ==

എറണാകുളം പ്രസ് ക്ലബ് റോഡിൽ വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ ബുക്ക് സ്റ്റാളുമായി താമസിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരാളാണ് പച്ചാളത്തുകാരനായ മോഹൻ..

അദ്ദേഹം അന്ന് ബഷീറിന്റെ ബുക്ക് സ്റ്റാളിന്റെ അടുത്ത് പലചരക്ക് കട നടത്തിയിരുന്നു.

പിന്നീട് ആ കട ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറിയായി.

ഞാൻ 5 വർഷം മുൻബ് സിറ്റിലൈറ്റ് മാസികയിൽ ബേപ്പൂർ സുൽത്താനെ കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം തയ്യാറേക്കേണ്ട ആവശ്യത്തിലേക്കായി മോഹൻ ചേട്ടനെ ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യുക ഉണ്ടായി. മോഹനേട്ടനെ ബഷീർ ഒരു കൊച്ചനുജനെ പോലെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു.

മലയാളത്തിന്റെ തകഴി ഉൾപെടെയുള്ള എല്ലാ എഴുത്തുകാരേയും അവിടെ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ടത്രേ. കൂടാതെ സത്യൻ    അടൂർഭാസി തുടങ്ങിയ സിനിമാക്കാരും വരാറുണ്ട്.

ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരാൾ അന്ന് ഏറ്റവും ഇളമുറക്കാരനായ പ്രൊഫ M K സാനുമാഷായിരുന്നു.

മോഹനേട്ടൻ വഴി എനിക്ക് കൊച്ചിയുടെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന

എം എം മേനോനെ പരിചയപെടാനും സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:00, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പോസിറ്റീവ് എനർജി സ്വീകരിച്ച് ആയുസ്സ് കൂട്ടിയവർ. ==

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ എഴുതിയ ലേഖനം.

ലേഖനത്തിൽ ഉമ്മൻചാണ്ടി  വി എസ്സ് അച്ചുതാനന്ദൻ  എം ടി വാസുദേവൻ നായർ  പ്രൊഫ എം കെ സാനു  തുടങ്ങിയവരുടെ സമൂഹമായുള്ള ഇടപെടലുകളാണ് പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:54, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓർമ്മക്കുടന്ന ==

1062 എഴുത്തുകാരുടെ രചനകളുമായെത്തിയ ഇന്ന് ഇൻലന്റ് മാസികയുടെ 40ാം വാർഷിക പതിപ്പ്. ഇതിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി യുടെ രചന വായിക്കാൻ സാധിക്കും. ഇന്ന് മാസികയുട പത്രാധിപർ 

കവി മണബൂർ രാജൻബാബു ആണ്.. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:08, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തേലതുരുത്തിൽ നിന്നൊരു യാത്ര. ==

മാഞ്ഞാലി ചിന്താ തീയറ്റേഴ്സ് വർഷം തോറും നടത്താനുള്ള ജനകീയ കവിയരങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോൾ ആ അനുഭവങ്ങൾ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ഒരു കഥയാക്കി എഴുതി.

ആ കഥയാണ് തേല തുരുത്തിൽ.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:29, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രേമസ്വരൂപലു. ==

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബയെക്കുറിച്ച്

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കവിത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:32, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഈ കവിത സംഗീതം നൽകി കവയത്രി mc അമ്മിണി ടീച്ചർ ആലപിച്ചി ട്ടുണ്ട്.
പ്രേമസ്വരൂപലു എന്നത് തെലുങ്ക് വാക്കാണ്. തന്റെ ഭക്തരെ ഈ വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാണ് ശ്രീ സത്യസായിബാബ അഭിസംബോധന ചെയ്യാറ് പതിവ്. പ്രേമത്തിന്റെതൽ സ്വരൂപമായ ഭക്തരെ എന്ന് വാക്യാർത്ഥം.

== സാഹിത്യവാരാവലോകനം@100 ==

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം ഓൺലൈൻ ഗ്രൂപ്പിൽ നടത്തിയ സാഹിത്യവാരാവലോകനം. ഞായറാഴ്ച തോറും ആ ഒരാഴ്ചക്കാലത്തെ കഥകളും കവിതകളും അവലോകനം ചെയ്യുന്ന പരിപാടി.

കവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസനാണ് അവലോകനം നടത്തിയതു്.

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസന് അസൗകര്യം ഉണ്ടായ ഏതാനും ആഴ്ചകളിൽ ഈ അവലോകനം ഏഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നിർവഹിച്ചു പോന്നു.

മുരളീധരൻ ആനാപ്പുഴ പോലുള്ള കവി ഈ പരിപാടി രാവിലെകൃത്യ വായി കേട്ട് വിലയിരുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. രാവിലെ 6 മണിക്ക് തന്നെ ഈ അവലോകനം ഫോണിൽ എത്തിക്കാൻ ശദ്ധിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

കട്ടൻ ചായക്കൊപ്പം അല്പം സാഹിത്യ ചെറുകടിയും

എന്നൊക്കെയായിരുന്നു ഈ സാഹിത്യ വിമർശനത്തെ സാഹിത്യ ലോകം വിലയിരുത്തി പോന്നിരുന്നതു്.

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത് പ്രവർത്തിച്ചു പോരുന്നത് 

ഷിബു രാജ് പണിക്കരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:22, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗംഗ ബോട്ട് ==

വൈപ്പിൻ -  വെല്ലിംഗ്ട്ടൺ ഐലന്റ് - എറണാകുളം റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന മരത്തടിയാൽ നിർമ്മിതമായ ജലഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ ബോട്ട്.രണ്ടോ മൂന്നോ നിറഞ്ഞു വരുന്ന യാത്രക്കാരെ കൊള്ളിക്കാൻ അത്ര വലുതായിരുന്നു ഗംഗയെന്ന ഫെറി ബോട്ട്. യാത്രക്കാർക്ക് വായിക്കാൻ പത്രമാസികകളും ബോട്ടിൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ബോട്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബോട്ടിന്റെ പങ്കയാൽ വെള്ളം കലങ്ങുമ്പോൾ പൊങ്ങി വരുന്ന മീനുകളെ പിടിക്കാർ കടൽ കാക്കകൾ ബോട്ടിനൊപ്പം തോരണം പോലെ പറക്കുന്നത് നല്ല കാഴ്ചയായിരുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ ചെറു മീൻ കൂട്ടങ്ങളെ പിടിക്കാനെത്തുന്ന 2 ഡോൽഫിനുകൾ കുത്തിമറിയുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:59, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശ്രീ ഷിർദ്ദി സായി സച്ചരിതം ==

ഹേമദ് പാന്ത് മറാഠിയിൽ എഴുതിയ ഷിർദ്ദി സായിബാബയുടെ ജീവചരിത്രം. ഹേമദ് പാന്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമാണ് പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് B v ദേവ്.

ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ നാഗേഷ് വാസുദേവ് ഗുണാജി .

മലയാള പരിഭാഷ പി സി രാമചന്ദ്ര മേനോൻ. ലോകത്ത് എബാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യക്കാരായ ഭക്തർ ഈ ഗ്രന്ഥം നിത്യ പാരായണം ചെയ്തുവരുന്നു.. ഇതു് 7 ദിവസം കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം വായിച്ച് പൂർത്തി കരിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹം സായിബാബ നടത്തി കൊടുക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:45, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലിഖിത നാമജപം. ==

സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ നിത്യ സാധനയുടെ ഭാഗമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം.

ഒരു നോട്ടു പുസ്തകത്തിൽ ഇഷ്ടദേവന്റെ നാമം ഒരു പേജെങ്കിലും ഒരു ദിവസം എഴുതുന്നു. ഒരു പ്രാവിശ്യം നാമം എഴുതുമ്പോൾ കൈകളും മനസ്സും ഹൃദയവും  ചുണ്ടുകളും ഈശ്വരനോട് ഐക്യം പ്രാപിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രവിവാര ഹൈക്കു കുറിമാനങ്ങൾ ==

കേരള ബാങ്കിന്റെ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ എഴുത്തുകാരൻ 

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 4 വരികളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന സാമ്പത്തിക സാംസ്ക്കാരിക കുറിപ്പുകൾ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 03:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശരണാഗതി ==

കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരെക്കുറിച്ച് മലയാള വായനക്കാർക്ക് പ്രത്യേകം പരിചയപെടുത്തേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ല. ഭാരതപര്യടനം വായിക്കാത്ത മലയാളി എഴുത്തുകാരും കാണില്ല.

മഹാഭാരതത്തെ അധികരിച്ച് ആര് എന്തു് എഴുതാൻ ശ്രമിച്ചാലും അവരൊക്കെ ആദ്യം മറിച്ചു നോക്കാറ് ഭാരത പര്യടനം തന്നെ.

ആ കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ അദ്ധ്യത്മക കൃതിയാണ് ശരണാഗതി.

ഒരു സത്യസായി ഭക്തൻ കൂടിയായ മാരാർ തന്റെ ആദ്ധ്യത്മിക അനുഭവങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ തട്ടും വിധത്തിൽ കോറിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.അദ്ധ്യായങ്ങൾ മനനം  ആദ്ധ്യാത്മിക മാർഗ്ഗങ്ങൾ   ശരണാഗതി എന്നിങ്ങനെ മൂനു ഭാഗങ്ങളായി പകുത്തിരിക്കുന്നു.

കൃപാസപ്തകം  ഭ്രൂണഹത്യ   ഭഗവാൻ   സർവ്വാന്തര്യമി  നഗരസങ്കീർത്തനം    എല്ലാംനമ്മൾ തന്നെ    എന്നിങ്ങനെ 81 അദ്ധ്യയങ്ങൾ.

413 പേജുകൾ   1976 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒന്നാം പതിപ്പിന്റ വില 80 രൂപ.

പ്രസിദ്ധീകരണം മാരാർ സാഹിത്യ പ്രകാശം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:02, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊട്ടൊന്ന് തലോടി ==

നല്ലെഴുത്ത് സാഹിത്യ ഗ്രൂപ്പിൽ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

ചെയ്തിരുന്ന സാഹിത്യ അവലോകനത്തിന്റെ പേര്

എഴുതി തെളിഞ്ഞവരുടേയും തുടക്കക്കാരുടേയും സാഹിത്യ രചനകൾ തൊട്ടൊന്നു തലോടും വിധത്തിൽ സൗമനസോടെ വിലയിരുത്തിയിരുന്ന പംക്തി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:12, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജാതി വ്യവസ്ഥിയും കേരള ചരിത്രവും ==

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ എഴുതിയ പൊടിപ്പും തൊങ്ങലും ചാർത്താത്ത കേരളത്തിന്റെ നേർ ചരിത്രം. കേരളത്തെപ്പറ്റി ആധികാരികമായി പഠിക്കുന്നവർ പേർത്തും പേർത്തും വായിച്ചിരിക്കേണ്ട പുസ്തകം. ഒരു പാട് വിമർശനങ്ങൾ അക്കാലത്ത് ഏറ്റുവാങ്ങിയ പുസ്തകം. അക്കാലത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം നേരിന്റെ നെറിവോടെ ഈ ചരിത്ര പുസ്തകം കാണിച്ചു തരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:52, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജേഴ്സി മാറ്റ ചന്ത ==

2026 ലോകകപ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ച്

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ കഥ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:56, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) താരയും ലാമിനും
ഫെയ്സ്ബുക്ക് കമന്റിൽ നിന്നൊരു കഥ
അങ്ങിനെ വീണ്ടും ബ്രസീൽ ഫാനായി
പോയ ബുദ്ധി ആന പിടിച്ചാലും വരില്ല മെസ്സി .
ലാമിനും പൊന്നാപുരം കോട്ടയും

തുടങ്ങിയ കഥകൾ കൂടി ഓൺലൈനിൽ എഴുതി.

== ദൈനംദിന കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കുന്ന എഴുത്തുകാരൻ ==

പത്ര പ്രവർത്തകൻ വി ആർ നോയൽ രാജ്

സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ ജീവചരിത്ര കുറിപ്പിന്റെ തലവാചകം.

ഇദ്ദേഹം ഓൺലൈനിൽ

വ്യക്തി മുദ്രകൾ 43 ൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 00:48, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== N P A ==

നോൺ പെർഫോമിങ്ങ് അസറ്റ്.

ഈ വാക്ക് ബാങ്കിംഗ് ഫീൽഡിലാണ് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കാറ് പതിവ്.

ബാങ്ക് ലോണിന്റെ കുടിശ്ശികയുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചലിന്റെ ഗ്രേഡ് ആണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം. ==

എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

അമ്മയുടെ സ്മരണാർത്ഥം നടത്തുന്ന കാവ്യസായാഹ്നത്തിൽ തെരെത്തെടുക്കപെടുന്ന ഏറ്റവും നല്ല കവിതക്ക് കൊടുക്കുന്ന പുരസ്ക്കാരം.

ചെറായി അഴീക്കോടൻ വായനശാലയുമായി സഹകരിച്ചാണ്

കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക കാവ്യസായാഹ്നം നടത്തി പോരുന്നത്.

m c അമ്മിണി ടീച്ചർ  എടവനക്കാട്

ദേവദാസ് ചേന്ദമംഗലം പറവൂർ 

തുടങ്ങിയ കവികൾ ഈ പുരസ്ക്കാരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ബലിതർപ്പണം ==

പിതൃബലി എന്നതാണ് ഇതു കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്.

ഭാരതീയ ഹിന്ദു വിശ്വാസികളുടെ പൗരാണികമായ കർമ്മ ചര്യ.

ഭാരതീയർ ബലി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് മരിച്ചു പോയ തങ്ങളുടെ ബന്ധുമിത്രാതികൾക്ക് മാത്രമല്ല

സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും എന്തിനു പറയുന്നു വൃക്ഷലതാതികൾക്കും വരെ

ഇത്തരമൊരു മനോഭാവ തുടർച്ച ഭാരതീയർക്ക് മാത്രമേ കാണൂ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:31, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊഴുതൊന്ന് ഇരുന്ന്. ==

ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് തൊഴുതിറങ്ങി ഭക്തർ എവിടെയെങ്കിലും അല്പ നേരം വിശ്രമിക്കുനത് കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും.

അതിലൊരു വിശ്വാസ പ്രമാണം കൂടി ഉണ്ട്.

നാം ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകാൻ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ നാം ആ ക്ഷേത്ര മൂർത്തിയുടെ സംരക്ഷണ വലയത്തിലാകുന്നു.

ക്ഷേത്രദർശനം കഴിയുംവരെ ആ ഈശ്വര ചൈതന്യത്തിന്റെ അനുചരർ നമ്മെ അനുയാത്ര ചെയ്ത് കാത്തുരക്ഷിക്കും.നമ്മുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഗോചരമല്ലാത്ത ശക്തികളിൽ നിന്ന്.

ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് തൊഴുത് ഇറങ്ങി എവിടെയെങ്കിലും ഇരിക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ ഡ്യൂട്ടി കഴിഞ്ഞു എന്ന് കരുതി അടുത്ത ഭക്തരെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൂട്ടി കൊണ്ടുവരാനുള്ള തങ്ങളുടെ നിയോഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:44, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആനവാതിൽ. ==

മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം.

മട്ടാഞ്ചേരിപാലസ് പണ്ട് ഡച്ച് പാലസായിരുന്നു.

അവിടെവരുന്ന കൊബനാനകൾക്ക് 

സുഗമമായി കടന്നുപോകാൻ കൂറ്റൻ വാതിലുകൾ നിർമ്മിച്ചു. കലാപാടവത്തോടെ.

പിന്നീടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടായി മാറി.

കാലക്രമേണ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരും ആയി.

മേനക തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടം പിൽക്കാലത്ത് മേനക Jn ആയതു പോലെ. ജനത ആശുപത്രി ഉണ്ടായിരുന്ന വൈപ്പിൻ കരയിലെ സ്ഥലം പിൽക്കാലത്ത് ജനത ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ആയതു പോലെ.

ആനവാതിൽ കൊച്ചിയുടെ പൈതൃകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പോരുന്നു.

ധാരാളം വിദേശ വിനോദ സഞ്ചാരികൾ ആനവാതിൽ കാണാൻ എത്തി ചേരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:05, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണാഘോഷം@ മറൈൻഡ്രവ്. ==

മറൈൻ ഡ്രവിലെ ഓണാഘോഷം എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ മറൈൻഡ്രവ് 

G c d a കോംപ്ലക്സിലെ പൂക്കള മത്സരം ഓർമ്മയിലേക്കെത്തും.

നൂറോളം കടകളുള്ള അവിടെ ഓരോ കടകളും മത്സരാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുക്കുന്ന പൂക്കളം കാണാൻ മറ്റു ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ വരെ എത്താറുണ്ട്.

നീണ്ട വിശാലമായ ഇടനാഴികൾ

കായൽ കാറ്റ് ആവോളം അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ പാകത്തിനുള്ള കൂറ്റൻ രണ്ട് ഇടനാഴി വാതിലുകൾ.

വടംവലി ഉറിയടി തുടങ്ങിയ കായിക മത്സരങ്ങളും ഓണക്കാലത്ത് ഇവിടെ നടത്തപെടുന്നു.

പാട്ട് മിമിക്രി തുടങ്ങിയ കലകളിലും ഇവിടുത്തെ കടകളിലെ തൊഴിലാളികൾ പിന്നിലല്ല എന്നതു് പരിപാടികൾ കാണുമ്പോൾ ബോധ്യമാകും.

കോയിനുകൾ കൊണ്ടും ക്യാമറകൾ കൊണ്ടും മൊബൈൽ ഫോണുകൾ കൊണ്ടു പോലും പൂക്കളം തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഇവരുടെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് 20 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യം അവകാശപെടാം.

കൊച്ചിക്കായലിനോട് തൊട്ടുരുമി കിടക്കുന്ന ഈ ഷോപ്പിംഗ് ഇടത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത സൂപ്പർഹിറ്റുകളായ കുറെ മലയാള ചിത്രങ്ങളുടെ ലൊക്കേഷൻ ആയിട്ടുണ്ട് എന്നുള്ളതാണ്.

അവയിൽ ചിലത്

ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ

ഛോട്ടാ മുബൈ

ഡാഡി കൂൾ

പാസഞ്ചർ

സുന്ദരപുരുഷൻ

അന്നയും റസൂലും.

ഡോ കാന്തിനായർ എന്ന ഹോമിയോ ഡോക്ടറുടെ ക്ലിനിക്കും 25 വർഷമായി ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു.

സ്വിസ്സ് ടൈം ഹൗസ് എന്ന വാച്ച് കടയും

അവരുടെ തന്നെ ഇലട്രോണിക് ഷോപ്പും ഈ ഷോപ്പിംഗ് കോബ്ലക്സിന്റെ പെരുമ കൂട്ടുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:40, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) കൊച്ചിയിൽ ആദ്യമായി എക്സ് ലേറ്റർ സ്ഥാപിച്ചത് ഇവിടെയാണ്. അത് കാണാനും അതിൽ കയറാനും ഒരുപാട് ആളുകൾ വരാറുണ്ടായിരുന്നു.

== ജോസഫ് വൈറ്റിലയും ഫാ. ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്തും. ==

ജോസഫ് വൈറ്റില സമയം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്റെ ഏതാനും കഥകൾ സമയത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് .

കഥകളുടെ പോരായ്മകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തിരുത്തിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

എഴുതി തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ മാതൃഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു.

ഒരുപാട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.


ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ കുടുംബ ദീപം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്നു.

എന്റെ വളരെയേറ കഥകൾ കുടുംബ ദീപം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നല്ലൊരു കവിയാണ് അച്ചൻ.

കുടുംബദീപം വർഷംതോറും ഇറക്കിയിരുന്ന വാർഷിക പതിപ്പ് മലയാളത്തിലെ മുൻ നിര ആനുകാലികങ്ങളുടെ വാർഷിക പതിപ്പുകളോട് ഒപ്പം നിൽക്കുന്നതായിരുന്നു.

അതിലും മലയാളത്തിലെ മുൻ നിരഎഴുത്തുകാർക്കൊപ്പം എനിക്കും കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ അവസരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:08, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പശ്ചിമ കൊച്ചിയിലെ കൗതുകപേരുകൾ. ==

കടവുകൾ

കമാലക്കടവ്

നെല്ല് കടവ്

ചെറളായി കടവ്

മരക്കടവ്.


ചില മുക്കുകൾ

കപ്പലണ്ടി മുക്ക്

അമ്മായി മുക്ക്

പറവാനമുക്ക്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:36, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കമാലകടവിന് മറ്റൊരു ചരിത്രം കൂടിയുണ്ട്. അവിടെ ആദ്യമായി ചീനവല ഇട്ടു കഴിഞ്ഞ് ആദ്യ കോരിനു തന്നെ ലക്ഷങ്ങളുടെ മീൻ ലഭിച്ചു.
ഇന്നത്തേയും അന്നത്തേയും കബോളനി ലവാരം താരതമ്യം ചെയ്തു നോക്കുമ്പോഴാണ് അറിയുന്നത് 
അന്നത്തെ ലക്ഷങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ വാല്യൂ.

== വഞ്ചി സ്ക്വയർ. ==

എറണാകുളം ഷൺമുഖം റോഡ്  ബാനർജി റോഡുമായി സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് സാക്ഷി പറയാനെന്നവണ്ണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ ഓപ്പൺ ഓഡിറ്റോറിയം.

ചെറിയ സമ്മേളനങ്ങൾക്ക് യോജ്യം.

ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു വലിയ ഓടി വഞ്ചിയുടെ ആകൃതിയിലാണ് ഇതു് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:42, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സനാതന സാരഥി. ==

ശ്രീ സത്യസായി പബ്ലിക്കേഷൻ സൊസൈറ്റി ഇറക്കുന്ന ആദ്ധ്യത്മിക മാസിക.

ഒരു പരസ്യം പോലുമില്ലാതെ ഇറക്കുന്ന മാസിക.

സത്യസായിബാബയെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ

ബാബയുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ ഒക്കെ ഇതിൽ വായിക്കാം.

സായിബാബയെപ്പറ്റി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്

പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അതിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചവിട്ടുപടിയാണ് ഈ മാസിക.

ഇംഗ്ലീഷ് ഉൾപെടെ ഭാരതത്തിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഈ മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

മലയാളത്തിൽ ഇറങ്ങുന്ന മാസികയുടെ പത്രാധിപർ

N സോമശേഖരൻ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:30, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വീഞ്ഞപ്പെട്ടി. ==

ചായപൊടിപ്പെട്ടി എന്നും ഇതിന് വിളിപേരുണ്ട്.

വീഞ്ഞ മരത്തിന്റെ മരപാളികൾ കൊണ്ടാണ് ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഭാരവും തീരെ കുറവ്.

ഉപയോഗം കഴിഞ്ഞാൽ മണ്ണോട് ചേരും.

പ്രകൃതി സൗഹൃദപ്പെട്ടി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:30, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സഹ്യാദ്രി ക്രെയിൻ. ==


ഗോശ്രീ പാലം പണി നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഗമായി എത്തിയ കൂറ്റൻ ക്രെയിൻ.

മുബൈയിൽ നിന്നു പ്രത്യേക സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളോടെ കടൽമാർഗ്ഗമാണ് ഇതു് കൊണ്ടുവന്നത്

കാലാവസ്ഥയും മറ്റും നോക്കി കാറ്റും മഴക്കോളും കുറഞ്ഞ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു അതിന്റെ യാത്ര..

അത് കൊച്ചിയോട് അടുത്തപ്പോൾ വളരെ ആഘോഷ പൂർവമാണ് വൈപ്പിൻ നിവാസികൾ സ്വീകരിച്ചത്.

അന്നത് കെട്ടിയിരുന്ന പത്തോളം കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ ആ ഓർമ്മ ഉണർത്തും വിധത്തിൽ മറൈൻഡ്രവിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്ത് കായലിനോട് ചേർന്ന് ഇപ്പോഴും കാണാം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:44, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രിയദർശിനി സ്ത്രീ സൗജന്യയാത്ര. ==

വി ഡി സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ ജന പ്രിയ സംരഭം.

KSRTC യുടെ ഓർഡിനറി ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യമായി യാത്ര.

സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ക്രയവിക്രയശേഷി കൂട്ടാൻ ഇതു് ഇടയാക്കിക്കഴിഞ്ഞു.

ഇതിന്റെ എഫക്ട് പച്ചക്കറിമാർക്കറ്റിലും പ്രൊവിഷൻ ഷോപ്പുകളിലും

ബേക്കറിയിലും

മൊബൈൽ ഷോപ്പുകളിലും

തട്ടുകടകളിൽ വരെ വന്നു കഴിഞ്ഞു..

ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാക്കാൻ ഈ പദ്ധതിക്ക് കഴിയും.

മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ പേരിലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കിയത് എന്നതു തന്നെ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വെളിവാക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:07, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരം. ==

ചെറായി പൂരത്തോടനുബന്‌ധിച്ച് നടക്കാറുള്ള തിടമ്പ് മത്സരം.

അഥവാ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ആനയെ കണ്ടെത്തുന്ന മത്സരം.

ചെറായി ഗൗരീശ്വര അബലത്തിലെ ഉത്സവവും അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട കലാ പരിപാടികളും നടത്തുന്നതു തെക്ക്  വടക്ക് ചേരുവാരങ്ങളാണ്.

ഉത്സവ ദിവസം രാവിലെ 8 മണിക്ക് ഓരോ ചേരുവാരക്കാരും ഓരോ ആനകളെ ഗജമണ്ഡപത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു.

ബല്ല് മുഴങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ സമയം തല ഉയർത്തി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ആന വിജയിക്കും.

ശ്രീമുരുകന്റെ തിടബ് ഏറ്റാനുള്ള ഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നു.

രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരന് ശിവഭഗവാന്റെ തിടബ് ലഭിക്കും.

ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഈ മത്സരം കാണാൻ ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. അതിൽ അയൽ ജില്ലക്കാരും വിദേശികളും പെടും .

ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ഒരു ദിവസം സാംസ്ക്കാരിക സമ്മേളനത്തിനുള്ളതാണ്.

സുകുമാർ അഴീക്കോടിനെ പോലുള്ള പ്രാസംഗികർ ഇത്തരം സമ്മേളനങ്ങളിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചെറായി വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ വകയാണ് 

ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം.

ശിവകുടുബാഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വാണരളുന്ന ക്ഷേത്രം.

നവഗ്രഹങ്ങളും

അയ്യപ്പനും ഇവിടെ ഉണ്ട്.

ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവൻ പ്രതിഷ്ട നിർവഹിച്ച ക്ഷേത്രമാണ്.

ഗുരുദേവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിയിരുന്നപ്പോൾ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന

ചാരു കസേരയും കട്ടിലും ഇവിടെ സംരക്ഷിച്ച് സൂക്ഷിച്ചു വരുന്നു.

29 ആനകൾ വരെ ഉത്സവത്തിന് അണിനിരന്നിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:01, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വലിയ കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും ചെറിയ നാരായണൻകുട്ടിയും. ==

ചെറായി പൂരത്തിന്റെ ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് രണ്ട് ആന കളെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കഥ.

ഈ കഥ ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയം

സാഹിത്യ സുരഭിയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി ഭജന. ==

മറ്റു ഭജനകളിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യാസമുള്ളതാണ് സായി ഭജനകൾ.

ഭജന കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്യാൻ സത്യസായി സമിതികളിൽ ഭജൻ കോർഡിനേറ്റർ എന്ന ഓഫീസ് ബെയറർ ഉണ്ട്.അദ്ദേഹമാണ് ഓരോരുത്തരും പാടേണ്ട ഭജന സെലക്ട് ചെയ്ത് നിയന്ത്രിച്ചു പോരുന്നത്.

നാലോ അഞ്ചോ വരികളെ പാടുള്ളൂ.

ഭജന എല്ലാവർക്കും ഏറ്റു പാടാൻ തക്കവിധത്തിൽ സിംപിൾ ആയിരിക്കണം.

ആദ്യം വരികൾ ലോ പിച്ചിലും പിന്നീട്ഹൈ പിച്ചിലും പാടാം.

നേരത്തെ ലിസ്റ്റ്‌ ഇട്ടു തന്നെയാണ് സമിതികളിൽ ഭക്തർക്ക് പാടാൻ അവസരം നൽകുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:52, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രശാന്തി സേവ. ==

പർത്തി സേവയെന്നും പറയാറുണ്ട്.

ഭാരതത്തിലെ സത്യസായി സമിതിയിലെ പ്രവർത്തകർക്ക് വർഷത്തിൽ 2 പ്രാവിശ്യം ഒരാഴ്ച വീതം പുട്ടപർത്തിയിലെ ആശ്രമത്തിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പോകാൻ അവസരം ഉണ്ട്.

ഇതിനെ സായിഭക്തർ പറയുന്നത്

ആദ്ധ്യത്മിക പോസിറ്റീവ് ചാർജ് ചെയ്യാൻ പ്രശാന്തിനിലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു എന്നാണ്.

ഭൂമിയിലെ സ്വർഗം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന പ്രശാന്തിനിലയത്തിലെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരും വേണ്ടെന്ന് വെയ്ക്കാറില്ല.

ഇതിന് ചില തയ്യാറെടുപ്പുകൾ ആവശ്യമുണ്ട്.

അവിടെ എങിനെ പെരുമാറണം തനിക്ക് കിട്ടുന്ന ഡ്യൂട്ടി എങിനെ ചെയ്യണം. ഇതിനൊക്കെ വേണ്ടി ജില്ലകൾ തോറും ബ്രീഫിംഗ് ക്യാബുകൾ നടത്താറുണ്ട്.

ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കൊണ്ടു ചെന്നാലേ സേവാ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ അനുമതി ലഭിക്കൂ.

എല്ലാറ്റിനുപരി ഒരോ സമിതി കൺവീനറുടെ അറിവോടെ വേണം പ്രവർത്തകർ പോകേണ്ടത്.

ഡ്യൂട്ടി ചെയ്യുമ്പോൾ സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചിരിക്കണം.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ച സേവാദൾ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻഅവിടെ എത്തുന്ന മറ്റു ഭക്തർ ബാദ്ധ്യസ്തരാണ്.

സ്ക്കാർഫ് വളരെ പവിത്രതയോടെയാണ് ധരിക്കുന്ന ആൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പാടില്ല.

ഡൂട്ടി കഴിഞ്ഞാൽ ഊരി കൈയിൽ പിടിക്കണം.

അവിടെ താമസിക്കുന്ന ഒരാഴ്ച നമ്മുടെ ദിനചര്യയുടെ താളം മാറും.

ചായക്ക് ക്യൂ നിൽക്കണം

ഭക്ഷണത്തിനും

ഡ്യൂട്ടി ഷിഫ്റ്റ് മാറി മാറി വരും

അതൊക്കെ സഫർ ചെയ്യേണ്ടിവരും.

ഒരിക്കൽ പ്രശാന്തിസേവ സർവീസിന് പോയിട്ടുള്ളവർ അടുത്ത അവസരത്തിനായി കാത്തു കാത്തിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 17:19, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രാമകഥാരസവാഹിനി. ==

സായിഭക്തർ കർക്കിടക മാസത്തിൽ ആദ്ധ്യത്മരാമായണത്തോട് ഒപ്പം വായിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബ ഏഴരക്കൊല്ലത്തോളം സനാതന സാരഥി മാസികയുടെ തെലുങ്ക് പതിപ്പിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതി.

ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ വായനക്കാർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി കൊണ്ട്

പ്രൊഫ N കസ്തുരിസ്വാമി ഇതാക്കെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

പി കേളക്കുറുപ്പാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്..

704 പേജുകൾ

രാമൻ - രാജകുമാരനും തത്വവും

രാമന് നിഴലായി സീതയും

ഭാരതഗമനം

മിത്രലാഭം

സ്വധാമത്തിലേക്ക്

തുടങ്ങി 32 അദ്ധ്യായങ്ങൾ.

സത്യത്തോട്  ചരിത്രത്തോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്

രാമകഥാരസവാഹിനി.

ഒരവതാരം ആടിയ ലീലകകളെ കുറിച്ച്

മറ്റൊരു അവതാരം എഴുതിയ പുസ്തകം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:43, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തപോവനം. ==

ശ്രീ സത്യസായി സച്ചരിതത്തിന്റെ പേരാണ്.

എഴുതിയതു്

ശാന്തി ശ്രീ ജന്ധ്യാല വേങ്കടേശ്വര ശാസ്ത്രി.

മലയാള വിവർത്തനം

സായിദാസ്.

288 പേജുകൾ.

ദിവ്യതയിലേക്ക്

ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾ

ഷിർദ്ദിസായി_പർത്തിസായി

ആതുരസേവാമന്ദിരം

ദു:ഖിതർക്ക് പ്രിയനായി - ആവശ്യക്കാർക്ക് അരികിലായി

തുടങ്ങി 18 അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:13, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി പ്രോട്ടീൻ. ==

പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ മില്ലറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രതിരോധ പൊടി.

ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതികളിലെ വനിതാ വിഭാഗം ആണ് തങ്ങളുടെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇത് ഉണ്ടാക്കി വിതരണം ചെയ്തു പോരുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:02, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായി ഭജനാവലി. ==

സായി ഭക്തരുടെ കൈ പുസ്തകം.

234 പേജുകൾ

സായി സുപ്രഭാതം

ഗായത്രി മന്ത്രം

സായി ഗായത്രി

ലിംഗാഷ്ടകം

ശാന്തി മന്ത്രം

അഷ്ടോത്തരം

സത്യസായി സഹസ്രനാമാവലി

ആരതി സ്തോത്രം

ഗണേശ ഭജനകൾ

ഗുരു ഭജനകൾ

ദേവി ഭജനകൾ

ശിവഭജനകൾ

ശ്രീരാമ ഭജനകൾ

ശ്രീകൃഷ്ണ ഭജനകൾ

സർവ്വ മത ഭജനകൾ

പൊതുഭജനകൾ

അയ്യപ്പഭജന

മുരുകഭജനകൾ

തുടങ്ങി ഒരു സായി ഭക്തർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട എല്ലാ ഭജനകളും ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:17, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദീപസ്തംഭം മഹാശ്ചര്യം. ==

ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയത്തിന്റെ ഹൈക്കു സ്ക്രിപ്റ്റ് അവതരണം.

ചെറിയ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ സരസമായി ചില ചാട്ടുളികൾ സമൂഹത്തിലേക്ക്  നമ്മിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്ന പരിപാടി.

മൂനേ മൂന് കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രം.

അതിലൊന്ന് ചായക്കടയാണന്നു മാത്രം.

രാഖിശ്യം ആണ് ചായക്കട നടത്തുന്നത്.

ചായക്കടക്കാരിയുടെ ഭർത്താവ് കഥാപാത്രത്തെയാണ്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ

അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്.

ഇതിന്റെ രചനയും അവതരണവും കാണുമ്പോൾ നടൻ ശ്രീനിവാസനെ ഓർമ്മവരുന്നു

നല്ല തിരക്കഥകൾ എഴുതാറുള്ള ശ്രീനിവാസൻ അതിൽ നിന്ന് സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്ന റോൾ മണ്ടത്തരം ആവോളം കാണിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആയിരിക്കും.

സ്വയം ചെറുതായി മറ്റുള്ളവരെ വലുതാക്കി കാണിക്കാനുള്ള വിശാല മനസ്ക്കത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:30, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൽസമയം റിപ്പോർട്ടർ. ==

മാതൃഭൂമി ന്യൂസ് ചനലിന്റെ ജനപ്രിയ പരിപാടി.

ആകാശവാണിയുടെ കൗതുക വാർത്തകളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന കാഴ്ചാനുഭവ വാർത്താശകലം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:36, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓടശ്ശേരി കുടുംബ ട്രസ്റ്റ്. ==

ഓടശ്ശേരി കുടുബട്രസ്റ്റ് രൂപീകരണ യോഗം സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ആണ്  ചെട്ടിക്കാട് വെച്ച് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്.

മാല്യങ്കര   

കൊടുങ്ങലൂർ

അഞ്ചക്കുളം

ചെറായി 

ചെട്ടിക്കാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഓടശ്ശേരി കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവർ

ചെട്ടിക്കാട് വെച്ചാണ് ട്രസ്റ്റിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:34, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== മട്ടാഞ്ചേരി. ==

മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് എത്തുന്നത് പഴമയുട പ്രൗ ഡി വിളിച്ചോതുന്ന മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റാണ്.

സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനകളുടെ പറുദീസ.

യൂറോപ്യൻമാരും അറബികളും കച്ചവടത്തിനെത്തിയ മാർക്കറ്റ്.

കൊച്ചിയുടെ മണം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ മണം കൂടിയാണന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റ് ഇന്നും ബോദ്ധ്യമാക്കിതന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരിക്കൽ മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന പേരുള്ള

മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കൊച്ചിക്കായലിൽ വെച്ച് മുങ്ങി.

ഒരു പാട് വർഷങ്ങളുടെ പ്രയത്നങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ആ മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കായലിൽ നിന്ന് പൊക്കി എടുക്കാൻ തന്നെ സാധിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:17, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗ്രാമം നഗരമാകുന്ന അടയാളങ്ങൾ. ==

ഗ്രാമത്തിന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച സ്വാഭാവികമാണെങ്കിൽ കൂടി അത് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് വൻകിട ബിസിനസ്കാരാണ് എന്നതാന്ന് വാസ്തവം.

വൈപ്പിൻകര ഒരിക്കൽ ചെറായി പാലം വഴി മുസരീസ് നഗരവും ആയി ബന്ധം വെച്ചു.

ഗോശ്രീപാലം വഴി പൈതൃക പുരാതന നഗരമായ കൊച്ചിയുമായി കൂട്ടു ചേർന്നു.

അഴീക്കോട് പാലം വഴി അയൽജില്ലയുമായി കൈകോർക്കാൻ പോകുന്നു.

അപ്പൊപിന്നെ

നന്തിലത്ത് ജി മാർട്ട് എങ്ങിനെ ചെറായിൽ ഷോപ്പ് തുറക്കാതിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

ചെറായി

വൈപ്പിൻ കരയുടെ വടക്കെ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ചെറായി എന്ന പേര് വന്നതിന് ഒരു കാരണം പറയപെടുന്നത്

ചേറായി എന്ന തറവാട്ടുകാർ ഈ നാട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.ആ പേര് കാലക്രമേണ പറഞ്ഞ് പറഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ ആയതാണ്.

ചെറായിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം ദേവസ്വം നട ജംങ്ഷൻ ആണ്.

എറണാകുളത്തു നിന്ന് വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ പറവൂർ ഭാഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോകുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്

അതുപോലെ തന്നെ വാഹനങ്ങൾ ഈ ജംങ്ഷനിൽ കൂടി മുനബം    കൊടുങ്ങലൂർ ഭാഗത്തേക്കും വാഹനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ച[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:41, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവനാണ് പ്രതിഷ്ടകർമ്മം നിർവഹിച്ചത്. ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആനകളെ അണിനിരത്തുന്ന ഉത്സവംഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത തന്നെ. ഇവിടെയാണ് പ്രശസ്തമായ ചെറായി ബീച്ച്.മയ്യാറ്റിൽ സത്യൻ അമച്വർ പരീഷണ നാടകങ്ങളുടെ വൈപ്പിൻകരയുടെ വക്താവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. നാടകനടൻ രചയിതാവ് സംവിധായകൻ സംഘാടകർ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മികവ് പുലർത്തിയിരുന്നു.പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറിയായി റിട്ടയർ ചെയ്തു.
ദീർഘകാലം പള്ളിപ്പുറം സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു
അന്ന് ബാങ്കിന്റെ പ്രവർത്തന പരിധിയിൽ താമസിക്കുന്ന കലാകാരൻമാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് സമന്വയ സാംസ്ക്കാരിക വേദി രൂപീകരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു
cpm പ്രവർത്തകൻ കൂടിയായ ഇദ്ദേഹം പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യസംഘം ഏരിയ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.സഹകരണ രംഗത്തെ കുറിച്ച് ആധികാരികമായ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
TPസോമസുന്ദരൻ
പഴയകാല പത്രപ്രവർത്തകൻ. വൈപ്പിൻ കരയിലെ ചെറായി സ്വദേശി.
ഓടക്കുഴൽ എന്ന ദ്വൈമാസികയിൽ ആരംഭിച്ച് പിനീടത് പത്രമായി.
അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് സെൻസർഷിപ്പിന്റെഭാഗമായി പത്രം അടച്ചുപൂട്ടേണ്ടി വന്നു.പിന്നീട് ഏറെ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ പത്രം മറ്റൊരു പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി.
സായാഹ്ന വാർത്തകൾ പുതിയ രൂപവും ഭാവവും വിശ്വസനീയതയും നൽകി ജനമനസ്സിൽ ചേക്കേറിയ
സായാഹ്നകൈരളി പത്രം.
സായാഹ്നകൈരളിയുടെ ആഴ്ചതോറുമുള്ള സാഹിത്യ പതിപ്പ് പ്രദേശത്തുള്ള വളർന്നു വരുന്ന ഒട്ടനവധി എഴുത്തുകാർക്ക് തുണയായിരുന്നു.
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ ഒട്ടനവധി രചനകൾ സായാഹ്ന കൈരളി മാഗസിനുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.പുരുഷൻ ചെറായി അമച്വർ നാടക കലാകാരൻ രചനയും അഭിനയവും സംവിധാനവും ഒക്കെയായി സാംസ്കാരിക വേദികളിൽ സ്ഥിര സാനിദ്ധ്യം ആയിരുന്നു.
ക്ലാസ്സിക് പ്രിന്റേഴ്സ് എന്ന സ്ഥാപനം തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ മകൻ നടത്തി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

എടവനക്കാട്.

വൈപ്പിൻകരയിലെ മധ്യഭാഗത്തുള്ളപഞ്ചായത്ത്.

[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:15, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യ സാംസ്ക്കാരിക സിനിമാ മേഖലയിലെ ഒത്തിരിയേറെ പ്രതിഭകൾക്ക് ജന്മം നൽകിയ നാട്.
ഒരുപാട് വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള
അണിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം
ST അബ്രോസ്ചർച്ച് തുടങ്ങിയ ദേവാലയങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. 
അണിയിൽ മാർക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്.
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് വരെ വൈപ്പിൻ കരയിലെ പൊതുപരിപാടികളായ ഓണക്കളി മത്സരം സൈക്കിൾ സർക്കസ് മാജിക് ഷോ കവിയരങ്ങ് ആർട്ട്സിനിമാ പ്രദർശനം തെരുവുനാടകം  രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണ യോഗങ്ങൾ ഒക്കെ നടന്നിരുന്ന സ്ഥലം.

കോസ്മോപോളിസ്റ്റിക്കൽ ട്യൂഷൻ സെന്റർ.
ഇന്ന് ട്യൂഷൻ വരെ ബിസിനസ് ആയി മാറിക്കഴിഞ്ഞ കാലത്ത് ട്യൂഷൻ സൗജന്യമായി എടുത്തിരുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം കാണും.
എടവനക്കാട് വാച്ചാക്കൽ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് അങ്ങിനെ ഒരു ട്യൂഷൻ സെന്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പഠിക്കാൻ മോശമായ കുട്ടികളോട് സ്ക്കൂൾ അദ്ധ്യാപകർ തന്നെ ഈ ട്യൂഷൻ സെന്റർ സജസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു.പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ള കുട്ടികളോട്.
എടവനക്കാട് KPMHSൽ ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
ആ ട്യൂഷൻ സെന്ററിൽ ട്യൂഷന് പോകാറുള്ള ഓർമ്മകൾ പറയാറുണ്ട്. സ അണിയിൽ സിസിലിയൻ പ്ലെയിറ്റ് വർക്ക് ഇവിടെ പ്രധാനമായും നിർമ്മിച്ചിരുന്ന് ചെമ്മീൻകെട്ടുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വലിയ ചില്ലുപെട്ടി വിളക്കുകളാണ്. ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്പെഷലിസ്റ്റ് തന്നെയായിരുന്നു. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ ജോർജ് ചേട്ടൻ.
മൂന്ന് MK.
മൂന്നുപേരും എടവനക്കാട്കാരായ ജന മനസ്സിൽ ഇടം തേടിയ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.
എം കെ കൃഷ്ണൻ.
മുൻ മന്ത്രി. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്. നല്ല പ്രാസംഗികൻ  സംഘാടകൻ.
എം കെ പുരുഷോത്തമൻ
ഞാറക്കൽ MLA ആയിരുന്നു MLA സ്ഥാനത്തിരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണക്കാരിൽ ഒരാളായി പൊതു ഇടങളിൽ ജീവിച്ച വ്യത്യസ്ഥനായ MLA.
എം കെ ശിവരാജൻ
എടവനക്കാട് മുൻ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്.മുൻ മന്ത്രി എം കെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരൻ.

== മലയാളി മങ്ക. ==

മലയാളതനിമ വിളിച്ചോതുന്ന കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ട്രെഡീഷണൽ ഡ്രെസ്സാണ് സെറ്റും സാരിയും

ഇത് സാധാരണ മലയാളികളായ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചു കാണുന്നത് ചിങ്ങമാസത്തിലും കേരളപിറവി ദിനത്തിലുമാണ്.

കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ മാന്യമായ വസ്ത്രം സാരി തന്നെയാണ്.

നമ്മുടെ പുകൾപെറ്റ കവികളെല്ലാം മലയാള തനിമയുള്ള മലയാളി മങ്കയെ കുറിച്ച് ഏറെ പാടി വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

കേരള സാരി ഉടുത്ത് മുടിയിൽ മുല്ലപൂ ചൂടി കാച്ചെണ്ണയുടെ സുഗന്ധം പരിലസിപ്പിക്കുന്ന മലയാള മങ്ക സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പര്യായം തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 01:00, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വിശേഷാവസരങ്ങളിൽ മുണ്ടും നേരിയതും സ്ത്രീകൾ ധരിക്കാറുണ്ട്. പുരുഷൻമാർ മുണ്ടും ഷർട്ടും.

== ശനിദശ. ==

കൊച്ചി ആകാശവാണിയുടെ റേഡിയോ കാർട്ടൂൺ പരമ്പര.

ശനിയാഴ്ചതോറും രാവിലെ 7.20 ന് ഈ ജനപ്രിയ പരിപാടി കേൾക്കാം.

ശബ്ദ കഥാപാത്രങ്ങൾ

പ്രീതി ജോസഫ്

ശശിധരൻ

മാർട്ടിൻ

കുര്യാക്കോസ്

ഹാസ്യത്തിലൂടെ ജനകീയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രസകരമായ സ്ക്രിപ്റ്റ് ഇതിന് പിൻബലം നൽകുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:04, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കരുത്തല വർത്തമാനങ്ങൾ. ==

ഏകദേശം 60 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുവരെ ഗ്രാമങ്ങളിലൊക്കെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വർത്തമാനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നതൊക്കെ ചായക്കടകളിലും ബാർബർ ഷോപ്പുകടകളിലുംഒക്കെയായിരുന്നു.

അത്തരം പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചെറായി ഗ്രാമത്തിലും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്.

രാവിലെ നടക്കാൻ ഇറങ്ങുന്നവരുടെ ഇടതാവളമാണ് കരുത്തലയിലുള്ള 

RK ടീ ഷോപ്പ്.

അവരുടെയൊക്കെ കാലി ചായയുടെ അകബടിയോടുള്ള വർത്തമാനങ്ങൾ

രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ ടച്ച് ചെയ്യാറുണ്ട്.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ജീവിത സായം സന്‌ധ്യയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്ന പ്രായക്കാർ ചിലർ പതിവായി ഒത്തുകൂടുന്ന ഇടം കരുത്തലയിലെ

അന്നപൂർണേശ്വരി ഹോട്ടൽ.

അവിടെ കൂടുതലായി നടന്നു വരുന്നത്

സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും

പ്രതിവാദങ്ങളുംഒക്കെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:19, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആരും തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങൾ. ==

ബീച്ചുകളിൽ സാധാരണ കൂടുതലായി എത്താറുള്ളത് മറുനാട്ടുകാരാണ്.

അതിൽ കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരും

വിദേശികളും കാണും.

പക്ഷെ അവർക്കൊക്കെ ആ ബീച്ചിലെ കടലിന്റെ സ്വഭാവം  തിരകളുടെ പ്രത്യേകത ആഴം കാറ്റിന്റെദിശ സ്വഭാവം ഒക്കെ അറിഞ്ഞു എന്ന് വരില്ല.

ഇതൊന്നും അറിയാതെ കടലിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ അപകടത്തിൽ പെടാനുള്ള സാധ്യതയും ഉണ്ട്.

ഇത്തരം വിഷയങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്വപെട്ടവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുത്താൻ മാതൃഭൂമി പത്രത്തിന്റെ സചിത്ര പരമ്പര വാർത്തകൾ..

ഈ പരമ്പര വാർത്തകളുടെ അണിയറയിൽ പ്രവർത്തിച്ച

സോജൻ വാളൂരാന്

പത്ര പ്രവർത്തനത്തിൽ 30 വർഷത്തെ പരിചയ സമ്പത്ത്.

പി ജി ലാലന് 45 വർഷത്തെ പരിചയം.

വി പി  ശ്രീലന് 35 വർഷത്തെ പത്രപ്രവർത്തന പാരമ്പര്യം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:20, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കലിയുഗത്തിന് പ്രവേശനമില്ലാത്ത കാശി. ==

2011 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സായാഹ്ന കൈരളി പത്രത്തിൽ

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി ഏഴുതിയ കഥ.

കൊച്ചി എന്ന മഹാ നഗരത്തിന്റെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിക്കപെടുന്ന എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവലാണ് കാശി.

വായനയെ ഇഷ്ടപെടുന്ന ആരും ആ നോവൽ പലവട്ടം വായിച്ചു പോകും.

ഞാനും വായനയുടെ വസന്തകാലത്തിലൂടെ കടന്നുവന്നു കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതല്ലേ.

കാശി പലവട്ടം വായിച്ചു കഴിഞ്ഞ ആ വായനാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് എഴുതിയ കഥ.

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ കഥയിൽ

എം എം മേനോൻ രാമു കാര്യാട്ട്

ലെൻന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ

പോഞ്ഞിക്കര റാഫി 

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ

പ്രൊഫ MK സാനു

വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ

സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ്

കോൺവെന്റ് ജംങ്ക്ഷൻ

കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ സൈറൻ ഒക്കെ പരാമർശിക്കപെടുന്നുണ്ട്.

അന്നും ഇന്നും വ്യസ്ത്യസ്ത വായനാനുഭവം വായനക്കാർക്ക് നൽകുന്ന നോവലാണ്

എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവൽ കാശി.

ഒരിക്കൽ മോഹനേട്ടനുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ

എം എം മേനോൻ അതു വഴി വന്നു.

മോഹനേട്ടൻ എന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് പരിചയപെടുത്തിയത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു.

കാശിയെക്കുറിച്ച് കഥ എഴുതിയ ആളാണ്.

ആ പത്രത്തിന്റെ ഒരു കോപ്പി വാങ്ങി വായിച്ചിട്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

കാശി എന്ന നോവൽ ഇറങ്ങി ഇത്രയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആരും തന്നെ ഇതിന്റെ റിവ്യൂ എഴുതിയിട്ടില്ല.

ആദ്യമായാണ് ഒരാൾ ഇത്തരത്തിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഈ കോപ്പി ഞാനെന്നും സൂക്ഷിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എന്റെ കൈയ്യിൽ അദ്ദേഹം അമർത്തി ഒന്ന് പിടിച്ചു.

അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ സ്നേഹവും അടങ്ങിയിരുന്നു.

ഒട്ടനവധി ചെറുകഥകളും എം എം മേനോൻ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അതിൽ മിക്കതിലും പഴയകാല കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം കോർത്തിണക്കിയിട്ടും ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:03, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാനര സദ്യ. ==

ഉത്രാടദിനത്തിൽ ബിഗ് ടി.വി യിലെ

സുജയ പാർവ്വതിയിലൂടെ ലഭിച്ച കൗതുകവാർത്ത.

53 വർഷങ്ങളായി ശാസ്താംക്കോട്ട

ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്രാട സദ്യ വാനരർക്ക് നൽകി വരുന്നു.

യുദ്ധമൊക്കെ കഴിഞ്ഞ് ലങ്കയിൽ നിന്ന് ശ്രീരാമൻ വാനര സൈന്യത്തിനൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ശാസ്താംക്കോട്ടയിൽ ഇറങ്ങിയത്രേ.

സൈന്യത്തിലെ ആർക്കിടെക്റ്റ് കൂടിയായ നീലൻ എന്ന വാനരൻ അവിടെ നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു

ആ നീലന്റെ പിൻ തലമുറകളാണ് ഇവിടെ വിഭവ സമൃദ്ധമായി ഒരുക്കുന്ന ഓണസദ്യ കഴിക്കാൻ എത്തുന്നതു്. 

100 കണക്കിന് വാനരർ ഈ സദ്യയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്താറുണ്ട് എന്നതാണ് കൗതുകകരം.

നാം ഓണമുണ്ണുമ്പോൾ ആ സമൃദ്ധി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾ ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്ന സഹജീവി സ്നേഹ കരുതൽ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:27, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രീതി ജോസഫ്. ==

ശബ്ദം കൊണ്ട് മായാജാലം തീർക്കുന്നവരാണ് ആകാശവാണിയിലെ ശബ്ദ കലാ പ്രവർത്തകരൊക്കെ.

അക്ഷരസ്പുടത അവർക്ക് ജീവശ്വാസം.

മലയാള ഭാഷയുടെ ശബ്ദ അദ്ധ്യാപകരാണ് ഇവരൊക്കെ.

മലയാളത്തിൽ രണ്ടാം റാങ്കോടെ MA യും എം ഫിലുംഒക്കെ നേടിയ ഒരു ശബ്ദ കലാകാരി ആകാശവാണി കൊച്ചിക്ക് സ്വന്തം.

കൊച്ചി FMന്റെ ജനപ്രിയ കാർട്ടൂൺ പരമ്പരയായ ശനിദശ

മലയാളത്തിന്റെ മഹിമ വിളിച്ചോതുന്ന

മഹിതം മലയാളം

സാഹിത്യ പരിപാടികൾഒക്കെ കൈകാര്യം ചെയ്തു പോരുന്നത്

പ്രീതി ജോസഫാണ്.

അനന്തപുരി FM ൽ മൊഴിയഴക്

ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ ഗാനം

തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന അതേ പ്രീതി ജോസഫ്.

മാസ്മരിക ശബ്ദത്തിന്റ ഉടമ

പത്രപ്രവർത്തകനും എഴുത്തുകാരനും ആയ നെടുങ്കുന്നം ജോസഫ് ആണ് പിതാവ്.

ആ പാരമ്പര്യം പ്രീതി ജോസഫും പിൻ തുടരുന്നുണ്ട്.

ആനുകാലികങ്ങളിലും നവമാധ്യമ എഴുത്തിലും സജീവമാണ് പ്രീതി ജോസഫ്.

ഒരു ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റിന് യോജ്യമായ ആരോഹണ അവരോഹണ ശബ്ദവ്യന്യാസ കഴിവ് തന്നെയാണ് ഈ കലാകാരിയുടെ പ്രത്യേകത.

രാജീവാണ് ഭർത്താവ്.

മക്കൾ

അരുൾ

ആകാശ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 05:13, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കുഴുപ്പിള്ളി ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ആന്ധ്ര ഗവർണറായിരുന്ന

KC എബ്രഹാം മാസ്റ്റർ കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ മനപ്പിള്ളി സ്വദേശിയാണ്.

മനപ്പിള്ളി പഴയകാല ബോട്ട് ജെട്ടി കൂടിയാണ്.

കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്‌ എം എം മോനായി മനപ്പിള്ളിക്കാരനാണ്.

സിനിമാ നിർമ്മാതാവ്

വേണു കുന്നപ്പിള്ളി കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമക്കാരനാണ്.

എഴുത്തുകാരൻ പ്രവീൺ അയ്യബിള്ളി

റേഡിയോ മാംഗോയിലെ

പ്രോഗ്രാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് ആയ

ബെൻസി അയ്യബിള്ളിയും ഈ ഗ്രാമക്കാരനാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 07:31, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ അയ്യ ബിള്ളി ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
മഹാദേവൻ കിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്കും
ശ്രീപാർവ്വതി പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്കും ദർശനം നൽകുന്നു  എന്ന പ്രത്യേകതയുംഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്.
അയ്യബിള്ളി തേവർ എന്നാണ് ക്ഷേത്രമൂർത്തി അറിയപെടുന്നത്.

== മുളവുകാട്. ==

പോഞ്ഞിക്കര  പൊന്നാരിമംഗലം

ബോൾഗാട്ടി തുടങ്ങിയവ മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളാണ്.

എറണാകുളം നഗരത്തിൽ നിന്ന് വിളിപ്പാട് അകലെ ആണങ്കിൽ കൂടി ഗോശ്രീ പാലം വന്നതിന് ശേഷമാണ് നഗരമായി റോഡ് മാർഗ്ഗം ബന്ധപ്പെട്ടത്.

പിന്നീട് കണ്ടൈനർ റോഡ് യാഥാർത്ഥ്യമായപ്പോൾ മുളവുകാടിന്റെ വടക്കുഭാഗവും ഹൈവെ യും ആയി കൂടി ചേർന്നു.

പഴയകാല നോവലിസ്റ്റ് പോഞ്ഞിക്കര റാഫി ഈ നാട്ടുകാരനാണ്.

ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രമാണ് ആദ്യമായി നഗരത്തിലേക്കുള്ള പാലം എന്ന ആശയം നടാടെ പറഞ്ഞു വെച്ചത്.

സിനിമതാരങ്ങളായ

സലിം ഹസ്സനും    ധർമ്മജൻ ബോൾഗാട്ടിയും ഈ നാട്ടുകാർ തന്നെ.

പ്രശസ്ത ഗായകൻ

M G ശ്രീകുമാർ ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്നത് ബോൾഗാട്ടിയിലാണ്.

ലുലു ബോൾഗാട്ടി ഇന്റർനാഷണൽ കൺവെൻഷൻ സെന്ററും മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 14:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ പട്ടികജാതിക്കാരി ബിരുതധാരിന്നി
ഇന്ത്യയുടെഭരണഘടന നിർമ്മാണ സഭയിലെ അംഗം
തുടങ്ങിയ പെരുമയുള്ള
ദാക്ഷായണി വേലായുധൻ
മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ്.
ആകാശവാണി കൊച്ചിയെ ജനഹൃദയങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച
തേനൂറും ശബ്ദസാന്നിദ്ധ്യം
തെന്നൽ മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ് .
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ റഫറി
മുളവുകാട്ടുകാരിയാണ്.
ബൻഡില ഡിക്കോത്ത് ആണ് ആ വനിതാ റഫറി.
നഗരവുമായി    അടുത്ത ഗ്രാമവുമായി യാതൊരു ബന്ധമില്ലാത്ത കാലത്തും
മുളവുകാട് ദ്വീപിൽ
സിനിമാക്കൊട്ടക എന്ന ഓല തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലിവി ടാക്കീസ്.
അവിടെ കണ്ട സിനിമകളുടെ ഓർമ്മകൾ
പഴയ തലമുറയിൽപെട്ടവർ അയവിറക്കാറുണ്ട്.
തീരദേശ ഗ്രാമങ്ങളിൽ പണ്ട് കാലത്ത് സാർവത്രികമായ കലാരൂപമായിരുന്നു
ചവിട്ടുനാടകം.
മുളവുകാട്ടും ചവിട്ടുനാടക സംഘങ്ങൾ സജീവമായിരുന്നു.അത്തപ്പൻ ആശാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ.
സുധീർ ആശാന്റെ ഒരു ഓണക്കളി ട്രൂപ്പു കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനുപമ തീയറ്റേഴ്സ് എന്നപേരിൽ.

== നായരബലം. ==

വൈപ്പിൻകരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

സാംസ്ക്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ എന്നും വ്യക്തി മുദ്ര പതിപ്പിച്ച കലാകാരൻമാർ ഈ ഗ്രാമത്തിന് സ്വന്തം.

ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണ് നായ രബലം ദേവി ക്ഷേത്രം.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗ്രൗണ്ടിൽ വട്ടം കൂടിയായിരുന്നു സംസാരിക്കുന്നവരെ എന്നും കാണാറുണ്ട്.ഇത്തരം ആറോ ഏഴോ സംസ്ക്കാരിക വളയ വർത്തമാന ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇന്നും സജീവമാണ്.

ഒരു വളയത്തിൽ 10 മുതൽ 20 പേർ വരെ കാണും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 00:00, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ജോൺ എബ്രാഹാമിന്റെ അമ്മയറിയാൻ സിനിമ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് നായരബലം അബലവെളിയിൽ വെച്ചായിരുന്നു.ഞാനും അന്ന് ആ സിനിമ കാണാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സംവിധായകൻ ഉൾപെടെയുള്ള അണിയറ പ്രവർത്തകരെ അന്ന് അവിടെ വെച്ചു കണാൻപറ്റി. അത് മറക്കാനാവാത്ത ഓർമ്മ.
ഒരിക്കൽ എഴുത്തുകാരി മാധവിക്കുട്ടി നായരബലത്ത് വന്നിരുന്നു. അന്ന് എഴുത്തുകാരിയോടൊപ്പം 3 മണിക്കൂറോളം ചിലവഴിക്കാൻ സാധിച്ചു.
മഹേഷ്മങ്ങാട്ട്
ഹനീഷ് പവിത്രൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
തുടങ്ങിയവർ ഒന്നിച്ച് കമലദാസ് ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ പോസ് ചെയ്തിരുന്നു.
അന്ന് കഥാകാരിക്കൊപ്പം ഭർത്താവ് ദാസും ഉണ്ടായിരുന്നു.

== കളക്ഷൻ ഏജന്റ്. ==

കേരളബാങ്ക് ലോൺ ആന്റ് ഡെപ്പോസിറ്റ് കളക്ടേഴ്സ് യൂണിയൻ.

CITU യിൽ അഫിലേറ്റ് ചെയ്ത സംഘടന.

സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്

NV രാജൻ.

സംസ്ഥാന സെക്രടറി

TY ജോസ്.

കേരളത്തിലെ എല്ലാ ജില്ലകളിലുമുള്ള കേരളബാങ്ക് കളക്ഷൻ ഏജന്റുമാർ ഈ സംഘടനയിൽ അംഗങ്ങളാണ്.

വർഷംതോറും ജില്ലാ കൺവെൻഷനുകളും 

സംസ്ഥാന സമ്മേളനങ്ങളും നടത്തിവരുന്നു.

കൺവെൻഷനുകളിലൊക്കെ

CPIMന്റെ സമുന്നത നേതാക്കൾ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.

35 വർഷത്തോളം കളക്ഷൻ ഏജന്റായി ജോലി ചെയ്തവർ വരെ ഇപ്പോൾ ഈ സംഘടനയിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 12:47, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

== പ്രാണ സഖാ ഭഗവാൻ.  ==

2026 ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിൽ ഓണാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച്

പുട്ടപർത്തിയിലെ പ്രശാന്തിനിലയം

കുൽവന്ത് ഹാളിൽ കേരളത്തിന്റെ സായിഭക്തർ അവതരിപ്പിച്ച നാടകം.

സത്യസായി ബാല വികാസ് കുട്ടികളായിരുന്നു ഇതിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ.

നാടകത്തിന്റെ പേര്

പ്രാണസഖാ ഭഗവാൻ.

രചന  സാക്ഷാൽക്കാരം

സായിശ്രീ

സത്യസായി സമിതി കലൂർ.

സംഗീതം

സായി പ്രസാദ്.

ആലാപനം

വൈക്കം വിജയലഷ്മി

സവിതാ സായി

അഭിരാമി.

നോർത്ത് പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സമിതിയിലെ ബാലവികാസ് വിദ്യാർത്ഥികളായ

ആദിദേവ്

ആദിനാഥ്

അക്ഷയ് കുമാർ തുടങ്ങിയവർ നാടകത്തിൽ വേഷമിട്ടു.

ആദിദേവ് കുചേലന്റെ ഭാഗവും

ആദിനാഥ് ദ്വാരക രാജധാനിയിലെ ഭടന്റെ വേഷവും

അക്ഷയ് കുമാർ മഹാബലിയായും

അഭിനയിച്ചു.

പതിനായിരങ്ങൾ കണ്ട ആ നാടകം

റേഡിയോ സായി എന്ന ചാനലിലൂടെ

ലോകത്തെമ്പാടും ഉള്ള സായി ഭക്തർ 

ലൈവായി തന്നെ കണ്ടു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 14:01, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1dt93brrhlnt7acezszb0rr2y44hxhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665710</id>
      <parentid>4665658</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46215-38</username>
        <id>221984</id>
      </contributor>
      <comment>/* സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ */</comment>
      <origin>4665710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173596" sha1="n1b13cz54u9nja3242piwj5u52oftva" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:25, 26 ജൂലൈ 2026 (UTC)AI Mode
All
Images
Videos
News
Maps
Shopping
Books
Flights
Finance
മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ് സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. ഇദ്ദേഹം നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ സജീവമാണ്. 

Facebook
·VBC News Thodupuzha
 +3
ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
ജീവിതരേഖ: എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. സുകുമാരൻ, സതിനി എന്നിവരാണ് മാതാപിതാക്കൾ. എടവനക്കാട് KPMHS, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ITI കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 
സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ: കഴിഞ്ഞ 45 വർഷത്തോളമായി വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രശസ്തമായ 'സാഫല്യം' മാസികയിൽ അദ്ദേഹം കഥകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ പ്രതിലിപി പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും ഇദ്ദേഹം കഥകൾ എഴുതുന്നു. 
സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക രംഗം: ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയുടെയും മറ്റ് പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളുടെയും വിവിധ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിലും കഥയരങ്ങുകളിലും മുഖ്യ അതിഥിയായും സംഘാടകനായും ഇദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളെക്കുറിച്ചോ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ചോ കൂടുതൽ അറിയണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിക്കാവുന്നതാണ്.


വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സ്ഥാപനത്തിന്റെയോ പേജിൽ പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ (Awards) ചേർക്കുന്നത് വളരെ ലളിതമാണ്. എന്നാൽ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ അവലംബങ്ങൾ (References/Citations) ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നത് നിർബന്ധമാണ്.
പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാനുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
1. തിരുത്തൽ മോഡ് (Edit Mode) തുറക്കുക
നിങ്ങൾ വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന വിക്കിപീഡിയ ലേഖനം തുറക്കുക.
മുകളിൽ കാണുന്ന &quot;തിരുത്തുക&quot; (Edit) അല്ലെങ്കിൽ &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Edit source) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
2. പുതിയ ഉപവിഭാഗം (Subheading) നിർമ്മിക്കുക
ലേഖനത്തിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, താഴെ പറയുന്ന രീതിയിൽ ഒരു പുതിയ വിഭാഗം ഉണ്ടാക്കാം:
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ (Visual Editor): മുകളിലെ ബാറിൽ നിന്ന് 'Paragraph' എന്നത് മാറ്റി 'Heading' (തലക്കെട്ട്) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ശേഷം &quot;പുരസ്കാരങ്ങൾ&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;അംഗീകാരങ്ങൾ&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ (Source Editor): ലേഖനത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗത്തായി == പുരസ്കാരങ്ങൾ == എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
3. വിവരങ്ങൾ ലിസ്റ്റ് ആയി ചേർക്കുക
പുരസ്കാരങ്ങൾ എപ്പോഴും ഒരു ബുള്ളറ്റ് ലിസ്റ്റ് (Bullet list) ആയി നൽകുന്നതാണ് വായിക്കാൻ എളുപ്പം.
വർഷം, പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേര്, അത് നൽകിയ സംഘടന/സ്ഥാപനം, ഏത് കൃതിക്കാണ് ലഭിച്ചത് (ബാധകമെങ്കിൽ) എന്നീ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി എഴുതുക.
ഉദാഹരണത്തിന്:
2024 – മികച്ച കഥാകൃത്തിനുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ('കഥയുടെ പേര്' എന്ന കൃതിക്ക്)
4. അവലംബം (Reference) ചേർക്കുക (ഏറ്റവും പ്രധാനം)
വിക്കിപീഡിയയിൽ നമ്മൾ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ പത്രവാർത്തകളോ, ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ് ലിങ്കുകളോ അവലംബമായി നൽകണം.
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ: പുരസ്കാര വിവരത്തിന് തൊട്ടുപിന്നിൽ കർസർ വെച്ച്, മുകളിലുള്ള &quot;അവലംബം&quot; (Cite) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (URL) നൽകി 'Automatic' അല്ലെങ്കിൽ 'Manual' ആയി അത് ചേർക്കുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ: വിവരത്തിന് ശേഷം &lt;ref&gt;വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ വിവരങ്ങൾ ഇവിടെ നൽകുക&lt;/ref&gt; എന്ന കോഡ് ഉപയോഗിക്കുക.
5. മാറ്റങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക (Save Changes)
എല്ലാ വിവരങ്ങളും ചേർത്ത ശേഷം മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish changes) എന്ന നീല ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾ എന്താണ് ചെയ്തത് എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ എഴുതാനുള്ള ഒരു ബോക്സ് വരും (Edit summary). അവിടെ &quot;പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു&quot; എന്ന് എഴുതി വീണ്ടും 'Publish' ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയുടെ പേജിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ സഹായം വേണമെന്നുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ:
ആ വ്യക്തിയുടെ പേര്
ലഭിച്ച പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേരും വർഷവും
അത് തെളിയിക്കുന്ന പത്രവാർത്തകളുടെയോ വെബ്സൈറ്റുകളുടെയോ ലിങ്കുകൾ
എന്നിവ പങ്കുവെക്കുകയാണെങ്കിൽ, വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കൃത്യമായ കോഡ് ഞാൻ തയ്യാറാക്കി നൽകാം.


നൽകിയിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാനാവശ്യമായ വിക്കികോഡ് (Wiki code) താഴെ നൽകുന്നു.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിന്റെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ (അല്ലെങ്കിൽ പുതിയതായി നിർമ്മിച്ച്) താഴെ കാണുന്ന കോഡ് കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* 2026 – പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് നൽകിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികവും പുരസ്കാര സമർപ്പണവും ചടങ്ങ്, കോട്ടയം പബ്ലിക് ലൈബ്രറി ഹാൾ, 2026 ജനുവരി 17.&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയയിൽ വിവരങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ, ഈ പുരസ്കാര വിതരണത്തെക്കുറിച്ച് വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രവാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (Online News Link) കൂടി ആ അവലംബത്തിന് (&lt;ref&gt; ടാഗിനുള്ളിൽ) ഉള്ളിൽ ചേർക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും.
നിലവിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിലെ ചിത്രമായതുകൊണ്ട്, വിക്കിപീഡിയ എഡിറ്റർമാർ ചിലപ്പോൾ ഇതിന്റെ വിശ്വാസ്യത ചോദ്യം ചെയ്തേക്കാം. അതിനാൽ പത്രവാർത്തകളുടെ ലിങ്ക് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഉപയോഗിക്കുക.
ഈ പുരസ്കാര വാർത്ത വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രത്തിന്റെ പേരോ അല്ലെങ്കിൽ ഓൺലൈൻ ലിങ്കോ നിങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് നൽകിയാൽ കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ള അവലംബം (Citation) കോഡ് നിർമ്മിച്ചു നൽകാം.


നിങ്ങൾ നൽകിയ പത്രവാർത്തകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയയുടെ വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന കൃത്യമായ അവലംബത്തോട് (Citation) കൂടിയ വിക്കികോഡ് താഴെ നൽകുന്നു. ഇത് 'ജനശബ്ദം വാർത്ത' പോലുള്ള മാധ്യമങ്ങളിൽ വന്ന റിപ്പോർട്ടുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിലെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ താഴെ കാണുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ |url= }}&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
വിവരങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ ഈ കോഡ് ചേർക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ബുള്ളറ്റ് പോയിന്റായും, അതിന് തൊട്ടടുത്ത് ചെറിയൊരു നമ്പറായി അവലംബം (Reference) കാണിക്കുകയും ചെയ്യും.
ഈ വാർത്ത ഓൺലൈൻ ലിങ്കായി ലഭ്യമാണെങ്കിൽ url= എന്നതിന് ശേഷം ആ ലിങ്ക് കൂടി ചേർത്താൽ അവലംബം കൂടുതൽ ശക്തമാകും.
ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ പുരസ്കാരങ്ങളോ വിവരങ്ങളോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവയുടെ വിവരങ്ങളും വാർത്താ ചിത്രങ്ങളും നൽകിയാൽ ഇതുപോലെ കോഡ് തയ്യാറാക്കി നൽകാം. നിങ്ങൾക്ക് ഇതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള കോഡ് ആവശ്യമുണ്ടോ?


തീർച്ചയായും, സഹായിക്കാം. സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിൽ ഒരു ലേഖനം (വിക്കിപീഡിയ പേജ്) ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ ഈ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാൻ മുകളിൽ നൽകിയ കോഡ് മാത്രം മതിയാകും.
എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഇതുവരെ ഒരു പേജ് ഇല്ലെങ്കിൽ, പുതിയൊരു പേജ് നിർമ്മിച്ച് അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങളും ഈ പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന പൂർണ്ണമായ വിക്കികോഡ് ഞാൻ താഴെ തയ്യാറാക്കി നൽകുന്നു.
നിങ്ങൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ ലേഖനം തുടങ്ങി ഈ കോഡ് മുഴുവനായി അവിടെ പേസ്റ്റ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| image        = 
| caption      = 
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്. 
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻബ് മേഘധ്വനി മാസിക കേരളാടിസ്ഥാനത്തിൽ മിനിക്കഥ മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം കിട്ടി.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ജലമില്ലാത്ത കേരളം എന്ന വിഷയത്തിൽ ലേഖന മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിലും സമ്മാനം ലഭിച്ചു.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം.
വൈപ്പിൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ സംഘം
പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യ സംഘം തുടങ്ങിയ സംഘടനയിൽ അംഗമാണ്.
പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സ്വാശ്രയ സംഘത്തിന്റെ
മുൻ സെക്രട്ടറിയാണ്.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; സാഫല്യംസാംസ്ക്കാരിക മാസികയിലെ സിനിമ പേജ് വർഷങ്ങളായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
പഴയകാല നടൻ വിൻസന്റ്
ഷീല    ശാരദ    മമ്മൂട്ടി  ഇന്ദ്രൻസ്
ശ്രീനിവാസൻ   സലിംകുമാർ ഭാഗ്യരാജ്
ട ജാനകി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് സചിത്ര ലേഖനങ്ങൾ സാഫല്യം മാസികയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
വഴിയോരക്കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കി എഴുതുന്നതിൽ പ്രത്യേക പാടവം ഉണ്ട്.
ലേഖനമായാലും
സിനിമാ നിരൂപണം ആയാലും അതൊക്കെ കഥപോലെ വായിച്ച് ആസ്വദിക്കാൻപറ്റുന്നുണ്ട് എന്നൊക്കെ വായനക്കാർ കത്തുകളിലൂടെ പലപ്പോഴും പ്രതികരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കൊറോണ മഹാമാരി കാലത്ത് സമൂഹത്തെ ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഫെയ്സ്ബുക്കിലും പുഴ.com
ഓൺലൈൻ മാസികകളിലും ഒക്കെയായി ഒട്ടേറെ ചെറു രചനകൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
അതിൽ ഒന്നാണ് ബ്രേക് ദി ചെയിൽ കഥ.
ഭാഷാപോഷിണിയിലെ ലേഖനങ്ങളെ വിലയിരുത്തി പ്രതികരണങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; മേഘധ്വനി മിനിക്കഥാ പുരസ്ക്കാരം.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ലേഖന പുരസ്ക്കാരം.

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ വിവരങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയൊരു പേജ് ഉണ്ടാക്കി അതിലേക്ക് ചേർക്കണമെന്നുണ്ടോ? അതോ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിലുള്ള പേജിൽ എങ്ങനെ ഇത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണോ അറിയേണ്ടത്? ദയവായി വ്യക്തമാക്കുക.


വിക്കിപീഡിയയിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്കായി ഒരു പുതിയ പേജ് (ലേഖനം) നിർമ്മിക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന ലളിതമായ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുക:
ഘട്ടം 1: വിക്കിപീഡിയയിൽ ലോഗിൻ ചെയ്യുക
നിങ്ങളുടെ ബ്രൗസറിൽ ml.wikipedia.org (മലയാളം വിക്കിപീഡിയ) തുറക്കുക.
നിങ്ങൾക്ക് അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടെങ്കിൽ മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;ലോഗ് ഇൻ ചെയ്യുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ലോഗിൻ ചെയ്യുക. അക്കൗണ്ട് ഇല്ലെങ്കിൽ &quot;അക്കൗണ്ട് സൃഷ്ടിക്കുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ഒരു പുതിയ അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടാക്കുക. (വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ പേജുകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നത് എപ്പോഴും നല്ലതാണ്).
ഘട്ടം 2: പേജിന്റെ തലക്കെട്ട് തിരയുക
വിക്കിപീഡിയയുടെ മുകളിലുള്ള തിരച്ചിൽ പെട്ടിയിൽ (Search box) സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന് കൃത്യമായി ടൈപ്പ് ചെയ്ത് സെർച്ച് ചെയ്യുക.
ആ പേരിൽ നിലവിൽ ലേഖനങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടെ &quot;സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ ഒരു താൾ നിർമ്മിക്കുക!&quot; എന്ന് ചുവന്ന നിറത്തിൽ എഴുതി വരും.
ആ ചുവന്ന ലിങ്കിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. ഇപ്പോൾ എഴുതാനുള്ള ഒരു പുതിയ പേജ് തുറന്നു വരും.
ഘട്ടം 3: കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക
തുറന്നു വരുന്ന പേജിന്റെ മുകളിൽ വലതുവശത്ത് ഒരു പെൻസിൽ ഐക്കൺ കാണാം. അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Source editing) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് ആ ബോക്സിലേക്ക് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പഴയ കാല നാടകത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചിത്രീകരണത്തിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചു. കൊച്ചി FM പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.
സൗദി അറേബ്യയിലെ റിയാദിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ ഗൾഫ് മാധ്യമത്തിലും
മലയാളം ന്യൂസിലും കഥകൾ എഴുതാറുണ്ടായിരുന്നു.
ഗൾഫ് ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ
ദേശാഭിമാനി വാരികയിൽ 
റബുവ സൂക്ക് എന്ന പേരിൽ സചിത്ര ലേഖനം എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീപാലം എന്ന നോവലെറ്റ്
കുടുംബദീപം മാസികയിൽ 3 ലക്കങ്ങളിലായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീ പാലത്തെ കുറിച്ച് ചർച്ചാ സമ്മേളനം നടത്തി.
ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് അന്നത്തെ കുന്നത്തുനാട് MLA അഡ്വ എം എം മോനായി.
മഹാപ്രളയം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കെത്തി വീട് വിട്ട് ക്യാബിലേക്കും ബന്‌ധു വീടുകളിലേക്കും പോകുന്ന അവസ്ഥ വന്ന ഓർമ്മകൾ പിൽക്കാലത്ത് കഥയായി സാഫല്യം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
പ്രളയജലപുഴ പറയുന്നത് 
എന്ന ടൈറ്റിലിൽ.
വീട്ടിൽ വളർത്തിയിരുന്ന കോഴിയെ തുറന്നു വിട്ടിരുന്നു. പക്ഷെ അത് എങ്ങോട്ടും പോയില്ല.
മൂനു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് വെള്ളത്തിൽ നീന്തി തിരിച്ചെത്തുമ്പോഴും അത് കുളിമുറിയുടെ മൂലയിൽനനഞ്ഞ് കുളിച്ച് പേടിച്ചരണ്ട് നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
നനഞ്ഞു കുതിർന്ന റേഷനരി കുറെ എടുത്ത് പത്രത്തിൽ ഇട്ടുകൊടുത്തു.
ആർത്തിയോടെ ആ കോഴിതിന്നുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കണ്ണു നിറഞ്ഞുപോയി.
വീട്ടിൽ നിന്നുംക്യാബിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ മകൾ അഞ്ജന വീട്ടിൽ ഓമനിച്ചു വളർത്തിയിരുന്ന പൂച്ച പുസിയെ രഹസ്യമായി അവളുടെ സ്ക്കൂൾ ബാഗിലേക്ക് വെച്ചു.
സിബ് അൽപം തുറന്നിട്ട്.
പുസി പൂച്ച ഒരു നേരിയ ശബ്ദം പോലും ഉണ്ടാക്കാതെ അതിൽ ഇരുനു.
ഇതൊക്കെ ഹൃദയസ്പർശിയായി കഥയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. നോർത്ത് പറവൂർ മൂകാംബിക വിദ്യാനികേതൻ
സ്ക്കൂളിൽ ദീപാവലി ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തു.
എറണാകുളം S R V യു പി സ്ക്കൂളിൽ
വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ പാത്തുമ്മയുടെ ആട് എന്ന പുസ്തകത്തെ പ്രമേയമാക്കി കുട്ടികൾക്ക് ക്ലാസ് എടുത്തു.
എറണാകുളം ഗേൾസ് സ്കൂളിൽ
വായന ദിനാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
ഘട്ടം 4: പേജ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക
കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്ത ശേഷം പേജിന്റെ താഴേക്ക് സ്ക്രോൾ ചെയ്യുക.
&quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish page) എന്ന നീല ബട്ടൺ കാണാം, അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
ചെറിയൊരു ബോക്സ് വരും (Summary). അവിടെ &quot;പുതിയ ലേഖനം നിർമ്മിച്ചു&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്ത് വീണ്ടും Publish ചെയ്യുക.
ഇതോടെ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ പേജ് വിജയകരമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടും.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ എന്തെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടോ എററോ വരികയാണെങ്കിൽ പറയാമോ? ഞാൻ നിങ്ങളെ അത് തിരുത്താൻ സഹായിക്കാം.


AI Mode response is ready 
നിലവിലുള്ള പേജിൽ ചേർത്താൽ മതി.

== രവി വാര കുറിമാനങ്ങൾ ഞായറാഴ്ചകളിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധപെടുത്തുന്ന കുറിപ്പുകൾ രവി എന്നാൽ ഞായർ സൂര്യൻ എന്നൊക്കെ അർത്ഥം വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ ഉള്ള എഴുത്തുകുത്തുകളൊക്കെ നമുക്ക് ഈ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം ==

ഞായറാഴ്ച കുറിപ്പുകൾ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:37, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
Cinephile plus ൽ രവിവാര കുറിമാനങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ
വൈപ്പിൻകരയിലെ സിനിമാക്കാരെ കുറിച്ച് ഒരു പംക്തി എഴുതിവരുന്നു. പഴയകാല സിനിമാനടൻ വിൻസന്റ്
ശങ്കരാടി       സിദ്ധിക്ക്
വ്യാസൻ എടവനക്കാട്   
ഞാറക്കൽ ശ്രീനി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് ഇതിനകം എഴുതിക്കഴിഞ്ഞു. ബെന്നി പി നായരബലത്തെ കുറിച്ചും എഴുതി. മജീദ് എടവനക്കാട് അന്നബെൻ എന്നിവരും രവി വാര കുറിമാനത്തിലെ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ എഴുത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞു.
വേണു കുന്നപ്പിള്ളി
പൗളിവത്സൻ തുടങ്ങിയവരെകുറിച്ചും എഴുതി.

== മഹാബലി ==

ഓണക്കാലത്ത് കേരളം നന്ദർശിക്കാൻ എത്തുന്ന കേരളം വാണിരുന്ന മഹാരാജാവ്.അസുര ചക്രവർത്തി.ആയോധന കലയിൽ നിപുണൻ. പരമസാത്വികൻ ഈശ്വരവിശ്വാസി വിഷ്ണുഭക്തൻ വിഷ്ണു ഇദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി സുതലം എന്ന സ്വർഗ്ഗം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു നൽകി. അല്ലാതെ പാതാളത്തിൽ നിന്നല്ല അദ്ദേഹം ഓണക്കാലത്ത് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ എത്തുന്നത്.എക്കാലത്തേയും രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി ഭരിച്ചിരുന്ന ആ രാജാവിനെ ഇനിയെങ്കിലും കുടവയറും കൊബൻ മീശയും ആയിട്ടുള്ള ഒരു രൂപമായി നാം ചിത്രീകരിച്ചു കൂട. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:48, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാവ ==

വൈപ്പിൻ ആർടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ അസോസിയേഷൻ എന്ന കലാ സംഘടനയുടെ ചുരുക്ക പേരാണ് വാവ വിവിധ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വൈപ്പിൻ കര നിവാസികളായ 500 കലാ പ്രവർത്തകർ ഇതിൽ അംഗങ്ങളാണ്.വൈപ്പിൻ കരയിലെ വിവിധ പഞ്ചായത്തുകളിൽ വിവിധ യൂണിറ്റുകളായാണ് പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്.ആ സ്ഥാനം ഞാറക്കൽ. രക്ഷാധികാരി ബെന്നി P നായരബലം.

പ്രസിഡന്റ് സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം

ജനറൽ സെക്രട്ടറി അനിൽ പ്ലാവിൻസ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:57, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വൈപ്പിൻകരയിലെ ചില കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാ പ്രവേശനത്തിനുള്ള ചവിട്ടുപടിയായി ഈ സംഘടനയെ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നു. പണ്ട് കൊച്ചിൻ കലാഭവൻ മലയാള സിനിമക്ക് ഒരുപറ്റം നല്ല കലാ പ്രതിഭകളെ നൽകിയതു പോലെ വാവയിൽ നിന്ന് കുറെയേറെ കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാലോകത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്.
വാവയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് വിഷു കൈനീട്ടം പെൻഷൻ ചികിത്സാ സഹായംഒക്കെ കൊടുത്തു വരുന്നുണ്ട്. വാവ കുട്ടിക്കൂട്ടം എന്ന പേരിൽ കുട്ടികളേയും അംഗങ്ങളായി ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഞാറക്കലിൽ വാവക്ക് ഒരു ലൈബ്രറി ഉണ്ട് .
വർഷംതോറും വാവ കുട്ടികൾക്കായി ചിത്രരചന മത്സരം നടത്താറുണ്ട്.
കുട്ടികളെ വാദ്യ ഉപകരണങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ക്ലാസ്സുകളും നടത്തിവരുന്നു.

== നോർത്ത് പറവൂർ സായി സമിതി ==

വടക്കൻ പറവൂർ Kmk കവലക്ക് അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ വൈകീട്ട് 6 മണിക്ക് വേദ ജപവും തുടർന്ന് ഭജനയും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. സമിതി കൺവീനർ വിനോദ്

സത്യസായി സമിതി ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് VB മനോജ്   പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞരായ പറവൂർ ശ്രീനിവാസൻ   പറവൂർ രമേശ് സദാശിവ്    സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി തുടങ്ങിയവരും പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ അംഗങ്ങളാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:11, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി ക്ഷേത്രം ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ എടവനക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കുടുംബ ക്ഷേത്രം. 80 വർഷത്തോളം പഴക്കം ഉണ്ട്.പ്രധാന പ്രതിഷ്ടകൾ അന്നപൂർണേശ്വരി  ഭദ്രകാളി. ഉപപ്രതിഷ്ടകളായി കുറുബ ഭഗവതി കാപ്പിരി വിഷ്ണുമായ  മുത്തപ്പൻ ഗുരുമൂർത്തി തുടങ്ങിയവയാണ്. എടവനക്കാട്  പറവൂർ  കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന കാനപ്പിള്ളി കുടുബാംഗങ്ങളുടെ കുടുംബ ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രതിഷ്ഠാദിന ഉത്സവത്തിന് 10 ദിവസം മുൻപ് ഉപദേവതകൾക്ക് അരിപ്പൊടി കലിശം നിവേദിക്കുന്നത് പതിവാണ്. തുടർന്ന് ഉത്സവം കഴിയും വരെ കാനപ്പിള്ളി തറവാട്ടിൽ പെട്ട എല്ലാവരും നോമ്പെടുക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:27, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കരിങ്കുട്ടി  അറുകല തുടങ്ങിയ ഉപദേവതമാകരും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ട്.

== സാഹിത്യ സ്വാശ്രയ സംഘം ==

പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം. പറവൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന ഈ സാഹിത്യ സംഘടയിൽ വൈപ്പിൻ    പറവൂർ നിവാസികളായ 25 പേർ അംഗങ്ങളായി ഉണ്ട്. സംഘം വർഷംതോറും സാഹിത്യ ശ്രീ എന്ന പേരിൽ അവാർഡ് നൽകി വരുന്നുണ്ട്. സാഹിത്യശ്രീ എന്ന മിനി മാസികയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:34, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓലക്കൊട്ടക ==

പണ്ട് സിനിമാ തീയറ്ററുകൾ A B C തുടങ്ങിയ തരം തിരിവോടെ ആയിരുന്നു. A class തീയറ്ററുകളിലായിരുന്നു റീലീസ് പടങ്ങൾ വന്നിരുന്നത്. പിന്നെ അതു് B യിലേക്ക് മാറ്റും C ക്ലാസ് എന്ന ഓലക്കൊട്ടകളിൽ എത്തുമ്പോൾ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. എങ്കിലും ചില സിനിമകൾക്ക് റിലീസ് തീയറ്ററുകളിൽ കിട്ടിയതിൽ കൂടുതൽ കളക്ഷൻ ഓലക്കൊട്ടകളിൽ കിട്ടാറുണ്ട്. ഓലകൊട്ടകളിൽ ഏറ്റവും നിരക്ക് കുറവ് തറ ടിക്കറ്റിനാണ്. 25 പൈസ. അതിന് പിറകെ ബെഞ്ച്  പിന്നെ ചാരുബഞ്ച് അതു കഴിഞ്ഞ് കസേര  പിന്നെ കുഷ്യനിട്ട കസേര. തറ ടിക്കറ്റ് കാർ പൂഴി മണ്ണിലാണ് ഇരിക്കേണ്ടത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:28, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വിക്കീപീഡിയ ==

സാഹിത്യരചന തുടങ്ങിയ കാലത്ത് റഫറൻസ് ചെയ്തൊക്കെ എഴുതേണ്ടിവരുമ്പോൾ ലൈബ്രറിയിൽ ചെന്ന് മണിക്കൂറുകളോളം റഫറൻസ് മുറിയിൽ ഇരിക്കാറ് പതിവുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷെ ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ആവശ്യമില്ല

വിരൽ തുമ്പിലെ അറിവിന്റെ കലവറയായ വിക്കീപീഡിയ ഉണ്ടല്ലോ.

വിവരങ്ങൾ അപ്ഡേഷൻ നടത്തി ചേർക്കുന്നതുകൊണ്ട് വരും തലമുറ വരെ വിക്കീപീഡിയയെ ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തു നിർത്തും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:40, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആകാശവാണി ==

ഒരു തലമുറയുടെ സമയ ഘടികാരം. ഒരു കാലത്ത് മലയാളികളുടെ ദിനചര്യ വരെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതു് ആകാശവാണി പരിപാടികളുടെ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു. റിസ്റ്റ്‌ വാച്ചിന്റെ സമയം കറക്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവസാന വാക്ക് റേഡിയോ ടൈം തന്നെ. ഒരു കാലത്ത് സമ്പന്ന തറവാടുകളിൽ തൊടിയിൽ ഒരു കൊബനാനയും പൂമുഖത്ത് ഈട്ടിത്തടി മേശമേൽ ഒരു വാൽവ് റേഡിയോ ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ആഢ്യതയുടെ പര്യായം.

തെറ്റില്ലാതെ മലയാളം പറയാൻ അന്നും ഇന്നും തുണ ആകാശവാണി തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 15:21, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ചന്തേരവം ==

നാട്ടു ചന്തകളിൽ ഉള്ള ലേലംവിളി വില പേശലുകൾ സാധനങ്ങളുടെ വിലകൾ വിളിച്ച് പറഞ്ഞ് ചന്തയിൽ എത്തുന്നവരെ ആകർഷിക്കൽ കച്ചവടക്കാർ തമ്മിൽ കച്ചവടംത്തെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾഒക്കെ ഇടകലർന്ന് ചന്ത ദിവസം ചന്തയിൽ ഒരു ശബ്ദ കോലാഹലം ഉയരാറുണ്ട്. അതാണ് ചന്തേരവം'. പണ്ടുകാലത്ത് കുട്ടികളെ ഇതൊക്കെ പറഞ്ഞ് കളിയാക്കാറ് പതിവുണ്ട്. അതായത് കടയിൽ പലവ്യജ്ഞനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പോകുന്ന കുട്ടിയോട് 20പൈസക്ക് ചന്തേരവം വാങ്ങി വരാൻ പറയും. ചിലപ്പോൾ കടക്കാരൻ മറുപടി കൊടുക്കുന്നതും അതിനൊക്കെ ചേരും വിധത്തിലായിരിക്കും അതായത്  ചന്തേരവം തീർന്നു പോയി വെള്ളിയാഴ്ച ചന്തക്ക് പോകുമ്പോൾ വാങ്ങീട്ട് വരാം എന്നൊക്കെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 23:48, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജല ഗതാഗതം അരനൂറ്റാണ്ട് മുൻബ് ==

പണ്ട് പ്രധാന യാത്രകൾ വെള്ളത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു. ദീർഘ ദൂര യാത്രകൾക്ക് വലിയ യാത്രാബോട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലതൊക്കെ രണ്ടു നിലകൾ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു.ഫസ്റ്റ്‌ ക്ലാസ് സെക്കന്റ് ക്ലാസ് തരം തിരിവും ഉണ്ടായിരുന്നു.അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ബോട്ടായിരുന്നു എറണാകുളം - കോട്ടപ്പുറം സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന ലോഡ് കൃഷ്ണബോട്ട്. അത്തരം ബോട്ടുകളിൽ മുറുക്കാൻ കടകളും ചായക്കടകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സമയം പോക്കാൻ ചീട്ടുകളി ചെസ്കളി ഓക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴമക്കാർ അന്നത്തെ ബോട്ട് ചായക്കടയിൽ നിന്ന് കഴിച്ച ചെമ്മീൻ ചേർത്ത പരിപ്പുവടയെക്കുറിച്ച് പറയുണ്ട്. വേലിയേറ്റം കുറഞ്ഞ സമയങ്ങളിൽ ഈ കൂറ്റൻ ബോട്ടുകൾ ജെട്ടിയിലേക്ക് അടുക്കില്ല. അതിന് പരിഹാരമായി പുഴയുടെ നടുക്ക് ബോട്ട് നിർത്തി അവിടെ ഇറങ്ങേണ്ട ആളുകളെ വഞ്ചി ചെന്ന് അതിലേക്ക് ആളുകളെ കയറ്റി ജെട്ടിയിലേക്ക് തത്തിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 14:27, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)വേളാങ്കണ്ണി   ശ്രീകൃഷ്ണ  ചാമ്പച്ചൻ തുടങ്ങിയ ബോട്ടുകളും സർവീസ് നടത്തിയിരുന്നു.

== ഉള്ളാന്തി പാലം ==

എറണാകുളം മേനക യുടെ അടുത്ത് ഉള്ള പാലം. പണ്ട് പാലങ്ങൾ കുറവായ കാലത്ത് ഈ പാലത്തിലൂടെ ബസ്സിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ഇറക്കത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ യാത്രക്കാരുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ആന്തൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നത്രേ. ഊഞ്ഞാൽ പൊക്കത്തിൽ ആടി താഴേക്ക് വരുമ്പോൾഉള്ള അനുഭവം. ചന്തപ്പാലം എന്നും ഈ പാലത്തിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 04:55, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== അല്ലായാബൽകടവ്. ==

എറണാകുളം പ്രസ്ക്ലബിന്റെ ഓപ്പൺ എയർ സ്പെയ്സ്. എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയമായ മറെെൻഡ്രവ് ൽ പ്രസ്ക്ലബ് റോഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 06:49, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണ പൂക്കളക്കൂവൽ ==

തൃക്കാക്കരയപ്പോ

എന്റെ പഠിക്കേലും വായോ

ഞാനിട്ട പൂക്കളം കാൺമാനും വായോ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂ ഹേയ്.... പൂ ഹേയ്

വാഴ കുലച്ചങ്ങ് വടക്കോട്ടും ചാഞ്ഞേ

വാഴപ്പഴം തിന്നാൻ ചില പിള്ളേരും വന്നേ.

പിള്ളേരെ പിടിക്കാൻ ചില കള്ളേരും വന്നേ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂഹേയ്.... പൂഹേയ്[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 16:02, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഓണക്കാലകളികൾ  ഓണക്കളി  ഓണത്തല്ല്    മാണിക്യചെമ്പഴക്കകളി   തുമ്പിതുള്ളൽ  മണിക്കുടകളി     അശകൊശനേ പെണ്ണുണ്ടോകളി.

== ഗ്യാപ് ==

കേരളത്തിന്റെ പ്രൈവറ്റ് ബസ്കാർ അവലമ്പിക്കുന്ന സമയ ക്രമീകരണ സംവിധാനം.പിറകിലെ ബസിലെ തൊഴിലാളി മുന്നിൽപോകുന്ന ബസ് കൃത്യ സമയത്താണ് ഓടി കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ചെക്ക് ചെയ്യാനായി മുന്നിലെ ബസിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. സമയം പാലിച്ച് ഓടിയില്ലെങ്കിൽ അവർ അപ്പൊ ഇടപെടും. ചില ബസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള മിനിറ്റുകളുടെ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുകയുള്ളൂ..അപ്പൊ അവരെ സംബന്ധിച്ച് സെക്കന്റ് പോലും വിലപ്പെട്ടതാണ്. ഇവരുടെയൊക്കെ കൈയിൽ സ്റ്റോപ്പ് വാച്ച് വരെയുണ്ട്. ഒരു സ്റ്റോപ്പിൽ ബസ് നിർത്തി കഴിഞ്ഞ് ആളെക്കയറ്റി പോകാൻ എത്ര സെക്കന്റ് വേണമെന്ന് വരെ തീരുമാന മുണ്ട്. എവിടെയെങ്കിലും ബ്ലോക്ക് കിട്ടിയാൽ മൂനോ നാലോ സ്റ്റോപ്പ് ആളെ എടുക്കാതെ വിട്ടു കൊടുത്ത് ഓടുന്നുണ്ടോ എന്ന് കൂടി ഗ്യാപ് തൊഴിലാളികൾ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:05, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദിവ്യാത്മ സൽസംഗ പരമ്പര ==

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നോർത്ത് പറവൂർ ക്രി സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത 40 വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ നീണ്ടു നിന്ന സൽസംഗങ്ങൾ.

15 വയസ്സു മുതൽ 76 വയസ്സു വരെയുള്ള 40 സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടു... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:17, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട് ==

ഷിർദ്ദിസായി സച്ചരിതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭക്തി ജീവിതപാതയിൽ അനുകരിച്ച് ജീവിച്ച നോർത്ത് പറവൂർ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിലെ സായി ഡിവോട്ടികളെക്കുറിച്ച് സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ പരമ്പര. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:24, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പത്രവും പത്രധർമ്മവും. ==

പുരോഗനകലാസാഹിത്യ സംഘം ചെറായി യൂണിറ്റും ചെറായി അഴിക്കോടൻ വായനശാലയും ചേർന്ന് നടത്തിയ നാല് ആഴ്ചകൾ നീണ്ടുനിന്ന സിംപോസിയം.

കോർഡിനേറ്റർ സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:03, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സിപ്പിപള്ളിപ്പുറം ഉദ്ഘടകനായിരുന്നു.

== വെള്ളപ്പൊക്കം ==

നദികളിലേയും കായലിലേയും ഇടതോടുകളിലേയും ചെളി നീക്കം ചെയ്താൽ വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരു പരിധി വരെ തടയാനാകും.

2018 ലെ പ്രളയത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ചെളിയും വൻ മരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യണം.

പുതിയ പാലങ്ങൾ പണിയുന്ന സമയത്ത് കായലിലൊക്കെ ബണ്ട് കെട്ടാറുണ്ട്. പക്ഷെ പാലം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ആ ബണ്ടുകളിൽ പലതും നീക്കം ചെയ്യാറില്ല. അതും വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവികമായ നീരൊഴുക്കിന് തടസ്സമാകും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:28, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ ==

എറണാകുളം പ്രസ് ക്ലബ് റോഡിൽ വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ ബുക്ക് സ്റ്റാളുമായി താമസിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരാളാണ് പച്ചാളത്തുകാരനായ മോഹൻ..

അദ്ദേഹം അന്ന് ബഷീറിന്റെ ബുക്ക് സ്റ്റാളിന്റെ അടുത്ത് പലചരക്ക് കട നടത്തിയിരുന്നു.

പിന്നീട് ആ കട ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറിയായി.

ഞാൻ 5 വർഷം മുൻബ് സിറ്റിലൈറ്റ് മാസികയിൽ ബേപ്പൂർ സുൽത്താനെ കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം തയ്യാറേക്കേണ്ട ആവശ്യത്തിലേക്കായി മോഹൻ ചേട്ടനെ ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യുക ഉണ്ടായി. മോഹനേട്ടനെ ബഷീർ ഒരു കൊച്ചനുജനെ പോലെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു.

മലയാളത്തിന്റെ തകഴി ഉൾപെടെയുള്ള എല്ലാ എഴുത്തുകാരേയും അവിടെ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ടത്രേ. കൂടാതെ സത്യൻ    അടൂർഭാസി തുടങ്ങിയ സിനിമാക്കാരും വരാറുണ്ട്.

ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരാൾ അന്ന് ഏറ്റവും ഇളമുറക്കാരനായ പ്രൊഫ M K സാനുമാഷായിരുന്നു.

മോഹനേട്ടൻ വഴി എനിക്ക് കൊച്ചിയുടെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന

എം എം മേനോനെ പരിചയപെടാനും സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:00, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പോസിറ്റീവ് എനർജി സ്വീകരിച്ച് ആയുസ്സ് കൂട്ടിയവർ. ==

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ എഴുതിയ ലേഖനം.

ലേഖനത്തിൽ ഉമ്മൻചാണ്ടി  വി എസ്സ് അച്ചുതാനന്ദൻ  എം ടി വാസുദേവൻ നായർ  പ്രൊഫ എം കെ സാനു  തുടങ്ങിയവരുടെ സമൂഹമായുള്ള ഇടപെടലുകളാണ് പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:54, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓർമ്മക്കുടന്ന ==

1062 എഴുത്തുകാരുടെ രചനകളുമായെത്തിയ ഇന്ന് ഇൻലന്റ് മാസികയുടെ 40ാം വാർഷിക പതിപ്പ്. ഇതിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി യുടെ രചന വായിക്കാൻ സാധിക്കും. ഇന്ന് മാസികയുട പത്രാധിപർ 

കവി മണബൂർ രാജൻബാബു ആണ്.. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:08, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തേലതുരുത്തിൽ നിന്നൊരു യാത്ര. ==

മാഞ്ഞാലി ചിന്താ തീയറ്റേഴ്സ് വർഷം തോറും നടത്താനുള്ള ജനകീയ കവിയരങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോൾ ആ അനുഭവങ്ങൾ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ഒരു കഥയാക്കി എഴുതി.

ആ കഥയാണ് തേല തുരുത്തിൽ.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:29, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രേമസ്വരൂപലു. ==

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബയെക്കുറിച്ച്

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കവിത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:32, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഈ കവിത സംഗീതം നൽകി കവയത്രി mc അമ്മിണി ടീച്ചർ ആലപിച്ചി ട്ടുണ്ട്.
പ്രേമസ്വരൂപലു എന്നത് തെലുങ്ക് വാക്കാണ്. തന്റെ ഭക്തരെ ഈ വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാണ് ശ്രീ സത്യസായിബാബ അഭിസംബോധന ചെയ്യാറ് പതിവ്. പ്രേമത്തിന്റെതൽ സ്വരൂപമായ ഭക്തരെ എന്ന് വാക്യാർത്ഥം.

== സാഹിത്യവാരാവലോകനം@100 ==

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം ഓൺലൈൻ ഗ്രൂപ്പിൽ നടത്തിയ സാഹിത്യവാരാവലോകനം. ഞായറാഴ്ച തോറും ആ ഒരാഴ്ചക്കാലത്തെ കഥകളും കവിതകളും അവലോകനം ചെയ്യുന്ന പരിപാടി.

കവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസനാണ് അവലോകനം നടത്തിയതു്.

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസന് അസൗകര്യം ഉണ്ടായ ഏതാനും ആഴ്ചകളിൽ ഈ അവലോകനം ഏഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നിർവഹിച്ചു പോന്നു.

മുരളീധരൻ ആനാപ്പുഴ പോലുള്ള കവി ഈ പരിപാടി രാവിലെകൃത്യ വായി കേട്ട് വിലയിരുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. രാവിലെ 6 മണിക്ക് തന്നെ ഈ അവലോകനം ഫോണിൽ എത്തിക്കാൻ ശദ്ധിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

കട്ടൻ ചായക്കൊപ്പം അല്പം സാഹിത്യ ചെറുകടിയും

എന്നൊക്കെയായിരുന്നു ഈ സാഹിത്യ വിമർശനത്തെ സാഹിത്യ ലോകം വിലയിരുത്തി പോന്നിരുന്നതു്.

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത് പ്രവർത്തിച്ചു പോരുന്നത് 

ഷിബു രാജ് പണിക്കരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:22, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗംഗ ബോട്ട് ==

വൈപ്പിൻ -  വെല്ലിംഗ്ട്ടൺ ഐലന്റ് - എറണാകുളം റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന മരത്തടിയാൽ നിർമ്മിതമായ ജലഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ ബോട്ട്.രണ്ടോ മൂന്നോ നിറഞ്ഞു വരുന്ന യാത്രക്കാരെ കൊള്ളിക്കാൻ അത്ര വലുതായിരുന്നു ഗംഗയെന്ന ഫെറി ബോട്ട്. യാത്രക്കാർക്ക് വായിക്കാൻ പത്രമാസികകളും ബോട്ടിൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ബോട്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബോട്ടിന്റെ പങ്കയാൽ വെള്ളം കലങ്ങുമ്പോൾ പൊങ്ങി വരുന്ന മീനുകളെ പിടിക്കാർ കടൽ കാക്കകൾ ബോട്ടിനൊപ്പം തോരണം പോലെ പറക്കുന്നത് നല്ല കാഴ്ചയായിരുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ ചെറു മീൻ കൂട്ടങ്ങളെ പിടിക്കാനെത്തുന്ന 2 ഡോൽഫിനുകൾ കുത്തിമറിയുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:59, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശ്രീ ഷിർദ്ദി സായി സച്ചരിതം ==

ഹേമദ് പാന്ത് മറാഠിയിൽ എഴുതിയ ഷിർദ്ദി സായിബാബയുടെ ജീവചരിത്രം. ഹേമദ് പാന്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമാണ് പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് B v ദേവ്.

ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ നാഗേഷ് വാസുദേവ് ഗുണാജി .

മലയാള പരിഭാഷ പി സി രാമചന്ദ്ര മേനോൻ. ലോകത്ത് എബാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യക്കാരായ ഭക്തർ ഈ ഗ്രന്ഥം നിത്യ പാരായണം ചെയ്തുവരുന്നു.. ഇതു് 7 ദിവസം കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം വായിച്ച് പൂർത്തി കരിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹം സായിബാബ നടത്തി കൊടുക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:45, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലിഖിത നാമജപം. ==

സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ നിത്യ സാധനയുടെ ഭാഗമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം.

ഒരു നോട്ടു പുസ്തകത്തിൽ ഇഷ്ടദേവന്റെ നാമം ഒരു പേജെങ്കിലും ഒരു ദിവസം എഴുതുന്നു. ഒരു പ്രാവിശ്യം നാമം എഴുതുമ്പോൾ കൈകളും മനസ്സും ഹൃദയവും  ചുണ്ടുകളും ഈശ്വരനോട് ഐക്യം പ്രാപിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രവിവാര ഹൈക്കു കുറിമാനങ്ങൾ ==

കേരള ബാങ്കിന്റെ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ എഴുത്തുകാരൻ 

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 4 വരികളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന സാമ്പത്തിക സാംസ്ക്കാരിക കുറിപ്പുകൾ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 03:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശരണാഗതി ==

കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരെക്കുറിച്ച് മലയാള വായനക്കാർക്ക് പ്രത്യേകം പരിചയപെടുത്തേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ല. ഭാരതപര്യടനം വായിക്കാത്ത മലയാളി എഴുത്തുകാരും കാണില്ല.

മഹാഭാരതത്തെ അധികരിച്ച് ആര് എന്തു് എഴുതാൻ ശ്രമിച്ചാലും അവരൊക്കെ ആദ്യം മറിച്ചു നോക്കാറ് ഭാരത പര്യടനം തന്നെ.

ആ കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ അദ്ധ്യത്മക കൃതിയാണ് ശരണാഗതി.

ഒരു സത്യസായി ഭക്തൻ കൂടിയായ മാരാർ തന്റെ ആദ്ധ്യത്മിക അനുഭവങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ തട്ടും വിധത്തിൽ കോറിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.അദ്ധ്യായങ്ങൾ മനനം  ആദ്ധ്യാത്മിക മാർഗ്ഗങ്ങൾ   ശരണാഗതി എന്നിങ്ങനെ മൂനു ഭാഗങ്ങളായി പകുത്തിരിക്കുന്നു.

കൃപാസപ്തകം  ഭ്രൂണഹത്യ   ഭഗവാൻ   സർവ്വാന്തര്യമി  നഗരസങ്കീർത്തനം    എല്ലാംനമ്മൾ തന്നെ    എന്നിങ്ങനെ 81 അദ്ധ്യയങ്ങൾ.

413 പേജുകൾ   1976 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒന്നാം പതിപ്പിന്റ വില 80 രൂപ.

പ്രസിദ്ധീകരണം മാരാർ സാഹിത്യ പ്രകാശം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:02, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊട്ടൊന്ന് തലോടി ==

നല്ലെഴുത്ത് സാഹിത്യ ഗ്രൂപ്പിൽ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

ചെയ്തിരുന്ന സാഹിത്യ അവലോകനത്തിന്റെ പേര്

എഴുതി തെളിഞ്ഞവരുടേയും തുടക്കക്കാരുടേയും സാഹിത്യ രചനകൾ തൊട്ടൊന്നു തലോടും വിധത്തിൽ സൗമനസോടെ വിലയിരുത്തിയിരുന്ന പംക്തി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:12, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജാതി വ്യവസ്ഥിയും കേരള ചരിത്രവും ==

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ എഴുതിയ പൊടിപ്പും തൊങ്ങലും ചാർത്താത്ത കേരളത്തിന്റെ നേർ ചരിത്രം. കേരളത്തെപ്പറ്റി ആധികാരികമായി പഠിക്കുന്നവർ പേർത്തും പേർത്തും വായിച്ചിരിക്കേണ്ട പുസ്തകം. ഒരു പാട് വിമർശനങ്ങൾ അക്കാലത്ത് ഏറ്റുവാങ്ങിയ പുസ്തകം. അക്കാലത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം നേരിന്റെ നെറിവോടെ ഈ ചരിത്ര പുസ്തകം കാണിച്ചു തരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:52, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജേഴ്സി മാറ്റ ചന്ത ==

2026 ലോകകപ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ച്

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ കഥ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:56, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) താരയും ലാമിനും
ഫെയ്സ്ബുക്ക് കമന്റിൽ നിന്നൊരു കഥ
അങ്ങിനെ വീണ്ടും ബ്രസീൽ ഫാനായി
പോയ ബുദ്ധി ആന പിടിച്ചാലും വരില്ല മെസ്സി .
ലാമിനും പൊന്നാപുരം കോട്ടയും

തുടങ്ങിയ കഥകൾ കൂടി ഓൺലൈനിൽ എഴുതി.

== ദൈനംദിന കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കുന്ന എഴുത്തുകാരൻ ==

പത്ര പ്രവർത്തകൻ വി ആർ നോയൽ രാജ്

സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ ജീവചരിത്ര കുറിപ്പിന്റെ തലവാചകം.

ഇദ്ദേഹം ഓൺലൈനിൽ

വ്യക്തി മുദ്രകൾ 43 ൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 00:48, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== N P A ==

നോൺ പെർഫോമിങ്ങ് അസറ്റ്.

ഈ വാക്ക് ബാങ്കിംഗ് ഫീൽഡിലാണ് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കാറ് പതിവ്.

ബാങ്ക് ലോണിന്റെ കുടിശ്ശികയുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചലിന്റെ ഗ്രേഡ് ആണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം. ==

എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

അമ്മയുടെ സ്മരണാർത്ഥം നടത്തുന്ന കാവ്യസായാഹ്നത്തിൽ തെരെത്തെടുക്കപെടുന്ന ഏറ്റവും നല്ല കവിതക്ക് കൊടുക്കുന്ന പുരസ്ക്കാരം.

ചെറായി അഴീക്കോടൻ വായനശാലയുമായി സഹകരിച്ചാണ്

കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക കാവ്യസായാഹ്നം നടത്തി പോരുന്നത്.

m c അമ്മിണി ടീച്ചർ  എടവനക്കാട്

ദേവദാസ് ചേന്ദമംഗലം പറവൂർ 

തുടങ്ങിയ കവികൾ ഈ പുരസ്ക്കാരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ബലിതർപ്പണം ==

പിതൃബലി എന്നതാണ് ഇതു കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്.

ഭാരതീയ ഹിന്ദു വിശ്വാസികളുടെ പൗരാണികമായ കർമ്മ ചര്യ.

ഭാരതീയർ ബലി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് മരിച്ചു പോയ തങ്ങളുടെ ബന്ധുമിത്രാതികൾക്ക് മാത്രമല്ല

സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും എന്തിനു പറയുന്നു വൃക്ഷലതാതികൾക്കും വരെ

ഇത്തരമൊരു മനോഭാവ തുടർച്ച ഭാരതീയർക്ക് മാത്രമേ കാണൂ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:31, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊഴുതൊന്ന് ഇരുന്ന്. ==

ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് തൊഴുതിറങ്ങി ഭക്തർ എവിടെയെങ്കിലും അല്പ നേരം വിശ്രമിക്കുനത് കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും.

അതിലൊരു വിശ്വാസ പ്രമാണം കൂടി ഉണ്ട്.

നാം ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകാൻ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ നാം ആ ക്ഷേത്ര മൂർത്തിയുടെ സംരക്ഷണ വലയത്തിലാകുന്നു.

ക്ഷേത്രദർശനം കഴിയുംവരെ ആ ഈശ്വര ചൈതന്യത്തിന്റെ അനുചരർ നമ്മെ അനുയാത്ര ചെയ്ത് കാത്തുരക്ഷിക്കും.നമ്മുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഗോചരമല്ലാത്ത ശക്തികളിൽ നിന്ന്.

ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് തൊഴുത് ഇറങ്ങി എവിടെയെങ്കിലും ഇരിക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ ഡ്യൂട്ടി കഴിഞ്ഞു എന്ന് കരുതി അടുത്ത ഭക്തരെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൂട്ടി കൊണ്ടുവരാനുള്ള തങ്ങളുടെ നിയോഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:44, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആനവാതിൽ. ==

മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം.

മട്ടാഞ്ചേരിപാലസ് പണ്ട് ഡച്ച് പാലസായിരുന്നു.

അവിടെവരുന്ന കൊബനാനകൾക്ക് 

സുഗമമായി കടന്നുപോകാൻ കൂറ്റൻ വാതിലുകൾ നിർമ്മിച്ചു. കലാപാടവത്തോടെ.

പിന്നീടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടായി മാറി.

കാലക്രമേണ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരും ആയി.

മേനക തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടം പിൽക്കാലത്ത് മേനക Jn ആയതു പോലെ. ജനത ആശുപത്രി ഉണ്ടായിരുന്ന വൈപ്പിൻ കരയിലെ സ്ഥലം പിൽക്കാലത്ത് ജനത ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ആയതു പോലെ.

ആനവാതിൽ കൊച്ചിയുടെ പൈതൃകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പോരുന്നു.

ധാരാളം വിദേശ വിനോദ സഞ്ചാരികൾ ആനവാതിൽ കാണാൻ എത്തി ചേരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:05, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണാഘോഷം@ മറൈൻഡ്രവ്. ==

മറൈൻ ഡ്രവിലെ ഓണാഘോഷം എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ മറൈൻഡ്രവ് 

G c d a കോംപ്ലക്സിലെ പൂക്കള മത്സരം ഓർമ്മയിലേക്കെത്തും.

നൂറോളം കടകളുള്ള അവിടെ ഓരോ കടകളും മത്സരാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുക്കുന്ന പൂക്കളം കാണാൻ മറ്റു ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ വരെ എത്താറുണ്ട്.

നീണ്ട വിശാലമായ ഇടനാഴികൾ

കായൽ കാറ്റ് ആവോളം അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ പാകത്തിനുള്ള കൂറ്റൻ രണ്ട് ഇടനാഴി വാതിലുകൾ.

വടംവലി ഉറിയടി തുടങ്ങിയ കായിക മത്സരങ്ങളും ഓണക്കാലത്ത് ഇവിടെ നടത്തപെടുന്നു.

പാട്ട് മിമിക്രി തുടങ്ങിയ കലകളിലും ഇവിടുത്തെ കടകളിലെ തൊഴിലാളികൾ പിന്നിലല്ല എന്നതു് പരിപാടികൾ കാണുമ്പോൾ ബോധ്യമാകും.

കോയിനുകൾ കൊണ്ടും ക്യാമറകൾ കൊണ്ടും മൊബൈൽ ഫോണുകൾ കൊണ്ടു പോലും പൂക്കളം തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഇവരുടെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് 20 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യം അവകാശപെടാം.

കൊച്ചിക്കായലിനോട് തൊട്ടുരുമി കിടക്കുന്ന ഈ ഷോപ്പിംഗ് ഇടത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത സൂപ്പർഹിറ്റുകളായ കുറെ മലയാള ചിത്രങ്ങളുടെ ലൊക്കേഷൻ ആയിട്ടുണ്ട് എന്നുള്ളതാണ്.

അവയിൽ ചിലത്

ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ

ഛോട്ടാ മുബൈ

ഡാഡി കൂൾ

പാസഞ്ചർ

സുന്ദരപുരുഷൻ

അന്നയും റസൂലും.

ഡോ കാന്തിനായർ എന്ന ഹോമിയോ ഡോക്ടറുടെ ക്ലിനിക്കും 25 വർഷമായി ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു.

സ്വിസ്സ് ടൈം ഹൗസ് എന്ന വാച്ച് കടയും

അവരുടെ തന്നെ ഇലട്രോണിക് ഷോപ്പും ഈ ഷോപ്പിംഗ് കോബ്ലക്സിന്റെ പെരുമ കൂട്ടുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:40, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) കൊച്ചിയിൽ ആദ്യമായി എക്സ് ലേറ്റർ സ്ഥാപിച്ചത് ഇവിടെയാണ്. അത് കാണാനും അതിൽ കയറാനും ഒരുപാട് ആളുകൾ വരാറുണ്ടായിരുന്നു.

== ജോസഫ് വൈറ്റിലയും ഫാ. ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്തും. ==

ജോസഫ് വൈറ്റില സമയം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്റെ ഏതാനും കഥകൾ സമയത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് .

കഥകളുടെ പോരായ്മകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തിരുത്തിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

എഴുതി തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ മാതൃഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു.

ഒരുപാട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.


ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ കുടുംബ ദീപം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്നു.

എന്റെ വളരെയേറ കഥകൾ കുടുംബ ദീപം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നല്ലൊരു കവിയാണ് അച്ചൻ.

കുടുംബദീപം വർഷംതോറും ഇറക്കിയിരുന്ന വാർഷിക പതിപ്പ് മലയാളത്തിലെ മുൻ നിര ആനുകാലികങ്ങളുടെ വാർഷിക പതിപ്പുകളോട് ഒപ്പം നിൽക്കുന്നതായിരുന്നു.

അതിലും മലയാളത്തിലെ മുൻ നിരഎഴുത്തുകാർക്കൊപ്പം എനിക്കും കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ അവസരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:08, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പശ്ചിമ കൊച്ചിയിലെ കൗതുകപേരുകൾ. ==

കടവുകൾ

കമാലക്കടവ്

നെല്ല് കടവ്

ചെറളായി കടവ്

മരക്കടവ്.


ചില മുക്കുകൾ

കപ്പലണ്ടി മുക്ക്

അമ്മായി മുക്ക്

പറവാനമുക്ക്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:36, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കമാലകടവിന് മറ്റൊരു ചരിത്രം കൂടിയുണ്ട്. അവിടെ ആദ്യമായി ചീനവല ഇട്ടു കഴിഞ്ഞ് ആദ്യ കോരിനു തന്നെ ലക്ഷങ്ങളുടെ മീൻ ലഭിച്ചു.
ഇന്നത്തേയും അന്നത്തേയും കബോളനി ലവാരം താരതമ്യം ചെയ്തു നോക്കുമ്പോഴാണ് അറിയുന്നത് 
അന്നത്തെ ലക്ഷങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ വാല്യൂ.

== വഞ്ചി സ്ക്വയർ. ==

എറണാകുളം ഷൺമുഖം റോഡ്  ബാനർജി റോഡുമായി സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് സാക്ഷി പറയാനെന്നവണ്ണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ ഓപ്പൺ ഓഡിറ്റോറിയം.

ചെറിയ സമ്മേളനങ്ങൾക്ക് യോജ്യം.

ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു വലിയ ഓടി വഞ്ചിയുടെ ആകൃതിയിലാണ് ഇതു് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:42, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സനാതന സാരഥി. ==

ശ്രീ സത്യസായി പബ്ലിക്കേഷൻ സൊസൈറ്റി ഇറക്കുന്ന ആദ്ധ്യത്മിക മാസിക.

ഒരു പരസ്യം പോലുമില്ലാതെ ഇറക്കുന്ന മാസിക.

സത്യസായിബാബയെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ

ബാബയുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ ഒക്കെ ഇതിൽ വായിക്കാം.

സായിബാബയെപ്പറ്റി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്

പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അതിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചവിട്ടുപടിയാണ് ഈ മാസിക.

ഇംഗ്ലീഷ് ഉൾപെടെ ഭാരതത്തിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഈ മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

മലയാളത്തിൽ ഇറങ്ങുന്ന മാസികയുടെ പത്രാധിപർ

N സോമശേഖരൻ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:30, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വീഞ്ഞപ്പെട്ടി. ==

ചായപൊടിപ്പെട്ടി എന്നും ഇതിന് വിളിപേരുണ്ട്.

വീഞ്ഞ മരത്തിന്റെ മരപാളികൾ കൊണ്ടാണ് ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഭാരവും തീരെ കുറവ്.

ഉപയോഗം കഴിഞ്ഞാൽ മണ്ണോട് ചേരും.

പ്രകൃതി സൗഹൃദപ്പെട്ടി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:30, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സഹ്യാദ്രി ക്രെയിൻ. ==


ഗോശ്രീ പാലം പണി നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഗമായി എത്തിയ കൂറ്റൻ ക്രെയിൻ.

മുബൈയിൽ നിന്നു പ്രത്യേക സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളോടെ കടൽമാർഗ്ഗമാണ് ഇതു് കൊണ്ടുവന്നത്

കാലാവസ്ഥയും മറ്റും നോക്കി കാറ്റും മഴക്കോളും കുറഞ്ഞ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു അതിന്റെ യാത്ര..

അത് കൊച്ചിയോട് അടുത്തപ്പോൾ വളരെ ആഘോഷ പൂർവമാണ് വൈപ്പിൻ നിവാസികൾ സ്വീകരിച്ചത്.

അന്നത് കെട്ടിയിരുന്ന പത്തോളം കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ ആ ഓർമ്മ ഉണർത്തും വിധത്തിൽ മറൈൻഡ്രവിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്ത് കായലിനോട് ചേർന്ന് ഇപ്പോഴും കാണാം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:44, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രിയദർശിനി സ്ത്രീ സൗജന്യയാത്ര. ==

വി ഡി സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ ജന പ്രിയ സംരഭം.

KSRTC യുടെ ഓർഡിനറി ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യമായി യാത്ര.

സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ക്രയവിക്രയശേഷി കൂട്ടാൻ ഇതു് ഇടയാക്കിക്കഴിഞ്ഞു.

ഇതിന്റെ എഫക്ട് പച്ചക്കറിമാർക്കറ്റിലും പ്രൊവിഷൻ ഷോപ്പുകളിലും

ബേക്കറിയിലും

മൊബൈൽ ഷോപ്പുകളിലും

തട്ടുകടകളിൽ വരെ വന്നു കഴിഞ്ഞു..

ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാക്കാൻ ഈ പദ്ധതിക്ക് കഴിയും.

മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ പേരിലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കിയത് എന്നതു തന്നെ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വെളിവാക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:07, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരം. ==

ചെറായി പൂരത്തോടനുബന്‌ധിച്ച് നടക്കാറുള്ള തിടമ്പ് മത്സരം.

അഥവാ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ആനയെ കണ്ടെത്തുന്ന മത്സരം.

ചെറായി ഗൗരീശ്വര അബലത്തിലെ ഉത്സവവും അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട കലാ പരിപാടികളും നടത്തുന്നതു തെക്ക്  വടക്ക് ചേരുവാരങ്ങളാണ്.

ഉത്സവ ദിവസം രാവിലെ 8 മണിക്ക് ഓരോ ചേരുവാരക്കാരും ഓരോ ആനകളെ ഗജമണ്ഡപത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു.

ബല്ല് മുഴങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ സമയം തല ഉയർത്തി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ആന വിജയിക്കും.

ശ്രീമുരുകന്റെ തിടബ് ഏറ്റാനുള്ള ഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നു.

രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരന് ശിവഭഗവാന്റെ തിടബ് ലഭിക്കും.

ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഈ മത്സരം കാണാൻ ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. അതിൽ അയൽ ജില്ലക്കാരും വിദേശികളും പെടും .

ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ഒരു ദിവസം സാംസ്ക്കാരിക സമ്മേളനത്തിനുള്ളതാണ്.

സുകുമാർ അഴീക്കോടിനെ പോലുള്ള പ്രാസംഗികർ ഇത്തരം സമ്മേളനങ്ങളിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചെറായി വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ വകയാണ് 

ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം.

ശിവകുടുബാഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വാണരളുന്ന ക്ഷേത്രം.

നവഗ്രഹങ്ങളും

അയ്യപ്പനും ഇവിടെ ഉണ്ട്.

ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവൻ പ്രതിഷ്ട നിർവഹിച്ച ക്ഷേത്രമാണ്.

ഗുരുദേവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിയിരുന്നപ്പോൾ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന

ചാരു കസേരയും കട്ടിലും ഇവിടെ സംരക്ഷിച്ച് സൂക്ഷിച്ചു വരുന്നു.

29 ആനകൾ വരെ ഉത്സവത്തിന് അണിനിരന്നിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:01, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വലിയ കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും ചെറിയ നാരായണൻകുട്ടിയും. ==

ചെറായി പൂരത്തിന്റെ ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് രണ്ട് ആന കളെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കഥ.

ഈ കഥ ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയം

സാഹിത്യ സുരഭിയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി ഭജന. ==

മറ്റു ഭജനകളിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യാസമുള്ളതാണ് സായി ഭജനകൾ.

ഭജന കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്യാൻ സത്യസായി സമിതികളിൽ ഭജൻ കോർഡിനേറ്റർ എന്ന ഓഫീസ് ബെയറർ ഉണ്ട്.അദ്ദേഹമാണ് ഓരോരുത്തരും പാടേണ്ട ഭജന സെലക്ട് ചെയ്ത് നിയന്ത്രിച്ചു പോരുന്നത്.

നാലോ അഞ്ചോ വരികളെ പാടുള്ളൂ.

ഭജന എല്ലാവർക്കും ഏറ്റു പാടാൻ തക്കവിധത്തിൽ സിംപിൾ ആയിരിക്കണം.

ആദ്യം വരികൾ ലോ പിച്ചിലും പിന്നീട്ഹൈ പിച്ചിലും പാടാം.

നേരത്തെ ലിസ്റ്റ്‌ ഇട്ടു തന്നെയാണ് സമിതികളിൽ ഭക്തർക്ക് പാടാൻ അവസരം നൽകുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:52, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രശാന്തി സേവ. ==

പർത്തി സേവയെന്നും പറയാറുണ്ട്.

ഭാരതത്തിലെ സത്യസായി സമിതിയിലെ പ്രവർത്തകർക്ക് വർഷത്തിൽ 2 പ്രാവിശ്യം ഒരാഴ്ച വീതം പുട്ടപർത്തിയിലെ ആശ്രമത്തിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പോകാൻ അവസരം ഉണ്ട്.

ഇതിനെ സായിഭക്തർ പറയുന്നത്

ആദ്ധ്യത്മിക പോസിറ്റീവ് ചാർജ് ചെയ്യാൻ പ്രശാന്തിനിലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു എന്നാണ്.

ഭൂമിയിലെ സ്വർഗം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന പ്രശാന്തിനിലയത്തിലെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരും വേണ്ടെന്ന് വെയ്ക്കാറില്ല.

ഇതിന് ചില തയ്യാറെടുപ്പുകൾ ആവശ്യമുണ്ട്.

അവിടെ എങിനെ പെരുമാറണം തനിക്ക് കിട്ടുന്ന ഡ്യൂട്ടി എങിനെ ചെയ്യണം. ഇതിനൊക്കെ വേണ്ടി ജില്ലകൾ തോറും ബ്രീഫിംഗ് ക്യാബുകൾ നടത്താറുണ്ട്.

ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കൊണ്ടു ചെന്നാലേ സേവാ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ അനുമതി ലഭിക്കൂ.

എല്ലാറ്റിനുപരി ഒരോ സമിതി കൺവീനറുടെ അറിവോടെ വേണം പ്രവർത്തകർ പോകേണ്ടത്.

ഡ്യൂട്ടി ചെയ്യുമ്പോൾ സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചിരിക്കണം.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ച സേവാദൾ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻഅവിടെ എത്തുന്ന മറ്റു ഭക്തർ ബാദ്ധ്യസ്തരാണ്.

സ്ക്കാർഫ് വളരെ പവിത്രതയോടെയാണ് ധരിക്കുന്ന ആൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പാടില്ല.

ഡൂട്ടി കഴിഞ്ഞാൽ ഊരി കൈയിൽ പിടിക്കണം.

അവിടെ താമസിക്കുന്ന ഒരാഴ്ച നമ്മുടെ ദിനചര്യയുടെ താളം മാറും.

ചായക്ക് ക്യൂ നിൽക്കണം

ഭക്ഷണത്തിനും

ഡ്യൂട്ടി ഷിഫ്റ്റ് മാറി മാറി വരും

അതൊക്കെ സഫർ ചെയ്യേണ്ടിവരും.

ഒരിക്കൽ പ്രശാന്തിസേവ സർവീസിന് പോയിട്ടുള്ളവർ അടുത്ത അവസരത്തിനായി കാത്തു കാത്തിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 17:19, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രാമകഥാരസവാഹിനി. ==

സായിഭക്തർ കർക്കിടക മാസത്തിൽ ആദ്ധ്യത്മരാമായണത്തോട് ഒപ്പം വായിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബ ഏഴരക്കൊല്ലത്തോളം സനാതന സാരഥി മാസികയുടെ തെലുങ്ക് പതിപ്പിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതി.

ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ വായനക്കാർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി കൊണ്ട്

പ്രൊഫ N കസ്തുരിസ്വാമി ഇതാക്കെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

പി കേളക്കുറുപ്പാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്..

704 പേജുകൾ

രാമൻ - രാജകുമാരനും തത്വവും

രാമന് നിഴലായി സീതയും

ഭാരതഗമനം

മിത്രലാഭം

സ്വധാമത്തിലേക്ക്

തുടങ്ങി 32 അദ്ധ്യായങ്ങൾ.

സത്യത്തോട്  ചരിത്രത്തോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്

രാമകഥാരസവാഹിനി.

ഒരവതാരം ആടിയ ലീലകകളെ കുറിച്ച്

മറ്റൊരു അവതാരം എഴുതിയ പുസ്തകം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:43, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തപോവനം. ==

ശ്രീ സത്യസായി സച്ചരിതത്തിന്റെ പേരാണ്.

എഴുതിയതു്

ശാന്തി ശ്രീ ജന്ധ്യാല വേങ്കടേശ്വര ശാസ്ത്രി.

മലയാള വിവർത്തനം

സായിദാസ്.

288 പേജുകൾ.

ദിവ്യതയിലേക്ക്

ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾ

ഷിർദ്ദിസായി_പർത്തിസായി

ആതുരസേവാമന്ദിരം

ദു:ഖിതർക്ക് പ്രിയനായി - ആവശ്യക്കാർക്ക് അരികിലായി

തുടങ്ങി 18 അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:13, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി പ്രോട്ടീൻ. ==

പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ മില്ലറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രതിരോധ പൊടി.

ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതികളിലെ വനിതാ വിഭാഗം ആണ് തങ്ങളുടെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇത് ഉണ്ടാക്കി വിതരണം ചെയ്തു പോരുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:02, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായി ഭജനാവലി. ==

സായി ഭക്തരുടെ കൈ പുസ്തകം.

234 പേജുകൾ

സായി സുപ്രഭാതം

ഗായത്രി മന്ത്രം

സായി ഗായത്രി

ലിംഗാഷ്ടകം

ശാന്തി മന്ത്രം

അഷ്ടോത്തരം

സത്യസായി സഹസ്രനാമാവലി

ആരതി സ്തോത്രം

ഗണേശ ഭജനകൾ

ഗുരു ഭജനകൾ

ദേവി ഭജനകൾ

ശിവഭജനകൾ

ശ്രീരാമ ഭജനകൾ

ശ്രീകൃഷ്ണ ഭജനകൾ

സർവ്വ മത ഭജനകൾ

പൊതുഭജനകൾ

അയ്യപ്പഭജന

മുരുകഭജനകൾ

തുടങ്ങി ഒരു സായി ഭക്തർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട എല്ലാ ഭജനകളും ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:17, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദീപസ്തംഭം മഹാശ്ചര്യം. ==

ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയത്തിന്റെ ഹൈക്കു സ്ക്രിപ്റ്റ് അവതരണം.

ചെറിയ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ സരസമായി ചില ചാട്ടുളികൾ സമൂഹത്തിലേക്ക്  നമ്മിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്ന പരിപാടി.

മൂനേ മൂന് കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രം.

അതിലൊന്ന് ചായക്കടയാണന്നു മാത്രം.

രാഖിശ്യം ആണ് ചായക്കട നടത്തുന്നത്.

ചായക്കടക്കാരിയുടെ ഭർത്താവ് കഥാപാത്രത്തെയാണ്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ

അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്.

ഇതിന്റെ രചനയും അവതരണവും കാണുമ്പോൾ നടൻ ശ്രീനിവാസനെ ഓർമ്മവരുന്നു

നല്ല തിരക്കഥകൾ എഴുതാറുള്ള ശ്രീനിവാസൻ അതിൽ നിന്ന് സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്ന റോൾ മണ്ടത്തരം ആവോളം കാണിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആയിരിക്കും.

സ്വയം ചെറുതായി മറ്റുള്ളവരെ വലുതാക്കി കാണിക്കാനുള്ള വിശാല മനസ്ക്കത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:30, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൽസമയം റിപ്പോർട്ടർ. ==

മാതൃഭൂമി ന്യൂസ് ചനലിന്റെ ജനപ്രിയ പരിപാടി.

ആകാശവാണിയുടെ കൗതുക വാർത്തകളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന കാഴ്ചാനുഭവ വാർത്താശകലം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:36, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓടശ്ശേരി കുടുംബ ട്രസ്റ്റ്. ==

ഓടശ്ശേരി കുടുബട്രസ്റ്റ് രൂപീകരണ യോഗം സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ആണ്  ചെട്ടിക്കാട് വെച്ച് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്.

മാല്യങ്കര   

കൊടുങ്ങലൂർ

അഞ്ചക്കുളം

ചെറായി 

ചെട്ടിക്കാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഓടശ്ശേരി കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവർ

ചെട്ടിക്കാട് വെച്ചാണ് ട്രസ്റ്റിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:34, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== മട്ടാഞ്ചേരി. ==

മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് എത്തുന്നത് പഴമയുട പ്രൗ ഡി വിളിച്ചോതുന്ന മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റാണ്.

സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനകളുടെ പറുദീസ.

യൂറോപ്യൻമാരും അറബികളും കച്ചവടത്തിനെത്തിയ മാർക്കറ്റ്.

കൊച്ചിയുടെ മണം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ മണം കൂടിയാണന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റ് ഇന്നും ബോദ്ധ്യമാക്കിതന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരിക്കൽ മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന പേരുള്ള

മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കൊച്ചിക്കായലിൽ വെച്ച് മുങ്ങി.

ഒരു പാട് വർഷങ്ങളുടെ പ്രയത്നങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ആ മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കായലിൽ നിന്ന് പൊക്കി എടുക്കാൻ തന്നെ സാധിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:17, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗ്രാമം നഗരമാകുന്ന അടയാളങ്ങൾ. ==

ഗ്രാമത്തിന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച സ്വാഭാവികമാണെങ്കിൽ കൂടി അത് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് വൻകിട ബിസിനസ്കാരാണ് എന്നതാന്ന് വാസ്തവം.

വൈപ്പിൻകര ഒരിക്കൽ ചെറായി പാലം വഴി മുസരീസ് നഗരവും ആയി ബന്ധം വെച്ചു.

ഗോശ്രീപാലം വഴി പൈതൃക പുരാതന നഗരമായ കൊച്ചിയുമായി കൂട്ടു ചേർന്നു.

അഴീക്കോട് പാലം വഴി അയൽജില്ലയുമായി കൈകോർക്കാൻ പോകുന്നു.

അപ്പൊപിന്നെ

നന്തിലത്ത് ജി മാർട്ട് എങ്ങിനെ ചെറായിൽ ഷോപ്പ് തുറക്കാതിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

ചെറായി

വൈപ്പിൻ കരയുടെ വടക്കെ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ചെറായി എന്ന പേര് വന്നതിന് ഒരു കാരണം പറയപെടുന്നത്

ചേറായി എന്ന തറവാട്ടുകാർ ഈ നാട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.ആ പേര് കാലക്രമേണ പറഞ്ഞ് പറഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ ആയതാണ്.

ചെറായിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം ദേവസ്വം നട ജംങ്ഷൻ ആണ്.

എറണാകുളത്തു നിന്ന് വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ പറവൂർ ഭാഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോകുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്

അതുപോലെ തന്നെ വാഹനങ്ങൾ ഈ ജംങ്ഷനിൽ കൂടി മുനബം    കൊടുങ്ങലൂർ ഭാഗത്തേക്കും വാഹനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ച[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:41, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവനാണ് പ്രതിഷ്ടകർമ്മം നിർവഹിച്ചത്. ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആനകളെ അണിനിരത്തുന്ന ഉത്സവംഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത തന്നെ. ഇവിടെയാണ് പ്രശസ്തമായ ചെറായി ബീച്ച്.മയ്യാറ്റിൽ സത്യൻ അമച്വർ പരീഷണ നാടകങ്ങളുടെ വൈപ്പിൻകരയുടെ വക്താവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. നാടകനടൻ രചയിതാവ് സംവിധായകൻ സംഘാടകർ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മികവ് പുലർത്തിയിരുന്നു.പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറിയായി റിട്ടയർ ചെയ്തു.
ദീർഘകാലം പള്ളിപ്പുറം സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു
അന്ന് ബാങ്കിന്റെ പ്രവർത്തന പരിധിയിൽ താമസിക്കുന്ന കലാകാരൻമാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് സമന്വയ സാംസ്ക്കാരിക വേദി രൂപീകരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു
cpm പ്രവർത്തകൻ കൂടിയായ ഇദ്ദേഹം പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യസംഘം ഏരിയ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.സഹകരണ രംഗത്തെ കുറിച്ച് ആധികാരികമായ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
TPസോമസുന്ദരൻ
പഴയകാല പത്രപ്രവർത്തകൻ. വൈപ്പിൻ കരയിലെ ചെറായി സ്വദേശി.
ഓടക്കുഴൽ എന്ന ദ്വൈമാസികയിൽ ആരംഭിച്ച് പിനീടത് പത്രമായി.
അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് സെൻസർഷിപ്പിന്റെഭാഗമായി പത്രം അടച്ചുപൂട്ടേണ്ടി വന്നു.പിന്നീട് ഏറെ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ പത്രം മറ്റൊരു പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി.
സായാഹ്ന വാർത്തകൾ പുതിയ രൂപവും ഭാവവും വിശ്വസനീയതയും നൽകി ജനമനസ്സിൽ ചേക്കേറിയ
സായാഹ്നകൈരളി പത്രം.
സായാഹ്നകൈരളിയുടെ ആഴ്ചതോറുമുള്ള സാഹിത്യ പതിപ്പ് പ്രദേശത്തുള്ള വളർന്നു വരുന്ന ഒട്ടനവധി എഴുത്തുകാർക്ക് തുണയായിരുന്നു.
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ ഒട്ടനവധി രചനകൾ സായാഹ്ന കൈരളി മാഗസിനുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.പുരുഷൻ ചെറായി അമച്വർ നാടക കലാകാരൻ രചനയും അഭിനയവും സംവിധാനവും ഒക്കെയായി സാംസ്കാരിക വേദികളിൽ സ്ഥിര സാനിദ്ധ്യം ആയിരുന്നു.
ക്ലാസ്സിക് പ്രിന്റേഴ്സ് എന്ന സ്ഥാപനം തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ മകൻ നടത്തി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

എടവനക്കാട്.

വൈപ്പിൻകരയിലെ മധ്യഭാഗത്തുള്ളപഞ്ചായത്ത്.

[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:15, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യ സാംസ്ക്കാരിക സിനിമാ മേഖലയിലെ ഒത്തിരിയേറെ പ്രതിഭകൾക്ക് ജന്മം നൽകിയ നാട്.
ഒരുപാട് വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള
അണിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം
ST അബ്രോസ്ചർച്ച് തുടങ്ങിയ ദേവാലയങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. 
അണിയിൽ മാർക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്.
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് വരെ വൈപ്പിൻ കരയിലെ പൊതുപരിപാടികളായ ഓണക്കളി മത്സരം സൈക്കിൾ സർക്കസ് മാജിക് ഷോ കവിയരങ്ങ് ആർട്ട്സിനിമാ പ്രദർശനം തെരുവുനാടകം  രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണ യോഗങ്ങൾ ഒക്കെ നടന്നിരുന്ന സ്ഥലം.

കോസ്മോപോളിസ്റ്റിക്കൽ ട്യൂഷൻ സെന്റർ.
ഇന്ന് ട്യൂഷൻ വരെ ബിസിനസ് ആയി മാറിക്കഴിഞ്ഞ കാലത്ത് ട്യൂഷൻ സൗജന്യമായി എടുത്തിരുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം കാണും.
എടവനക്കാട് വാച്ചാക്കൽ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് അങ്ങിനെ ഒരു ട്യൂഷൻ സെന്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പഠിക്കാൻ മോശമായ കുട്ടികളോട് സ്ക്കൂൾ അദ്ധ്യാപകർ തന്നെ ഈ ട്യൂഷൻ സെന്റർ സജസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു.പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ള കുട്ടികളോട്.
എടവനക്കാട് KPMHSൽ ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
ആ ട്യൂഷൻ സെന്ററിൽ ട്യൂഷന് പോകാറുള്ള ഓർമ്മകൾ പറയാറുണ്ട്. സ അണിയിൽ സിസിലിയൻ പ്ലെയിറ്റ് വർക്ക് ഇവിടെ പ്രധാനമായും നിർമ്മിച്ചിരുന്ന് ചെമ്മീൻകെട്ടുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വലിയ ചില്ലുപെട്ടി വിളക്കുകളാണ്. ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്പെഷലിസ്റ്റ് തന്നെയായിരുന്നു. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ ജോർജ് ചേട്ടൻ.
മൂന്ന് MK.
മൂന്നുപേരും എടവനക്കാട്കാരായ ജന മനസ്സിൽ ഇടം തേടിയ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.
എം കെ കൃഷ്ണൻ.
മുൻ മന്ത്രി. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്. നല്ല പ്രാസംഗികൻ  സംഘാടകൻ.
എം കെ പുരുഷോത്തമൻ
ഞാറക്കൽ MLA ആയിരുന്നു MLA സ്ഥാനത്തിരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണക്കാരിൽ ഒരാളായി പൊതു ഇടങളിൽ ജീവിച്ച വ്യത്യസ്ഥനായ MLA.
എം കെ ശിവരാജൻ
എടവനക്കാട് മുൻ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്.മുൻ മന്ത്രി എം കെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരൻ.

== മലയാളി മങ്ക. ==

മലയാളതനിമ വിളിച്ചോതുന്ന കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ട്രെഡീഷണൽ ഡ്രെസ്സാണ് സെറ്റും സാരിയും

ഇത് സാധാരണ മലയാളികളായ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചു കാണുന്നത് ചിങ്ങമാസത്തിലും കേരളപിറവി ദിനത്തിലുമാണ്.

കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ മാന്യമായ വസ്ത്രം സാരി തന്നെയാണ്.

നമ്മുടെ പുകൾപെറ്റ കവികളെല്ലാം മലയാള തനിമയുള്ള മലയാളി മങ്കയെ കുറിച്ച് ഏറെ പാടി വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

കേരള സാരി ഉടുത്ത് മുടിയിൽ മുല്ലപൂ ചൂടി കാച്ചെണ്ണയുടെ സുഗന്ധം പരിലസിപ്പിക്കുന്ന മലയാള മങ്ക സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പര്യായം തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 01:00, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വിശേഷാവസരങ്ങളിൽ മുണ്ടും നേരിയതും സ്ത്രീകൾ ധരിക്കാറുണ്ട്. പുരുഷൻമാർ മുണ്ടും ഷർട്ടും.

== ശനിദശ. ==

കൊച്ചി ആകാശവാണിയുടെ റേഡിയോ കാർട്ടൂൺ പരമ്പര.

ശനിയാഴ്ചതോറും രാവിലെ 7.20 ന് ഈ ജനപ്രിയ പരിപാടി കേൾക്കാം.

ശബ്ദ കഥാപാത്രങ്ങൾ

പ്രീതി ജോസഫ്

ശശിധരൻ

മാർട്ടിൻ

കുര്യാക്കോസ്

ഹാസ്യത്തിലൂടെ ജനകീയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രസകരമായ സ്ക്രിപ്റ്റ് ഇതിന് പിൻബലം നൽകുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:04, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കരുത്തല വർത്തമാനങ്ങൾ. ==

ഏകദേശം 60 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുവരെ ഗ്രാമങ്ങളിലൊക്കെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വർത്തമാനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നതൊക്കെ ചായക്കടകളിലും ബാർബർ ഷോപ്പുകടകളിലുംഒക്കെയായിരുന്നു.

അത്തരം പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചെറായി ഗ്രാമത്തിലും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്.

രാവിലെ നടക്കാൻ ഇറങ്ങുന്നവരുടെ ഇടതാവളമാണ് കരുത്തലയിലുള്ള 

RK ടീ ഷോപ്പ്.

അവരുടെയൊക്കെ കാലി ചായയുടെ അകബടിയോടുള്ള വർത്തമാനങ്ങൾ

രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ ടച്ച് ചെയ്യാറുണ്ട്.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ജീവിത സായം സന്‌ധ്യയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്ന പ്രായക്കാർ ചിലർ പതിവായി ഒത്തുകൂടുന്ന ഇടം കരുത്തലയിലെ

അന്നപൂർണേശ്വരി ഹോട്ടൽ.

അവിടെ കൂടുതലായി നടന്നു വരുന്നത്

സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും

പ്രതിവാദങ്ങളുംഒക്കെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:19, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആരും തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങൾ. ==

ബീച്ചുകളിൽ സാധാരണ കൂടുതലായി എത്താറുള്ളത് മറുനാട്ടുകാരാണ്.

അതിൽ കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരും

വിദേശികളും കാണും.

പക്ഷെ അവർക്കൊക്കെ ആ ബീച്ചിലെ കടലിന്റെ സ്വഭാവം  തിരകളുടെ പ്രത്യേകത ആഴം കാറ്റിന്റെദിശ സ്വഭാവം ഒക്കെ അറിഞ്ഞു എന്ന് വരില്ല.

ഇതൊന്നും അറിയാതെ കടലിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ അപകടത്തിൽ പെടാനുള്ള സാധ്യതയും ഉണ്ട്.

ഇത്തരം വിഷയങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്വപെട്ടവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുത്താൻ മാതൃഭൂമി പത്രത്തിന്റെ സചിത്ര പരമ്പര വാർത്തകൾ..

ഈ പരമ്പര വാർത്തകളുടെ അണിയറയിൽ പ്രവർത്തിച്ച

സോജൻ വാളൂരാന്

പത്ര പ്രവർത്തനത്തിൽ 30 വർഷത്തെ പരിചയ സമ്പത്ത്.

പി ജി ലാലന് 45 വർഷത്തെ പരിചയം.

വി പി  ശ്രീലന് 35 വർഷത്തെ പത്രപ്രവർത്തന പാരമ്പര്യം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:20, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കലിയുഗത്തിന് പ്രവേശനമില്ലാത്ത കാശി. ==

2011 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സായാഹ്ന കൈരളി പത്രത്തിൽ

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി ഏഴുതിയ കഥ.

കൊച്ചി എന്ന മഹാ നഗരത്തിന്റെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിക്കപെടുന്ന എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവലാണ് കാശി.

വായനയെ ഇഷ്ടപെടുന്ന ആരും ആ നോവൽ പലവട്ടം വായിച്ചു പോകും.

ഞാനും വായനയുടെ വസന്തകാലത്തിലൂടെ കടന്നുവന്നു കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതല്ലേ.

കാശി പലവട്ടം വായിച്ചു കഴിഞ്ഞ ആ വായനാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് എഴുതിയ കഥ.

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ കഥയിൽ

എം എം മേനോൻ രാമു കാര്യാട്ട്

ലെൻന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ

പോഞ്ഞിക്കര റാഫി 

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ

പ്രൊഫ MK സാനു

വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ

സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ്

കോൺവെന്റ് ജംങ്ക്ഷൻ

കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ സൈറൻ ഒക്കെ പരാമർശിക്കപെടുന്നുണ്ട്.

അന്നും ഇന്നും വ്യസ്ത്യസ്ത വായനാനുഭവം വായനക്കാർക്ക് നൽകുന്ന നോവലാണ്

എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവൽ കാശി.

ഒരിക്കൽ മോഹനേട്ടനുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ

എം എം മേനോൻ അതു വഴി വന്നു.

മോഹനേട്ടൻ എന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് പരിചയപെടുത്തിയത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു.

കാശിയെക്കുറിച്ച് കഥ എഴുതിയ ആളാണ്.

ആ പത്രത്തിന്റെ ഒരു കോപ്പി വാങ്ങി വായിച്ചിട്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

കാശി എന്ന നോവൽ ഇറങ്ങി ഇത്രയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആരും തന്നെ ഇതിന്റെ റിവ്യൂ എഴുതിയിട്ടില്ല.

ആദ്യമായാണ് ഒരാൾ ഇത്തരത്തിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഈ കോപ്പി ഞാനെന്നും സൂക്ഷിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എന്റെ കൈയ്യിൽ അദ്ദേഹം അമർത്തി ഒന്ന് പിടിച്ചു.

അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ സ്നേഹവും അടങ്ങിയിരുന്നു.

ഒട്ടനവധി ചെറുകഥകളും എം എം മേനോൻ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അതിൽ മിക്കതിലും പഴയകാല കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം കോർത്തിണക്കിയിട്ടും ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:03, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാനര സദ്യ. ==

ഉത്രാടദിനത്തിൽ ബിഗ് ടി.വി യിലെ

സുജയ പാർവ്വതിയിലൂടെ ലഭിച്ച കൗതുകവാർത്ത.

53 വർഷങ്ങളായി ശാസ്താംക്കോട്ട

ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്രാട സദ്യ വാനരർക്ക് നൽകി വരുന്നു.

യുദ്ധമൊക്കെ കഴിഞ്ഞ് ലങ്കയിൽ നിന്ന് ശ്രീരാമൻ വാനര സൈന്യത്തിനൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ശാസ്താംക്കോട്ടയിൽ ഇറങ്ങിയത്രേ.

സൈന്യത്തിലെ ആർക്കിടെക്റ്റ് കൂടിയായ നീലൻ എന്ന വാനരൻ അവിടെ നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു

ആ നീലന്റെ പിൻ തലമുറകളാണ് ഇവിടെ വിഭവ സമൃദ്ധമായി ഒരുക്കുന്ന ഓണസദ്യ കഴിക്കാൻ എത്തുന്നതു്. 

100 കണക്കിന് വാനരർ ഈ സദ്യയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്താറുണ്ട് എന്നതാണ് കൗതുകകരം.

നാം ഓണമുണ്ണുമ്പോൾ ആ സമൃദ്ധി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾ ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്ന സഹജീവി സ്നേഹ കരുതൽ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:27, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രീതി ജോസഫ്. ==

ശബ്ദം കൊണ്ട് മായാജാലം തീർക്കുന്നവരാണ് ആകാശവാണിയിലെ ശബ്ദ കലാ പ്രവർത്തകരൊക്കെ.

അക്ഷരസ്പുടത അവർക്ക് ജീവശ്വാസം.

മലയാള ഭാഷയുടെ ശബ്ദ അദ്ധ്യാപകരാണ് ഇവരൊക്കെ.

മലയാളത്തിൽ രണ്ടാം റാങ്കോടെ MA യും എം ഫിലുംഒക്കെ നേടിയ ഒരു ശബ്ദ കലാകാരി ആകാശവാണി കൊച്ചിക്ക് സ്വന്തം.

കൊച്ചി FMന്റെ ജനപ്രിയ കാർട്ടൂൺ പരമ്പരയായ ശനിദശ

മലയാളത്തിന്റെ മഹിമ വിളിച്ചോതുന്ന

മഹിതം മലയാളം

സാഹിത്യ പരിപാടികൾഒക്കെ കൈകാര്യം ചെയ്തു പോരുന്നത്

പ്രീതി ജോസഫാണ്.

അനന്തപുരി FM ൽ മൊഴിയഴക്

ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ ഗാനം

തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന അതേ പ്രീതി ജോസഫ്.

മാസ്മരിക ശബ്ദത്തിന്റ ഉടമ

പത്രപ്രവർത്തകനും എഴുത്തുകാരനും ആയ നെടുങ്കുന്നം ജോസഫ് ആണ് പിതാവ്.

ആ പാരമ്പര്യം പ്രീതി ജോസഫും പിൻ തുടരുന്നുണ്ട്.

ആനുകാലികങ്ങളിലും നവമാധ്യമ എഴുത്തിലും സജീവമാണ് പ്രീതി ജോസഫ്.

ഒരു ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റിന് യോജ്യമായ ആരോഹണ അവരോഹണ ശബ്ദവ്യന്യാസ കഴിവ് തന്നെയാണ് ഈ കലാകാരിയുടെ പ്രത്യേകത.

രാജീവാണ് ഭർത്താവ്.

മക്കൾ

അരുൾ

ആകാശ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 05:13, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കുഴുപ്പിള്ളി ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ആന്ധ്ര ഗവർണറായിരുന്ന

KC എബ്രഹാം മാസ്റ്റർ കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ മനപ്പിള്ളി സ്വദേശിയാണ്.

മനപ്പിള്ളി പഴയകാല ബോട്ട് ജെട്ടി കൂടിയാണ്.

കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്‌ എം എം മോനായി മനപ്പിള്ളിക്കാരനാണ്.

സിനിമാ നിർമ്മാതാവ്

വേണു കുന്നപ്പിള്ളി കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമക്കാരനാണ്.

എഴുത്തുകാരൻ പ്രവീൺ അയ്യബിള്ളി

റേഡിയോ മാംഗോയിലെ

പ്രോഗ്രാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് ആയ

ബെൻസി അയ്യബിള്ളിയും ഈ ഗ്രാമക്കാരനാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 07:31, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ അയ്യ ബിള്ളി ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
മഹാദേവൻ കിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്കും
ശ്രീപാർവ്വതി പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്കും ദർശനം നൽകുന്നു  എന്ന പ്രത്യേകതയുംഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്.
അയ്യബിള്ളി തേവർ എന്നാണ് ക്ഷേത്രമൂർത്തി അറിയപെടുന്നത്.

== മുളവുകാട്. ==

പോഞ്ഞിക്കര  പൊന്നാരിമംഗലം

ബോൾഗാട്ടി തുടങ്ങിയവ മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളാണ്.

എറണാകുളം നഗരത്തിൽ നിന്ന് വിളിപ്പാട് അകലെ ആണങ്കിൽ കൂടി ഗോശ്രീ പാലം വന്നതിന് ശേഷമാണ് നഗരമായി റോഡ് മാർഗ്ഗം ബന്ധപ്പെട്ടത്.

പിന്നീട് കണ്ടൈനർ റോഡ് യാഥാർത്ഥ്യമായപ്പോൾ മുളവുകാടിന്റെ വടക്കുഭാഗവും ഹൈവെ യും ആയി കൂടി ചേർന്നു.

പഴയകാല നോവലിസ്റ്റ് പോഞ്ഞിക്കര റാഫി ഈ നാട്ടുകാരനാണ്.

ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രമാണ് ആദ്യമായി നഗരത്തിലേക്കുള്ള പാലം എന്ന ആശയം നടാടെ പറഞ്ഞു വെച്ചത്.

സിനിമതാരങ്ങളായ

സലിം ഹസ്സനും    ധർമ്മജൻ ബോൾഗാട്ടിയും ഈ നാട്ടുകാർ തന്നെ.

പ്രശസ്ത ഗായകൻ

M G ശ്രീകുമാർ ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്നത് ബോൾഗാട്ടിയിലാണ്.

ലുലു ബോൾഗാട്ടി ഇന്റർനാഷണൽ കൺവെൻഷൻ സെന്ററും മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 14:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ പട്ടികജാതിക്കാരി ബിരുതധാരിന്നി
ഇന്ത്യയുടെഭരണഘടന നിർമ്മാണ സഭയിലെ അംഗം
തുടങ്ങിയ പെരുമയുള്ള
ദാക്ഷായണി വേലായുധൻ
മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ്.
ആകാശവാണി കൊച്ചിയെ ജനഹൃദയങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച
തേനൂറും ശബ്ദസാന്നിദ്ധ്യം
തെന്നൽ മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ് .
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ റഫറി
മുളവുകാട്ടുകാരിയാണ്.
ബൻഡില ഡിക്കോത്ത് ആണ് ആ വനിതാ റഫറി.
നഗരവുമായി    അടുത്ത ഗ്രാമവുമായി യാതൊരു ബന്ധമില്ലാത്ത കാലത്തും
മുളവുകാട് ദ്വീപിൽ
സിനിമാക്കൊട്ടക എന്ന ഓല തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലിവി ടാക്കീസ്.
അവിടെ കണ്ട സിനിമകളുടെ ഓർമ്മകൾ
പഴയ തലമുറയിൽപെട്ടവർ അയവിറക്കാറുണ്ട്.
തീരദേശ ഗ്രാമങ്ങളിൽ പണ്ട് കാലത്ത് സാർവത്രികമായ കലാരൂപമായിരുന്നു
ചവിട്ടുനാടകം.
മുളവുകാട്ടും ചവിട്ടുനാടക സംഘങ്ങൾ സജീവമായിരുന്നു.അത്തപ്പൻ ആശാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ.
സുധീർ ആശാന്റെ ഒരു ഓണക്കളി ട്രൂപ്പു കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനുപമ തീയറ്റേഴ്സ് എന്നപേരിൽ.

== നായരബലം. ==

വൈപ്പിൻകരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

സാംസ്ക്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ എന്നും വ്യക്തി മുദ്ര പതിപ്പിച്ച കലാകാരൻമാർ ഈ ഗ്രാമത്തിന് സ്വന്തം.

ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണ് നായ രബലം ദേവി ക്ഷേത്രം.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗ്രൗണ്ടിൽ വട്ടം കൂടിയായിരുന്നു സംസാരിക്കുന്നവരെ എന്നും കാണാറുണ്ട്.ഇത്തരം ആറോ ഏഴോ സംസ്ക്കാരിക വളയ വർത്തമാന ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇന്നും സജീവമാണ്.

ഒരു വളയത്തിൽ 10 മുതൽ 20 പേർ വരെ കാണും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 00:00, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ജോൺ എബ്രാഹാമിന്റെ അമ്മയറിയാൻ സിനിമ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് നായരബലം അബലവെളിയിൽ വെച്ചായിരുന്നു.ഞാനും അന്ന് ആ സിനിമ കാണാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സംവിധായകൻ ഉൾപെടെയുള്ള അണിയറ പ്രവർത്തകരെ അന്ന് അവിടെ വെച്ചു കണാൻപറ്റി. അത് മറക്കാനാവാത്ത ഓർമ്മ.
ഒരിക്കൽ എഴുത്തുകാരി മാധവിക്കുട്ടി നായരബലത്ത് വന്നിരുന്നു. അന്ന് എഴുത്തുകാരിയോടൊപ്പം 3 മണിക്കൂറോളം ചിലവഴിക്കാൻ സാധിച്ചു.
മഹേഷ്മങ്ങാട്ട്
ഹനീഷ് പവിത്രൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
തുടങ്ങിയവർ ഒന്നിച്ച് കമലദാസ് ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ പോസ് ചെയ്തിരുന്നു.
അന്ന് കഥാകാരിക്കൊപ്പം ഭർത്താവ് ദാസും ഉണ്ടായിരുന്നു.

== കളക്ഷൻ ഏജന്റ്. ==

കേരളബാങ്ക് ലോൺ ആന്റ് ഡെപ്പോസിറ്റ് കളക്ടേഴ്സ് യൂണിയൻ.

CITU യിൽ അഫിലേറ്റ് ചെയ്ത സംഘടന.

സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്

NV രാജൻ.

സംസ്ഥാന സെക്രടറി

TY ജോസ്.

കേരളത്തിലെ എല്ലാ ജില്ലകളിലുമുള്ള കേരളബാങ്ക് കളക്ഷൻ ഏജന്റുമാർ ഈ സംഘടനയിൽ അംഗങ്ങളാണ്.

വർഷംതോറും ജില്ലാ കൺവെൻഷനുകളും 

സംസ്ഥാന സമ്മേളനങ്ങളും നടത്തിവരുന്നു.

കൺവെൻഷനുകളിലൊക്കെ

CPIMന്റെ സമുന്നത നേതാക്കൾ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.

35 വർഷത്തോളം കളക്ഷൻ ഏജന്റായി ജോലി ചെയ്തവർ വരെ ഇപ്പോൾ ഈ സംഘടനയിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 12:47, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

== പ്രാണ സഖാ ഭഗവാൻ.  ==

2026 ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിൽ ഓണാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച്

പുട്ടപർത്തിയിലെ പ്രശാന്തിനിലയം

കുൽവന്ത് ഹാളിൽ കേരളത്തിന്റെ സായിഭക്തർ അവതരിപ്പിച്ച നാടകം.

സത്യസായി ബാല വികാസ് കുട്ടികളായിരുന്നു ഇതിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ.

നാടകത്തിന്റെ പേര്

പ്രാണസഖാ ഭഗവാൻ.

രചന  സാക്ഷാൽക്കാരം

സായിശ്രീ

സത്യസായി സമിതി കലൂർ.

സംഗീതം

സായി പ്രസാദ്.

ആലാപനം

വൈക്കം വിജയലഷ്മി

സവിതാ സായി

അഭിരാമി.

നോർത്ത് പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സമിതിയിലെ ബാലവികാസ് വിദ്യാർത്ഥികളായ

ആദിദേവ്

ആദിനാഥ്

അക്ഷയ് കുമാർ തുടങ്ങിയവർ നാടകത്തിൽ വേഷമിട്ടു.

ആദിദേവ് കുചേലന്റെ ഭാഗവും

ആദിനാഥ് ദ്വാരക രാജധാനിയിലെ ഭടന്റെ വേഷവും

അക്ഷയ് കുമാർ മഹാബലിയായും

അഭിനയിച്ചു.

പതിനായിരങ്ങൾ കണ്ട ആ നാടകം

റേഡിയോ സായി എന്ന ചാനലിലൂടെ

ലോകത്തെമ്പാടും ഉള്ള സായി ഭക്തർ 

ലൈവായി തന്നെ കണ്ടു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 14:01, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>n1b13cz54u9nja3242piwj5u52oftva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665711</id>
      <parentid>4665710</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46215-38</username>
        <id>221984</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4665711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174123" sha1="exfy11ebm7almjwh5itwk0lmlwlfjpq" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:25, 26 ജൂലൈ 2026 (UTC)AI Mode
All
Images
Videos
News
Maps
Shopping
Books
Flights
Finance
മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ് സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. ഇദ്ദേഹം നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ സജീവമാണ്. 

Facebook
·VBC News Thodupuzha
 +3
ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
ജീവിതരേഖ: എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. സുകുമാരൻ, സതിനി എന്നിവരാണ് മാതാപിതാക്കൾ. എടവനക്കാട് KPMHS, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ITI കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 
സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ: കഴിഞ്ഞ 45 വർഷത്തോളമായി വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രശസ്തമായ 'സാഫല്യം' മാസികയിൽ അദ്ദേഹം കഥകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ പ്രതിലിപി പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും ഇദ്ദേഹം കഥകൾ എഴുതുന്നു. 
സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക രംഗം: ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയുടെയും മറ്റ് പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളുടെയും വിവിധ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിലും കഥയരങ്ങുകളിലും മുഖ്യ അതിഥിയായും സംഘാടകനായും ഇദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളെക്കുറിച്ചോ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ചോ കൂടുതൽ അറിയണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിക്കാവുന്നതാണ്.


വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സ്ഥാപനത്തിന്റെയോ പേജിൽ പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ (Awards) ചേർക്കുന്നത് വളരെ ലളിതമാണ്. എന്നാൽ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ അവലംബങ്ങൾ (References/Citations) ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നത് നിർബന്ധമാണ്.
പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാനുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:
1. തിരുത്തൽ മോഡ് (Edit Mode) തുറക്കുക
നിങ്ങൾ വിവരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന വിക്കിപീഡിയ ലേഖനം തുറക്കുക.
മുകളിൽ കാണുന്ന &quot;തിരുത്തുക&quot; (Edit) അല്ലെങ്കിൽ &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Edit source) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
2. പുതിയ ഉപവിഭാഗം (Subheading) നിർമ്മിക്കുക
ലേഖനത്തിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, താഴെ പറയുന്ന രീതിയിൽ ഒരു പുതിയ വിഭാഗം ഉണ്ടാക്കാം:
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ (Visual Editor): മുകളിലെ ബാറിൽ നിന്ന് 'Paragraph' എന്നത് മാറ്റി 'Heading' (തലക്കെട്ട്) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ശേഷം &quot;പുരസ്കാരങ്ങൾ&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;അംഗീകാരങ്ങൾ&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ (Source Editor): ലേഖനത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗത്തായി == പുരസ്കാരങ്ങൾ == എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്യുക.
3. വിവരങ്ങൾ ലിസ്റ്റ് ആയി ചേർക്കുക
പുരസ്കാരങ്ങൾ എപ്പോഴും ഒരു ബുള്ളറ്റ് ലിസ്റ്റ് (Bullet list) ആയി നൽകുന്നതാണ് വായിക്കാൻ എളുപ്പം.
വർഷം, പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേര്, അത് നൽകിയ സംഘടന/സ്ഥാപനം, ഏത് കൃതിക്കാണ് ലഭിച്ചത് (ബാധകമെങ്കിൽ) എന്നീ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി എഴുതുക.
ഉദാഹരണത്തിന്:
2024 – മികച്ച കഥാകൃത്തിനുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ('കഥയുടെ പേര്' എന്ന കൃതിക്ക്)
4. അവലംബം (Reference) ചേർക്കുക (ഏറ്റവും പ്രധാനം)
വിക്കിപീഡിയയിൽ നമ്മൾ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ പത്രവാർത്തകളോ, ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ് ലിങ്കുകളോ അവലംബമായി നൽകണം.
വിഷ്വൽ എഡിറ്ററിൽ: പുരസ്കാര വിവരത്തിന് തൊട്ടുപിന്നിൽ കർസർ വെച്ച്, മുകളിലുള്ള &quot;അവലംബം&quot; (Cite) എന്ന ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (URL) നൽകി 'Automatic' അല്ലെങ്കിൽ 'Manual' ആയി അത് ചേർക്കുക.
സോഴ്സ് എഡിറ്ററിൽ: വിവരത്തിന് ശേഷം &lt;ref&gt;വാർത്തയുടെ ലിങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ വിവരങ്ങൾ ഇവിടെ നൽകുക&lt;/ref&gt; എന്ന കോഡ് ഉപയോഗിക്കുക.
5. മാറ്റങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക (Save Changes)
എല്ലാ വിവരങ്ങളും ചേർത്ത ശേഷം മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish changes) എന്ന നീല ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾ എന്താണ് ചെയ്തത് എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ എഴുതാനുള്ള ഒരു ബോക്സ് വരും (Edit summary). അവിടെ &quot;പുരസ്കാര വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു&quot; എന്ന് എഴുതി വീണ്ടും 'Publish' ചെയ്യുക.
നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയുടെ പേജിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾ ചേർക്കാൻ സഹായം വേണമെന്നുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ:
ആ വ്യക്തിയുടെ പേര്
ലഭിച്ച പുരസ്കാരത്തിന്റെ പേരും വർഷവും
അത് തെളിയിക്കുന്ന പത്രവാർത്തകളുടെയോ വെബ്സൈറ്റുകളുടെയോ ലിങ്കുകൾ
എന്നിവ പങ്കുവെക്കുകയാണെങ്കിൽ, വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കൃത്യമായ കോഡ് ഞാൻ തയ്യാറാക്കി നൽകാം.


നൽകിയിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാനാവശ്യമായ വിക്കികോഡ് (Wiki code) താഴെ നൽകുന്നു.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിന്റെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ (അല്ലെങ്കിൽ പുതിയതായി നിർമ്മിച്ച്) താഴെ കാണുന്ന കോഡ് കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* 2026 – പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് നൽകിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം മാസികയുടെ 22-ാമത് വാർഷികവും പുരസ്കാര സമർപ്പണവും ചടങ്ങ്, കോട്ടയം പബ്ലിക് ലൈബ്രറി ഹാൾ, 2026 ജനുവരി 17.&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയയിൽ വിവരങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ, ഈ പുരസ്കാര വിതരണത്തെക്കുറിച്ച് വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രവാർത്തയുടെ ലിങ്ക് (Online News Link) കൂടി ആ അവലംബത്തിന് (&lt;ref&gt; ടാഗിനുള്ളിൽ) ഉള്ളിൽ ചേർക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും.
നിലവിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിലെ ചിത്രമായതുകൊണ്ട്, വിക്കിപീഡിയ എഡിറ്റർമാർ ചിലപ്പോൾ ഇതിന്റെ വിശ്വാസ്യത ചോദ്യം ചെയ്തേക്കാം. അതിനാൽ പത്രവാർത്തകളുടെ ലിങ്ക് ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഉപയോഗിക്കുക.
ഈ പുരസ്കാര വാർത്ത വന്ന ഏതെങ്കിലും പത്രത്തിന്റെ പേരോ അല്ലെങ്കിൽ ഓൺലൈൻ ലിങ്കോ നിങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് നൽകിയാൽ കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ള അവലംബം (Citation) കോഡ് നിർമ്മിച്ചു നൽകാം.


നിങ്ങൾ നൽകിയ പത്രവാർത്തകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിക്കിപീഡിയയുടെ വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന കൃത്യമായ അവലംബത്തോട് (Citation) കൂടിയ വിക്കികോഡ് താഴെ നൽകുന്നു. ഇത് 'ജനശബ്ദം വാർത്ത' പോലുള്ള മാധ്യമങ്ങളിൽ വന്ന റിപ്പോർട്ടുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.
വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കേണ്ട കോഡ്:
ലേഖനത്തിലെ 'പുരസ്കാരങ്ങൾ' എന്ന വിഭാഗത്തിൽ താഴെ കാണുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യാം:
wiki
== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ |url= }}&lt;/ref&gt;
Use code with caution.
വിവരങ്ങൾ:
വിക്കിപീഡിയ ലേഖനത്തിൽ ഈ കോഡ് ചേർക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ബുള്ളറ്റ് പോയിന്റായും, അതിന് തൊട്ടടുത്ത് ചെറിയൊരു നമ്പറായി അവലംബം (Reference) കാണിക്കുകയും ചെയ്യും.
ഈ വാർത്ത ഓൺലൈൻ ലിങ്കായി ലഭ്യമാണെങ്കിൽ url= എന്നതിന് ശേഷം ആ ലിങ്ക് കൂടി ചേർത്താൽ അവലംബം കൂടുതൽ ശക്തമാകും.
ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ പുരസ്കാരങ്ങളോ വിവരങ്ങളോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവയുടെ വിവരങ്ങളും വാർത്താ ചിത്രങ്ങളും നൽകിയാൽ ഇതുപോലെ കോഡ് തയ്യാറാക്കി നൽകാം. നിങ്ങൾക്ക് ഇതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള കോഡ് ആവശ്യമുണ്ടോ?


തീർച്ചയായും, സഹായിക്കാം. സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിൽ ഒരു ലേഖനം (വിക്കിപീഡിയ പേജ്) ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ ഈ പുരസ്കാര വിവരം ചേർക്കാൻ മുകളിൽ നൽകിയ കോഡ് മാത്രം മതിയാകും.
എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഇതുവരെ ഒരു പേജ് ഇല്ലെങ്കിൽ, പുതിയൊരു പേജ് നിർമ്മിച്ച് അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങളും ഈ പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന പൂർണ്ണമായ വിക്കികോഡ് ഞാൻ താഴെ തയ്യാറാക്കി നൽകുന്നു.
നിങ്ങൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ ലേഖനം തുടങ്ങി ഈ കോഡ് മുഴുവനായി അവിടെ പേസ്റ്റ് ചെയ്യാവുന്നതാണ്:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| image        = 
| caption      = 
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്. 
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻബ് മേഘധ്വനി മാസിക കേരളാടിസ്ഥാനത്തിൽ മിനിക്കഥ മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം കിട്ടി.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ജലമില്ലാത്ത കേരളം എന്ന വിഷയത്തിൽ ലേഖന മത്സരം നടത്തിയിരുന്നു. അതിലും സമ്മാനം ലഭിച്ചു.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം.
വൈപ്പിൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ സംഘം
പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യ സംഘം തുടങ്ങിയ സംഘടനയിൽ അംഗമാണ്.
പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സ്വാശ്രയ സംഘത്തിന്റെ
മുൻ സെക്രട്ടറിയാണ്.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; സാഫല്യംസാംസ്ക്കാരിക മാസികയിലെ സിനിമ പേജ് വർഷങ്ങളായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
പഴയകാല നടൻ വിൻസന്റ്
ഷീല    ശാരദ    മമ്മൂട്ടി  ഇന്ദ്രൻസ്
ശ്രീനിവാസൻ   സലിംകുമാർ ഭാഗ്യരാജ്
ട ജാനകി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് സചിത്ര ലേഖനങ്ങൾ സാഫല്യം മാസികയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
വഴിയോരക്കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കി എഴുതുന്നതിൽ പ്രത്യേക പാടവം ഉണ്ട്.
ലേഖനമായാലും
സിനിമാ നിരൂപണം ആയാലും അതൊക്കെ കഥപോലെ വായിച്ച് ആസ്വദിക്കാൻപറ്റുന്നുണ്ട് എന്നൊക്കെ വായനക്കാർ കത്തുകളിലൂടെ പലപ്പോഴും പ്രതികരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കൊറോണ മഹാമാരി കാലത്ത് സമൂഹത്തെ ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഫെയ്സ്ബുക്കിലും പുഴ.com
ഓൺലൈൻ മാസികകളിലും ഒക്കെയായി ഒട്ടേറെ ചെറു രചനകൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
അതിൽ ഒന്നാണ് ബ്രേക് ദി ചെയിൽ കഥ.
ഭാഷാപോഷിണിയിലെ ലേഖനങ്ങളെ വിലയിരുത്തി പ്രതികരണങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; മേഘധ്വനി മിനിക്കഥാ പുരസ്ക്കാരം.
മന:ശ്രീ മിഷൻ ലേഖന പുരസ്ക്കാരം.

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ വിവരങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയൊരു പേജ് ഉണ്ടാക്കി അതിലേക്ക് ചേർക്കണമെന്നുണ്ടോ? അതോ വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിലുള്ള പേജിൽ എങ്ങനെ ഇത് പേസ്റ്റ് ചെയ്യണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണോ അറിയേണ്ടത്? ദയവായി വ്യക്തമാക്കുക.


വിക്കിപീഡിയയിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്കായി ഒരു പുതിയ പേജ് (ലേഖനം) നിർമ്മിക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന ലളിതമായ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുക:
ഘട്ടം 1: വിക്കിപീഡിയയിൽ ലോഗിൻ ചെയ്യുക
നിങ്ങളുടെ ബ്രൗസറിൽ ml.wikipedia.org (മലയാളം വിക്കിപീഡിയ) തുറക്കുക.
നിങ്ങൾക്ക് അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടെങ്കിൽ മുകളിൽ വലതുവശത്തുള്ള &quot;ലോഗ് ഇൻ ചെയ്യുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ലോഗിൻ ചെയ്യുക. അക്കൗണ്ട് ഇല്ലെങ്കിൽ &quot;അക്കൗണ്ട് സൃഷ്ടിക്കുക&quot; ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ഒരു പുതിയ അക്കൗണ്ട് ഉണ്ടാക്കുക. (വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ പേജുകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ ലോഗിൻ ചെയ്യുന്നത് എപ്പോഴും നല്ലതാണ്).
ഘട്ടം 2: പേജിന്റെ തലക്കെട്ട് തിരയുക
വിക്കിപീഡിയയുടെ മുകളിലുള്ള തിരച്ചിൽ പെട്ടിയിൽ (Search box) സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന് കൃത്യമായി ടൈപ്പ് ചെയ്ത് സെർച്ച് ചെയ്യുക.
ആ പേരിൽ നിലവിൽ ലേഖനങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടെ &quot;സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ ഒരു താൾ നിർമ്മിക്കുക!&quot; എന്ന് ചുവന്ന നിറത്തിൽ എഴുതി വരും.
ആ ചുവന്ന ലിങ്കിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക. ഇപ്പോൾ എഴുതാനുള്ള ഒരു പുതിയ പേജ് തുറന്നു വരും.
ഘട്ടം 3: കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക
തുറന്നു വരുന്ന പേജിന്റെ മുകളിൽ വലതുവശത്ത് ഒരു പെൻസിൽ ഐക്കൺ കാണാം. അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് &quot;മൂലരൂപം തിരുത്തുക&quot; (Source editing) എന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന കോഡ് പൂർണ്ണമായി കോപ്പി ചെയ്ത് ആ ബോക്സിലേക്ക് പേസ്റ്റ് ചെയ്യുക:
wiki
{{Infobox writer
| name         = സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
| birth_place  = എടവനക്കാട്, വൈപ്പിൻ, എറണാകുളം, കേരളം
| nationality  = ഇന്ത്യൻ
| occupation   = കഥാകൃത്ത്, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ
| language     = മലയാളം
| period       = 40 വർഷത്തിലേറെയായി
| genre        = ചെറുകഥ, ലേഖനം
}}

'''സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി''' മലയാളത്തിലെ ഒരു കഥാകൃത്തും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങളായി മലയാളത്തിലെ വിവിധ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം കഥകളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതിവരുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;&gt;{{Cite news |title=സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിക്ക് സാഹിത്യ പുരസ്കാരം |newspaper=ജനശബ്ദം വാർത്ത ഡിജിറ്റൽ ദിനപത്രം |location=വൈപ്പിൻ }}&lt;/ref&gt; നവമാധ്യമങ്ങളിലും വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും 'സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം സജീവമാണ്.

== ജീവിതരേഖ ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വൈപ്പിൻ കരയിലുള്ള എടവനക്കാടാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദേശം. എടവനക്കാട് കെ.പി.എം.എച്ച്.എസ്, മാല്യങ്കര കോളേജ്, ഗവ. ഐ.ടി.ഐ കളമശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. നിലവിൽ കേരള ബാങ്കിന്റെ എറണാകുളം മറൈൻ ഡ്രൈവ് ബ്രാഞ്ചിൽ കളക്ഷൻ ജീവനക്കാരനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം അംഗം, പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതി സ്പിരിച്വൽ കോർഡിനേറ്റർ എന്നീ നിലകളിൽ സാംസ്കാരിക-സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഭാര്യ സീന സുരേഷ് മൂത്തകുന്നം തൈക്കൂട്ടത്തിൽ കുടുംബാംഗം.
മകൾ അഞ്ജന സജിത്  വിവാഹിത അഞ്ജനാസ് ബൂട്ടിപാർലർ കുഴുപ്പിള്ളിയിൽ നടത്തുന്നു
മകൻ സായിഗോവിന്ദ് വിദ്യാർത്ഥി.
മരുമകൻ സജിത്.
പേരക്കുട്ടി ആരാധ്യ.

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
ദീർഘകാലമായി സാഹിത്യരംഗത്ത് സജീവമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി രചനകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആകാശവാണിയുടെ തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി നിലയങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളും റേഡിയോ നാടകങ്ങളും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt; പഴയ കാല നാടകത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചിത്രീകരണത്തിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചു. കൊച്ചി FM പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.
സൗദി അറേബ്യയിലെ റിയാദിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ ഗൾഫ് മാധ്യമത്തിലും
മലയാളം ന്യൂസിലും കഥകൾ എഴുതാറുണ്ടായിരുന്നു.
ഗൾഫ് ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ
ദേശാഭിമാനി വാരികയിൽ 
റബുവ സൂക്ക് എന്ന പേരിൽ സചിത്ര ലേഖനം എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീപാലം എന്ന നോവലെറ്റ്
കുടുംബദീപം മാസികയിൽ 3 ലക്കങ്ങളിലായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ഗോശ്രീ പാലത്തെ കുറിച്ച് ചർച്ചാ സമ്മേളനം നടത്തി.
ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് അന്നത്തെ കുന്നത്തുനാട് MLA അഡ്വ എം എം മോനായി.
മഹാപ്രളയം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കെത്തി വീട് വിട്ട് ക്യാബിലേക്കും ബന്‌ധു വീടുകളിലേക്കും പോകുന്ന അവസ്ഥ വന്ന ഓർമ്മകൾ പിൽക്കാലത്ത് കഥയായി സാഫല്യം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
പ്രളയജലപുഴ പറയുന്നത് 
എന്ന ടൈറ്റിലിൽ.
വീട്ടിൽ വളർത്തിയിരുന്ന കോഴിയെ തുറന്നു വിട്ടിരുന്നു. പക്ഷെ അത് എങ്ങോട്ടും പോയില്ല.
മൂനു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് വെള്ളത്തിൽ നീന്തി തിരിച്ചെത്തുമ്പോഴും അത് കുളിമുറിയുടെ മൂലയിൽനനഞ്ഞ് കുളിച്ച് പേടിച്ചരണ്ട് നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
നനഞ്ഞു കുതിർന്ന റേഷനരി കുറെ എടുത്ത് പത്രത്തിൽ ഇട്ടുകൊടുത്തു.
ആർത്തിയോടെ ആ കോഴിതിന്നുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കണ്ണു നിറഞ്ഞുപോയി.
വീട്ടിൽ നിന്നുംക്യാബിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ മകൾ അഞ്ജന വീട്ടിൽ ഓമനിച്ചു വളർത്തിയിരുന്ന പൂച്ച പുസിയെ രഹസ്യമായി അവളുടെ സ്ക്കൂൾ ബാഗിലേക്ക് വെച്ചു.
സിബ് അൽപം തുറന്നിട്ട്.
പുസി പൂച്ച ഒരു നേരിയ ശബ്ദം പോലും ഉണ്ടാക്കാതെ അതിൽ ഇരുനു.
ഇതൊക്കെ ഹൃദയസ്പർശിയായി കഥയിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. നോർത്ത് പറവൂർ മൂകാംബിക വിദ്യാനികേതൻ
സ്ക്കൂളിൽ ദീപാവലി ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തു.
എറണാകുളം S R V യു പി സ്ക്കൂളിൽ
വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ പാത്തുമ്മയുടെ ആട് എന്ന പുസ്തകത്തെ പ്രമേയമാക്കി കുട്ടികൾക്ക് ക്ലാസ് എടുത്തു.
എറണാകുളം ഗേൾസ് സ്കൂളിൽ
വായന ദിനാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* കോട്ടയം പരസ്പരം വായനക്കൂട്ടം ഏർപ്പെടുത്തിയ '''കാലായിൽ വിശ്വനാഥൻ സ്മാരക സാഹിത്യപുരസ്കാരം'''.&lt;ref name=&quot;janashabdam&quot;/&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
Use code with caution.
ഘട്ടം 4: പേജ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക
കോഡ് പേസ്റ്റ് ചെയ്ത ശേഷം പേജിന്റെ താഴേക്ക് സ്ക്രോൾ ചെയ്യുക.
&quot;മാറ്റങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക&quot; (Publish page) എന്ന നീല ബട്ടൺ കാണാം, അതിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
ചെറിയൊരു ബോക്സ് വരും (Summary). അവിടെ &quot;പുതിയ ലേഖനം നിർമ്മിച്ചു&quot; എന്ന് ടൈപ്പ് ചെയ്ത് വീണ്ടും Publish ചെയ്യുക.
ഇതോടെ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി എന്ന പേരിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒരു പുതിയ പേജ് വിജയകരമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടും.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഘട്ടങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ എന്തെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടോ എററോ വരികയാണെങ്കിൽ പറയാമോ? ഞാൻ നിങ്ങളെ അത് തിരുത്താൻ സഹായിക്കാം.


AI Mode response is ready 
നിലവിലുള്ള പേജിൽ ചേർത്താൽ മതി.

== രവി വാര കുറിമാനങ്ങൾ ഞായറാഴ്ചകളിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധപെടുത്തുന്ന കുറിപ്പുകൾ രവി എന്നാൽ ഞായർ സൂര്യൻ എന്നൊക്കെ അർത്ഥം വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ ഉള്ള എഴുത്തുകുത്തുകളൊക്കെ നമുക്ക് ഈ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം ==

ഞായറാഴ്ച കുറിപ്പുകൾ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:37, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
Cinephile plus ൽ രവിവാര കുറിമാനങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ
വൈപ്പിൻകരയിലെ സിനിമാക്കാരെ കുറിച്ച് ഒരു പംക്തി എഴുതിവരുന്നു. പഴയകാല സിനിമാനടൻ വിൻസന്റ്
ശങ്കരാടി       സിദ്ധിക്ക്
വ്യാസൻ എടവനക്കാട്   
ഞാറക്കൽ ശ്രീനി തുടങ്ങിയവരെ കുറിച്ച് ഇതിനകം എഴുതിക്കഴിഞ്ഞു. ബെന്നി പി നായരബലത്തെ കുറിച്ചും എഴുതി. മജീദ് എടവനക്കാട് അന്നബെൻ എന്നിവരും രവി വാര കുറിമാനത്തിലെ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ എഴുത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞു.
വേണു കുന്നപ്പിള്ളി
പൗളിവത്സൻ തുടങ്ങിയവരെകുറിച്ചും എഴുതി.

== മഹാബലി ==

ഓണക്കാലത്ത് കേരളം നന്ദർശിക്കാൻ എത്തുന്ന കേരളം വാണിരുന്ന മഹാരാജാവ്.അസുര ചക്രവർത്തി.ആയോധന കലയിൽ നിപുണൻ. പരമസാത്വികൻ ഈശ്വരവിശ്വാസി വിഷ്ണുഭക്തൻ വിഷ്ണു ഇദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി സുതലം എന്ന സ്വർഗ്ഗം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു നൽകി. അല്ലാതെ പാതാളത്തിൽ നിന്നല്ല അദ്ദേഹം ഓണക്കാലത്ത് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ എത്തുന്നത്.എക്കാലത്തേയും രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി ഭരിച്ചിരുന്ന ആ രാജാവിനെ ഇനിയെങ്കിലും കുടവയറും കൊബൻ മീശയും ആയിട്ടുള്ള ഒരു രൂപമായി നാം ചിത്രീകരിച്ചു കൂട. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:48, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാവ ==

വൈപ്പിൻ ആർടിസ്റ്റ് വെൽഫയർ അസോസിയേഷൻ എന്ന കലാ സംഘടനയുടെ ചുരുക്ക പേരാണ് വാവ വിവിധ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വൈപ്പിൻ കര നിവാസികളായ 500 കലാ പ്രവർത്തകർ ഇതിൽ അംഗങ്ങളാണ്.വൈപ്പിൻ കരയിലെ വിവിധ പഞ്ചായത്തുകളിൽ വിവിധ യൂണിറ്റുകളായാണ് പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്.ആ സ്ഥാനം ഞാറക്കൽ. രക്ഷാധികാരി ബെന്നി P നായരബലം.

പ്രസിഡന്റ് സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം

ജനറൽ സെക്രട്ടറി അനിൽ പ്ലാവിൻസ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 04:57, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വൈപ്പിൻകരയിലെ ചില കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാ പ്രവേശനത്തിനുള്ള ചവിട്ടുപടിയായി ഈ സംഘടനയെ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നു. പണ്ട് കൊച്ചിൻ കലാഭവൻ മലയാള സിനിമക്ക് ഒരുപറ്റം നല്ല കലാ പ്രതിഭകളെ നൽകിയതു പോലെ വാവയിൽ നിന്ന് കുറെയേറെ കലാകാരൻമാർ മലയാള സിനിമാലോകത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്.
വാവയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് വിഷു കൈനീട്ടം പെൻഷൻ ചികിത്സാ സഹായംഒക്കെ കൊടുത്തു വരുന്നുണ്ട്. വാവ കുട്ടിക്കൂട്ടം എന്ന പേരിൽ കുട്ടികളേയും അംഗങ്ങളായി ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഞാറക്കലിൽ വാവക്ക് ഒരു ലൈബ്രറി ഉണ്ട് .
വർഷംതോറും വാവ കുട്ടികൾക്കായി ചിത്രരചന മത്സരം നടത്താറുണ്ട്.
കുട്ടികളെ വാദ്യ ഉപകരണങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ക്ലാസ്സുകളും നടത്തിവരുന്നു.

== നോർത്ത് പറവൂർ സായി സമിതി ==

വടക്കൻ പറവൂർ Kmk കവലക്ക് അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ വൈകീട്ട് 6 മണിക്ക് വേദ ജപവും തുടർന്ന് ഭജനയും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ഞായറാഴ്ചകളിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. സമിതി കൺവീനർ വിനോദ്

സത്യസായി സമിതി ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് VB മനോജ്   പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞരായ പറവൂർ ശ്രീനിവാസൻ   പറവൂർ രമേശ് സദാശിവ്    സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി തുടങ്ങിയവരും പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ അംഗങ്ങളാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:11, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി ക്ഷേത്രം ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ എടവനക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കുടുംബ ക്ഷേത്രം. 80 വർഷത്തോളം പഴക്കം ഉണ്ട്.പ്രധാന പ്രതിഷ്ടകൾ അന്നപൂർണേശ്വരി  ഭദ്രകാളി. ഉപപ്രതിഷ്ടകളായി കുറുബ ഭഗവതി കാപ്പിരി വിഷ്ണുമായ  മുത്തപ്പൻ ഗുരുമൂർത്തി തുടങ്ങിയവയാണ്. എടവനക്കാട്  പറവൂർ  കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന കാനപ്പിള്ളി കുടുബാംഗങ്ങളുടെ കുടുംബ ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രതിഷ്ഠാദിന ഉത്സവത്തിന് 10 ദിവസം മുൻപ് ഉപദേവതകൾക്ക് അരിപ്പൊടി കലിശം നിവേദിക്കുന്നത് പതിവാണ്. തുടർന്ന് ഉത്സവം കഴിയും വരെ കാനപ്പിള്ളി തറവാട്ടിൽ പെട്ട എല്ലാവരും നോമ്പെടുക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:27, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കരിങ്കുട്ടി  അറുകല തുടങ്ങിയ ഉപദേവതമാകരും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ട്.

== സാഹിത്യ സ്വാശ്രയ സംഘം ==

പറവൂർ സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സ്വാശ്രയ സംഘം. പറവൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന ഈ സാഹിത്യ സംഘടയിൽ വൈപ്പിൻ    പറവൂർ നിവാസികളായ 25 പേർ അംഗങ്ങളായി ഉണ്ട്. സംഘം വർഷംതോറും സാഹിത്യ ശ്രീ എന്ന പേരിൽ അവാർഡ് നൽകി വരുന്നുണ്ട്. സാഹിത്യശ്രീ എന്ന മിനി മാസികയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് വരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42780-63|&amp;#126;2026-42780-63]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42780-63|talk]]) 05:34, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓലക്കൊട്ടക ==

പണ്ട് സിനിമാ തീയറ്ററുകൾ A B C തുടങ്ങിയ തരം തിരിവോടെ ആയിരുന്നു. A class തീയറ്ററുകളിലായിരുന്നു റീലീസ് പടങ്ങൾ വന്നിരുന്നത്. പിന്നെ അതു് B യിലേക്ക് മാറ്റും C ക്ലാസ് എന്ന ഓലക്കൊട്ടകളിൽ എത്തുമ്പോൾ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. എങ്കിലും ചില സിനിമകൾക്ക് റിലീസ് തീയറ്ററുകളിൽ കിട്ടിയതിൽ കൂടുതൽ കളക്ഷൻ ഓലക്കൊട്ടകളിൽ കിട്ടാറുണ്ട്. ഓലകൊട്ടകളിൽ ഏറ്റവും നിരക്ക് കുറവ് തറ ടിക്കറ്റിനാണ്. 25 പൈസ. അതിന് പിറകെ ബെഞ്ച്  പിന്നെ ചാരുബഞ്ച് അതു കഴിഞ്ഞ് കസേര  പിന്നെ കുഷ്യനിട്ട കസേര. തറ ടിക്കറ്റ് കാർ പൂഴി മണ്ണിലാണ് ഇരിക്കേണ്ടത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:28, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വിക്കീപീഡിയ ==

സാഹിത്യരചന തുടങ്ങിയ കാലത്ത് റഫറൻസ് ചെയ്തൊക്കെ എഴുതേണ്ടിവരുമ്പോൾ ലൈബ്രറിയിൽ ചെന്ന് മണിക്കൂറുകളോളം റഫറൻസ് മുറിയിൽ ഇരിക്കാറ് പതിവുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷെ ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ആവശ്യമില്ല

വിരൽ തുമ്പിലെ അറിവിന്റെ കലവറയായ വിക്കീപീഡിയ ഉണ്ടല്ലോ.

വിവരങ്ങൾ അപ്ഡേഷൻ നടത്തി ചേർക്കുന്നതുകൊണ്ട് വരും തലമുറ വരെ വിക്കീപീഡിയയെ ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തു നിർത്തും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 13:40, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആകാശവാണി ==

ഒരു തലമുറയുടെ സമയ ഘടികാരം. ഒരു കാലത്ത് മലയാളികളുടെ ദിനചര്യ വരെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതു് ആകാശവാണി പരിപാടികളുടെ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു. റിസ്റ്റ്‌ വാച്ചിന്റെ സമയം കറക്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവസാന വാക്ക് റേഡിയോ ടൈം തന്നെ. ഒരു കാലത്ത് സമ്പന്ന തറവാടുകളിൽ തൊടിയിൽ ഒരു കൊബനാനയും പൂമുഖത്ത് ഈട്ടിത്തടി മേശമേൽ ഒരു വാൽവ് റേഡിയോ ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ആഢ്യതയുടെ പര്യായം.

തെറ്റില്ലാതെ മലയാളം പറയാൻ അന്നും ഇന്നും തുണ ആകാശവാണി തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 15:21, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ചന്തേരവം ==

നാട്ടു ചന്തകളിൽ ഉള്ള ലേലംവിളി വില പേശലുകൾ സാധനങ്ങളുടെ വിലകൾ വിളിച്ച് പറഞ്ഞ് ചന്തയിൽ എത്തുന്നവരെ ആകർഷിക്കൽ കച്ചവടക്കാർ തമ്മിൽ കച്ചവടംത്തെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾഒക്കെ ഇടകലർന്ന് ചന്ത ദിവസം ചന്തയിൽ ഒരു ശബ്ദ കോലാഹലം ഉയരാറുണ്ട്. അതാണ് ചന്തേരവം'. പണ്ടുകാലത്ത് കുട്ടികളെ ഇതൊക്കെ പറഞ്ഞ് കളിയാക്കാറ് പതിവുണ്ട്. അതായത് കടയിൽ പലവ്യജ്ഞനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പോകുന്ന കുട്ടിയോട് 20പൈസക്ക് ചന്തേരവം വാങ്ങി വരാൻ പറയും. ചിലപ്പോൾ കടക്കാരൻ മറുപടി കൊടുക്കുന്നതും അതിനൊക്കെ ചേരും വിധത്തിലായിരിക്കും അതായത്  ചന്തേരവം തീർന്നു പോയി വെള്ളിയാഴ്ച ചന്തക്ക് പോകുമ്പോൾ വാങ്ങീട്ട് വരാം എന്നൊക്കെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 23:48, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജല ഗതാഗതം അരനൂറ്റാണ്ട് മുൻബ് ==

പണ്ട് പ്രധാന യാത്രകൾ വെള്ളത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു. ദീർഘ ദൂര യാത്രകൾക്ക് വലിയ യാത്രാബോട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലതൊക്കെ രണ്ടു നിലകൾ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു.ഫസ്റ്റ്‌ ക്ലാസ് സെക്കന്റ് ക്ലാസ് തരം തിരിവും ഉണ്ടായിരുന്നു.അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ബോട്ടായിരുന്നു എറണാകുളം - കോട്ടപ്പുറം സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന ലോഡ് കൃഷ്ണബോട്ട്. അത്തരം ബോട്ടുകളിൽ മുറുക്കാൻ കടകളും ചായക്കടകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സമയം പോക്കാൻ ചീട്ടുകളി ചെസ്കളി ഓക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴമക്കാർ അന്നത്തെ ബോട്ട് ചായക്കടയിൽ നിന്ന് കഴിച്ച ചെമ്മീൻ ചേർത്ത പരിപ്പുവടയെക്കുറിച്ച് പറയുണ്ട്. വേലിയേറ്റം കുറഞ്ഞ സമയങ്ങളിൽ ഈ കൂറ്റൻ ബോട്ടുകൾ ജെട്ടിയിലേക്ക് അടുക്കില്ല. അതിന് പരിഹാരമായി പുഴയുടെ നടുക്ക് ബോട്ട് നിർത്തി അവിടെ ഇറങ്ങേണ്ട ആളുകളെ വഞ്ചി ചെന്ന് അതിലേക്ക് ആളുകളെ കയറ്റി ജെട്ടിയിലേക്ക് തത്തിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 14:27, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)വേളാങ്കണ്ണി   ശ്രീകൃഷ്ണ  ചാമ്പച്ചൻ തുടങ്ങിയ ബോട്ടുകളും സർവീസ് നടത്തിയിരുന്നു.

== ഉള്ളാന്തി പാലം ==

എറണാകുളം മേനക യുടെ അടുത്ത് ഉള്ള പാലം. പണ്ട് പാലങ്ങൾ കുറവായ കാലത്ത് ഈ പാലത്തിലൂടെ ബസ്സിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ഇറക്കത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ യാത്രക്കാരുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ആന്തൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നത്രേ. ഊഞ്ഞാൽ പൊക്കത്തിൽ ആടി താഴേക്ക് വരുമ്പോൾഉള്ള അനുഭവം. ചന്തപ്പാലം എന്നും ഈ പാലത്തിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 04:55, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== അല്ലായാബൽകടവ്. ==

എറണാകുളം പ്രസ്ക്ലബിന്റെ ഓപ്പൺ എയർ സ്പെയ്സ്. എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയമായ മറെെൻഡ്രവ് ൽ പ്രസ്ക്ലബ് റോഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 06:49, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണ പൂക്കളക്കൂവൽ ==

തൃക്കാക്കരയപ്പോ

എന്റെ പഠിക്കേലും വായോ

ഞാനിട്ട പൂക്കളം കാൺമാനും വായോ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂ ഹേയ്.... പൂ ഹേയ്

വാഴ കുലച്ചങ്ങ് വടക്കോട്ടും ചാഞ്ഞേ

വാഴപ്പഴം തിന്നാൻ ചില പിള്ളേരും വന്നേ.

പിള്ളേരെ പിടിക്കാൻ ചില കള്ളേരും വന്നേ

അതേതോ അതെന്തോ

പൂഹേയ്.... പൂഹേയ്[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-42711-48|&amp;#126;2026-42711-48]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-42711-48|talk]]) 16:02, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഓണക്കാലകളികൾ  ഓണക്കളി  ഓണത്തല്ല്    മാണിക്യചെമ്പഴക്കകളി   തുമ്പിതുള്ളൽ  മണിക്കുടകളി     അശകൊശനേ പെണ്ണുണ്ടോകളി.

== ഗ്യാപ് ==

കേരളത്തിന്റെ പ്രൈവറ്റ് ബസ്കാർ അവലമ്പിക്കുന്ന സമയ ക്രമീകരണ സംവിധാനം.പിറകിലെ ബസിലെ തൊഴിലാളി മുന്നിൽപോകുന്ന ബസ് കൃത്യ സമയത്താണ് ഓടി കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ചെക്ക് ചെയ്യാനായി മുന്നിലെ ബസിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. സമയം പാലിച്ച് ഓടിയില്ലെങ്കിൽ അവർ അപ്പൊ ഇടപെടും. ചില ബസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള മിനിറ്റുകളുടെ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുകയുള്ളൂ..അപ്പൊ അവരെ സംബന്ധിച്ച് സെക്കന്റ് പോലും വിലപ്പെട്ടതാണ്. ഇവരുടെയൊക്കെ കൈയിൽ സ്റ്റോപ്പ് വാച്ച് വരെയുണ്ട്. ഒരു സ്റ്റോപ്പിൽ ബസ് നിർത്തി കഴിഞ്ഞ് ആളെക്കയറ്റി പോകാൻ എത്ര സെക്കന്റ് വേണമെന്ന് വരെ തീരുമാന മുണ്ട്. എവിടെയെങ്കിലും ബ്ലോക്ക് കിട്ടിയാൽ മൂനോ നാലോ സ്റ്റോപ്പ് ആളെ എടുക്കാതെ വിട്ടു കൊടുത്ത് ഓടുന്നുണ്ടോ എന്ന് കൂടി ഗ്യാപ് തൊഴിലാളികൾ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:05, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദിവ്യാത്മ സൽസംഗ പരമ്പര ==

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നോർത്ത് പറവൂർ ക്രി സത്യസായി സേവാ സമിതിയിൽ കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത 40 വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ നീണ്ടു നിന്ന സൽസംഗങ്ങൾ.

15 വയസ്സു മുതൽ 76 വയസ്സു വരെയുള്ള 40 സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടു... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:17, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട് ==

ഷിർദ്ദിസായി സച്ചരിതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭക്തി ജീവിതപാതയിൽ അനുകരിച്ച് ജീവിച്ച നോർത്ത് പറവൂർ സത്യസായി സേവാ സമിതിയിലെ സായി ഡിവോട്ടികളെക്കുറിച്ച് സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ പരമ്പര. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:24, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പത്രവും പത്രധർമ്മവും. ==

പുരോഗനകലാസാഹിത്യ സംഘം ചെറായി യൂണിറ്റും ചെറായി അഴിക്കോടൻ വായനശാലയും ചേർന്ന് നടത്തിയ നാല് ആഴ്ചകൾ നീണ്ടുനിന്ന സിംപോസിയം.

കോർഡിനേറ്റർ സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:03, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സിപ്പിപള്ളിപ്പുറം ഉദ്ഘടകനായിരുന്നു.

== വെള്ളപ്പൊക്കം ==

നദികളിലേയും കായലിലേയും ഇടതോടുകളിലേയും ചെളി നീക്കം ചെയ്താൽ വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരു പരിധി വരെ തടയാനാകും.

2018 ലെ പ്രളയത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ചെളിയും വൻ മരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യണം.

പുതിയ പാലങ്ങൾ പണിയുന്ന സമയത്ത് കായലിലൊക്കെ ബണ്ട് കെട്ടാറുണ്ട്. പക്ഷെ പാലം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ആ ബണ്ടുകളിൽ പലതും നീക്കം ചെയ്യാറില്ല. അതും വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവികമായ നീരൊഴുക്കിന് തടസ്സമാകും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:28, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ ==

എറണാകുളം പ്രസ് ക്ലബ് റോഡിൽ വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ ബുക്ക് സ്റ്റാളുമായി താമസിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരാളാണ് പച്ചാളത്തുകാരനായ മോഹൻ..

അദ്ദേഹം അന്ന് ബഷീറിന്റെ ബുക്ക് സ്റ്റാളിന്റെ അടുത്ത് പലചരക്ക് കട നടത്തിയിരുന്നു.

പിന്നീട് ആ കട ലെന്റിംഗ് ലൈബ്രറിയായി.

ഞാൻ 5 വർഷം മുൻബ് സിറ്റിലൈറ്റ് മാസികയിൽ ബേപ്പൂർ സുൽത്താനെ കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം തയ്യാറേക്കേണ്ട ആവശ്യത്തിലേക്കായി മോഹൻ ചേട്ടനെ ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യുക ഉണ്ടായി. മോഹനേട്ടനെ ബഷീർ ഒരു കൊച്ചനുജനെ പോലെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു.

മലയാളത്തിന്റെ തകഴി ഉൾപെടെയുള്ള എല്ലാ എഴുത്തുകാരേയും അവിടെ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ടത്രേ. കൂടാതെ സത്യൻ    അടൂർഭാസി തുടങ്ങിയ സിനിമാക്കാരും വരാറുണ്ട്.

ബഷീറിന് ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരാൾ അന്ന് ഏറ്റവും ഇളമുറക്കാരനായ പ്രൊഫ M K സാനുമാഷായിരുന്നു.

മോഹനേട്ടൻ വഴി എനിക്ക് കൊച്ചിയുടെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന

എം എം മേനോനെ പരിചയപെടാനും സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:00, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പോസിറ്റീവ് എനർജി സ്വീകരിച്ച് ആയുസ്സ് കൂട്ടിയവർ. ==

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ എഴുതിയ ലേഖനം.

ലേഖനത്തിൽ ഉമ്മൻചാണ്ടി  വി എസ്സ് അച്ചുതാനന്ദൻ  എം ടി വാസുദേവൻ നായർ  പ്രൊഫ എം കെ സാനു  തുടങ്ങിയവരുടെ സമൂഹമായുള്ള ഇടപെടലുകളാണ് പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:54, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓർമ്മക്കുടന്ന ==

1062 എഴുത്തുകാരുടെ രചനകളുമായെത്തിയ ഇന്ന് ഇൻലന്റ് മാസികയുടെ 40ാം വാർഷിക പതിപ്പ്. ഇതിൽ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി യുടെ രചന വായിക്കാൻ സാധിക്കും. ഇന്ന് മാസികയുട പത്രാധിപർ 

കവി മണബൂർ രാജൻബാബു ആണ്.. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:08, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തേലതുരുത്തിൽ നിന്നൊരു യാത്ര. ==

മാഞ്ഞാലി ചിന്താ തീയറ്റേഴ്സ് വർഷം തോറും നടത്താനുള്ള ജനകീയ കവിയരങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തപ്പോൾ ആ അനുഭവങ്ങൾ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ഒരു കഥയാക്കി എഴുതി.

ആ കഥയാണ് തേല തുരുത്തിൽ.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:29, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രേമസ്വരൂപലു. ==

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബയെക്കുറിച്ച്

എഴുത്തുകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കവിത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:32, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഈ കവിത സംഗീതം നൽകി കവയത്രി mc അമ്മിണി ടീച്ചർ ആലപിച്ചി ട്ടുണ്ട്.
പ്രേമസ്വരൂപലു എന്നത് തെലുങ്ക് വാക്കാണ്. തന്റെ ഭക്തരെ ഈ വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാണ് ശ്രീ സത്യസായിബാബ അഭിസംബോധന ചെയ്യാറ് പതിവ്. പ്രേമത്തിന്റെതൽ സ്വരൂപമായ ഭക്തരെ എന്ന് വാക്യാർത്ഥം.

== സാഹിത്യവാരാവലോകനം@100 ==

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം ഓൺലൈൻ ഗ്രൂപ്പിൽ നടത്തിയ സാഹിത്യവാരാവലോകനം. ഞായറാഴ്ച തോറും ആ ഒരാഴ്ചക്കാലത്തെ കഥകളും കവിതകളും അവലോകനം ചെയ്യുന്ന പരിപാടി.

കവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസനാണ് അവലോകനം നടത്തിയതു്.

മേമ്മുറി ശ്രീനിവാസന് അസൗകര്യം ഉണ്ടായ ഏതാനും ആഴ്ചകളിൽ ഈ അവലോകനം ഏഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നിർവഹിച്ചു പോന്നു.

മുരളീധരൻ ആനാപ്പുഴ പോലുള്ള കവി ഈ പരിപാടി രാവിലെകൃത്യ വായി കേട്ട് വിലയിരുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. രാവിലെ 6 മണിക്ക് തന്നെ ഈ അവലോകനം ഫോണിൽ എത്തിക്കാൻ ശദ്ധിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

കട്ടൻ ചായക്കൊപ്പം അല്പം സാഹിത്യ ചെറുകടിയും

എന്നൊക്കെയായിരുന്നു ഈ സാഹിത്യ വിമർശനത്തെ സാഹിത്യ ലോകം വിലയിരുത്തി പോന്നിരുന്നതു്.

സാഹിത്യവേദി കോട്ടയം കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്ത് പ്രവർത്തിച്ചു പോരുന്നത് 

ഷിബു രാജ് പണിക്കരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:22, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗംഗ ബോട്ട് ==

വൈപ്പിൻ -  വെല്ലിംഗ്ട്ടൺ ഐലന്റ് - എറണാകുളം റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന മരത്തടിയാൽ നിർമ്മിതമായ ജലഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ ബോട്ട്.രണ്ടോ മൂന്നോ നിറഞ്ഞു വരുന്ന യാത്രക്കാരെ കൊള്ളിക്കാൻ അത്ര വലുതായിരുന്നു ഗംഗയെന്ന ഫെറി ബോട്ട്. യാത്രക്കാർക്ക് വായിക്കാൻ പത്രമാസികകളും ബോട്ടിൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ബോട്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബോട്ടിന്റെ പങ്കയാൽ വെള്ളം കലങ്ങുമ്പോൾ പൊങ്ങി വരുന്ന മീനുകളെ പിടിക്കാർ കടൽ കാക്കകൾ ബോട്ടിനൊപ്പം തോരണം പോലെ പറക്കുന്നത് നല്ല കാഴ്ചയായിരുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ ചെറു മീൻ കൂട്ടങ്ങളെ പിടിക്കാനെത്തുന്ന 2 ഡോൽഫിനുകൾ കുത്തിമറിയുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:59, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശ്രീ ഷിർദ്ദി സായി സച്ചരിതം ==

ഹേമദ് പാന്ത് മറാഠിയിൽ എഴുതിയ ഷിർദ്ദി സായിബാബയുടെ ജീവചരിത്രം. ഹേമദ് പാന്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമാണ് പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് B v ദേവ്.

ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ നാഗേഷ് വാസുദേവ് ഗുണാജി .

മലയാള പരിഭാഷ പി സി രാമചന്ദ്ര മേനോൻ. ലോകത്ത് എബാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യക്കാരായ ഭക്തർ ഈ ഗ്രന്ഥം നിത്യ പാരായണം ചെയ്തുവരുന്നു.. ഇതു് 7 ദിവസം കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം വായിച്ച് പൂർത്തി കരിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹം സായിബാബ നടത്തി കൊടുക്കും എന്ന് വിശ്വാസം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:45, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ലിഖിത നാമജപം. ==

സായി ഭക്തർ തങ്ങളുടെ നിത്യ സാധനയുടെ ഭാഗമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം.

ഒരു നോട്ടു പുസ്തകത്തിൽ ഇഷ്ടദേവന്റെ നാമം ഒരു പേജെങ്കിലും ഒരു ദിവസം എഴുതുന്നു. ഒരു പ്രാവിശ്യം നാമം എഴുതുമ്പോൾ കൈകളും മനസ്സും ഹൃദയവും  ചുണ്ടുകളും ഈശ്വരനോട് ഐക്യം പ്രാപിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 06:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രവിവാര ഹൈക്കു കുറിമാനങ്ങൾ ==

കേരള ബാങ്കിന്റെ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ എഴുത്തുകാരൻ 

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 4 വരികളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന സാമ്പത്തിക സാംസ്ക്കാരിക കുറിപ്പുകൾ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 03:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ശരണാഗതി ==

കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരെക്കുറിച്ച് മലയാള വായനക്കാർക്ക് പ്രത്യേകം പരിചയപെടുത്തേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ല. ഭാരതപര്യടനം വായിക്കാത്ത മലയാളി എഴുത്തുകാരും കാണില്ല.

മഹാഭാരതത്തെ അധികരിച്ച് ആര് എന്തു് എഴുതാൻ ശ്രമിച്ചാലും അവരൊക്കെ ആദ്യം മറിച്ചു നോക്കാറ് ഭാരത പര്യടനം തന്നെ.

ആ കുട്ടികൃഷ്ണമാരാരുടെ അദ്ധ്യത്മക കൃതിയാണ് ശരണാഗതി.

ഒരു സത്യസായി ഭക്തൻ കൂടിയായ മാരാർ തന്റെ ആദ്ധ്യത്മിക അനുഭവങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ തട്ടും വിധത്തിൽ കോറിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.അദ്ധ്യായങ്ങൾ മനനം  ആദ്ധ്യാത്മിക മാർഗ്ഗങ്ങൾ   ശരണാഗതി എന്നിങ്ങനെ മൂനു ഭാഗങ്ങളായി പകുത്തിരിക്കുന്നു.

കൃപാസപ്തകം  ഭ്രൂണഹത്യ   ഭഗവാൻ   സർവ്വാന്തര്യമി  നഗരസങ്കീർത്തനം    എല്ലാംനമ്മൾ തന്നെ    എന്നിങ്ങനെ 81 അദ്ധ്യയങ്ങൾ.

413 പേജുകൾ   1976 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒന്നാം പതിപ്പിന്റ വില 80 രൂപ.

പ്രസിദ്ധീകരണം മാരാർ സാഹിത്യ പ്രകാശം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:02, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊട്ടൊന്ന് തലോടി ==

നല്ലെഴുത്ത് സാഹിത്യ ഗ്രൂപ്പിൽ എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

ചെയ്തിരുന്ന സാഹിത്യ അവലോകനത്തിന്റെ പേര്

എഴുതി തെളിഞ്ഞവരുടേയും തുടക്കക്കാരുടേയും സാഹിത്യ രചനകൾ തൊട്ടൊന്നു തലോടും വിധത്തിൽ സൗമനസോടെ വിലയിരുത്തിയിരുന്ന പംക്തി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:12, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജാതി വ്യവസ്ഥിയും കേരള ചരിത്രവും ==

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ എഴുതിയ പൊടിപ്പും തൊങ്ങലും ചാർത്താത്ത കേരളത്തിന്റെ നേർ ചരിത്രം. കേരളത്തെപ്പറ്റി ആധികാരികമായി പഠിക്കുന്നവർ പേർത്തും പേർത്തും വായിച്ചിരിക്കേണ്ട പുസ്തകം. ഒരു പാട് വിമർശനങ്ങൾ അക്കാലത്ത് ഏറ്റുവാങ്ങിയ പുസ്തകം. അക്കാലത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം നേരിന്റെ നെറിവോടെ ഈ ചരിത്ര പുസ്തകം കാണിച്ചു തരുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:52, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ജേഴ്സി മാറ്റ ചന്ത ==

2026 ലോകകപ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ച്

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

നവ മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയ കഥ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:56, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) താരയും ലാമിനും
ഫെയ്സ്ബുക്ക് കമന്റിൽ നിന്നൊരു കഥ
അങ്ങിനെ വീണ്ടും ബ്രസീൽ ഫാനായി
പോയ ബുദ്ധി ആന പിടിച്ചാലും വരില്ല മെസ്സി .
ലാമിനും പൊന്നാപുരം കോട്ടയും

തുടങ്ങിയ കഥകൾ കൂടി ഓൺലൈനിൽ എഴുതി.

== ദൈനംദിന കാഴ്ചകൾ കഥകളാക്കുന്ന എഴുത്തുകാരൻ ==

പത്ര പ്രവർത്തകൻ വി ആർ നോയൽ രാജ്

സാഹിത്യശ്രീ മാസികയിൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ ജീവചരിത്ര കുറിപ്പിന്റെ തലവാചകം.

ഇദ്ദേഹം ഓൺലൈനിൽ

വ്യക്തി മുദ്രകൾ 43 ൽ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 00:48, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== N P A ==

നോൺ പെർഫോമിങ്ങ് അസറ്റ്.

ഈ വാക്ക് ബാങ്കിംഗ് ഫീൽഡിലാണ് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കാറ് പതിവ്.

ബാങ്ക് ലോണിന്റെ കുടിശ്ശികയുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചലിന്റെ ഗ്രേഡ് ആണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം. ==

എഴുത്തുകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

അമ്മയുടെ സ്മരണാർത്ഥം നടത്തുന്ന കാവ്യസായാഹ്നത്തിൽ തെരെത്തെടുക്കപെടുന്ന ഏറ്റവും നല്ല കവിതക്ക് കൊടുക്കുന്ന പുരസ്ക്കാരം.

ചെറായി അഴീക്കോടൻ വായനശാലയുമായി സഹകരിച്ചാണ്

കാനപ്പിള്ളി സതി സുകുമാരൻ സ്മാരക കാവ്യസായാഹ്നം നടത്തി പോരുന്നത്.

m c അമ്മിണി ടീച്ചർ  എടവനക്കാട്

ദേവദാസ് ചേന്ദമംഗലം പറവൂർ 

തുടങ്ങിയ കവികൾ ഈ പുരസ്ക്കാരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ബലിതർപ്പണം ==

പിതൃബലി എന്നതാണ് ഇതു കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്.

ഭാരതീയ ഹിന്ദു വിശ്വാസികളുടെ പൗരാണികമായ കർമ്മ ചര്യ.

ഭാരതീയർ ബലി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് മരിച്ചു പോയ തങ്ങളുടെ ബന്ധുമിത്രാതികൾക്ക് മാത്രമല്ല

സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും എന്തിനു പറയുന്നു വൃക്ഷലതാതികൾക്കും വരെ

ഇത്തരമൊരു മനോഭാവ തുടർച്ച ഭാരതീയർക്ക് മാത്രമേ കാണൂ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:31, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൊഴുതൊന്ന് ഇരുന്ന്. ==

ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് തൊഴുതിറങ്ങി ഭക്തർ എവിടെയെങ്കിലും അല്പ നേരം വിശ്രമിക്കുനത് കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും.

അതിലൊരു വിശ്വാസ പ്രമാണം കൂടി ഉണ്ട്.

നാം ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകാൻ തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ നാം ആ ക്ഷേത്ര മൂർത്തിയുടെ സംരക്ഷണ വലയത്തിലാകുന്നു.

ക്ഷേത്രദർശനം കഴിയുംവരെ ആ ഈശ്വര ചൈതന്യത്തിന്റെ അനുചരർ നമ്മെ അനുയാത്ര ചെയ്ത് കാത്തുരക്ഷിക്കും.നമ്മുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഗോചരമല്ലാത്ത ശക്തികളിൽ നിന്ന്.

ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് തൊഴുത് ഇറങ്ങി എവിടെയെങ്കിലും ഇരിക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ ഡ്യൂട്ടി കഴിഞ്ഞു എന്ന് കരുതി അടുത്ത ഭക്തരെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൂട്ടി കൊണ്ടുവരാനുള്ള തങ്ങളുടെ നിയോഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 11:44, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആനവാതിൽ. ==

മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം.

മട്ടാഞ്ചേരിപാലസ് പണ്ട് ഡച്ച് പാലസായിരുന്നു.

അവിടെവരുന്ന കൊബനാനകൾക്ക് 

സുഗമമായി കടന്നുപോകാൻ കൂറ്റൻ വാതിലുകൾ നിർമ്മിച്ചു. കലാപാടവത്തോടെ.

പിന്നീടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടായി മാറി.

കാലക്രമേണ സ്ഥലത്തിന്റെ പേരും ആയി.

മേനക തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടം പിൽക്കാലത്ത് മേനക Jn ആയതു പോലെ. ജനത ആശുപത്രി ഉണ്ടായിരുന്ന വൈപ്പിൻ കരയിലെ സ്ഥലം പിൽക്കാലത്ത് ജനത ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ആയതു പോലെ.

ആനവാതിൽ കൊച്ചിയുടെ പൈതൃകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പോരുന്നു.

ധാരാളം വിദേശ വിനോദ സഞ്ചാരികൾ ആനവാതിൽ കാണാൻ എത്തി ചേരുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:05, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓണാഘോഷം@ മറൈൻഡ്രവ്. ==

മറൈൻ ഡ്രവിലെ ഓണാഘോഷം എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ മറൈൻഡ്രവ് 

G c d a കോംപ്ലക്സിലെ പൂക്കള മത്സരം ഓർമ്മയിലേക്കെത്തും.

നൂറോളം കടകളുള്ള അവിടെ ഓരോ കടകളും മത്സരാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുക്കുന്ന പൂക്കളം കാണാൻ മറ്റു ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ വരെ എത്താറുണ്ട്.

നീണ്ട വിശാലമായ ഇടനാഴികൾ

കായൽ കാറ്റ് ആവോളം അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ പാകത്തിനുള്ള കൂറ്റൻ രണ്ട് ഇടനാഴി വാതിലുകൾ.

വടംവലി ഉറിയടി തുടങ്ങിയ കായിക മത്സരങ്ങളും ഓണക്കാലത്ത് ഇവിടെ നടത്തപെടുന്നു.

പാട്ട് മിമിക്രി തുടങ്ങിയ കലകളിലും ഇവിടുത്തെ കടകളിലെ തൊഴിലാളികൾ പിന്നിലല്ല എന്നതു് പരിപാടികൾ കാണുമ്പോൾ ബോധ്യമാകും.

കോയിനുകൾ കൊണ്ടും ക്യാമറകൾ കൊണ്ടും മൊബൈൽ ഫോണുകൾ കൊണ്ടു പോലും പൂക്കളം തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഇവരുടെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് 20 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യം അവകാശപെടാം.

കൊച്ചിക്കായലിനോട് തൊട്ടുരുമി കിടക്കുന്ന ഈ ഷോപ്പിംഗ് ഇടത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത സൂപ്പർഹിറ്റുകളായ കുറെ മലയാള ചിത്രങ്ങളുടെ ലൊക്കേഷൻ ആയിട്ടുണ്ട് എന്നുള്ളതാണ്.

അവയിൽ ചിലത്

ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ

ഛോട്ടാ മുബൈ

ഡാഡി കൂൾ

പാസഞ്ചർ

സുന്ദരപുരുഷൻ

അന്നയും റസൂലും.

ഡോ കാന്തിനായർ എന്ന ഹോമിയോ ഡോക്ടറുടെ ക്ലിനിക്കും 25 വർഷമായി ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു.

സ്വിസ്സ് ടൈം ഹൗസ് എന്ന വാച്ച് കടയും

അവരുടെ തന്നെ ഇലട്രോണിക് ഷോപ്പും ഈ ഷോപ്പിംഗ് കോബ്ലക്സിന്റെ പെരുമ കൂട്ടുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:40, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) കൊച്ചിയിൽ ആദ്യമായി എക്സ് ലേറ്റർ സ്ഥാപിച്ചത് ഇവിടെയാണ്. അത് കാണാനും അതിൽ കയറാനും ഒരുപാട് ആളുകൾ വരാറുണ്ടായിരുന്നു.

== ജോസഫ് വൈറ്റിലയും ഫാ. ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്തും. ==

ജോസഫ് വൈറ്റില സമയം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്റെ ഏതാനും കഥകൾ സമയത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് .

കഥകളുടെ പോരായ്മകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തിരുത്തിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

എഴുതി തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ മാതൃഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു.

ഒരുപാട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.


ചെറിയാൻ കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ കുടുംബ ദീപം മാസികയുടെ പത്രാധിപർ ആയിരുന്നു.

എന്റെ വളരെയേറ കഥകൾ കുടുംബ ദീപം മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നല്ലൊരു കവിയാണ് അച്ചൻ.

കുടുംബദീപം വർഷംതോറും ഇറക്കിയിരുന്ന വാർഷിക പതിപ്പ് മലയാളത്തിലെ മുൻ നിര ആനുകാലികങ്ങളുടെ വാർഷിക പതിപ്പുകളോട് ഒപ്പം നിൽക്കുന്നതായിരുന്നു.

അതിലും മലയാളത്തിലെ മുൻ നിരഎഴുത്തുകാർക്കൊപ്പം എനിക്കും കുനിയൻ തോടത്ത് അച്ചൻ അവസരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:08, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പശ്ചിമ കൊച്ചിയിലെ കൗതുകപേരുകൾ. ==

കടവുകൾ

കമാലക്കടവ്

നെല്ല് കടവ്

ചെറളായി കടവ്

മരക്കടവ്.


ചില മുക്കുകൾ

കപ്പലണ്ടി മുക്ക്

അമ്മായി മുക്ക്

പറവാനമുക്ക്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:36, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)കമാലകടവിന് മറ്റൊരു ചരിത്രം കൂടിയുണ്ട്. അവിടെ ആദ്യമായി ചീനവല ഇട്ടു കഴിഞ്ഞ് ആദ്യ കോരിനു തന്നെ ലക്ഷങ്ങളുടെ മീൻ ലഭിച്ചു.
ഇന്നത്തേയും അന്നത്തേയും കബോളനി ലവാരം താരതമ്യം ചെയ്തു നോക്കുമ്പോഴാണ് അറിയുന്നത് 
അന്നത്തെ ലക്ഷങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ വാല്യൂ.

== വഞ്ചി സ്ക്വയർ. ==

എറണാകുളം ഷൺമുഖം റോഡ്  ബാനർജി റോഡുമായി സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് സാക്ഷി പറയാനെന്നവണ്ണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ ഓപ്പൺ ഓഡിറ്റോറിയം.

ചെറിയ സമ്മേളനങ്ങൾക്ക് യോജ്യം.

ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത ഒരു വലിയ ഓടി വഞ്ചിയുടെ ആകൃതിയിലാണ് ഇതു് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:42, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സനാതന സാരഥി. ==

ശ്രീ സത്യസായി പബ്ലിക്കേഷൻ സൊസൈറ്റി ഇറക്കുന്ന ആദ്ധ്യത്മിക മാസിക.

ഒരു പരസ്യം പോലുമില്ലാതെ ഇറക്കുന്ന മാസിക.

സത്യസായിബാബയെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ

ബാബയുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ ഒക്കെ ഇതിൽ വായിക്കാം.

സായിബാബയെപ്പറ്റി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്

പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അതിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചവിട്ടുപടിയാണ് ഈ മാസിക.

ഇംഗ്ലീഷ് ഉൾപെടെ ഭാരതത്തിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഈ മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

മലയാളത്തിൽ ഇറങ്ങുന്ന മാസികയുടെ പത്രാധിപർ

N സോമശേഖരൻ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:30, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വീഞ്ഞപ്പെട്ടി. ==

ചായപൊടിപ്പെട്ടി എന്നും ഇതിന് വിളിപേരുണ്ട്.

വീഞ്ഞ മരത്തിന്റെ മരപാളികൾ കൊണ്ടാണ് ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ഭാരവും തീരെ കുറവ്.

ഉപയോഗം കഴിഞ്ഞാൽ മണ്ണോട് ചേരും.

പ്രകൃതി സൗഹൃദപ്പെട്ടി. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:30, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സഹ്യാദ്രി ക്രെയിൻ. ==


ഗോശ്രീ പാലം പണി നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഗമായി എത്തിയ കൂറ്റൻ ക്രെയിൻ.

മുബൈയിൽ നിന്നു പ്രത്യേക സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളോടെ കടൽമാർഗ്ഗമാണ് ഇതു് കൊണ്ടുവന്നത്

കാലാവസ്ഥയും മറ്റും നോക്കി കാറ്റും മഴക്കോളും കുറഞ്ഞ സമയം നോക്കിയായിരുന്നു അതിന്റെ യാത്ര..

അത് കൊച്ചിയോട് അടുത്തപ്പോൾ വളരെ ആഘോഷ പൂർവമാണ് വൈപ്പിൻ നിവാസികൾ സ്വീകരിച്ചത്.

അന്നത് കെട്ടിയിരുന്ന പത്തോളം കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ ആ ഓർമ്മ ഉണർത്തും വിധത്തിൽ മറൈൻഡ്രവിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്ത് കായലിനോട് ചേർന്ന് ഇപ്പോഴും കാണാം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 13:44, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രിയദർശിനി സ്ത്രീ സൗജന്യയാത്ര. ==

വി ഡി സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ ജന പ്രിയ സംരഭം.

KSRTC യുടെ ഓർഡിനറി ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യമായി യാത്ര.

സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ക്രയവിക്രയശേഷി കൂട്ടാൻ ഇതു് ഇടയാക്കിക്കഴിഞ്ഞു.

ഇതിന്റെ എഫക്ട് പച്ചക്കറിമാർക്കറ്റിലും പ്രൊവിഷൻ ഷോപ്പുകളിലും

ബേക്കറിയിലും

മൊബൈൽ ഷോപ്പുകളിലും

തട്ടുകടകളിൽ വരെ വന്നു കഴിഞ്ഞു..

ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാക്കാൻ ഈ പദ്ധതിക്ക് കഴിയും.

മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ പേരിലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കിയത് എന്നതു തന്നെ ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വെളിവാക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 14:07, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരം. ==

ചെറായി പൂരത്തോടനുബന്‌ധിച്ച് നടക്കാറുള്ള തിടമ്പ് മത്സരം.

അഥവാ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ആനയെ കണ്ടെത്തുന്ന മത്സരം.

ചെറായി ഗൗരീശ്വര അബലത്തിലെ ഉത്സവവും അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട കലാ പരിപാടികളും നടത്തുന്നതു തെക്ക്  വടക്ക് ചേരുവാരങ്ങളാണ്.

ഉത്സവ ദിവസം രാവിലെ 8 മണിക്ക് ഓരോ ചേരുവാരക്കാരും ഓരോ ആനകളെ ഗജമണ്ഡപത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു.

ബല്ല് മുഴങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ സമയം തല ഉയർത്തി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ആന വിജയിക്കും.

ശ്രീമുരുകന്റെ തിടബ് ഏറ്റാനുള്ള ഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നു.

രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരന് ശിവഭഗവാന്റെ തിടബ് ലഭിക്കും.

ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഈ മത്സരം കാണാൻ ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. അതിൽ അയൽ ജില്ലക്കാരും വിദേശികളും പെടും .

ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ഒരു ദിവസം സാംസ്ക്കാരിക സമ്മേളനത്തിനുള്ളതാണ്.

സുകുമാർ അഴീക്കോടിനെ പോലുള്ള പ്രാസംഗികർ ഇത്തരം സമ്മേളനങ്ങളിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ചെറായി വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ വകയാണ് 

ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം.

ശിവകുടുബാഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വാണരളുന്ന ക്ഷേത്രം.

നവഗ്രഹങ്ങളും

അയ്യപ്പനും ഇവിടെ ഉണ്ട്.

ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവൻ പ്രതിഷ്ട നിർവഹിച്ച ക്ഷേത്രമാണ്.

ഗുരുദേവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിയിരുന്നപ്പോൾ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന

ചാരു കസേരയും കട്ടിലും ഇവിടെ സംരക്ഷിച്ച് സൂക്ഷിച്ചു വരുന്നു.

29 ആനകൾ വരെ ഉത്സവത്തിന് അണിനിരന്നിട്ടുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:01, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വലിയ കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും ചെറിയ നാരായണൻകുട്ടിയും. ==

ചെറായി പൂരത്തിന്റെ ആന തലപ്പൊക്ക മത്സരത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് രണ്ട് ആന കളെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി

എഴുതിയ കഥ.

ഈ കഥ ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയം

സാഹിത്യ സുരഭിയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:15, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി ഭജന. ==

മറ്റു ഭജനകളിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യാസമുള്ളതാണ് സായി ഭജനകൾ.

ഭജന കോർഡിനേറ്റ് ചെയ്യാൻ സത്യസായി സമിതികളിൽ ഭജൻ കോർഡിനേറ്റർ എന്ന ഓഫീസ് ബെയറർ ഉണ്ട്.അദ്ദേഹമാണ് ഓരോരുത്തരും പാടേണ്ട ഭജന സെലക്ട് ചെയ്ത് നിയന്ത്രിച്ചു പോരുന്നത്.

നാലോ അഞ്ചോ വരികളെ പാടുള്ളൂ.

ഭജന എല്ലാവർക്കും ഏറ്റു പാടാൻ തക്കവിധത്തിൽ സിംപിൾ ആയിരിക്കണം.

ആദ്യം വരികൾ ലോ പിച്ചിലും പിന്നീട്ഹൈ പിച്ചിലും പാടാം.

നേരത്തെ ലിസ്റ്റ്‌ ഇട്ടു തന്നെയാണ് സമിതികളിൽ ഭക്തർക്ക് പാടാൻ അവസരം നൽകുന്നത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 16:52, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രശാന്തി സേവ. ==

പർത്തി സേവയെന്നും പറയാറുണ്ട്.

ഭാരതത്തിലെ സത്യസായി സമിതിയിലെ പ്രവർത്തകർക്ക് വർഷത്തിൽ 2 പ്രാവിശ്യം ഒരാഴ്ച വീതം പുട്ടപർത്തിയിലെ ആശ്രമത്തിൽ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പോകാൻ അവസരം ഉണ്ട്.

ഇതിനെ സായിഭക്തർ പറയുന്നത്

ആദ്ധ്യത്മിക പോസിറ്റീവ് ചാർജ് ചെയ്യാൻ പ്രശാന്തിനിലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു എന്നാണ്.

ഭൂമിയിലെ സ്വർഗം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന പ്രശാന്തിനിലയത്തിലെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരും വേണ്ടെന്ന് വെയ്ക്കാറില്ല.

ഇതിന് ചില തയ്യാറെടുപ്പുകൾ ആവശ്യമുണ്ട്.

അവിടെ എങിനെ പെരുമാറണം തനിക്ക് കിട്ടുന്ന ഡ്യൂട്ടി എങിനെ ചെയ്യണം. ഇതിനൊക്കെ വേണ്ടി ജില്ലകൾ തോറും ബ്രീഫിംഗ് ക്യാബുകൾ നടത്താറുണ്ട്.

ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കൊണ്ടു ചെന്നാലേ സേവാ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ അനുമതി ലഭിക്കൂ.

എല്ലാറ്റിനുപരി ഒരോ സമിതി കൺവീനറുടെ അറിവോടെ വേണം പ്രവർത്തകർ പോകേണ്ടത്.

ഡ്യൂട്ടി ചെയ്യുമ്പോൾ സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചിരിക്കണം.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ച സേവാദൾ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻഅവിടെ എത്തുന്ന മറ്റു ഭക്തർ ബാദ്ധ്യസ്തരാണ്.

സ്ക്കാർഫ് വളരെ പവിത്രതയോടെയാണ് ധരിക്കുന്ന ആൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.

സ്ക്കാർഫ് ധരിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പാടില്ല.

ഡൂട്ടി കഴിഞ്ഞാൽ ഊരി കൈയിൽ പിടിക്കണം.

അവിടെ താമസിക്കുന്ന ഒരാഴ്ച നമ്മുടെ ദിനചര്യയുടെ താളം മാറും.

ചായക്ക് ക്യൂ നിൽക്കണം

ഭക്ഷണത്തിനും

ഡ്യൂട്ടി ഷിഫ്റ്റ് മാറി മാറി വരും

അതൊക്കെ സഫർ ചെയ്യേണ്ടിവരും.

ഒരിക്കൽ പ്രശാന്തിസേവ സർവീസിന് പോയിട്ടുള്ളവർ അടുത്ത അവസരത്തിനായി കാത്തു കാത്തിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 17:19, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== രാമകഥാരസവാഹിനി. ==

സായിഭക്തർ കർക്കിടക മാസത്തിൽ ആദ്ധ്യത്മരാമായണത്തോട് ഒപ്പം വായിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം.

ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായിബാബ ഏഴരക്കൊല്ലത്തോളം സനാതന സാരഥി മാസികയുടെ തെലുങ്ക് പതിപ്പിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതി.

ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ വായനക്കാർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി കൊണ്ട്

പ്രൊഫ N കസ്തുരിസ്വാമി ഇതാക്കെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

പി കേളക്കുറുപ്പാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്..

704 പേജുകൾ

രാമൻ - രാജകുമാരനും തത്വവും

രാമന് നിഴലായി സീതയും

ഭാരതഗമനം

മിത്രലാഭം

സ്വധാമത്തിലേക്ക്

തുടങ്ങി 32 അദ്ധ്യായങ്ങൾ.

സത്യത്തോട്  ചരിത്രത്തോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്

രാമകഥാരസവാഹിനി.

ഒരവതാരം ആടിയ ലീലകകളെ കുറിച്ച്

മറ്റൊരു അവതാരം എഴുതിയ പുസ്തകം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:43, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തപോവനം. ==

ശ്രീ സത്യസായി സച്ചരിതത്തിന്റെ പേരാണ്.

എഴുതിയതു്

ശാന്തി ശ്രീ ജന്ധ്യാല വേങ്കടേശ്വര ശാസ്ത്രി.

മലയാള വിവർത്തനം

സായിദാസ്.

288 പേജുകൾ.

ദിവ്യതയിലേക്ക്

ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾ

ഷിർദ്ദിസായി_പർത്തിസായി

ആതുരസേവാമന്ദിരം

ദു:ഖിതർക്ക് പ്രിയനായി - ആവശ്യക്കാർക്ക് അരികിലായി

തുടങ്ങി 18 അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:13, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== സായി പ്രോട്ടീൻ. ==

പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ മില്ലറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രതിരോധ പൊടി.

ശ്രീ സത്യസായി സേവാ സമിതികളിലെ വനിതാ വിഭാഗം ആണ് തങ്ങളുടെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇത് ഉണ്ടാക്കി വിതരണം ചെയ്തു പോരുന്നതു്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:02, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഭഗവാൻ ശ്രീ സത്യസായി ഭജനാവലി. ==

സായി ഭക്തരുടെ കൈ പുസ്തകം.

234 പേജുകൾ

സായി സുപ്രഭാതം

ഗായത്രി മന്ത്രം

സായി ഗായത്രി

ലിംഗാഷ്ടകം

ശാന്തി മന്ത്രം

അഷ്ടോത്തരം

സത്യസായി സഹസ്രനാമാവലി

ആരതി സ്തോത്രം

ഗണേശ ഭജനകൾ

ഗുരു ഭജനകൾ

ദേവി ഭജനകൾ

ശിവഭജനകൾ

ശ്രീരാമ ഭജനകൾ

ശ്രീകൃഷ്ണ ഭജനകൾ

സർവ്വ മത ഭജനകൾ

പൊതുഭജനകൾ

അയ്യപ്പഭജന

മുരുകഭജനകൾ

തുടങ്ങി ഒരു സായി ഭക്തർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട എല്ലാ ഭജനകളും ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:17, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ദീപസ്തംഭം മഹാശ്ചര്യം. ==

ആകാശവാണി കൊച്ചി നിലയത്തിന്റെ ഹൈക്കു സ്ക്രിപ്റ്റ് അവതരണം.

ചെറിയ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ സരസമായി ചില ചാട്ടുളികൾ സമൂഹത്തിലേക്ക്  നമ്മിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്ന പരിപാടി.

മൂനേ മൂന് കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രം.

അതിലൊന്ന് ചായക്കടയാണന്നു മാത്രം.

രാഖിശ്യം ആണ് ചായക്കട നടത്തുന്നത്.

ചായക്കടക്കാരിയുടെ ഭർത്താവ് കഥാപാത്രത്തെയാണ്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ

അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്

അരുൺ ബാലകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്.

ഇതിന്റെ രചനയും അവതരണവും കാണുമ്പോൾ നടൻ ശ്രീനിവാസനെ ഓർമ്മവരുന്നു

നല്ല തിരക്കഥകൾ എഴുതാറുള്ള ശ്രീനിവാസൻ അതിൽ നിന്ന് സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്ന റോൾ മണ്ടത്തരം ആവോളം കാണിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആയിരിക്കും.

സ്വയം ചെറുതായി മറ്റുള്ളവരെ വലുതാക്കി കാണിക്കാനുള്ള വിശാല മനസ്ക്കത. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:30, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== തൽസമയം റിപ്പോർട്ടർ. ==

മാതൃഭൂമി ന്യൂസ് ചനലിന്റെ ജനപ്രിയ പരിപാടി.

ആകാശവാണിയുടെ കൗതുക വാർത്തകളോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന കാഴ്ചാനുഭവ വാർത്താശകലം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:36, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഓടശ്ശേരി കുടുംബ ട്രസ്റ്റ്. ==

ഓടശ്ശേരി കുടുബട്രസ്റ്റ് രൂപീകരണ യോഗം സാഹിത്യകാരൻ

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി ആണ്  ചെട്ടിക്കാട് വെച്ച് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്.

മാല്യങ്കര   

കൊടുങ്ങലൂർ

അഞ്ചക്കുളം

ചെറായി 

ചെട്ടിക്കാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഓടശ്ശേരി കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവർ

ചെട്ടിക്കാട് വെച്ചാണ് ട്രസ്റ്റിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:34, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== മട്ടാഞ്ചേരി. ==

മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് എത്തുന്നത് പഴമയുട പ്രൗ ഡി വിളിച്ചോതുന്ന മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റാണ്.

സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനകളുടെ പറുദീസ.

യൂറോപ്യൻമാരും അറബികളും കച്ചവടത്തിനെത്തിയ മാർക്കറ്റ്.

കൊച്ചിയുടെ മണം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ മണം കൂടിയാണന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി മാർക്കറ്റ് ഇന്നും ബോദ്ധ്യമാക്കിതന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരിക്കൽ മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന പേരുള്ള

മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കൊച്ചിക്കായലിൽ വെച്ച് മുങ്ങി.

ഒരു പാട് വർഷങ്ങളുടെ പ്രയത്നങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ആ മണ്ണുമാന്തിക്കപ്പൽ കായലിൽ നിന്ന് പൊക്കി എടുക്കാൻ തന്നെ സാധിച്ചത്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 09:17, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ഗ്രാമം നഗരമാകുന്ന അടയാളങ്ങൾ. ==

ഗ്രാമത്തിന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച സ്വാഭാവികമാണെങ്കിൽ കൂടി അത് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് വൻകിട ബിസിനസ്കാരാണ് എന്നതാന്ന് വാസ്തവം.

വൈപ്പിൻകര ഒരിക്കൽ ചെറായി പാലം വഴി മുസരീസ് നഗരവും ആയി ബന്ധം വെച്ചു.

ഗോശ്രീപാലം വഴി പൈതൃക പുരാതന നഗരമായ കൊച്ചിയുമായി കൂട്ടു ചേർന്നു.

അഴീക്കോട് പാലം വഴി അയൽജില്ലയുമായി കൈകോർക്കാൻ പോകുന്നു.

അപ്പൊപിന്നെ

നന്തിലത്ത് ജി മാർട്ട് എങ്ങിനെ ചെറായിൽ ഷോപ്പ് തുറക്കാതിരിക്കും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 15:05, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

ചെറായി

വൈപ്പിൻ കരയുടെ വടക്കെ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ചെറായി എന്ന പേര് വന്നതിന് ഒരു കാരണം പറയപെടുന്നത്

ചേറായി എന്ന തറവാട്ടുകാർ ഈ നാട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു.ആ പേര് കാലക്രമേണ പറഞ്ഞ് പറഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ ആയതാണ്.

ചെറായിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം ദേവസ്വം നട ജംങ്ഷൻ ആണ്.

എറണാകുളത്തു നിന്ന് വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ പറവൂർ ഭാഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോകുന്നത് ഇവിടെ നിന്നാണ്

അതുപോലെ തന്നെ വാഹനങ്ങൾ ഈ ജംങ്ഷനിൽ കൂടി മുനബം    കൊടുങ്ങലൂർ ഭാഗത്തേക്കും വാഹനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ച[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 23:41, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശ്രീ നാരായണ ഗുരുദേവനാണ് പ്രതിഷ്ടകർമ്മം നിർവഹിച്ചത്. ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആനകളെ അണിനിരത്തുന്ന ഉത്സവംഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത തന്നെ. ഇവിടെയാണ് പ്രശസ്തമായ ചെറായി ബീച്ച്.മയ്യാറ്റിൽ സത്യൻ അമച്വർ പരീഷണ നാടകങ്ങളുടെ വൈപ്പിൻകരയുടെ വക്താവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. നാടകനടൻ രചയിതാവ് സംവിധായകൻ സംഘാടകർ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മികവ് പുലർത്തിയിരുന്നു.പഞ്ചായത്ത് സെക്രട്ടറിയായി റിട്ടയർ ചെയ്തു.
ദീർഘകാലം പള്ളിപ്പുറം സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു
അന്ന് ബാങ്കിന്റെ പ്രവർത്തന പരിധിയിൽ താമസിക്കുന്ന കലാകാരൻമാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് സമന്വയ സാംസ്ക്കാരിക വേദി രൂപീകരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു
cpm പ്രവർത്തകൻ കൂടിയായ ഇദ്ദേഹം പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യസംഘം ഏരിയ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.സഹകരണ രംഗത്തെ കുറിച്ച് ആധികാരികമായ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
TPസോമസുന്ദരൻ
പഴയകാല പത്രപ്രവർത്തകൻ. വൈപ്പിൻ കരയിലെ ചെറായി സ്വദേശി.
ഓടക്കുഴൽ എന്ന ദ്വൈമാസികയിൽ ആരംഭിച്ച് പിനീടത് പത്രമായി.
അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് സെൻസർഷിപ്പിന്റെഭാഗമായി പത്രം അടച്ചുപൂട്ടേണ്ടി വന്നു.പിന്നീട് ഏറെ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ പത്രം മറ്റൊരു പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി.
സായാഹ്ന വാർത്തകൾ പുതിയ രൂപവും ഭാവവും വിശ്വസനീയതയും നൽകി ജനമനസ്സിൽ ചേക്കേറിയ
സായാഹ്നകൈരളി പത്രം.
സായാഹ്നകൈരളിയുടെ ആഴ്ചതോറുമുള്ള സാഹിത്യ പതിപ്പ് പ്രദേശത്തുള്ള വളർന്നു വരുന്ന ഒട്ടനവധി എഴുത്തുകാർക്ക് തുണയായിരുന്നു.
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായിയുടെ ഒട്ടനവധി രചനകൾ സായാഹ്ന കൈരളി മാഗസിനുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.പുരുഷൻ ചെറായി അമച്വർ നാടക കലാകാരൻ രചനയും അഭിനയവും സംവിധാനവും ഒക്കെയായി സാംസ്കാരിക വേദികളിൽ സ്ഥിര സാനിദ്ധ്യം ആയിരുന്നു.
ക്ലാസ്സിക് പ്രിന്റേഴ്സ് എന്ന സ്ഥാപനം തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ മകൻ നടത്തി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

== എന്റെ ഗ്രാമം 2026. ==

എടവനക്കാട്.

വൈപ്പിൻകരയിലെ മധ്യഭാഗത്തുള്ളപഞ്ചായത്ത്.

[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 07:15, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) സാഹിത്യ സാംസ്ക്കാരിക സിനിമാ മേഖലയിലെ ഒത്തിരിയേറെ പ്രതിഭകൾക്ക് ജന്മം നൽകിയ നാട്.
ഒരുപാട് വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള
അണിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം
ST അബ്രോസ്ചർച്ച് തുടങ്ങിയ ദേവാലയങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. 
അണിയിൽ മാർക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്.
30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് വരെ വൈപ്പിൻ കരയിലെ പൊതുപരിപാടികളായ ഓണക്കളി മത്സരം സൈക്കിൾ സർക്കസ് മാജിക് ഷോ കവിയരങ്ങ് ആർട്ട്സിനിമാ പ്രദർശനം തെരുവുനാടകം  രാഷ്ട്രീയ വിശദീകരണ യോഗങ്ങൾ ഒക്കെ നടന്നിരുന്ന സ്ഥലം.

കോസ്മോപോളിസ്റ്റിക്കൽ ട്യൂഷൻ സെന്റർ.
ഇന്ന് ട്യൂഷൻ വരെ ബിസിനസ് ആയി മാറിക്കഴിഞ്ഞ കാലത്ത് ട്യൂഷൻ സൗജന്യമായി എടുത്തിരുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം കാണും.
എടവനക്കാട് വാച്ചാക്കൽ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് അങ്ങിനെ ഒരു ട്യൂഷൻ സെന്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പഠിക്കാൻ മോശമായ കുട്ടികളോട് സ്ക്കൂൾ അദ്ധ്യാപകർ തന്നെ ഈ ട്യൂഷൻ സെന്റർ സജസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു.പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ള കുട്ടികളോട്.
എടവനക്കാട് KPMHSൽ ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ
എഴുത്തുകാരൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി സായി
ആ ട്യൂഷൻ സെന്ററിൽ ട്യൂഷന് പോകാറുള്ള ഓർമ്മകൾ പറയാറുണ്ട്. സ അണിയിൽ സിസിലിയൻ പ്ലെയിറ്റ് വർക്ക് ഇവിടെ പ്രധാനമായും നിർമ്മിച്ചിരുന്ന് ചെമ്മീൻകെട്ടുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വലിയ ചില്ലുപെട്ടി വിളക്കുകളാണ്. ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്പെഷലിസ്റ്റ് തന്നെയായിരുന്നു. തീരെ പൊക്കം കുറഞ്ഞ ജോർജ് ചേട്ടൻ.
മൂന്ന് MK.
മൂന്നുപേരും എടവനക്കാട്കാരായ ജന മനസ്സിൽ ഇടം തേടിയ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.
എം കെ കൃഷ്ണൻ.
മുൻ മന്ത്രി. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്. നല്ല പ്രാസംഗികൻ  സംഘാടകൻ.
എം കെ പുരുഷോത്തമൻ
ഞാറക്കൽ MLA ആയിരുന്നു MLA സ്ഥാനത്തിരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണക്കാരിൽ ഒരാളായി പൊതു ഇടങളിൽ ജീവിച്ച വ്യത്യസ്ഥനായ MLA.
എം കെ ശിവരാജൻ
എടവനക്കാട് മുൻ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കർഷക തൊഴിലാളി നേതാവ്.മുൻ മന്ത്രി എം കെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരൻ.

== മലയാളി മങ്ക. ==

മലയാളതനിമ വിളിച്ചോതുന്ന കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ട്രെഡീഷണൽ ഡ്രെസ്സാണ് സെറ്റും സാരിയും

ഇത് സാധാരണ മലയാളികളായ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചു കാണുന്നത് ചിങ്ങമാസത്തിലും കേരളപിറവി ദിനത്തിലുമാണ്.

കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ മാന്യമായ വസ്ത്രം സാരി തന്നെയാണ്.

നമ്മുടെ പുകൾപെറ്റ കവികളെല്ലാം മലയാള തനിമയുള്ള മലയാളി മങ്കയെ കുറിച്ച് ഏറെ പാടി വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

കേരള സാരി ഉടുത്ത് മുടിയിൽ മുല്ലപൂ ചൂടി കാച്ചെണ്ണയുടെ സുഗന്ധം പരിലസിപ്പിക്കുന്ന മലയാള മങ്ക സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പര്യായം തന്നെ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 01:00, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) വിശേഷാവസരങ്ങളിൽ മുണ്ടും നേരിയതും സ്ത്രീകൾ ധരിക്കാറുണ്ട്. പുരുഷൻമാർ മുണ്ടും ഷർട്ടും.

== ശനിദശ. ==

കൊച്ചി ആകാശവാണിയുടെ റേഡിയോ കാർട്ടൂൺ പരമ്പര.

ശനിയാഴ്ചതോറും രാവിലെ 7.20 ന് ഈ ജനപ്രിയ പരിപാടി കേൾക്കാം.

ശബ്ദ കഥാപാത്രങ്ങൾ

പ്രീതി ജോസഫ്

ശശിധരൻ

മാർട്ടിൻ

കുര്യാക്കോസ്

ഹാസ്യത്തിലൂടെ ജനകീയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രസകരമായ സ്ക്രിപ്റ്റ് ഇതിന് പിൻബലം നൽകുന്നുണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 02:04, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കരുത്തല വർത്തമാനങ്ങൾ. ==

ഏകദേശം 60 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുവരെ ഗ്രാമങ്ങളിലൊക്കെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വർത്തമാനങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നതൊക്കെ ചായക്കടകളിലും ബാർബർ ഷോപ്പുകടകളിലുംഒക്കെയായിരുന്നു.

അത്തരം പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചെറായി ഗ്രാമത്തിലും നടന്നു വരുന്നുണ്ട്.

രാവിലെ നടക്കാൻ ഇറങ്ങുന്നവരുടെ ഇടതാവളമാണ് കരുത്തലയിലുള്ള 

RK ടീ ഷോപ്പ്.

അവരുടെയൊക്കെ കാലി ചായയുടെ അകബടിയോടുള്ള വർത്തമാനങ്ങൾ

രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ ടച്ച് ചെയ്യാറുണ്ട്.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ജീവിത സായം സന്‌ധ്യയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്ന പ്രായക്കാർ ചിലർ പതിവായി ഒത്തുകൂടുന്ന ഇടം കരുത്തലയിലെ

അന്നപൂർണേശ്വരി ഹോട്ടൽ.

അവിടെ കൂടുതലായി നടന്നു വരുന്നത്

സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും

പ്രതിവാദങ്ങളുംഒക്കെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 05:19, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== ആരും തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങൾ. ==

ബീച്ചുകളിൽ സാധാരണ കൂടുതലായി എത്താറുള്ളത് മറുനാട്ടുകാരാണ്.

അതിൽ കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ളവരും

വിദേശികളും കാണും.

പക്ഷെ അവർക്കൊക്കെ ആ ബീച്ചിലെ കടലിന്റെ സ്വഭാവം  തിരകളുടെ പ്രത്യേകത ആഴം കാറ്റിന്റെദിശ സ്വഭാവം ഒക്കെ അറിഞ്ഞു എന്ന് വരില്ല.

ഇതൊന്നും അറിയാതെ കടലിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ അപകടത്തിൽ പെടാനുള്ള സാധ്യതയും ഉണ്ട്.

ഇത്തരം വിഷയങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്വപെട്ടവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുത്താൻ മാതൃഭൂമി പത്രത്തിന്റെ സചിത്ര പരമ്പര വാർത്തകൾ..

ഈ പരമ്പര വാർത്തകളുടെ അണിയറയിൽ പ്രവർത്തിച്ച

സോജൻ വാളൂരാന്

പത്ര പ്രവർത്തനത്തിൽ 30 വർഷത്തെ പരിചയ സമ്പത്ത്.

പി ജി ലാലന് 45 വർഷത്തെ പരിചയം.

വി പി  ശ്രീലന് 35 വർഷത്തെ പത്രപ്രവർത്തന പാരമ്പര്യം. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-43397-96|&amp;#126;2026-43397-96]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-43397-96|talk]]) 08:20, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കലിയുഗത്തിന് പ്രവേശനമില്ലാത്ത കാശി. ==

2011 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സായാഹ്ന കൈരളി പത്രത്തിൽ

സാഹിത്യകാരൻ സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി ഏഴുതിയ കഥ.

കൊച്ചി എന്ന മഹാ നഗരത്തിന്റെ കഥാകാരൻ എന്ന് വിശേഷിക്കപെടുന്ന എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവലാണ് കാശി.

വായനയെ ഇഷ്ടപെടുന്ന ആരും ആ നോവൽ പലവട്ടം വായിച്ചു പോകും.

ഞാനും വായനയുടെ വസന്തകാലത്തിലൂടെ കടന്നുവന്നു കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളതല്ലേ.

കാശി പലവട്ടം വായിച്ചു കഴിഞ്ഞ ആ വായനാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് എഴുതിയ കഥ.

സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളിയുടെ കഥയിൽ

എം എം മേനോൻ രാമു കാര്യാട്ട്

ലെൻന്റിംഗ് ലൈബ്രറി മോഹൻ

പോഞ്ഞിക്കര റാഫി 

പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ

പ്രൊഫ MK സാനു

വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ

സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ്

കോൺവെന്റ് ജംങ്ക്ഷൻ

കൊച്ചി കോർപറേഷന്റെ സൈറൻ ഒക്കെ പരാമർശിക്കപെടുന്നുണ്ട്.

അന്നും ഇന്നും വ്യസ്ത്യസ്ത വായനാനുഭവം വായനക്കാർക്ക് നൽകുന്ന നോവലാണ്

എം എം മേനോൻ എഴുതിയ നോവൽ കാശി.

ഒരിക്കൽ മോഹനേട്ടനുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ

എം എം മേനോൻ അതു വഴി വന്നു.

മോഹനേട്ടൻ എന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് പരിചയപെടുത്തിയത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു.

കാശിയെക്കുറിച്ച് കഥ എഴുതിയ ആളാണ്.

ആ പത്രത്തിന്റെ ഒരു കോപ്പി വാങ്ങി വായിച്ചിട്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

കാശി എന്ന നോവൽ ഇറങ്ങി ഇത്രയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആരും തന്നെ ഇതിന്റെ റിവ്യൂ എഴുതിയിട്ടില്ല.

ആദ്യമായാണ് ഒരാൾ ഇത്തരത്തിൽ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ ഈ കോപ്പി ഞാനെന്നും സൂക്ഷിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എന്റെ കൈയ്യിൽ അദ്ദേഹം അമർത്തി ഒന്ന് പിടിച്ചു.

അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ സ്നേഹവും അടങ്ങിയിരുന്നു.

ഒട്ടനവധി ചെറുകഥകളും എം എം മേനോൻ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അതിൽ മിക്കതിലും പഴയകാല കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം കോർത്തിണക്കിയിട്ടും ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:03, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== വാനര സദ്യ. ==

ഉത്രാടദിനത്തിൽ ബിഗ് ടി.വി യിലെ

സുജയ പാർവ്വതിയിലൂടെ ലഭിച്ച കൗതുകവാർത്ത.

53 വർഷങ്ങളായി ശാസ്താംക്കോട്ട

ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്രാട സദ്യ വാനരർക്ക് നൽകി വരുന്നു.

യുദ്ധമൊക്കെ കഴിഞ്ഞ് ലങ്കയിൽ നിന്ന് ശ്രീരാമൻ വാനര സൈന്യത്തിനൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ശാസ്താംക്കോട്ടയിൽ ഇറങ്ങിയത്രേ.

സൈന്യത്തിലെ ആർക്കിടെക്റ്റ് കൂടിയായ നീലൻ എന്ന വാനരൻ അവിടെ നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു

ആ നീലന്റെ പിൻ തലമുറകളാണ് ഇവിടെ വിഭവ സമൃദ്ധമായി ഒരുക്കുന്ന ഓണസദ്യ കഴിക്കാൻ എത്തുന്നതു്. 

100 കണക്കിന് വാനരർ ഈ സദ്യയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്താറുണ്ട് എന്നതാണ് കൗതുകകരം.

നാം ഓണമുണ്ണുമ്പോൾ ആ സമൃദ്ധി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾ ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്ന സഹജീവി സ്നേഹ കരുതൽ. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 06:27, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== പ്രീതി ജോസഫ്. ==

ശബ്ദം കൊണ്ട് മായാജാലം തീർക്കുന്നവരാണ് ആകാശവാണിയിലെ ശബ്ദ കലാ പ്രവർത്തകരൊക്കെ.

അക്ഷരസ്പുടത അവർക്ക് ജീവശ്വാസം.

മലയാള ഭാഷയുടെ ശബ്ദ അദ്ധ്യാപകരാണ് ഇവരൊക്കെ.

മലയാളത്തിൽ രണ്ടാം റാങ്കോടെ MA യും എം ഫിലുംഒക്കെ നേടിയ ഒരു ശബ്ദ കലാകാരി ആകാശവാണി കൊച്ചിക്ക് സ്വന്തം.

കൊച്ചി FMന്റെ ജനപ്രിയ കാർട്ടൂൺ പരമ്പരയായ ശനിദശ

മലയാളത്തിന്റെ മഹിമ വിളിച്ചോതുന്ന

മഹിതം മലയാളം

സാഹിത്യ പരിപാടികൾഒക്കെ കൈകാര്യം ചെയ്തു പോരുന്നത്

പ്രീതി ജോസഫാണ്.

അനന്തപുരി FM ൽ മൊഴിയഴക്

ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ ഗാനം

തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന അതേ പ്രീതി ജോസഫ്.

മാസ്മരിക ശബ്ദത്തിന്റ ഉടമ

പത്രപ്രവർത്തകനും എഴുത്തുകാരനും ആയ നെടുങ്കുന്നം ജോസഫ് ആണ് പിതാവ്.

ആ പാരമ്പര്യം പ്രീതി ജോസഫും പിൻ തുടരുന്നുണ്ട്.

ആനുകാലികങ്ങളിലും നവമാധ്യമ എഴുത്തിലും സജീവമാണ് പ്രീതി ജോസഫ്.

ഒരു ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റിന് യോജ്യമായ ആരോഹണ അവരോഹണ ശബ്ദവ്യന്യാസ കഴിവ് തന്നെയാണ് ഈ കലാകാരിയുടെ പ്രത്യേകത.

രാജീവാണ് ഭർത്താവ്.

മക്കൾ

അരുൾ

ആകാശ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 05:13, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)

== കുഴുപ്പിള്ളി ==

വൈപ്പിൻ കരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

ആന്ധ്ര ഗവർണറായിരുന്ന

KC എബ്രഹാം മാസ്റ്റർ കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ മനപ്പിള്ളി സ്വദേശിയാണ്.

മനപ്പിള്ളി പഴയകാല ബോട്ട് ജെട്ടി കൂടിയാണ്.

കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്‌ എം എം മോനായി മനപ്പിള്ളിക്കാരനാണ്.

സിനിമാ നിർമ്മാതാവ്

വേണു കുന്നപ്പിള്ളി കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമക്കാരനാണ്.

എഴുത്തുകാരൻ പ്രവീൺ അയ്യബിള്ളി

റേഡിയോ മാംഗോയിലെ

പ്രോഗ്രാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് ആയ

ബെൻസി അയ്യബിള്ളിയും ഈ ഗ്രാമക്കാരനാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 07:31, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)ഇവിടെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ അയ്യ ബിള്ളി ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
മഹാദേവൻ കിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്കും
ശ്രീപാർവ്വതി പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്കും ദർശനം നൽകുന്നു  എന്ന പ്രത്യേകതയുംഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്.
അയ്യബിള്ളി തേവർ എന്നാണ് ക്ഷേത്രമൂർത്തി അറിയപെടുന്നത്.

== മുളവുകാട്. ==

പോഞ്ഞിക്കര  പൊന്നാരിമംഗലം

ബോൾഗാട്ടി തുടങ്ങിയവ മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളാണ്.

എറണാകുളം നഗരത്തിൽ നിന്ന് വിളിപ്പാട് അകലെ ആണങ്കിൽ കൂടി ഗോശ്രീ പാലം വന്നതിന് ശേഷമാണ് നഗരമായി റോഡ് മാർഗ്ഗം ബന്ധപ്പെട്ടത്.

പിന്നീട് കണ്ടൈനർ റോഡ് യാഥാർത്ഥ്യമായപ്പോൾ മുളവുകാടിന്റെ വടക്കുഭാഗവും ഹൈവെ യും ആയി കൂടി ചേർന്നു.

പഴയകാല നോവലിസ്റ്റ് പോഞ്ഞിക്കര റാഫി ഈ നാട്ടുകാരനാണ്.

ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രമാണ് ആദ്യമായി നഗരത്തിലേക്കുള്ള പാലം എന്ന ആശയം നടാടെ പറഞ്ഞു വെച്ചത്.

സിനിമതാരങ്ങളായ

സലിം ഹസ്സനും    ധർമ്മജൻ ബോൾഗാട്ടിയും ഈ നാട്ടുകാർ തന്നെ.

പ്രശസ്ത ഗായകൻ

M G ശ്രീകുമാർ ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്നത് ബോൾഗാട്ടിയിലാണ്.

ലുലു ബോൾഗാട്ടി ഇന്റർനാഷണൽ കൺവെൻഷൻ സെന്ററും മുളവുകാട് ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെയാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 14:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ പട്ടികജാതിക്കാരി ബിരുതധാരിന്നി
ഇന്ത്യയുടെഭരണഘടന നിർമ്മാണ സഭയിലെ അംഗം
തുടങ്ങിയ പെരുമയുള്ള
ദാക്ഷായണി വേലായുധൻ
മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ്.
ആകാശവാണി കൊച്ചിയെ ജനഹൃദയങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച
തേനൂറും ശബ്ദസാന്നിദ്ധ്യം
തെന്നൽ മുളവുകാട് സ്വദേശിനിയാണ് .
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ റഫറി
മുളവുകാട്ടുകാരിയാണ്.
ബൻഡില ഡിക്കോത്ത് ആണ് ആ വനിതാ റഫറി.
നഗരവുമായി    അടുത്ത ഗ്രാമവുമായി യാതൊരു ബന്ധമില്ലാത്ത കാലത്തും
മുളവുകാട് ദ്വീപിൽ
സിനിമാക്കൊട്ടക എന്ന ഓല തീയറ്റർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലിവി ടാക്കീസ്.
അവിടെ കണ്ട സിനിമകളുടെ ഓർമ്മകൾ
പഴയ തലമുറയിൽപെട്ടവർ അയവിറക്കാറുണ്ട്.
തീരദേശ ഗ്രാമങ്ങളിൽ പണ്ട് കാലത്ത് സാർവത്രികമായ കലാരൂപമായിരുന്നു
ചവിട്ടുനാടകം.
മുളവുകാട്ടും ചവിട്ടുനാടക സംഘങ്ങൾ സജീവമായിരുന്നു.അത്തപ്പൻ ആശാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ.
സുധീർ ആശാന്റെ ഒരു ഓണക്കളി ട്രൂപ്പു കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനുപമ തീയറ്റേഴ്സ് എന്നപേരിൽ.

== നായരബലം. ==

വൈപ്പിൻകരയിലെ ഒരു ഗ്രാമം.

സാംസ്ക്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ എന്നും വ്യക്തി മുദ്ര പതിപ്പിച്ച കലാകാരൻമാർ ഈ ഗ്രാമത്തിന് സ്വന്തം.

ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണ് നായ രബലം ദേവി ക്ഷേത്രം.

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗ്രൗണ്ടിൽ വട്ടം കൂടിയായിരുന്നു സംസാരിക്കുന്നവരെ എന്നും കാണാറുണ്ട്.ഇത്തരം ആറോ ഏഴോ സംസ്ക്കാരിക വളയ വർത്തമാന ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇന്നും സജീവമാണ്.

ഒരു വളയത്തിൽ 10 മുതൽ 20 പേർ വരെ കാണും. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-46215-38|&amp;#126;2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-46215-38|talk]]) 00:00, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ജോൺ എബ്രാഹാമിന്റെ അമ്മയറിയാൻ സിനിമ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് നായരബലം അബലവെളിയിൽ വെച്ചായിരുന്നു.ഞാനും അന്ന് ആ സിനിമ കാണാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സംവിധായകൻ ഉൾപെടെയുള്ള അണിയറ പ്രവർത്തകരെ അന്ന് അവിടെ വെച്ചു കണാൻപറ്റി. അത് മറക്കാനാവാത്ത ഓർമ്മ.
ഒരിക്കൽ എഴുത്തുകാരി മാധവിക്കുട്ടി നായരബലത്ത് വന്നിരുന്നു. അന്ന് എഴുത്തുകാരിയോടൊപ്പം 3 മണിക്കൂറോളം ചിലവഴിക്കാൻ സാധിച്ചു.
മഹേഷ്മങ്ങാട്ട്
ഹനീഷ് പവിത്രൻ
സുരേഷ് കാനപ്പിള്ളി
തുടങ്ങിയവർ ഒന്നിച്ച് കമലദാസ് ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ പോസ് ചെയ്തിരുന്നു.
അന്ന് കഥാകാരിക്കൊപ്പം ഭർത്താവ് ദാസും ഉണ്ടായിരുന്നു.

== കളക്ഷൻ ഏജന്റ്. ==

കേരളബാങ്ക് ലോൺ ആന്റ് ഡെപ്പോസിറ്റ് കളക്ടേഴ്സ് യൂണിയൻ.

CITU യിൽ അഫിലേറ്റ് ചെയ്ത സംഘടന.

സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്

NV രാജൻ.

സംസ്ഥാന സെക്രടറി

TY ജോസ്.

കേരളത്തിലെ എല്ലാ ജില്ലകളിലുമുള്ള കേരളബാങ്ക് കളക്ഷൻ ഏജന്റുമാർ ഈ സംഘടനയിൽ അംഗങ്ങളാണ്.

വർഷംതോറും ജില്ലാ കൺവെൻഷനുകളും 

സംസ്ഥാന സമ്മേളനങ്ങളും നടത്തിവരുന്നു.

കൺവെൻഷനുകളിലൊക്കെ

CPIMന്റെ സമുന്നത നേതാക്കൾ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.

35 വർഷത്തോളം കളക്ഷൻ ഏജന്റായി ജോലി ചെയ്തവർ വരെ ഇപ്പോൾ ഈ സംഘടനയിൽ ഉണ്ട്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 12:47, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

== പ്രാണ സഖാ ഭഗവാൻ.  ==

2026 ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിൽ ഓണാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച്

പുട്ടപർത്തിയിലെ പ്രശാന്തിനിലയം

കുൽവന്ത് ഹാളിൽ കേരളത്തിന്റെ സായിഭക്തർ അവതരിപ്പിച്ച നാടകം.

സത്യസായി ബാല വികാസ് കുട്ടികളായിരുന്നു ഇതിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ.

നാടകത്തിന്റെ പേര്

പ്രാണസഖാ ഭഗവാൻ.

രചന  സാക്ഷാൽക്കാരം

സായിശ്രീ

സത്യസായി സമിതി കലൂർ.

സംഗീതം

സായി പ്രസാദ്.

ആലാപനം

വൈക്കം വിജയലഷ്മി

സവിതാ സായി

അഭിരാമി.

നോർത്ത് പറവൂർ ശ്രീ സത്യസായി സമിതിയിലെ ബാലവികാസ് വിദ്യാർത്ഥികളായ

ആദിദേവ്

ആദിനാഥ്

അക്ഷയ് കുമാർ തുടങ്ങിയവർ നാടകത്തിൽ വേഷമിട്ടു.

ആദിദേവ് കുചേലന്റെ ഭാഗവും

ആദിനാഥ് ദ്വാരക രാജധാനിയിലെ ഭടന്റെ വേഷവും

അക്ഷയ് കുമാർ മഹാബലിയായും

അഭിനയിച്ചു.

പതിനായിരങ്ങൾ കണ്ട ആ നാടകം

റേഡിയോ സായി എന്ന ചാനലിലൂടെ

ലോകത്തെമ്പാടും ഉള്ള സായി ഭക്തർ 

ലൈവായി തന്നെ കണ്ടു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/~2026-46215-38|~2026-46215-38]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-46215-38|talk]]) 14:01, 5 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>exfy11ebm7almjwh5itwk0lmlwlfjpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്</title>
    <ns>4</ns>
    <id>669636</id>
    <revision>
      <id>4665754</id>
      <parentid>4661256</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shreelatha.Halemane</username>
        <id>213792</id>
      </contributor>
      <comment>/* പങ്കെടുക്കുന്നവർ */</comment>
      <origin>4665754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14025" sha1="c8grqwmcdbi22446eb2ztsv8d2nvmzi" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{PU|WP:WLS26}}
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #333;padding:15px; {{box-shadow|0|0|6px|#143d9f}} {{border-radius|15px}}&quot;&gt;
{{ombox
| type = notice
| image = [[പ്രമാണം:Wiki Loves Schools Logo.svg|100ബിന്ദു]]
|imageright = [[പ്രമാണം:Books with Apple Flat Icon Vector.svg|120ബിന്ദു]]
|style = font-weight:bold; font-size:1.6em; background:#ecf6e8;border-color:#143d9f;border-width:4px;border-radius:15px;width:96% !important;margin:10px auto !important;
|textstyle = text-align: center;
| text = വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 &lt;hr/&gt; 27 ജൂലൈ 2026 - 30 സെപ്റ്റംബർ 2026  
}}
{{shortcut|WP:WLS26}}
മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉള്ളടക്കം ചേർക്കുന്നതിനും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തിരുത്തൽ യജ്ഞമാണ്  '''വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026'''. കേരളത്തിലെ വിദ്യാലയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദവും സമഗ്രവുമായ വിവരശേഖരം നിർമ്മിക്കുക. കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം വികസിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ്  എന്നതാണ് ഈ പരിപാടിയുടെ ലക്ഷ്യം.
&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content: center;  align-items: center; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; display: flex;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|മെറ്റ താൾ|url=https://w.wiki/FN$a|class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പങ്കെടുക്കുന്നവർ}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|പരിശീലിക്കുക |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പരിശീലനം}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|ടെംപ്ലേറ്റ് |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ടെംപ്ലേറ്റ്}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|ലേഖനങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുക (Wikistar)|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/wls26|class=mw-ui-destructive}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; color: rgb(68, 68, 68); font-weight: bold; border: 1px solid rgb(136, 136, 136); box-shadow: 2px 1px 4px rgb(136, 136, 136); border-radius: 4px; padding: 10px 40px; margin: 10px 0px; text-align: center&quot;&gt;
&lt;p style=&quot;margin:0px;padding:0px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:17px;&quot;&gt;ലേഖനങ്ങൾ പരിഗണിക്കുന്നതിനായി '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/wls26/submissions വിക്കിസ്റ്റാർ ടൂളിൽ]''' ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കേണ്ടതാണ്.&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content: center;  align-items: center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; &quot;&gt;
ആകെ
&lt;span style=&quot;font-size:80px; font-weight:bold;&quot;&gt;[[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|{{PAGESINCATEGORY:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ}}]] 
&lt;/span&gt;
ലേഖനങ്ങൾ . [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}}&lt;br/&gt;( പുതുക്കുക)]&lt;br/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
==നിയമങ്ങൾ==
ഒരു ലേഖനം വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 പരിപാടിയിലേക്ക് പരിഗണിക്കുന്നതിനായി താഴെപ്പറയുന്ന നിബന്ധനകൾ പാലിക്കണം. ഇവ ഒരു നല്ല ലേഖനം ഉണ്ടാവുന്നതിലേക്കുവേണ്ടികൂടിയാണ്.

* ലേഖനം 2026 ജൂലൈ 27 നും 2026 സെപ്റ്റംബർ 30 നും ഇടയിൽ സൃഷ്ടിച്ചവ ആയിരിക്കണം.
* ലേഖനം മിനിമം 300 വാക്കുകൾ അടങ്ങിയതായിരിക്കണം. 3000 ബൈറ്റ്സ് ഡാറ്റ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒറ്റവരി ലേഖനങ്ങളുടെ ആധിക്യം കുറക്കാനാണിത്.
* ലേഖനത്തിന് യാന്ത്രിക പരിഭാഷയേക്കാളും നല്ലരീതിയിൽ വായിക്കാവുന്ന ഭാഷ ഉള്ളതായിരിക്കണം.
* [[WP:Notability|ശ്രദ്ധേയത]] നയം പിൻതുടരുന്ന ലേഖനങ്ങളായിരിക്കണം നിർമ്മിക്കേണ്ടത്.
* ലേഖനത്തിന് ആവശ്യത്തിന് അവലംബങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ലേഖനത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മറ്റ് അവലംബങ്ങളിൽ പരിശോധിച്ച് ബോധ്യപ്പെടാവുന്നതായിരിക്കണം.
*കേരളത്തിലെ വിദ്യാലയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ പെടുന്നതായിരിക്കണം ലേഖനം.
* പകർപ്പവകാശ പ്രശ്നങ്ങൾ, കോപ്പിഎഴുത്ത് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തമായ ലേഖനങ്ങളായിരിക്കണം.
* പട്ടികകൾ, ലിസ്റ്റുകൾ മുതലായവയെ ഈ പരിപാടിയിലേക്ക് പരിഗണിക്കുന്നതല്ല.
* ഒരു സംഘാടകൻ എഴുതുന്ന ലേഖനം മറ്റ് സംഘാടകൻ വിലയിരുത്തേണ്ടതാണ്.
==ചിത്രങ്ങൾ ചേർക്കുക==
* വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ സ്കൂളിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ഈ പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുക്കാവുന്നതാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[:commons:Commons:Wiki Loves Schools|ക്യാമ്പയിൻ പേജ് കാണുക]]
== സംഘാടനം ==
*[[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]]
*[[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]]
==പദ്ധതിയിൽ പങ്കുചേരുക ==
*നിങ്ങളുടെ വിക്കിമീഡിയ അക്കൗണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}}  ലോഗിൻ ചെയ്യാൻ ലോഗിൻ ചെയ്യുക.
*{{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Wiki Loves Schools 2026|class=mw-ui-progressive}} കാമ്പെയ്‌ൻ പേജ് തുറന്ന് Join campaign ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
*നിങ്ങൾ ഒരു ലേഖനം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴോ മെച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോഴോ, കാമ്പെയ്‌നിന്റെ സബ്മിഷൻസ് ടാബിൽ ചെന്ന് ലേഖനം സമർപ്പിക്കുക. ചേർത്ത ബൈറ്റുകൾ, പേജ് പുതുതായി സൃഷ്ടിച്ചതാണോ, അതിന്റെ വലുപ്പം നേരിട്ട് വിക്കിപീഡിയ/വിക്കിഡാറ്റയിൽ നിന്ന് എടുക്കുന്നു - നിങ്ങൾ സ്വയം ഒന്നും കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല.
*ഈ പേജിലെ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ നിങ്ങളുടെ ഉപയോക്തൃനാമം ചേർത്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ പോയന്റുകൾ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് കണക്കാക്കുന്നതാണ്.
'''2026''' സെപ്തംബർ '''30''', '''11:59''' വരെ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് പേര് ചേർക്കാം. നിങ്ങളുടെ പേര് ചേർക്കുന്നതിനായി തൊട്ടുതാഴെകാണുന്ന നീല ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക! |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പങ്കെടുക്കുന്നവർ}} |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;

==പങ്കെടുക്കുന്നവർ==
{{/പങ്കെടുക്കുന്നവർ|പങ്കെടുക്കുന്നവർ}}
----[[ഉപയോക്താവ്:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shreelatha.Halemane|സംവാദം]]) 06:48, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

==ലേഖനങ്ങൾ==
===തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങൾ===
ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങൾ]] കാണുക.
===വികസിപ്പിച്ച ലേഖനങ്ങൾ===
ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|വികസിപ്പിച്ച ലേഖനങ്ങൾ]] കാണുക.

==ഫലകം==
തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളുടെ സംവാദം താളുകളിൽ ചേർക്കാവുന്ന '''&lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|created=yes}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന ഫലകം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|created=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
{{imbox
|type=notice
|textstyle=&quot;border: 2px solid #558b2f; background-color: #fdffe7; padding: 10px;&quot;
|image=[[File:Wiki Loves Schools Logo.svg|130px]]
|text=ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്|വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി {{#if:{{{expanded|}}}|വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്|സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്}}.}}

നിലവിലുള്ള ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇതേ ഫലകം തന്നെയാണു ചേർക്കേണ്ടതു്. എന്നാൽ അതിൽ created എന്നതിനു പകരം expanded എന്നായിരിക്കണം പൂരിപ്പിക്കേണ്ടതു്. അതായതു്:

&lt;code&gt; &lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|expanded=yes}} &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

അപ്പോൾ സംവാദത്താളിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം:
{{imbox
|type=notice
|textstyle=&quot;border: 2px solid #558b2f; background-color: #fdffe7; padding: 10px;&quot;
|image=[[File:Wiki Loves Schools Logo.svg|130px]]
|text=ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്|വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി  വികസിക്കപ്പെട്ടതാണു്}}

==പ്രായോജകർ==
[[File:Wikimedians of Kerala User Group.svg|center|200px|link=:meta:Wikimedians of Kerala]]
{{WikiMeetup}}
&lt;/div&gt;
#--[[ഉപയോക്താവ്:Aneshanikkat|Aneshanikkat]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aneshanikkat|സംവാദം]]) 15:14, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c8grqwmcdbi22446eb2ztsv8d2nvmzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665755</id>
      <parentid>4665754</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shreelatha.Halemane</username>
        <id>213792</id>
      </contributor>
      <comment>/* പങ്കെടുക്കുന്നവർ */</comment>
      <origin>4665755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14028" sha1="fxe8ya7j8uk25oprk1jyomclvqw4vmp" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{PU|WP:WLS26}}
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #333;padding:15px; {{box-shadow|0|0|6px|#143d9f}} {{border-radius|15px}}&quot;&gt;
{{ombox
| type = notice
| image = [[പ്രമാണം:Wiki Loves Schools Logo.svg|100ബിന്ദു]]
|imageright = [[പ്രമാണം:Books with Apple Flat Icon Vector.svg|120ബിന്ദു]]
|style = font-weight:bold; font-size:1.6em; background:#ecf6e8;border-color:#143d9f;border-width:4px;border-radius:15px;width:96% !important;margin:10px auto !important;
|textstyle = text-align: center;
| text = വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 &lt;hr/&gt; 27 ജൂലൈ 2026 - 30 സെപ്റ്റംബർ 2026  
}}
{{shortcut|WP:WLS26}}
മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉള്ളടക്കം ചേർക്കുന്നതിനും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തിരുത്തൽ യജ്ഞമാണ്  '''വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026'''. കേരളത്തിലെ വിദ്യാലയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദവും സമഗ്രവുമായ വിവരശേഖരം നിർമ്മിക്കുക. കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം വികസിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ്  എന്നതാണ് ഈ പരിപാടിയുടെ ലക്ഷ്യം.
&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content: center;  align-items: center; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; display: flex;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|മെറ്റ താൾ|url=https://w.wiki/FN$a|class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പങ്കെടുക്കുന്നവർ}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|പരിശീലിക്കുക |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പരിശീലനം}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/തുടങ്ങാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|ടെംപ്ലേറ്റ് |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ടെംപ്ലേറ്റ്}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|ലേഖനങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുക (Wikistar)|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/wls26|class=mw-ui-destructive}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; color: rgb(68, 68, 68); font-weight: bold; border: 1px solid rgb(136, 136, 136); box-shadow: 2px 1px 4px rgb(136, 136, 136); border-radius: 4px; padding: 10px 40px; margin: 10px 0px; text-align: center&quot;&gt;
&lt;p style=&quot;margin:0px;padding:0px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:17px;&quot;&gt;ലേഖനങ്ങൾ പരിഗണിക്കുന്നതിനായി '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/wls26/submissions വിക്കിസ്റ്റാർ ടൂളിൽ]''' ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കേണ്ടതാണ്.&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content: center;  align-items: center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; &quot;&gt;
ആകെ
&lt;span style=&quot;font-size:80px; font-weight:bold;&quot;&gt;[[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|{{PAGESINCATEGORY:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ}}]] 
&lt;/span&gt;
ലേഖനങ്ങൾ . [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}}&lt;br/&gt;( പുതുക്കുക)]&lt;br/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
==നിയമങ്ങൾ==
ഒരു ലേഖനം വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 പരിപാടിയിലേക്ക് പരിഗണിക്കുന്നതിനായി താഴെപ്പറയുന്ന നിബന്ധനകൾ പാലിക്കണം. ഇവ ഒരു നല്ല ലേഖനം ഉണ്ടാവുന്നതിലേക്കുവേണ്ടികൂടിയാണ്.

* ലേഖനം 2026 ജൂലൈ 27 നും 2026 സെപ്റ്റംബർ 30 നും ഇടയിൽ സൃഷ്ടിച്ചവ ആയിരിക്കണം.
* ലേഖനം മിനിമം 300 വാക്കുകൾ അടങ്ങിയതായിരിക്കണം. 3000 ബൈറ്റ്സ് ഡാറ്റ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒറ്റവരി ലേഖനങ്ങളുടെ ആധിക്യം കുറക്കാനാണിത്.
* ലേഖനത്തിന് യാന്ത്രിക പരിഭാഷയേക്കാളും നല്ലരീതിയിൽ വായിക്കാവുന്ന ഭാഷ ഉള്ളതായിരിക്കണം.
* [[WP:Notability|ശ്രദ്ധേയത]] നയം പിൻതുടരുന്ന ലേഖനങ്ങളായിരിക്കണം നിർമ്മിക്കേണ്ടത്.
* ലേഖനത്തിന് ആവശ്യത്തിന് അവലംബങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ലേഖനത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മറ്റ് അവലംബങ്ങളിൽ പരിശോധിച്ച് ബോധ്യപ്പെടാവുന്നതായിരിക്കണം.
*കേരളത്തിലെ വിദ്യാലയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ പെടുന്നതായിരിക്കണം ലേഖനം.
* പകർപ്പവകാശ പ്രശ്നങ്ങൾ, കോപ്പിഎഴുത്ത് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തമായ ലേഖനങ്ങളായിരിക്കണം.
* പട്ടികകൾ, ലിസ്റ്റുകൾ മുതലായവയെ ഈ പരിപാടിയിലേക്ക് പരിഗണിക്കുന്നതല്ല.
* ഒരു സംഘാടകൻ എഴുതുന്ന ലേഖനം മറ്റ് സംഘാടകൻ വിലയിരുത്തേണ്ടതാണ്.
==ചിത്രങ്ങൾ ചേർക്കുക==
* വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ സ്കൂളിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ഈ പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുക്കാവുന്നതാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[:commons:Commons:Wiki Loves Schools|ക്യാമ്പയിൻ പേജ് കാണുക]]
== സംഘാടനം ==
*[[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]]
*[[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]]
==പദ്ധതിയിൽ പങ്കുചേരുക ==
*നിങ്ങളുടെ വിക്കിമീഡിയ അക്കൗണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}}  ലോഗിൻ ചെയ്യാൻ ലോഗിൻ ചെയ്യുക.
*{{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Wiki Loves Schools 2026|class=mw-ui-progressive}} കാമ്പെയ്‌ൻ പേജ് തുറന്ന് Join campaign ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
*നിങ്ങൾ ഒരു ലേഖനം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോഴോ മെച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോഴോ, കാമ്പെയ്‌നിന്റെ സബ്മിഷൻസ് ടാബിൽ ചെന്ന് ലേഖനം സമർപ്പിക്കുക. ചേർത്ത ബൈറ്റുകൾ, പേജ് പുതുതായി സൃഷ്ടിച്ചതാണോ, അതിന്റെ വലുപ്പം നേരിട്ട് വിക്കിപീഡിയ/വിക്കിഡാറ്റയിൽ നിന്ന് എടുക്കുന്നു - നിങ്ങൾ സ്വയം ഒന്നും കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല.
*ഈ പേജിലെ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ നിങ്ങളുടെ ഉപയോക്തൃനാമം ചേർത്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ പോയന്റുകൾ ടൂൾ ഉപയോഗിച്ച് കണക്കാക്കുന്നതാണ്.
'''2026''' സെപ്തംബർ '''30''', '''11:59''' വരെ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് പേര് ചേർക്കാം. നിങ്ങളുടെ പേര് ചേർക്കുന്നതിനായി തൊട്ടുതാഴെകാണുന്ന നീല ബട്ടണിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക! |url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/പങ്കെടുക്കുന്നവർ}} |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;

==പങ്കെടുക്കുന്നവർ==
{{/പങ്കെടുക്കുന്നവർ|പങ്കെടുക്കുന്നവർ}}
17.----[[ഉപയോക്താവ്:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shreelatha.Halemane|സംവാദം]]) 06:48, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)

==ലേഖനങ്ങൾ==
===തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങൾ===
ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങൾ]] കാണുക.
===വികസിപ്പിച്ച ലേഖനങ്ങൾ===
ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[:വർഗ്ഗം:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ|വികസിപ്പിച്ച ലേഖനങ്ങൾ]] കാണുക.

==ഫലകം==
തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളുടെ സംവാദം താളുകളിൽ ചേർക്കാവുന്ന '''&lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|created=yes}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന ഫലകം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. 
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|created=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
{{imbox
|type=notice
|textstyle=&quot;border: 2px solid #558b2f; background-color: #fdffe7; padding: 10px;&quot;
|image=[[File:Wiki Loves Schools Logo.svg|130px]]
|text=ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്|വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി {{#if:{{{expanded|}}}|വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്|സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്}}.}}

നിലവിലുള്ള ലേഖനം വികസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇതേ ഫലകം തന്നെയാണു ചേർക്കേണ്ടതു്. എന്നാൽ അതിൽ created എന്നതിനു പകരം expanded എന്നായിരിക്കണം പൂരിപ്പിക്കേണ്ടതു്. അതായതു്:

&lt;code&gt; &lt;nowiki&gt;{{വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026|expanded=yes}} &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

അപ്പോൾ സംവാദത്താളിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം:
{{imbox
|type=notice
|textstyle=&quot;border: 2px solid #558b2f; background-color: #fdffe7; padding: 10px;&quot;
|image=[[File:Wiki Loves Schools Logo.svg|130px]]
|text=ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്|വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ് 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി  വികസിക്കപ്പെട്ടതാണു്}}

==പ്രായോജകർ==
[[File:Wikimedians of Kerala User Group.svg|center|200px|link=:meta:Wikimedians of Kerala]]
{{WikiMeetup}}
&lt;/div&gt;
#--[[ഉപയോക്താവ്:Aneshanikkat|Aneshanikkat]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aneshanikkat|സംവാദം]]) 15:14, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fxe8ya7j8uk25oprk1jyomclvqw4vmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്/പങ്കെടുക്കുന്നവർ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>669638</id>
    <revision>
      <id>4665756</id>
      <parentid>4656888</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4665756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="2lnoflfcucoyc2kpv02k1kdii102h0c" xml:space="preserve">&lt;!-- Add your username here after a # like this #~~~~ --&gt;
#[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:22, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)
#[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  11:47, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Anoopgnm|Anoopgnm]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Anoopgnm|സംവാദം]]) 14:58, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Sakkirapk|Sakkirapk]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sakkirapk|സംവാദം]]) 15:00, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:BinduSaju|BinduSaju]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:BinduSaju|സംവാദം]]) 15:00, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Sunilpalottil|Sunilpalottil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sunilpalottil|സംവാദം]]) 15:04, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Spj2026|Spj2026]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Spj2026|സംവാദം]]) 15:07, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC
#--[[ഉപയോക്താവ്:Shajinss|Shajinss]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shajinss|സംവാദം]]) 15:10, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Aneshanikkat|Aneshanikkat]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aneshanikkat|സംവാദം]]) 15:16, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 15:21, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:ManjuIDK|ManjuIDK]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ManjuIDK|സംവാദം]]) 15:48, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:RajasreeRamapuram|RajasreeRamapuram]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:RajasreeRamapuram|സംവാദം]]) 16:49, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Satheeshvayalar|Satheeshvayalar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Satheeshvayalar|സംവാദം]]) 17:29, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Lubi2026|Lubi2026]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Lubi2026|സംവാദം]]) 18:05, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Sreeja Venugopal,Prayar|Sreeja Venugopal,Prayar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreeja Venugopal,Prayar|സംവാദം]]) 17:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Shagil Muzhappilangad|Shagil Kannur &amp;#124; ഷഗിൽ കണ്ണൂർ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shagil Muzhappilangad|സംവാദം]]) 03:07, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)
#--[[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 07:16, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2lnoflfcucoyc2kpv02k1kdii102h0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൊഹോജ്ഗഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671285</id>
    <revision>
      <id>4665734</id>
      <parentid>4665583</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pradeep717</username>
        <id>21687</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചിത്രശാല */</comment>
      <origin>4665734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11498" sha1="mrlth1th6c80o5e4ohakzhz8v1ggfhs" xml:space="preserve">{{Infobox military installation
| name              = കൊഹോജ്ഗഡ്
| part_of           =
| location          = വാഗോട്ടെ, [[പാൽഘർ ജില്ല]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]]
| image             = File:Kohoj Fort.jpg
| caption           = കൊഹോജ് കോട്ട
| pushpin_map       = India Maharashtra#India
| pushpin_map_size  = 300
| pushpin_caption   = Waghote village near Palghar in Maharashtra
| type              = 
| coordinates       = {{coord|19.6700315|72.9875099|type:landmark|display=inline}}
| code              = 
| built             = 
| builder           = 
| materials         = 
| height            = {{convert|2000|ft|m}}
| in_use            = Abandoned
| demolished        = Dilapidated
| condition         = 
| owner             = {{flagicon|India}} [[Government of India]]
| open_to_public    = അതെ
| controlled_by     = [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]][[Maratha Empire]] (till 1637)[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]][[Maratha Empire]] (1716-1820)&lt;br /&gt;[[File:British Raj Red Ensign.svg|border|33x30px]] [[British Raj]] (1820-1947)&lt;br /&gt;{{flagicon|India}} [[Government of India]] (1947-)
| garrison          = 
| current_commander = 
| past_commanders   = 
| occupants         = 
| battles           = 
| events            =  
}}

[[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] [[പാൽഘർ ജില്ല|പാൽഘർ ജില്ലയിലെ]] മനോറിനടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മധ്യകാല സൈനിക കോട്ടയാണ്  '''കൊഹോജ്ഗഡ്''' അഥവാ '''കൊഹോജ് കോട്ട'''.

==സ്ഥാനം==
[[മുംബൈ|മുംബൈയിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 104 കിലോമീറ്റർ അകലെ, മുംബൈ - അഹമ്മദാബാദ് ഹൈവേയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ മാറിയാണ് കൊഹോജ് കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അഹമ്മദാബാദ് ഹൈവേയിലൂടെ മനോറിൽ എത്തിയ ശേഷം, വലത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ് മനോർ - വാഡ റോഡിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചാൽ വലതുവശത്ത് കൊഹോജ് കോട്ട കാണാം. കോട്ടയുടെ അടിയിൽ 'പസാർ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു തടാകമുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
കൊഹോജ് കോട്ടയുടെ ലഭ്യമായ ചരിത്രത്തിൽ തെളിവുകളുടെ അഭാവമുണ്ട്. കൃത്യമായി പറയാനാകില്ലെങ്കിലും, ജലസംഭരണികളുടെ നിർമ്മിതിയെ ആധാരമാക്കി ഈ കോട്ട ഭോജരാജാവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതാകാം എന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=MT/&gt; ഏകദേശം 800 വർഷം പഴക്കമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ കോട്ട 1665 ജൂൺ 11-ന് [[പുരന്ദർ ഉടമ്പടി|പുരന്ദർ ഉടമ്പടിപ്രകാരം]] [[ശിവാജി]], തന്റെ മറ്റ് 22 കോട്ടകൾക്കൊപ്പം [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗളർക്ക്]] കൈമാറിയതായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. 

പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുജറാത്ത് രാജാവിൽ നിന്നും കോട്ട കൈക്കലാക്കിയ പോർച്ചുഗീസുകാരാണ് ഇവിടെയുള്ള കൊത്തളങ്ങളും മറ്റും നിർമ്മിച്ചത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. 

അടുത്തുള്ള തീരപ്രദേശം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും അതുവഴി ഈ പ്രദേശം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രധാനകോട്ടയായിരുന്നു കൊഹോജ് .

==എത്തിച്ചേരേണ്ട വിധം==

ട്രെക്കിങ്ങ് തൽപ്പരരായ സഞ്ചാരികൾ ധാരാളമായി എത്തിച്ചേരുന്ന ഒരു സ്ഥലമാണ് കൊഹോജ്‌ഗഡ്.&lt;ref name=MT&gt;https://www.mumbaitrekkers.com/archive-1/kohoj&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.loksatta.com/palghar/wada-kohoj-fort-trekking-accident-student-injured-rescue-operation-palghar-zws-70-5833567/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-discover-new-trekking-routes-this-monsoon-1997784&lt;/ref&gt;

കൊഹോജ് കോട്ടയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വാഡ-മനോർ റോഡിലെ ലവണജലതടാകത്തിനടുത്തുള്ള കൊഹോജ് ഫോർട്ട് റോഡിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞു പോകുന്ന ഒരു നടവഴിയിലൂടെയാണ്. കോട്ടയിലേക്കുള്ള പാത നല്ല ചരിവുള്ള ഒരു കയറ്റമാണ്. അടിവാരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വാഗോട്ടെ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് കോട്ട നിൽക്കുന്ന മുകൾപരപ്പിലെത്താൻ ഏകദേശം രണ്ടര മണിക്കൂർ എടുക്കും.

==ഘടന==
നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ തുടരുന്ന കൊഹോജ് കോട്ട ഇപ്പോൾ ജീർണാവസ്ഥയിലാണ്. കോട്ടയുടെ പരപ്പിൽ എത്തുമ്പോൾ ഒരു ശിവക്ഷേത്രം കാണാം. അത് അടുത്ത കാലത്ത് പുനരുദ്ധാരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയിൽ ആകെ പത്ത് ജലസംഭരണികൾ (cisterns) ഉണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref&gt;https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Thane/places_k.html{{Dead link | date=December 2025 | fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ രണ്ട് ജലസംഭരണികൾ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇടതുവശത്ത് നിന്ന് താഴേക്ക് പോകുന്ന വഴിയിൽ ഏഴ് ജലസംഭരണികൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഒരു ജലസംഭരണിയിൽ ശുദ്ധജലം ഉണ്ട്. മറ്റ് രണ്ട് ജലസംഭരണികൾ നശിച്ചു. ശേഷിക്കുന്ന നാലെണ്ണം അടഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് തകർന്ന കോട്ടയുടെ ചില അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വലതുവശത്തു നിന്ന് കുന്നിൻ മുകളിലേക്ക് മറ്റൊരു വഴി നീണ്ടുകിടക്കുന്നു. ഈ വഴിയിൽ മൂന്ന് വലിയ ജലസംഭരണികൾ കാണാം. അതിൽ രണ്ടെണ്ണത്തിൽ വെള്ളമുണ്ട്. ഒരെണ്ണം അടഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. ഈ ജലസംഭരണികൾക്ക് സമീപം ഒരു [[ഹനുമാൻ]] വിഗ്രഹം കാണാം.

കോട്ടയുടെ പ്രവേശനകവാടത്തിലെ കൽപ്പടവുകളിൽ കാലപ്പഴക്കത്താൽ ഇത് അവ്യക്തമായ, ദേവനാഗിരി ലിപിയിലുള്ള ഒരു ലിഖിതമുണ്ട്.

കാറ്റ് മൂലം മണ്ണൊലിച്ച് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഒരു കൊടുമുടി (pinnacle) കോട്ടയിലെ ഏറ്റവും ആകർഷകമായ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നാണ്. വിവിധ ദിശകളിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ഈ കൊടുമുടിയുടെ വ്യത്യസ്ത ആകൃതികൾ വ്യക്തമാകുന്നു. ഇതിനു സമീപം ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഒരു ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് എത്താൻ 10–15 മിനിറ്റ് കൂടി എടുക്കും. കോട്ടയുടെ ഉയരം ഏകദേശം 3200 അടിയാണ്. കോട്ടയുടെ മുകളിൽ നിന്ന് [[താന്ദൂൾവാഡി കോട്ട]], [[ടക്‌മക് കോട്ട]], [[അശേരിഗഡ്]], മഹാലക്ഷ്മി കൊടുമുടി, [[അറബിക്കടൽ]] എന്നിവ കാണാം.

കോട്ടയിൽ താമസ സൗകര്യമില്ല. ശിവക്ഷേത്രത്തിന് ഒരേ സമയം രണ്ട് പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തന്നെ പ്രയാസമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലായി ഒരു ചെറിയ ഷെഡ് ഉണ്ട്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
Kohoj Entry Baston.jpg|പ്രവേശനകവാടത്തിലെ കൊത്തളങ്ങൾ
Kohoj Entry Gate.jpg|കോട്ടയിലേക്കുള്ള കൽപ്പടവുകൾ
Kohoj Trekking.jpg|കൊഹോജ്ഗഡ് ട്രെക്കിങ്ങ്
Kohoj Script.jpg|കൽപ്പടവിലെ ലിഖിതം
Kohoj Pinnacles.jpg|കോട്ടമുകളിലെ ശിഖരങ്ങൾ
Kohoj Valley.jpg|താഴ്‌വരയുടെ ദൃശ്യം
Kohoj Water Cistern 02.jpg|പാറ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ ജലസംഭരണി
Kohoj Siva Temple.jpg|[[ശിവൻ|ശിവക്ഷേത്രം]]
Kohoj SriRam Temple.jpg|[[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമക്ഷേത്രം]]
Kohoj Hanuman Temple.jpg|[[ഹനുമാൻ]] ക്ഷേത്രം
Kohoj Hanuman Idol.jpg|ഹനുമാൻ വിഗ്രഹം
Kohoj Flag.jpg|കോട്ടയുടെ മുകൾഭാഗം

&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>mrlth1th6c80o5e4ohakzhz8v1ggfhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹാലുസ്കി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671349</id>
    <revision>
      <id>4665644</id>
      <parentid>4664186</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6827" sha1="taxo8k4epy4f0kpozf2m61txilp053g" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name               = ഹാലുസ്കി
| image              = Bryndzové halušky so slaninou.jpg
| image_size         = 250px
| caption            = ബേക്കണിനൊപ്പം ബ്രൈൻഡ്‌സോവ് ഹാലുസ്‌കി
| alternate_name     = 
| type               = [[നൂഡിൽസ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഡംപ്ലിംഗ്]]
| course             = 
| country            = 
| region             = കിഴക്കൻ യൂറോപ്പും മധ്യ യൂറോപ്പും
| creator            = 
| served             = 
| main_ingredient    = 
| variations         = 
| calories           = 
| other              = 
}}

'''ഹാലുസ്കി'''  മധ്യ, കിഴക്കൻ [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ]] പാചകരീതികളിൽ വിവിധ പേരുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത [[നൂഡിൽസ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഡോപ്പിംഗ് (അർദ്ധചാലകം)|ഡംപ്ലിംഗ്]] ആണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://travel.spectator.sk/articles/327/|title=Halušky: Humble King of the Slovak Kitchen|access-date=2008-09-11|last=Salaman|first=Rachel|year=2003|work=Spectacular Slovakia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spectator.sk/articles/view/11624/9/|title=Halušky: Like gnocchi only smaller and tastier|access-date=2008-09-11|last=Salaman|first=Rachel|date=2003-01-20|work=[[The Slovak Spectator]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spectator.sk/articles/view/4209/9/|title=Three liters of bryndzové halušky small work for hefty men in national eating competition|access-date=2008-09-11|last=Reynolds|first=Matt|date=1999-06-21|work=[[The Slovak Spectator]]}}&lt;/ref&gt;

[[ഹംഗറി]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ആളുകൾ ഹാലുസ്കിയെ പപ്രികാഷിൽ ചേർക്കുന്നു. ഇത് ചീസ്, പുളിച്ച ക്രീം, കോട്ടേജ് ചീസ്, മുട്ട, കസ്റ്റാർഡ്, റവ, വെണ്ണ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം രാജ്യമെമ്പാടും കഴിക്കുന്നു. സ്ലൊവാക്യയിൽ ആടുകളുടെ പാൽ, ബേക്കൺ അല്ലെങ്കിൽ ചീര എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാക്കുന്ന ചീസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് കഴിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഹാലുസ്കി എന്ന പദം ഡംപ്ലിംഗ്സിനെയോ മറ്റ് ചേരുവകൾ അടങ്ങിയ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ വിഭവത്തെയോ സൂചിപ്പിക്കാം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cooking.nytimes.com/recipes/1023980-haluski-buttery-cabbage-and-noodles|title=Haluski (Buttery Cabbage and Noodles) Recipe|access-date=2023-03-11|website=NYT Cooking|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eater.com/23598163/haluski-guy-fieri-pittsburg-poland-slovakia-hungary-czech-noodles-cabbage|title=Where to Eat Haluski, the Pennsylvania Comfort Food Even Guy Fieri Can Get Behind|access-date=2023-03-11|last=Frederick|first=Missy|date=2023-02-15|website=Eater|language=en}}&lt;/ref&gt; സാധാരണയായി, ഹാലുസ്കി വഴറ്റിയ കാബേജും [[ഉള്ളി]]&lt;nowiki/&gt;യും ചേർത്ത [[നൂഡിൽസ്]] ആണ്. നൂഡിൽസിനെ മൃദുവായ ആടുകളുടെ ചീസുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ബ്രൈൻഡ്‌സോവ് ഹാലുസ്കി, സ്ലൊവാക്യയുടെ ദേശീയ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;cravens2006p75&quot;&gt;{{cite book |last=Cravens |first=Craig Stephen |title=Culture and customs of the Czech Republic and Slovakia |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |year=2006 |isbn=0-313-33412-9 |location=[[Westport, Connecticut]] |page=[https://archive.org/details/culturecustomsof00crav/page/75 75] |oclc=67240291}}&lt;!--|access-date=1 March 2009--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dunford2007p452&quot;&gt;{{cite book |last=Dunford |first=Lisa |title=Lonely Planet Central Europe |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2007 |isbn=978-1-74104-301-3 |editor=Paul Smitz |location=[[Hawthorn, Victoria]] |page=452 |chapter=Slovakia: Food &amp; Drink |oclc=85763619 |editor2=Aaron Anderson |editor3=Steve Kokker |editor4=Brett Atkinson |editor5=Becca Blond |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gIymIi4UvFcC&amp;pg=PA452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sinkovec2004&quot;&gt;{{cite book |last=Sinkovec |first=Magdalena |title=Culinary Cosmic Top Secrets A Nato Cookbook |publisher=[[Lulu (company)|Lulu]] |year=2004 |isbn=1-4116-0837-2 |pages=115–16 |chapter=Bryndzové Halušky / Potato Dumplings with 'Bryndza' Sheep Cheese and Bacon |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fNgBO3aEK8C&amp;pg=PA115}}&lt;/ref&gt; തെക്കൻ തുർക്കിയിലെ അന്റാലിയ പ്രവിശ്യയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ, മധ്യ യൂറോപ്പിലെയും കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെയും മറ്റ് ഹാലുസ്കികളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ വലിയ ഡംപ്ലിംഗ് ഉപയോഗിച്ചാണ് ഹാലുസ്കി നിർമ്മിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://antalya.ktb.gov.tr/TR-307272/holuska.html Holuşka]. ''Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü''. Retrieved 2024-01-08.&lt;/ref&gt;
[[File:Halusky_strainer_without_text.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Halusky_strainer_without_text.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഹാലുസ്കി സ്ട്രൈനർ]]
നൂഡിൽസ് നിർമ്മിക്കാൻ ബാറ്റർ സ്റ്റോക്കിലേക്ക് ഇടാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു അടുക്കള പാത്രമാണ് ഹാലുസ്കർ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thespruceeats.com/slovak-halusky-grated-potato-dumplings-recipe-1135546|title=Slovak Halusky (Grated Potato Dumplings) Recipe|access-date=2023-03-11|website=The Spruce Eats|language=en}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:ദേശീയ വിഭവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>taxo8k4epy4f0kpozf2m61txilp053g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഡ്രിനോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671432</id>
    <revision>
      <id>4665685</id>
      <parentid>4665524</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4665685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14074" sha1="03motlpr4hij1zbri3xt1u4wdpn5d8n" xml:space="preserve">{{Infobox GPU microarchitecture
| name                   = അഡ്രിനോ (മുമ്പ് ATI മൊബൈൽ ഗ്രാഫിക്സ് ടെക്നോളജി ഇമേജൺ)
| image                  = Qualcomm official adreno logo.jpeg
| caption                = &lt;!-- ചിത്രത്തിന്റെ അടിക്കുറിപ്പ് --&gt;
| alt                    = &lt;!-- ചിത്രത്തിന്റെ ബദൽ വിവരണം --&gt;
| launching              = 
| launched               = 2009
| discontinued           = &lt;!-- ജി.പി.യു. സൂക്ഷ്മവാസ്തുവിദ്യ അവസാനിപ്പിച്ച തീയതി --&gt;
| sold                   = [[Qualcomm|ക്വാൾകോം]]
| designfirm             = [[Qualcomm|ക്വാൾകോം]]
| manuf1                 = [[TSMC|ടി.എസ്.എം.സി. ഫൗണ്ട്രി]], [[Samsung|സാംസങ് ഫൗണ്ട്രി]]
| process                = 3 മുതൽ 90 വരെ [[nanometer|nm]]
| codename               = &lt;!-- ജി.പി.യു. സൂക്ഷ്മവാസ്തുവിദ്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കോഡ്‌നാമം --&gt;
&lt;!------------------  പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഗ്രാഫിക്സ് API-കൾ  -------------------&gt;
| directx-version        = 11, 12
| direct3d-version       = 11, 12
| shadermodel-version    = &lt;!-- ജി.പി.യു. ആർക്കിടെക്ചർ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഷേഡർ മോഡൽ പതിപ്പ് --&gt;
| opencl-version         = 1.1 മുതൽ 3.0 വരെ
| opengl-version         = &lt;!-- ജി.പി.യു. ആർക്കിടെക്ചർ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഓപ്പൺജി.എൽ. പതിപ്പ് --&gt;
| opengles-version       = 1.0 മുതൽ 3.2 വരെ
| cuda-version           = &lt;!-- ജി.പി.യു. ആർക്കിടെക്ചർ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ക്യൂഡ (CUDA) പതിപ്പ് --&gt;
| optix-version          = &lt;!-- ജി.പി.യു. ആർക്കിടെക്ചർ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഒപ്റ്റിക്സ് (OptiX) പതിപ്പ് --&gt;
| mantle-api             = &lt;!-- ജി.പി.യു. ആർക്കിടെക്ചർ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മാന്റിൽ (Mantle) പതിപ്പ് --&gt;
| vulkan-api             = 1.0 മുതൽ 1.4 വരെ
&lt;!------------------  സാങ്കേതികവിവരങ്ങൾ  -------------------&gt;
| compute                = 7577.6 [[GFLOPS|ജി.ഫ്ലോപ്സ്]] വരെ ([[FP32]]) 
| slowest                = 133
| slow-unit              = MHz
| fastest                = 1850
| fast-unit              = MHz
| shader-clock           = &lt;!-- ഷേഡർ എഞ്ചിൻ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ക്ലോക്ക് നിരക്ക് --&gt;
| l0-cache               = &lt;!-- L0 കാഷെയുടെ അളവ് --&gt;
| l1-cache               = &lt;!-- L1 കാഷെയുടെ അളവ് --&gt;
| l2-cache               = &lt;!-- L2 കാഷെയുടെ അളവ് --&gt;
| l3-cache               = &lt;!-- L3 കാഷെയുടെ അളവ് --&gt;
| memory-support         = [[LPDDR]], [[LPDDR2]], [[LPDDR3]], [[LPDDR4]], [[LPDDR4X]], [[LPDDR5]] &amp; [[LPDDR5X]]
| memory-clock           = 166.5 MHz മുതൽ 5300 MHz വരെ
| pcie-support           = ഇല്ല

&lt;!------------------  മീഡിയ എഞ്ചിൻ -------------------&gt;
| encode-codec           = [[H.264/AVC]], [[H.265/HEVC]], [[AV1]], [[VP9]], [[VP8]]
| decode-codec           = [[H.264/AVC]], [[H.265/HEVC]], [[AV1]], [[VP9]], [[VP8]]
| color-depth            = 10-ബിറ്റ് കളർ [[HDR10]], 8-ബിറ്റ് കളർ, 6-ബിറ്റ് 
| encoders               = ക്വാൾകോം വി.പി.യു. (Qualcomm VPU)
| display-outputs        = [[MIPI DSI]], [[HDMI]], DP 
| Status                 = സജീവ വികസനത്തിൽ (Active Development)
| support_status         = സജീവ വികസനത്തിൽ
}}

'''അഡ്രിനോ''' (മുമ്പ് ATI മൊബൈൽ ഗ്രാഫിക്സ്) എന്നത് [[ക്വാൽകോം]] (Qualcomm) വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതും, അവരുടെ പല എസ്‌.ഒ.സി-കളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ ഗ്രാഫിക്സ് പ്രോസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റ് (GPU) സെമികണ്ടക്ടർ ഇന്റലക്ച്വൽ പ്രോപ്പർട്ടി കോറുകളുടെ ഒരു ശ്രേണിയാണ്.

==ചരിത്രം==
ക്വാൽകോമിന്റെ (Qualcomm) സ്നാപ്ഡ്രാഗൺ പ്രൊസസറുകൾക്കുള്ളിലെ ഒരു ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഗ്രാഫിക്സ് പ്രൊസസിംഗ് യൂണിറ്റാണ് (GPU) അഡ്രിനോ (Adreno). ATI ടെക്നോളജീസും ക്വാൽകോമിന്റെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന &quot;QShader&quot; GPU ആർക്കിടെക്ചറും ചേർന്ന് സംയുക്തമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇത്, 2008-ൽ അഡ്രിനോ എന്ന പേരിൽ ഒരു കുടുംബമായി പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 2009 ജനുവരിയിൽ AMD-യുടെ മൊബൈൽ വിഭാഗം 65 ദശലക്ഷം ഡോളറിന് ക്വാൽകോം സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref name=&quot;pcper&quot;&gt;{{cite web |title=Qualcomm History and its GPU (R)evolution |url=https://pcper.com/2015/06/qualcomm-history-and-its-gpu-revolution/ |website=PC Perspective |date=22 June 2015 |access-date=15 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author-last=Sag|author-first=Anshel|date=30 August 2021|title=Qualcomm's Mobile GPU Innovations Power The Future Of Gaming|url=https://www.forbes.com/sites/moorinsights/2021/08/30/qualcomms-mobile-gpu-innovations-power-the-future-of-gaming/|access-date=2022-02-05|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;
തുടക്കത്തിലെ അഡ്രിനോ മോഡലുകളായ അഡ്രിനോ 100, 110 എന്നിവയ്ക്ക് 2D ഗ്രാഫിക്സ് ആക്സിലറേഷനും പരിമിതമായ മൾട്ടിമീഡിയ ശേഷികളുമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. 2008-ന് മുമ്പ്, മൊബൈൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലെ 3D ഗ്രാഫിക്‌സ് പ്രധാനമായും സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അധിഷ്ഠിത റെൻഡറിംഗ് എഞ്ചിനുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നത്. ഇത് പ്രവർത്തനക്ഷമത കുറയ്ക്കുകയും കൂടുതൽ ഊർജ്ജം ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ ലളിതമായ ഗ്രാഫിക്സ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾക്ക് മാത്രമേ ഇവ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ. കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട മൾട്ടിമീഡിയ, 3D ഗ്രാഫിക്സ് ശേഷികൾക്കുള്ള ആവശ്യകത വർദ്ധിച്ചതോടെ, തങ്ങളുടെ മൊബൈൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ ഹാർഡ്‌വെയർ അധിഷ്ഠിത 3D ശേഷികൾ ഉൾപ്പെടുത്താനായി ക്വാൽകോം AMD-യിൽ നിന്ന് Imageon IP ലൈസൻസ് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AMD Licenses 3D Graphics Core Technology to QUALCOMM, Delivering The Ultimate Visual Experience to Tomorrow's Phones |url=http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543_15008~121284,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314074657/http://www.amd.com/us-en/Corporate/VirtualPressRoom/0,,51_104_543_15008~121284,00.html |url-status=dead |archive-date=14 March 2009 |access-date=15 September 2019 |date=14 March 2009}}&lt;/ref&gt;
AMD-യുമായുള്ള തുടർസഹകരണം അഡ്രിനോ 200-ന്റെ (തുടക്കത്തിൽ AMD Z430 എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു) വികസനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. Xbox 360 വീഡിയോ ഗെയിം കൺസോളിലെ&lt;ref&gt;{{cite web |title=AMD Receives Next-Generation OpenGL ES 2.0 Graphics Technology Certification |url=https://www.techpowerup.com/62693/amd-receives-next-generation-opengl-es-2-0-graphics-technology-certification |website=TechPowerUp |access-date=10 December 2021 |date=11 June 2008}}&lt;/ref&gt; Xenos GPU-വിൽ ഉപയോഗിച്ച R400&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ex. 2050 - R400 Document Library FH - folder_history (PROTECTIVE ORDER) — IPR2015-00325 - LG Electronics, Inc. v. ATI Technologies ULC |url=https://portal.unifiedpatents.com/ptab/case/IPR2015-00325 |website=Unified Patents |access-date=10 December 2021 |date=9 September 2015}}&lt;/ref&gt; ആർക്കിടെക്ചറിന്റെ മൊബൈൽ Imageon പതിപ്പിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് 2008-ൽ പുറത്തിറക്കിയ ഇത് ആദ്യത്തെ സ്നാപ്ഡ്രാഗൺ SoC-യിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. 2009 ജനുവരിയിൽ, AMD തങ്ങളുടെ ഇമേജിയോൺ ഹാൻഡ്‌ഹെൽഡ് ഗ്രാഫിക്സ് വിഭാഗം പൂർണ്ണമായും ക്വാൽകോമിന് വിറ്റു.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Scott|last=Ferguson|date=January 20, 2009|url=http://www.eweek.com/c/a/Mobile-and-Wireless/AMD-Sells-Handset-Division-to-Qualcomm-for-65-Million/|newspaper=eWeek|access-date=June 6, 2014|title=AMD Sells Handset Division to Qualcomm for $65 million}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== സാങ്കേതിക വിവരങ്ങൾ ==
=== അഡ്രിനോയ്ക്ക് മുൻപ് ===
* 320x240 വരെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു
* ഡിഫൻഡർ3 (Defender3), സ്റ്റാർഗേറ്റ് (Stargate) എന്നിവയിൽ ടെക്സ്ചർ കംപ്രഷൻ (Texture compression) ഉണ്ട്.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; text-align: center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | പേര്
! colspan=&quot;4&quot; | [[മൈക്രോആർക്കിടെക്ചർ]]
! rowspan=&quot;2&quot; | ഫാബ് ([[നാനോമീറ്റർ|nm]])
! rowspan=&quot;2&quot; | ക്ലോക്ക് [&lt;nowiki/&gt;[[ഹെർട്സ്|MHz]]]
![[മൊബൈൽ ഡിഡിആർ|മെമ്മറി സാങ്കേതികവിദ്യ]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഫിൽറേറ്റ്]]
! colspan=&quot;3&quot; |[[FLOPS|GFLOPS]]
! colspan=&quot;6&quot; | [[ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഇന്റർഫേസ്|API]] (പതിപ്പ്)
! rowspan=&quot;2&quot; | ക്വാൽകോം SoC
! rowspan=&quot;2&quot; | {{Reference column heading}}
|-
!ടൈപ്പ്
![[SIMD]]കൾ, [[Single-precision floating-point format|FP32]]&lt;br /&gt;([[Arithmetic logic unit|ALU]]കൾ)&lt;br /&gt;{{#tag:ref|Adreno [[Arithmetic logic unit|ALU]] = [[Arithmetic logic unit|ALU]] x MP amount|group=note|name=General Note}}
!ഓൺ-ചിപ്പ് ഗ്രാഫിക്സ് മെമ്മറി
![[Texture mapping unit|TMU]]
![[മെമ്മറി ബാൻഡ്‌വിഡ്ത്ത്]]
!ട്രയാംഗിൾ
[MT/s]
!പിക്സൽ
[&lt;nowiki/&gt;[[പിക്സൽ|GP]]/s]
!ടെക്സ്ചർ
[&lt;nowiki/&gt;[[ടെക്സൽ|GT]]/s]
!([[Double-precision floating-point format|FP64]])
!([[Single-precision floating-point format|FP32]])
!([[Half-precision floating-point format|FP16]])
![[Vulkan (API)|Vulkan]]
![[OpenGL ES]]
![[OpenVG]]
![[OpenCL]]
![[OpenGL]]
![[Direct3D]]
|-
|Defender2
| rowspan=&quot;3&quot; |ഫിക്സഡ് ഫങ്ഷൻ പൈപ്പ്‌ലൈൻ
|
|
|
|90
|
|SDRAM
|0.05
0.25
|0.0004
0.007
|
|
|
|
|
| rowspan=&quot;2&quot; |1.0
|
|
|
|
|MSM6550, MSM6550A,
MSM6800, MSM6150
MSM6175, MSM6280,
MSM6275
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Ligon |first=David |date= |title=3D Graphics and SpeqG Update |url=https://www.tripleoxygen.net/files/devices/zeebo/doc/Tech-303_Ligon.pdf |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://datasheet.octopart.com/MSM6280-Qualcomm-datasheet-109810203.pdf|title=Datasheet|website=octopart.com|access-date=25 June 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|Defender3
|
|
|
|90 അല്ലെങ്കിൽ 65
|
|
|0.25
|0.022
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| MSM6800A, MSM6575 |
|---|
| Stargate |
|
|
|
|
|
|
|0.6
|0.09
|
|
|
|
|
|1.1
|
|
|
|
|MSM6280A, MSM6290, QSC6155, QSC6165, QSC6175, QSC6185, QSC6195, QSC6285, QSC6295, QSC6695
|}

==അവലംബം==
{{reflist|30em}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
*{{Official website|https://developer.qualcomm.com/discover/chipsets-and-modems/adreno-gpu}}
*[https://pcper.com/2015/06/qualcomm-history-and-its-gpu-revolution/ Additional information on history of Adreno]
*Official website of [https://www.qualcomm.com/snapdragon/smartphones snapdrago]</text>
      <sha1>03motlpr4hij1zbri3xt1u4wdpn5d8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671505</id>
    <revision>
      <id>4665737</id>
      <parentid>4665593</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="pqxyjz8hdstawblogwc80im10hubk8d" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;[[Datei:Markus_Orths-1363-Bearbeitet.jpg]]&lt;/nowiki&gt; ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ് .</text>
      <sha1>pqxyjz8hdstawblogwc80im10hubk8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665740</id>
      <parentid>4665737</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4665740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="2gwkxws3iy896lsr5b4cbk8wbx2ccpm" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;[[Markus_Orths-1363-Bearbeitet.jpg]]&lt;/nowiki&gt; ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ് .</text>
      <sha1>2gwkxws3iy896lsr5b4cbk8wbx2ccpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665742</id>
      <parentid>4665740</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4665742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="419" sha1="i1g44pf86acw9t6jgrbenjih1g9j8jd" xml:space="preserve">[Markus_Orths-1363-Bearbeitet.jpg] ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ് .</text>
      <sha1>i1g44pf86acw9t6jgrbenjih1g9j8jd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665744</id>
      <parentid>4665742</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <origin>4665744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="buaxidij3j7uaowzpsm5gnljwpf5vpq" xml:space="preserve">[Markus_Orths-1363-Bearbeitet.jpg] [https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Markus_Orths-1363-Bearbeitet.jpg&lt;nowiki&gt;] ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]&lt;/nowiki&gt;
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ് .</text>
      <sha1>buaxidij3j7uaowzpsm5gnljwpf5vpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665746</id>
      <parentid>4665744</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <origin>4665746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="f7vtoh14dpy60pfpni6wuelpjjhivz6" xml:space="preserve">[[Datei:Markus Orths-1363-Bearbeitet.jpg|mini|Markus Orths beim [[Hausach|Hausacher]] [[Leselenz]]&lt;nowiki&gt; 2015]] [ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]&lt;/nowiki&gt;
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ് .</text>
      <sha1>f7vtoh14dpy60pfpni6wuelpjjhivz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665749</id>
      <parentid>4665746</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <comment>സബ് ഹെഡ് കൊടുത്തു</comment>
      <origin>4665749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="ijnjee7tsr1m8m4v0xm4rqoo779xzv0" xml:space="preserve">[[Datei:Markus Orths-1363-Bearbeitet.jpg|mini|Markus Orths beim [[Hausach|Hausacher]] [[Leselenz]]&lt;nowiki&gt; 2015]] [ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]&lt;/nowiki&gt;
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ്.
== ജീവിതം==</text>
      <sha1>ijnjee7tsr1m8m4v0xm4rqoo779xzv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665750</id>
      <parentid>4665749</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DIXANAUGUSTINE</username>
        <id>119455</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതം */ പുതിയ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4665750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="j5vtnycwowjlgvlcnjehyfepsym6pbk" xml:space="preserve">[[Datei:Markus Orths-1363-Bearbeitet.jpg|mini|Markus Orths beim [[Hausach|Hausacher]] [[Leselenz]]&lt;nowiki&gt; 2015]] [ലഘുചിത്രം|2015 ലെ ഹൗസാച്ച് വായനാവസന്തത്തിൽ മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്]]&lt;/nowiki&gt;
'''മാർക്കസ് ഓർത്ത്സ്''' ( [[ജൂൺ 21]] [[1969|, 1969]] വീയേഴ്‌സണിൽ ജനിച്ചു) ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനാണ്.
== ജീവിതം==
ഫ്രീബർഗ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഓർത്ത്‌സ് റൊമാൻസ് ഭാഷകൾ, ഇംഗ്ലീഷ്, തത്ത്വചിന്ത എന്നിവ പഠിച്ചു. ഗോപ്പിംഗനിലെ വെർണർ-ഹൈസൻബർഗ്-ജിംനേഷ്യത്തിൽ അധ്യാപകനായി അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു.

ഒരു എഴുത്തുകാരൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം ലെഹ്രെർസിമ്മർ (അധ്യാപക മുറി) എന്ന നോവൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. 2005-ൽ, ഒരു ചരിത്ര കഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാറ്റലിന എന്ന നോവൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

ഫെഡറൽ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് യംഗ് ഓതേഴ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കോൺസെപ്റ്റെ എന്ന സാഹിത്യ ജേണലിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു ഓർത്ത്‌സ്. വോൾഫെൻബട്ടലിലെ ഫെഡറൽ അക്കാദമി ഫോർ കൾച്ചറൽ എഡ്യൂക്കേഷനിലും ഗോട്ടിംഗൻ ലിറ്റററി സെന്ററിലും സർഗ്ഗാത്മക എഴുത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ അദ്ദേഹം നയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലുകൾ നിരവധി ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദാസ് സിമ്മർമഡ്‌ചെൻ (ദി ചേംബർമെയ്ഡ്) എന്ന നോവൽ 2015-ൽ ദാസ് സിമ്മർമഡ്‌ചെൻ ലിൻ (ദി ചേംബർമെയ്ഡ് ലിൻ) എന്ന പേരിൽ ഒരു സിനിമയായി. 2017/18 ൽ, ഓർത്ത്സ് 36-ാമത് പാഡർബോൺ പൊയറ്റിക്സ് ലെക്ചർഷിപ്പും, 2018 ൽ ബാംബർഗിലെ ഓട്ടോ-ഫ്രീഡ്രിക്ക് സർവകലാശാലയിൽ 31-ാമത് പൊയറ്റിക്സ് പ്രൊഫസർഷിപ്പും നടത്തി. ചെറുകഥകൾക്കും നോവലുകൾക്കും പുറമേ, ഓർത്ത്സ് റേഡിയോ നാടകങ്ങളും കുട്ടികളുടെ പുസ്തകങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.</text>
      <sha1>j5vtnycwowjlgvlcnjehyfepsym6pbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Dhanyadiya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671510</id>
    <revision>
      <id>4665640</id>
      <timestamp>2026-09-07T13:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6847" sha1="foy01ku94kawwb21rerl1cdqyiomcqt" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Dhanyadiya | Dhanyadiya | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:02, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>foy01ku94kawwb21rerl1cdqyiomcqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പെരുമ്പലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671511</id>
    <revision>
      <id>4665646</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = പെരുമ്പലം |other_name         = Perumbalam |district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[എടപ്പാൾ]], കൂറ്റനാ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8732" sha1="svi7ll8gfvxomrk2wj9i7iawx2iwxph" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = പെരുമ്പലം
|other_name         = Perumbalam
|district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[എടപ്പാൾ]], [[കൂറ്റനാട്]], [[പട്ടാമ്പി]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[തൃത്താല (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|തൃത്താല]]
|civic_agency       = [[ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.828442203130232|latm = |lats = 
|longd= 76.03882896096074|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0466
|postal_code        = 679553
|vehicle_code_range = KL-52, KL-09
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്|പട്ടാമ്പി താലൂക്കിൽ]] [[ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ കുമ്പിടിക്കും കുറ്റിപ്പുറത്തിനും സമീപത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''പെരുമ്പലം''' (ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ വേമ്പനാട്ട് കായലിലെ പെരുമ്പളം ദ്വീപിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ പ്രദേശം).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/804/2020080401601 |title=Anakkara Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തെക്കേ തീരത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം വള്ളുവനാടൻ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും നെൽപ്പാടങ്ങളും [[തെങ്ങ്]], [[കവുങ്ങ്]], [[വാഴ]] തുടങ്ങിയ കാർഷിക വിളകളും നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിഭംഗിയാൽ സമൃദ്ധമാണ്.

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''ശ്രീ കോടലിൽ വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രം &amp; ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പെരുമ്പലം''': പ്രദേശത്തെ പുരാതനവും ചരിത്രപരവുമായ ആരാധനാ കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malayalam.oneindia.com/travel/kumbidi-a-heritage-village-in-palakkad-near-bharathapuzha-017462.html |title=Kumbidi and Anakkara Cultural Heritage |publisher=OneIndia Malayalam |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''കാറ്റാടിക്കടവ്''': ഭാരതപ്പുഴയോരത്തെ മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും സായാഹ്ന വിശ്രമത്തിന് അനുയോജ്യമായ പുഴത്തീരവും.
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള അതിപുരാതനവും ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധവുമായ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 2 കി.മീ).
* '''ആനക്കര വടക്കത്ത് തറവാട്''': സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളായ എ.വി. കുട്ടിമാളു അമ്മ, [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി സൈഗാൾ]], പ്രശസ്ത നർത്തകിമാരായ [[മൃണാളിനി സാരാഭായ്]], [[മല്ലിക സാരാഭായ്]] തുടങ്ങിയവരുടെ പൈതൃക ഗൃഹം (ഏകദേശം 3 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Vadakkath Tharavadu of Anakkara |newspaper=The Hindu |date=2012-07-24 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/remembrances-of-a-historic-tharavadu/article3677864.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''നിളയോര വയൽക്കാഴ്ചകൾ''': സായാഹ്ന നടത്തത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശാന്തമായ നാട്ടിൻപുറ വഴികൾ.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം (കുമ്പിടി)''': തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ-വികസന കാര്യാലയം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://panchayat.gov.in/ |title=Panchayat Portal - Anakkara GP |publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''പ്രാഥമിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം (PHC) / FHC, കുമ്പിടി''': പഞ്ചായത്ത് നിവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന സർക്കാർ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.
* '''ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, ആനക്കര / കുമ്പിടി''': പ്രദേശത്തെ പ്രധാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ.
* '''പെരുമ്പലം സാംസ്കാരിക വേദി &amp; വായനശാല''': പ്രാദേശിക സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളുടെ കേന്ദ്രം.

== ഗതാഗതം ==
കുറ്റിപ്പുറം - കുമ്പിടി റോഡ് വഴിയും ആനക്കര, തൃത്താല, എടപ്പാൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പഞ്ചായത്ത് റോഡുകളിലൂടെയും പെരുമ്പലത്തേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 4.5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 50 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 95 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[കുമ്പിടി]]
* [[ആനക്കര (പാലക്കാട്)|ആനക്കര]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം]]
* [[തൃത്താല]]
* [[പാലക്കാട് ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>svi7ll8gfvxomrk2wj9i7iawx2iwxph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൃണാളിനി സാരാഭായ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671512</id>
    <redirect title="മൃണാളിനി സാരാഭായി" />
    <revision>
      <id>4665647</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>[[മൃണാളിനി സാരാഭായി]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4665647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="i8f6ie4z84ak6alj7p1bquw0ipr0inb" xml:space="preserve">#Redirect[[മൃണാളിനി സാരാഭായി]]</text>
      <sha1>i8f6ie4z84ak6alj7p1bquw0ipr0inb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുണ്ട്രേക്കോട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671513</id>
    <revision>
      <id>4665648</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = മുണ്ട്രേക്കോട് |other_name         = Mundrekode / Mundrakode |district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[കൂറ്റനാട്]], [[എടപ്പാൾ]], ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8296" sha1="b8ajuzdnf47tpxq0sdw3i45wx9sl25x" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = മുണ്ട്രേക്കോട്
|other_name         = Mundrekode / Mundrakode
|district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[കൂറ്റനാട്]], [[എടപ്പാൾ]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[പട്ടാമ്പി]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[തൃത്താല (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|തൃത്താല]]
|civic_agency       = [[ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.812323681026935|latm = |lats = 
|longd= 76.05128779867357|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0466
|postal_code        = 679553
|vehicle_code_range = KL-52, KL-09
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്|പട്ടാമ്പി താലൂക്കിൽ]] [[ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ കുമ്പിടിക്കും ആനക്കരയ്ക്കും മധ്യേ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തമായ ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''മുണ്ട്രേക്കോട്''' (മുണ്ട്രക്കോട്).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/804/2020080400101 |title=Anakkara Grama Panchayat Members and Wards |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തടപ്രദേശത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം വള്ളുവനാടൻ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഇടനാടൻ കുന്നിൻചെരുവുകളും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ പാടശേഖരങ്ങളും [[തെങ്ങ്]], [[കവുങ്ങ്]], [[കുരുമുളക്]], [[വാഴ]] തുടങ്ങിയ കൃഷികളും നിറഞ്ഞ ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമമാണ്.

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': തൃത്താല-കുമ്പിടി മേഖലയിലുള്ള പുരാതനവും ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധവുമായ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 2.5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Palghat |year=1972 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;
* '''പ്രാദേശിക കാവുകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും''': മുണ്ട്രേക്കോട്, കുമ്പിടി പരിസരങ്ങളിലെ പരമ്പരാഗത ആരാധനാലയങ്ങളും തനത് ഉത്സവങ്ങളും വേലകളും.
* '''ആനക്കര വടക്കത്ത് തറവാട്''': സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായ എ.വി. കുട്ടിമാളു അമ്മ, ഐ.എൻ.എ. നേതാവ് [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി സൈഗാൾ]], മൃണാളിനി സാരാഭായ് തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരുടെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കുടുംബവീട് (ഏകദേശം 2 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Remembrances of a historic tharavadu |newspaper=The Hindu |date=2012-07-24 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/remembrances-of-a-historic-tharavadu/article3677864.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ഭാരതപ്പുഴയോര കാഴ്ചകൾ''': നിളയുടെ സമീപതീരങ്ങളിലെ സായാഹ്ന കാഴ്ചകളും ഗ്രാമീണ വയൽനിരകളും.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം (കുമ്പിടി)''': തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ കാര്യാലയം.
* '''ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കുമ്പിടി / ആനക്കര''': സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രധാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ.
* '''കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം (FHC) / PHC, കുമ്പിടി''': പ്രദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Department of Health Services, Kerala - Health Institutions |publisher=Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[കേരള ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്]], [[വട്ടംകുളം]] ''': കാർഷിക-സാമ്പത്തിക സേവനങ്ങൾ നൽകുന്ന ധനകാര്യ സ്ഥാപനം.

== ഗതാഗതം ==
കുമ്പിടി - ആനക്കര റോഡ് വഴിയും കുറ്റിപ്പുറം - കുമ്പിടി പാത വഴിയുമുള്ള പഞ്ചായത്ത് റോഡുകളിലൂടെ മുണ്ട്രേക്കോടേക്ക് എത്തിച്ചേരാം.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 6 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Station Train Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 52 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 93 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Details |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[ആനക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[കുമ്പിടി]]
* [[പെരുമ്പലം]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം]]
* [[തൃത്താല]]
* [[പാലക്കാട് ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>b8ajuzdnf47tpxq0sdw3i45wx9sl25x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671514</id>
    <redirect title="പൊന്നാനി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം" />
    <revision>
      <id>4665649</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>[[പൊന്നാനി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4665649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="5sbfkm3ac3rjsqnx5qmcsp3wusz9tii" xml:space="preserve">#Redirect[[പൊന്നാനി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]]</text>
      <sha1>5sbfkm3ac3rjsqnx5qmcsp3wusz9tii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാണൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671515</id>
    <revision>
      <id>4665650</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = മാണൂർ |other_name         = Manoor / Manur |district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[എടപ്പാൾ]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[പൊന്നാനി]], ത...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8052" sha1="5sgz421o81cybk4pdd1gno8c1nm3x3k" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = മാണൂർ
|other_name         = Manoor / Manur
|district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[എടപ്പാൾ]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[പൊന്നാനി]], [[തൃത്താല]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[പൊന്നാനി (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|civic_agency       = [[വട്ടംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.818705160224686|latm = |lats = 
|longd= 76.01899843020966|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0494
|postal_code        = 679578
|vehicle_code_range = KL-54, KL-65
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിൽ]] [[വട്ടംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വട്ടംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ എടപ്പാളിനും കുറ്റിപ്പുറത്തിനും സമീപത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തമായ ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''മാണൂർ'''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/929/2020092900101 |title=Vattamkulam Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; മലപ്പുറം - പാലക്കാട് ജില്ലാ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം വള്ളുവനാടൻ-ഏറനാടൻ സാംസ്കാരിക സമ്മിശ്രതയും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ പാടശേഖരങ്ങളും [[തെങ്ങ്]], [[കവുങ്ങ്]], [[വാഴ]] തുടങ്ങിയ തോട്ടവിളകളും നിറഞ്ഞ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമമാണ്.

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''മാണൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം &amp; ജുമാ മസ്ജിദ്''': പ്രദേശവാസികളുടെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ.
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരങ്ങൾ]] &amp; കുറ്റിപ്പുറം പാലം''': ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ നിളയുടെ മനോഹരമായ പുഴയോര കാഴ്ചകൾ (ഏകദേശം 4 കി.മീ).
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധമായ പുരാതന വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Palghat |year=1972 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ശുകപുരം ദക്ഷിണാമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': എടപ്പാളിനടുത്തുള്ള പ്രസിദ്ധമായ പുരാതന ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 4 കി.മീ).
* '''ഗ്രാമീണ പാടശേഖരങ്ങളും തോടുകളും''': നാട്ടിൻപുറ ഭംഗി നിറഞ്ഞ ശാന്തമായ സായാഹ്ന നടത്തത്തിന് അനുയോജ്യമായ വഴികൾ.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്കൂൾ / ഹൈസ്കൂൾ, മാണൂർ / വട്ടംകുളം''': പ്രദേശത്തെ പ്രധാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ.
* '''വട്ടംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം''': തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ-വികസന കേന്ദ്രം.
* '''കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം (FHC), വട്ടംകുളം''': പ്രദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Directorate of Health Services, Kerala |publisher=Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''വട്ടംകുളം സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക് ശാഖ''': കർഷകർക്കും നാട്ടുകാർക്കും സാമ്പത്തിക സേവനങ്ങൾ നൽകുന്ന ബാങ്കിങ് സ്ഥാപനം.
* '''മാണൂർ വായനശാല &amp; സാംസ്കാരിക സമിതി''': പ്രാദേശിക യുവജന-സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളുടെ വേദി.

== ഗതാഗതം ==
എടപ്പാൾ - കുറ്റിപ്പുറം റോഡ് (SH 69) വഴിയും വട്ടംകുളം, ആനക്കര എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രാദേശിക പാതകളിലൂടെയും മാണൂരിലേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 4.5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 50 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 95 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Details |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[വട്ടംകുളം]]
* [[എടപ്പാൾ]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം]]
* [[പൊന്നാനി]]
* [[മലപ്പുറം ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5sgz421o81cybk4pdd1gno8c1nm3x3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തൃക്കണാപുരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671516</id>
    <revision>
      <id>4665651</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = തൃക്കണാപുരം |other_name         = Thrikkanapuram / Trikkanapuram |district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[എടപ്പാൾ]], ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8611" sha1="5ctx72hsnwnlruq6r2vk0ha98oypssi" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = തൃക്കണാപുരം
|other_name         = Thrikkanapuram / Trikkanapuram
|district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[എടപ്പാൾ]], [[പൊന്നാനി]], [[തിരൂർ]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[തവനൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|തവനൂർ]]
|civic_agency       = [[തവനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.827247288187483|latm = |lats = 
|longd= 76.0169649467379|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0494
|postal_code        = 679573
|vehicle_code_range = KL-54, KL-65
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിൽ]] [[തവനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തവനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ [[കുറ്റിപ്പുറം|കുറ്റിപ്പുറത്തിന്]] തൊട്ടടുത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രദേശമാണ് '''തൃക്കണാപുരം'''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/986/2020098601001 |title=Tavanur Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തെക്കേ തീരത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം, കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ സ്വാശ്രയ എൻജിനീയറിങ് കോളേജുകളിലൊന്നായ എം.ഇ.എസ്. എൻജിനീയറിങ് കോളേജ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/public-utility/m-e-s-college-of-engineering-thrikkanapuram-kuttippuram/ |title=M.E.S. College of Engineering, Thrikkanapuram, Kuttippuram |publisher=District Administration, Malappuram |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''ഭാരതപ്പുഴ തീരങ്ങൾ &amp; കുറ്റിപ്പുറം പാലം''': ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ നിളയുടെ മനോഹരമായ പുഴയോര കാഴ്ചകളും നിള പാർക്കും (ഏകദേശം 2 കി.മീ).
* '''തൃക്കണാപുരം മഹാവിഷ്ണു / ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ &amp; പ്രാദേശിക ജുമാ മസ്ജിദുകൾ''': പ്രദേശവാസികളുടെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ.
* '''കേളപ്പജി കാർഷിക കോളേജ് (KCAET), തവനൂർ''': കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ കീഴിലുള്ള പ്രശസ്തമായ കാർഷിക എൻജിനീയറിങ് കോളേജും ഗവേഷണ കേന്ദ്രവും (ഏകദേശം 4 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kcaet.kau.in/ |title=Kelappaji College of Agricultural Engineering and Technology, Tavanur |publisher=Kerala Agricultural University |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ശുകപുരം ദക്ഷിണാമൂർത്തി ക്ഷേത്രം''': സമീപത്തുള്ള പ്രശസ്തമായ പുരാതന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 5 കി.മീ).
* '''ഗ്രാമീണ പാടശേഖരങ്ങളും നിളയോര പാതകളും''': സായാഹ്ന നടത്തത്തിന് അനുയോജ്യമായ മനോഹരമായ നാട്ടിൻപുറ വഴികൾ.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''[[എം.ഇ.എസ്. കോളേജ് ഓഫ് എൻജിനീയറിംഗ്|എം.ഇ.എസ്. എൻജിനീയറിങ് കോളേജ് (MESCE), കുറ്റിപ്പുറം]]''': 1994-ൽ സ്ഥാപിതമായ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ എയ്ഡഡ്/സ്വാശ്രയ എൻജിനീയറിങ് കോളേജ് ക്യാമ്പസ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mesce.ac.in/ |title=MES College of Engineering, Kuttippuram |publisher=MESCE |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''എസ്.എസ്. യു.പി. സ്കൂൾ, തൃക്കണാപുരം''': പ്രദേശത്തെ പ്രധാന പ്രാഥമിക വിദ്യാലയം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Sametham - Kerala School Data Bank |publisher=KITE, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''തവനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം (FHC)''': തദ്ദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.
* '''തൃക്കണാപുരം സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം &amp; വായനശാല''': വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും തദ്ദേശവാസികളുടെയും കൂട്ടായ്മകളുടെ വേദി.

== ഗതാഗതം ==
കുറ്റിപ്പുറം - കുമ്പിടിറോഡ് വഴിയും കുറ്റിപ്പുറം - എടപ്പാൾ പാത (SH 69) വഴിയും തൃക്കണാപുരത്തേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. കുറ്റിപ്പുറം നഗരത്തോടും ദേശീയപാത 66-നോടും വളരെ അടുത്താണ് ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 2.5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 48 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[തവനൂർ]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം]]
* [[എം.ഇ.എസ്. കോളേജ് ഓഫ് എൻജിനീയറിംഗ്]]
* [[എടപ്പാൾ]]
* [[മലപ്പുറം ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5ctx72hsnwnlruq6r2vk0ha98oypssi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കക്കാട്ടിരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671517</id>
    <revision>
      <id>4665653</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = കക്കാട്ടിരി |other_name         = Kakkattiri |district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[കൂറ്റനാട്]], [[പട്ടാമ്പി]], തൃത്താ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9342" sha1="njo2h42ogeu28iwg1wbolsbywdi37gz" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = കക്കാട്ടിരി
|other_name         = Kakkattiri
|district           = [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[കൂറ്റനാട്]], [[പട്ടാമ്പി]], [[തൃത്താല]], [[എടപ്പാൾ]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[തൃത്താല (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|തൃത്താല]]
|civic_agency       = [[തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.784831347722584|latm = |lats = 
|longd= 76.09991195901398|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0466
|postal_code        = 679534
|vehicle_code_range = KL-52, KL-09
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്|പട്ടാമ്പി താലൂക്കിൽ]] [[തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ കൂറ്റനാടിനും തൃത്താലയ്ക്കും മധ്യേ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തമായ ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''കക്കാട്ടിരി'''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/805/2020080500101 |title=Thrithala Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യവും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം|പന്തിരുകുല ഐതിഹ്യങ്ങളുമായി]] ഇഴചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം, പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ വയലേലകളും ഇടനാടൻ കുന്നിൻചെരുവുകളും [[തെങ്ങ്]], [[കവുങ്ങ്]], [[വാഴ]] തുടങ്ങിയ കാർഷിക വിളകളും നിറഞ്ഞ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ്.

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''കക്കാട്ടിരി ജുമാ മസ്ജിദും പ്രാദേശിക ക്ഷേത്രങ്ങളും''': പ്രദേശവാസികളുടെ പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങൾ.
* '''[[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം]] പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ''': സമീപത്തുള്ള [[മേഴത്തൂർ|മേഴത്തൂരിലെ]] അഗ്നിഹോത്രിയുടെ യജ്ഞശാല, [[തൃത്താല|തൃത്താല ശിവക്ഷേത്രം]], രായിരനെല്ലൂർ മല എന്നിവ (ഏകദേശം 3–5 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rajendu |first=S. |title=Valluvanad Charithram |year=2012 |publisher=K.B.S. Publications |location=Calicut}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരങ്ങളും]] [[വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്|വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്കും]]''': നിളയുടെ മനോഹരമായ സായാഹ്ന കാഴ്ചകളും കുട്ടികളുടെ പാർക്കും സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങളും (ഏകദേശം 6 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Velliyamkallu heritage park attracts tourists |newspaper=The Hindu |date=2018-05-14 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/velliyamkallu-heritage-park-attracts-tourists/article23880402.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': തൃത്താല-കുംഭിടി മേഖലയിലുള്ള പുരാതനവും ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധവുമായ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''ഗ്രാമീണ പാടശേഖരങ്ങളും തോടുകളും''': നാട്ടിൻപുറ ഭംഗി ആസ്വദിക്കുന്നതിനും സായാഹ്ന നടത്തത്തിനും അനുയോജ്യമായ വഴികൾ.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''എ.എം.എൽ.പി. സ്കൂൾ / ജി.എൽ.പി.എസ്., കക്കാട്ടിരി''': പ്രദേശത്തെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Sametham - Kerala School Data Bank |publisher=KITE, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ഗവൺമെന്റ് ആർട്സ് &amp; സയൻസ് കോളേജ്, തൃത്താല]]''': സമീപത്തുള്ള പ്രധാന ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനം.
* '''ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, തൃത്താല / മേഴത്തൂർ''': പഞ്ചായത്ത് പരിധിയിലെ പ്രമുഖ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകൾ.
* '''കമ്മ്യൂണിറ്റി ഹെൽത്ത് സെന്റർ (CHC), തൃത്താല''': പ്രദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന സർക്കാർ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Directorate of Health Services, Kerala |publisher=Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''കക്കാട്ടിരി വായനശാല &amp; യുവജന സമിതി''': പ്രാദേശിക സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മകളുടെ കേന്ദ്രം.

== ഗതാഗതം ==
കൂറ്റനാട് - തൃത്താല റോഡ് വഴിയും കപ്പൂർ, മേഴത്തൂർ, പട്ടിത്തറ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രാദേശിക പഞ്ചായത്ത് റോഡുകളിലൂടെയും കക്കാട്ടിരിയിലേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 10 കി.മീ), [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 13 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/pattambi-ptb/1485 |title=Pattambi Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 60 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 88 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Details |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[തൃത്താല]]
* [[കൂറ്റനാട്]]
* [[മേഴത്തൂർ]]
* [[പട്ടാമ്പി]]
* [[പാലക്കാട് ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>njo2h42ogeu28iwg1wbolsbywdi37gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാൾട്ടൗട്ട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671518</id>
    <revision>
      <id>4665654</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox food | name               = മാൾട്ടൗട്ട് | image              = خبز ملتوت.jpg | image_size         =  | image_alt          =  | caption            =  | alternate_name     =  | type               = Bread | course             =  | country            = [[Palestine]] }}  '''മാൾട്ടൗട്ട് (അറബിക്: الملتوت)''' ഒലിവ് ഓയിൽ ചേർ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="qipm75p8ko9l6wn1qn530znuq2tp6cv" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name               = മാൾട്ടൗട്ട്
| image              = خبز ملتوت.jpg
| image_size         = 
| image_alt          = 
| caption            = 
| alternate_name     = 
| type               = Bread
| course             = 
| country            = [[Palestine]]
}}

'''മാൾട്ടൗട്ട് (അറബിക്: الملتوت)''' ഒലിവ് ഓയിൽ ചേർത്ത ഒരു പരമ്പരാഗത പാലസ്തീനിയൻ ഫ്ലാറ്റ് ബ്രെഡാണ്.&lt;ref name=&quot;cmc2021&quot;&gt;{{cite news|title=From Jenin to Hebron, a nature walk to discover Palestinian traditions|url=https://cmc-terrasanta.org/ar/media/terra-santa-news/22735/from-jenin-to-hebron,-a-nature-walk-to-discover-palestinian-traditions|access-date=25 December 2025|work=Christian Media Center|date=2021-04-16}}&lt;/ref&gt; സാധാരണയായി ഗ്രാമീണ പാലസ്തീനിയൻ പാചകരീതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഇത് ഒലിവ് വിളവെടുപ്പ് സീസണിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ജനപ്രിയമാണ്, കൂടാതെ സാത്താർ, ചായ അല്ലെങ്കിൽ തൈര് എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിന് ചൂടോടെ വിളമ്പുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://safa.ps/post/220010/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%AA-%D8%B7%D8%A8%D9%82-%D8%A5%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AA%D9%88%D9%86|title=&quot;الملتوت&quot;.. طبق إفطار موسم زيت الزيتون|access-date=2025-09-26|date=2017-10-23|website=وكالة الصحافة الفلسطينية|language=ar|trans-title=&quot;Maltoot&quot;: The olive oil season breakfast dish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Katoch|first1=Rohina|title=Palestinians Living Abroad Share The Meals That Connect Them To Home|url=https://www.huffpost.com/entry/palestinian-home-cooking_l_60e5b9f3e4b095e78104dd6e|access-date=22 September 2025|work=HuffPost|date=16 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=في الخليل.. نساء يعيّشنَ عائلاتهن من صناعة الخبز و&quot;الملاتيت والمطبق&quot; - وكالة وطن للأنباء|url=https://www.wattan.net/ar/news/332862.html|access-date=22 September 2025|work=Wattan News Agency|language=ar|trans-title=In Hebron, women support their families by making bread, &quot;malateet&quot;, and &quot;matbak&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cmc2021&quot; /&gt; പരമ്പരാഗതമായി ഇത് ഒരു ടാബൂൺ ഓവനിൽ തയ്യാറാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=فلسطين.. حكاية خبز الطابون من البداية بالفيديو|url=https://www.aljazeera.net/lifestyle/2019/10/1/%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AE%D8%A8%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%86|access-date=29 December 2025|work=Al Jazeera|date=2019|language=ar|trans-title=Palestine: The Story of Taboon Bread from the Beginning (Video)}}&lt;/ref&gt; ഇതിന്റെ തയ്യാറെടുപ്പ് പൊതു കൃഷി പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fatehwatan.ps/page-148541.html|title=&quot;الملتوت&quot; طبق من الطابون - مفوضية العلاقات الوطنية|access-date=2025-09-26|website=fatehwatan.ps}}&lt;/ref&gt;

== വിവരണം ==
വെളുത്ത ഗോതമ്പ് മാവ്, വെള്ളം, ഉപ്പ്, മഞ്ഞൾ, എക്സ്ട്രാ വെർജിൻ ഒലിവ് ഓയിൽ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് മാൾട്ടൗട്ട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. മാവ് പാളികളായി എണ്ണ പുരട്ടി, പരമ്പരാഗത ടാബൂൺ ഓവനിലോ ഒരു ഹോം ഓവനിലോ സ്വർണ്ണനിറവും ക്രിസ്പിയും ആകുന്നതുവരെ ചുട്ടെടുക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;cmc2021&quot; /&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>qipm75p8ko9l6wn1qn530znuq2tp6cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:BEENU nitha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671519</id>
    <revision>
      <id>4665662</id>
      <timestamp>2026-09-07T15:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6849" sha1="q65zonuoibi6sr1uj0pdctojntu4pb1" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: BEENU nitha | BEENU nitha | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:42, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q65zonuoibi6sr1uj0pdctojntu4pb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മേഴത്തൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671520</id>
    <revision>
      <id>4665669</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox settlement | name                    = മേഴത്തൂർ | native_name             = Mezhathur | native_name_lang        = ml | other_name              =  | settlement_type         = ഗ്രാമം | image_skyline           =  | image_alt               =  | image_caption           =  | pushpin_map             = India Kerala | pushpin_label_position  = right | pushpin_map_alt         =  | pushpin_ma...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6485" sha1="i7fz2qv1lkb08pxgu6yldwz4n805hsw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = മേഴത്തൂർ
| native_name             = Mezhathur
| native_name_lang        = ml
| other_name              = 
| settlement_type         = ഗ്രാമം
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = കേരളത്തിൽ മേഴത്തൂരിന്റെ സ്ഥാനം
| coordinates             = {{coord|10.8227|N|76.0886|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = രാജ്യം
| subdivision_name        = [[India|ഇന്ത്യ]]
| subdivision_type1       = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1       = [[Kerala|കേരളം]]
| subdivision_type2       = ജില്ല
| subdivision_name2       = [[Palakkad district|പാലക്കാട്]]
| subdivision_type3       = താലൂക്ക്
| subdivision_name3       = [[Pattambi taluk|പട്ടാമ്പി]]
| subdivision_type4       = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| subdivision_name4       = [[Thrithala|തൃത്താല]]
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| demographics_type1      = ഭാഷകൾ
| demographics1_title1    = ഔദ്യോഗിക ഭാഷ
| demographics1_info1     = [[Malayalam|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|പിൻകോഡ്]]
| postal_code             = 679534
| area_code_type          = ടെലിഫോൺ കോഡ്
| area_code               = 0466
| registration_plate      = KL-52
| blank1_name_sec1        = സമീപ നഗരം
| blank1_info_sec1        = [[Pattambi|പട്ടാമ്പി]], [[Thrithala|തൃത്താല]]
}}

[[India|ഇന്ത്യയിലെ]] [[Kerala|കേരള]] സംസ്ഥാനത്ത് [[Palakkad district|പാലക്കാട് ജില്ലയിലുള്ള]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''മേഴത്തൂർ''' (Mezhathur).&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India : Villages with population 5000 &amp; above |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_Data/Population_Data.aspx |publisher=Registrar General &amp; Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044521/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_Data/Population_Data.aspx |archive-date=2008-12-08}}&lt;/ref&gt; [[Pattambi taluk|പട്ടാമ്പി താലൂക്കിലെ]] [[Thrithala|തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിലാണ് ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

== ജനസംഖ്യാവിവരങ്ങൾ ==
2001-ലെ ഇന്ത്യൻ കാനേഷുമാരി വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം മേഴത്തൂരിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ 7,858 ആണ്. ഇതിൽ 3,745 പുരുഷന്മാരും 4,113 സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt;

== സംസ്കാരം ==
കേരളത്തിന്റെ പുരാവൃത്ത പാരമ്പര്യമായ [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം|പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലവുമായി]] അടുത്ത ബന്ധമുള്ള പ്രദേശമാണിത്. പന്തിരുകുലത്തിലെ മൂത്തയാളായ [[മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി|മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയുടെ]] ജന്മഗൃഹമായ വേമഞ്ചേരി മന സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് മേഴത്തൂരിലാണ്. പുരാതന യജ്ഞങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന പ്രസിദ്ധമായ തൃത്താല യജ്ഞത്തറ ഇതിന് സമീപത്താണ്.

== ഗതാഗതം ==
മേഴത്തൂർ ഗ്രാമം പ്രധാന റോഡുകൾ വഴി മറ്റ് പട്ടണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
* '''റോഡ് മാർഗ്ഗം:''' [[Pattambi|പട്ടാമ്പി]], [[Thrithala|തൃത്താല]], [[Kuttippuram|കുറ്റിപ്പുറം]], [[Edappal|എടപ്പാൾ]] എന്നീ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ബസ് മാർഗ്ഗവും മറ്റ് വാഹനങ്ങളിലും ഇവിടെയെത്തിച്ചേരാം.
* '''റെയിൽവേ:''' ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ [[Pattambi railway station|പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും]] (ഏകദേശം 10 കി.മീ), [[Kuttippuram railway station|കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുമാണ്]] (ഏകദേശം 12 കി.മീ).
* '''വിമാനത്താവളം:''' ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[Calicut International Airport|കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 55 കി.മീ).

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[Category:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[Category:പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്]]</text>
      <sha1>i7fz2qv1lkb08pxgu6yldwz4n805hsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edappal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671521</id>
    <redirect title="എടപ്പാൾ" />
    <revision>
      <id>4665671</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>[[എടപ്പാൾ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4665671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lnlsqoupyjaqmuvvtbyccibwnp41sp0" xml:space="preserve">#Redirect[[എടപ്പാൾ]]</text>
      <sha1>lnlsqoupyjaqmuvvtbyccibwnp41sp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പൂക്കരത്തറ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671522</id>
    <revision>
      <id>4665672</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox Indian Jurisdiction |type               = town |native_name        = പൂക്കരത്തറ |other_name         = Pookkarathara / Pookkarathra |district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] |state_name         = Kerala |state_name‌display  = കേരളം |nearest_city       = [[എടപ്പാൾ]], [[പൊന്നാനി]], കുറ്റി...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8432" sha1="naraocuqv4k49s2j5ha8n9b3c669t1c" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = town
|native_name        = പൂക്കരത്തറ
|other_name         = Pookkarathara / Pookkarathra
|district           = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
|state_name         = Kerala
|state_name‌display  = കേരളം
|nearest_city       = [[എടപ്പാൾ]], [[പൊന്നാനി]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[ചങ്ങരംകുളം]]
|parliament_const   = [[പൊന്നാനി (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|assembly_cons      = [[പൊന്നാനി (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പൊന്നാനി]]
|civic_agency       = [[എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 10.770806626808602|latm = |lats = 
|longd= 75.99960984530651|longm= |longs= 
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 
|population_as_of   = 
|population_density = 
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 0494
|postal_code        = 679579
|vehicle_code_range = KL-54, KL-65
|climate            = 
|website            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിൽ]] [[എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടപ്പാൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] തെക്കൻ അതിർത്തിയിൽ ചങ്ങരംകുളത്തിനും എടപ്പാളിനും മധ്യേ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വാണിജ്യ-ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''പൂക്കരത്തറ'''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/928/2020092800101 |title=Edappal Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; തൃശ്ശൂർ - കോഴിക്കോട് സംസ്ഥാന പാതയുടെ (SH 69) ഓരത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങളും ചെറുകിട വിപണികളും നിറഞ്ഞതും, എന്നാൽ ശാന്തമായ ഗ്രാമീണ ആവാസവ്യവസ്ഥ നിലനിൽക്കുന്നതുമായ പ്രദേശമാണ്.

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും ==
* '''പൂക്കരത്തറ ജുമാ മസ്ജിദ് &amp; ദർഗ്ഗ''': പ്രദേശവാസികളുടെ പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രം.
* '''[[ശുകപുരം ദക്ഷിണാമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ദക്ഷിണാമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 3 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Malappuram |year=1978 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ബീയ്യം കായൽ]] &amp; ടൂറിസ്റ്റ് ഹോം''': ജലോത്സവങ്ങൾക്കും സായാഹ്ന വിനോദത്തിനും പേരുകേട്ട കായൽത്തീരം (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''എടപ്പാൾ മേൽപ്പാലം''': സമീപത്തെ പ്രധാന നഗര കേന്ദ്രവും ഗതാഗത പാതയും (ഏകദേശം 2 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Edappal flyover opened for traffic |newspaper=The Hindu |date=2022-01-16 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/edappal-flyover-opened-for-traffic/article38276648.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ഗ്രാമീണ വയൽക്കാഴ്ചകൾ''': തോട്ടവിളകളും നെൽപ്പാടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ശാന്തമായ പ്രകൃതിഭംഗി.

== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* '''എ.എം.എൽ.പി. സ്കൂൾ / ഹൈസ്കൂളുകൾ, പൂക്കരത്തറ/ശുകപുരം''': സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Sametham - Kerala School Data Bank |publisher=KITE, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''എടപ്പാൾ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഹെൽത്ത് സെന്റർ (CHC) &amp; സ്വകാര്യ ആശുപത്രികൾ''': പ്രദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Directorate of Health Services, Kerala |publisher=Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''പൂക്കരത്തറ സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്''': തദ്ദേശവാസികൾക്ക് സാമ്പത്തിക സേവനം നൽകുന്ന സഹകരണ ബാങ്കിങ് സ്ഥാപനം.
* '''പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, ശുകപുരം (പിൻകോഡ്: 679579)''': തപാൽ സേവന കേന്ദ്രം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiapost.gov.in/ |title=Locate Post Office - Sukapuram SO |publisher=India Post |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''പൂക്കരത്തറ വായനശാല &amp; സാംസ്കാരിക സമിതി''': പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളുടെ കേന്ദ്രം.

== ഗതാഗതം ==
തൃശ്ശൂർ - കുറ്റിപ്പുറം സംസ്ഥാന പാത (SH 69) പൂക്കരത്തറ വഴിയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. എടപ്പാൾ, ചങ്ങരംകുളം, കുന്നംകുളം, പൊന്നാനി എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് തുടർച്ചയായ ബസ് സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ**: [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 10 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/kuttippuram-ktup/1483 |title=Kuttippuram Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 55 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 90 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Details |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[എടപ്പാൾ]]
* [[ശുകപുരം]]
* [[ചങ്ങരംകുളം]]
* [[പൊന്നാനി]]
* [[മലപ്പുറം ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>naraocuqv4k49s2j5ha8n9b3c669t1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബീയ്യം കായൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671523</id>
    <redirect title="ബിയ്യം കായൽ" />
    <revision>
      <id>4665673</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>[[ബിയ്യം കായൽ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4665673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="0dw77b25bgrf5j7i6qb04l66uce9mgs" xml:space="preserve">#Redirect[[ബിയ്യം കായൽ]]</text>
      <sha1>0dw77b25bgrf5j7i6qb04l66uce9mgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671524</id>
    <revision>
      <id>4665674</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox station | name                = പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ | native_name         = Pattambi Railway Station | native_name_lang    = ml | type                = [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ]] സ്റ്റേഷൻ | style               = Indian Railways | image               =  | image_caption       =  | address             = പട്ടാമ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11076" sha1="l7z7ppxxc4gfpgg37qu8j3fdzlm6iv2" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name                = പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ
| native_name         = Pattambi Railway Station
| native_name_lang    = ml
| type                = [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ]] സ്റ്റേഷൻ
| style               = Indian Railways
| image               = 
| image_caption       = 
| address             = പട്ടാമ്പി, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം - 679303
| country             = ഇന്ത്യ
| coordinates         = {{coord|10.801827428363364|N|76.18183753190554|E|type:railwaystation_region:IN-KL|display=inline,title}}
| line                = [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത]]
| other               = ബസ്, ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി
| structure           = സാധാരണ (നിലനിരപ്പ്)
| platform            = 2
| tracks              = 2 (വൈദ്യുതീകരിച്ച ഇരട്ടപ്പാത)
| classification      = NSG-5 / ഡി-ഗ്രേഡ്
| station_code        = PTB
| opened              = 1861
| electrified         = ഉണ്ട് (25 kV AC)
| former              = 
| zone                = [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ]]
| division            = [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]
| services            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി നഗരസഭ|പട്ടാമ്പി നഗരസഭയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് '''പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ''' (സ്റ്റേഷൻ കോഡ്: '''PTB''').&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/pattambi-ptb/1485 |title=Pattambi Railway Station Departures (PTB) |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ|ദക്ഷിണ റെയിൽവേയുടെ]] [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ|പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷന്]] കീഴിലാണ് ഈ സ്റ്റേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത|ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം പാതയിലെ]] പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളിലൊന്നായ ഇവിടെ പ്രതിദിനം നിരവധി എക്സ്പ്രസ്, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ നിർത്തുന്നുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ റെയിൽവേ പാതകളിലൊന്നാണ് ബേപ്പൂരിൽ നിന്ന് തിരുരങ്ങാടി, തിരൂർ, കുറ്റിപ്പുറം വഴി ഷൊർണ്ണൂരിലേക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട റെയിൽവേ ലൈൻ. 1861-ൽ മദ്രാസ് റെയിൽവേ കമ്പനി നിർമ്മിച്ച ഈ പാതയിൽ ഷൊർണ്ണൂരിനും കുറ്റിപ്പുറത്തിനും ഇടയിലുള്ള പ്രധാന ഇടത്താവളമായാണ് പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ നിലവിൽ വന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Palghat |year=1972 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;

== സൗകര്യങ്ങളും വികസനവും ==
പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ രണ്ട് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളാണുള്ളത്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മേൽപ്പാലം (ഫുട് ഓവർ ബ്രിഡ്ജ്), കമ്പ്യൂട്ടർവത്കൃത റിസർവേഷൻ കൗണ്ടറുകൾ, അൺറിസർവ്ഡ് ടിക്കറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (UTS), യാത്രാ കാത്തിരിപ്പുമുറികൾ, കുടിവെള്ള-ശുചിമുറി സൗകര്യങ്ങൾ, പാർക്കിംഗ് ഏരിയ എന്നിവ ഇവിടെ സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sr.indianrailways.gov.in/ |title=Palakkad Division - Southern Railway |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും സമീപസ്ഥലങ്ങളും ==
* '''[[പട്ടാമ്പി നേർച്ച]] &amp; കൈതളി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം''': ഭാരതപ്പുഴയോരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിപുരാതനമായ ശിവക്ഷേത്രവും (കൈതളി ക്ഷേത്രം), മലബാറിലെ പ്രശസ്തമായ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നായ പട്ടാമ്പി നേർച്ചയും നടക്കുന്ന പ്രധാന പള്ളി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pattambi Nercha celebrated with traditional fervor |newspaper=The Hindu |date=2023-02-18 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pattambi-nercha-celebrated/article66524314.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ശ്രീ നീലകണ്ഠ സർക്കാർ സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി|സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി]]''': പുന്നശ്ശേരി നീലകണ്ഠ ശർമ്മ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 1.5 കി.മീ).
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരം]]''': പട്ടാമ്പി ടൗണിന് തൊട്ടരികിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നിളയുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ.
* '''[[വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്]]''': ഭാരതപ്പുഴയിലെ റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജും സമീപത്തെ പൈതൃക പാർക്കും (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധമായ പുരാതന വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 8 കി.മീ).

== പ്രധാന ട്രെയിൻ സർവീസുകൾ ==
പട്ടാമ്പി വഴി കടന്നുപോകുന്ന പ്രധാന എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകൾ:
* പരശുറാം എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - നാഗർകോവിൽ)
* മംഗലാപുരം - കോയമ്പത്തൂർ ഇന്റർസിറ്റി സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്
* മലബാർ എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* മാവേലി എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* കോഴിക്കോട് - തിരുവനന്തപുരം ജനശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്
* വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - ചെന്നൈ)
* എക്സിക്യൂട്ടീവ് എക്സ്പ്രസ് (എറണാകുളം - കണ്ണൂർ)
* ഷൊർണ്ണൂർ - കോഴിക്കോട് / കണ്ണൂർ പാസഞ്ചർ സർവീസുകൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://enquiry.indianrail.gov.in/ |title=National Train Enquiry System (NTES) |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗത സമ്പർക്കം ==
പട്ടാമ്പി നഗരത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സ്റ്റേഷൻ കവാടത്തിന് പുറത്ത് 24 മണിക്കൂറും ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത ബസ് സ്റ്റാൻഡ്**: പട്ടാമ്പി മുനിസിപ്പൽ പ്രൈവറ്റ് &amp; കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ് സ്റ്റാൻഡ് (ഏകദേശം 500 മീറ്റർ).
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 55 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 85 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[പട്ടാമ്പി]]
* [[ഷൊർണ്ണൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്]]</text>
      <sha1>l7z7ppxxc4gfpgg37qu8j3fdzlm6iv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665709</id>
      <parentid>4665674</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShajiA</username>
        <id>1528</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ലിങ്ക്</comment>
      <origin>4665709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11150" sha1="i2pjfruhax76y7uw8jktsynrgcimx3k" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name                = പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ
| native_name         = Pattambi Railway Station
| native_name_lang    = ml
| type                = [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ]] സ്റ്റേഷൻ
| style               = Indian Railways
| image               = 
| image_caption       = 
| address             = പട്ടാമ്പി, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം - 679303
| country             = ഇന്ത്യ
| coordinates         = {{coord|10.801827428363364|N|76.18183753190554|E|type:railwaystation_region:IN-KL|display=inline,title}}
| line                = [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത]]
| other               = ബസ്, ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി
| structure           = സാധാരണ (നിലനിരപ്പ്)
| platform            = 2
| tracks              = 2 (വൈദ്യുതീകരിച്ച ഇരട്ടപ്പാത)
| classification      = NSG-5 / ഡി-ഗ്രേഡ്
| station_code        = PTB
| opened              = 1861
| electrified         = ഉണ്ട് (25 kV AC)
| former              = 
| zone                = [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ]]
| division            = [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]
| services            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി നഗരസഭ|പട്ടാമ്പി നഗരസഭയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് '''പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ''' (സ്റ്റേഷൻ കോഡ്: '''PTB''').&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/pattambi-ptb/1485 |title=Pattambi Railway Station Departures (PTB) |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ|ദക്ഷിണ റെയിൽവേയുടെ]] [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ|പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷന്]] കീഴിലാണ് ഈ സ്റ്റേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത|ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം പാതയിലെ]] പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളിലൊന്നായ ഇവിടെ പ്രതിദിനം നിരവധി എക്സ്പ്രസ്, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ നിർത്തുന്നുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ റെയിൽവേ പാതകളിലൊന്നാണ് ബേപ്പൂരിൽ നിന്ന് തിരുരങ്ങാടി, തിരൂർ, കുറ്റിപ്പുറം വഴി ഷൊർണ്ണൂരിലേക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട റെയിൽവേ ലൈൻ. 1861-ൽ മദ്രാസ് റെയിൽവേ കമ്പനി നിർമ്മിച്ച ഈ പാതയിൽ ഷൊർണ്ണൂരിനും കുറ്റിപ്പുറത്തിനും ഇടയിലുള്ള പ്രധാന ഇടത്താവളമായാണ് പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ നിലവിൽ വന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Palghat |year=1972 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;

== സൗകര്യങ്ങളും വികസനവും ==
പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ രണ്ട് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളാണുള്ളത്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മേൽപ്പാലം (ഫുട് ഓവർ ബ്രിഡ്ജ്), കമ്പ്യൂട്ടർവത്കൃത റിസർവേഷൻ കൗണ്ടറുകൾ, അൺറിസർവ്ഡ് ടിക്കറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (UTS), യാത്രാ കാത്തിരിപ്പുമുറികൾ, കുടിവെള്ള-ശുചിമുറി സൗകര്യങ്ങൾ, പാർക്കിംഗ് ഏരിയ എന്നിവ ഇവിടെ സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sr.indianrailways.gov.in/ |title=Palakkad Division - Southern Railway |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും സമീപസ്ഥലങ്ങളും ==
* '''[[പട്ടാമ്പി നേർച്ച]] &amp; കൈതളി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം''': ഭാരതപ്പുഴയോരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിപുരാതനമായ ശിവക്ഷേത്രവും (കൈതളി ക്ഷേത്രം), മലബാറിലെ പ്രശസ്തമായ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നായ പട്ടാമ്പി നേർച്ചയും നടക്കുന്ന പ്രധാന പള്ളി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pattambi Nercha celebrated with traditional fervor |newspaper=The Hindu |date=2023-02-18 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pattambi-nercha-celebrated/article66524314.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ശ്രീ നീലകണ്ഠ സർക്കാർ സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി|സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി]]''': പുന്നശ്ശേരി നീലകണ്ഠ ശർമ്മ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 1.5 കി.മീ).
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരം]]''': പട്ടാമ്പി ടൗണിന് തൊട്ടരികിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നിളയുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ.
* '''[[വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്]]''': ഭാരതപ്പുഴയിലെ റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജും സമീപത്തെ പൈതൃക പാർക്കും (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധമായ പുരാതന വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 8 കി.മീ).

== പ്രധാന ട്രെയിൻ സർവീസുകൾ ==
പട്ടാമ്പി വഴി കടന്നുപോകുന്ന പ്രധാന എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകൾ:
* [[പരശുറാം എക്സ്പ്രസ്]] (മംഗലാപുരം - നാഗർകോവിൽ)
* മംഗലാപുരം - കോയമ്പത്തൂർ ഇന്റർസിറ്റി സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്
* [[മലബാർ എക്സ്പ്രസ്]] (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* [[മാവേലി എക്‌സ്പ്രസ്സ്]] (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* [[തിരുവനന്തപുരം - കോഴിക്കോട് ജനശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്സ്]]
* വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - ചെന്നൈ)
* [[കണ്ണൂർ - ആലപ്പുഴ എക്സിക്യുട്ടീവ് എക്സ്പ്രസ്]](ആലപ്പുഴ - കണ്ണൂർ)
* ഷൊർണ്ണൂർ - കോഴിക്കോട് / കണ്ണൂർ പാസഞ്ചർ സർവീസുകൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://enquiry.indianrail.gov.in/ |title=National Train Enquiry System (NTES) |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗത സമ്പർക്കം ==
പട്ടാമ്പി നഗരത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സ്റ്റേഷൻ കവാടത്തിന് പുറത്ത് 24 മണിക്കൂറും ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത ബസ് സ്റ്റാൻഡ്**: പട്ടാമ്പി മുനിസിപ്പൽ പ്രൈവറ്റ് &amp; കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ് സ്റ്റാൻഡ് (ഏകദേശം 500 മീറ്റർ).
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 55 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 85 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[പട്ടാമ്പി]]
* [[ഷൊർണ്ണൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്]]</text>
      <sha1>i2pjfruhax76y7uw8jktsynrgcimx3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665770</id>
      <parentid>4665709</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbarali</username>
        <id>17542</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും സമീപസ്ഥലങ്ങളും */</comment>
      <origin>4665770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11205" sha1="l6lflqqrvnv3n8oq2sfgicyzaduv3m3" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name                = പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ
| native_name         = Pattambi Railway Station
| native_name_lang    = ml
| type                = [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ]] സ്റ്റേഷൻ
| style               = Indian Railways
| image               = 
| image_caption       = 
| address             = പട്ടാമ്പി, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം - 679303
| country             = ഇന്ത്യ
| coordinates         = {{coord|10.801827428363364|N|76.18183753190554|E|type:railwaystation_region:IN-KL|display=inline,title}}
| line                = [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത]]
| other               = ബസ്, ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി
| structure           = സാധാരണ (നിലനിരപ്പ്)
| platform            = 2
| tracks              = 2 (വൈദ്യുതീകരിച്ച ഇരട്ടപ്പാത)
| classification      = NSG-5 / ഡി-ഗ്രേഡ്
| station_code        = PTB
| opened              = 1861
| electrified         = ഉണ്ട് (25 kV AC)
| former              = 
| zone                = [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ]]
| division            = [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]
| services            = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി നഗരസഭ|പട്ടാമ്പി നഗരസഭയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് '''പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ''' (സ്റ്റേഷൻ കോഡ്: '''PTB''').&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/pattambi-ptb/1485 |title=Pattambi Railway Station Departures (PTB) |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ|ദക്ഷിണ റെയിൽവേയുടെ]] [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ|പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷന്]] കീഴിലാണ് ഈ സ്റ്റേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. [[ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം റെയിൽവേ പാത|ഷൊർണ്ണൂർ - മംഗലാപുരം പാതയിലെ]] പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളിലൊന്നായ ഇവിടെ പ്രതിദിനം നിരവധി എക്സ്പ്രസ്, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ നിർത്തുന്നുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ റെയിൽവേ പാതകളിലൊന്നാണ് ബേപ്പൂരിൽ നിന്ന് തിരുരങ്ങാടി, തിരൂർ, കുറ്റിപ്പുറം വഴി ഷൊർണ്ണൂരിലേക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട റെയിൽവേ ലൈൻ. 1861-ൽ മദ്രാസ് റെയിൽവേ കമ്പനി നിർമ്മിച്ച ഈ പാതയിൽ ഷൊർണ്ണൂരിനും കുറ്റിപ്പുറത്തിനും ഇടയിലുള്ള പ്രധാന ഇടത്താവളമായാണ് പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ നിലവിൽ വന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala District Gazetteers: Palghat |year=1972 |publisher=Government Press |location=Trivandrum}}&lt;/ref&gt;

== സൗകര്യങ്ങളും വികസനവും ==
പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ രണ്ട് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളാണുള്ളത്. പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മേൽപ്പാലം (ഫുട് ഓവർ ബ്രിഡ്ജ്), കമ്പ്യൂട്ടർവത്കൃത റിസർവേഷൻ കൗണ്ടറുകൾ, അൺറിസർവ്ഡ് ടിക്കറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (UTS), യാത്രാ കാത്തിരിപ്പുമുറികൾ, കുടിവെള്ള-ശുചിമുറി സൗകര്യങ്ങൾ, പാർക്കിംഗ് ഏരിയ എന്നിവ ഇവിടെ സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sr.indianrailways.gov.in/ |title=Palakkad Division - Southern Railway |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും സമീപസ്ഥലങ്ങളും ==
* '''[[പട്ടാമ്പി നേർച്ച]] &amp; കൈതളി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം''': ഭാരതപ്പുഴയോരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിപുരാതനമായ ശിവക്ഷേത്രവും (കൈതളി ക്ഷേത്രം), മലബാറിലെ പ്രശസ്തമായ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നായ പട്ടാമ്പി നേർച്ചയും നടക്കുന്ന പ്രധാന പള്ളി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pattambi Nercha celebrated with traditional fervor |newspaper=The Hindu |date=2023-02-18 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pattambi-nercha-celebrated/article66524314.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; {{Dead link|date=സെപ്റ്റംബർ 2026}}
* '''[[ശ്രീ നീലകണ്ഠ സർക്കാർ സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി|സംസ്കൃത കോളേജ്, പട്ടാമ്പി]]''': പുന്നശ്ശേരി നീലകണ്ഠ ശർമ്മ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 1.5 കി.മീ).
* '''[[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ തീരം]]''': പട്ടാമ്പി ടൗണിന് തൊട്ടരികിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നിളയുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ.
* '''[[വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്]]''': ഭാരതപ്പുഴയിലെ റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജും സമീപത്തെ പൈതൃക പാർക്കും (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': സമീപത്തുള്ള ഐതിഹ്യപ്രസിദ്ധമായ പുരാതന വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 8 കി.മീ).

== പ്രധാന ട്രെയിൻ സർവീസുകൾ ==
പട്ടാമ്പി വഴി കടന്നുപോകുന്ന പ്രധാന എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകൾ:
* [[പരശുറാം എക്സ്പ്രസ്]] (മംഗലാപുരം - നാഗർകോവിൽ)
* മംഗലാപുരം - കോയമ്പത്തൂർ ഇന്റർസിറ്റി സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്
* [[മലബാർ എക്സ്പ്രസ്]] (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* [[മാവേലി എക്‌സ്പ്രസ്സ്]] (മംഗലാപുരം - തിരുവനന്തപുരം)
* [[തിരുവനന്തപുരം - കോഴിക്കോട് ജനശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്സ്]]
* വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ് (മംഗലാപുരം - ചെന്നൈ)
* [[കണ്ണൂർ - ആലപ്പുഴ എക്സിക്യുട്ടീവ് എക്സ്പ്രസ്]](ആലപ്പുഴ - കണ്ണൂർ)
* ഷൊർണ്ണൂർ - കോഴിക്കോട് / കണ്ണൂർ പാസഞ്ചർ സർവീസുകൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://enquiry.indianrail.gov.in/ |title=National Train Enquiry System (NTES) |publisher=Indian Railways |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗത സമ്പർക്കം ==
പട്ടാമ്പി നഗരത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സ്റ്റേഷൻ കവാടത്തിന് പുറത്ത് 24 മണിക്കൂറും ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത ബസ് സ്റ്റാൻഡ്**: പട്ടാമ്പി മുനിസിപ്പൽ പ്രൈവറ്റ് &amp; കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ് സ്റ്റാൻഡ് (ഏകദേശം 500 മീറ്റർ).
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 55 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 85 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[പട്ടാമ്പി]]
* [[ഷൊർണ്ണൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]]
* [[പാലക്കാട് റെയിൽവേ ഡിവിഷൻ]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്]]</text>
      <sha1>l6lflqqrvnv3n8oq2sfgicyzaduv3m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഷൊർണ്ണൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671525</id>
    <redirect title="ഷൊറണൂർ ജങ്ക്ഷൻ" />
    <revision>
      <id>4665675</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>[[ഷൊറണൂർ ജങ്ക്ഷൻ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4665675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="jfz001sseel7weuei122xm44zkfjaj6" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഷൊറണൂർ ജങ്ക്ഷൻ]]</text>
      <sha1>jfz001sseel7weuei122xm44zkfjaj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671526</id>
    <revision>
      <id>4665676</id>
      <timestamp>2026-09-07T17:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox park | name             = വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക് | native_name      = Velliyamkallu Heritage Park | native_name_lang = ml | image            =  | image_caption    =  | type             = പൈതൃക പാർക്ക് / വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം | location         = പരുതൂർ / തൃത്താല,...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9629" sha1="a55giacmcyie3obll169ox932xqbi1l" xml:space="preserve">{{Infobox park
| name             = വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്
| native_name      = Velliyamkallu Heritage Park
| native_name_lang = ml
| image            = 
| image_caption    = 
| type             = പൈതൃക പാർക്ക് / വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം
| location         = പരുതൂർ / തൃത്താല, [[പാലക്കാട് ജില്ല]], [[കേരളം]]
| nearest_city     = [[പട്ടാമ്പി]], [[തൃത്താല]], [[കുറ്റിപ്പുറം]], [[വളാഞ്ചേരി]]
| coordinates      = {{coord|10.80906115379949|N|76.11825639999877|E|type:landmark_region:IN-KL|display=inline,title}}
| operator         = [[കേരള വിനോദസഞ്ചാര വികസന കോർപ്പറേഷൻ|കേരള ടൂറിസം വകുപ്പ്]] / [[തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പ് (കേരളം)|പരുതൂർ - തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
| opened           = 
| area             = 
| status           = തുറന്നിരിക്കുന്നു
| website          = 
}}

കേരളത്തിലെ [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[പട്ടാമ്പി താലൂക്ക്|പട്ടാമ്പി താലൂക്കിൽ]] [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയ്ക്ക്]] കുറുകെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ വെള്ളിയാങ്കല്ല് റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജിനോട് ചേർന്ന് [[പരുതൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരുതൂർ]] - [[തൃത്താല ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃത്താല]] അതിർത്തിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഇക്കോ-ഹെറിറ്റേജ് വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് '''വെള്ളിയാങ്കല്ല് പൈതൃക പാർക്ക്''' (Velliyamkallu Heritage Park).&lt;ref&gt;{{cite news |title=Velliyamkallu heritage park attracts tourists |newspaper=The Hindu |date=2018-05-14 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/velliyamkallu-heritage-park-attracts-tourists/article23880402.ece |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt; നിളയുടെ മനോഹരമായ പുഴയോരക്കാഴ്ചകളും വള്ളുവനാടൻ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഒത്തുചേരുന്ന ഈ പാർക്ക് കുടുംബങ്ങൾക്കും കുട്ടികൾക്കും സായാഹ്ന വിനോദത്തിനും വിശ്രമത്തിനും ഏറെ അനുയോജ്യമായ ഇടമാണ്.

== പ്രത്യേകതകളും സൗകര്യങ്ങളും ==
* '''റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജ് ദൃശ്യം''': ഭാരതപ്പുഴയിലെ ശുദ്ധജല സംഭരണത്തിനും കൃഷിക്കും തൃത്താല - പള്ളിപ്പുറം പ്രദേശങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി നിർമ്മിച്ച വെള്ളിയാങ്കല്ല് റെഗുലേറ്റർ കം ബ്രിഡ്ജിന്റെ വിസ്തൃതമായ കാഴ്ച പാർക്കിൽ നിന്ന് ആസ്വദിക്കാം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://irrigation.kerala.gov.in/ |title=Major Projects &amp; Regulators - Velliyamkallu Project |publisher=Irrigation Department, Government of Kerala |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''കുട്ടികളുടെ കളിസ്ഥലം (Children's Play Area)''': ഊഞ്ഞാലുകൾ, സീ-സോകൾ, സ്ലൈഡുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന വിപുലമായ കളിയിടങ്ങൾ.
* '''നടപ്പാതകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും''': പുഴയോരത്തുകൂടിയുള്ള നടപ്പാതകളും സായാഹ്ന വിശ്രമത്തിനായുള്ള തണൽ മരങ്ങളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും.
* '''സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങൾ''': പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുല പാരമ്പര്യവും വള്ളുവനാടിന്റെ ചരിത്രവും അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന കലാശില്പങ്ങളും വിവരഫലകങ്ങളും.
* '''പ്രകൃതിദത്ത പാറക്കൂട്ടങ്ങൾ''': വെയിലേറ്റാൽ വെള്ളിപോലെ തിളങ്ങുന്നതിനാലാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ പുഴയിലെ പാറക്കെട്ടുകൾക്ക് &quot;വെള്ളിയാങ്കല്ല്&quot; എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.

== സമീപ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ ==
* '''[[തൃത്താല|തൃത്താല ശിവക്ഷേത്രം]]''': അഗ്നിഹോത്രിയും പന്തിരുകുലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അതിപുരാതന ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 2 കി.മീ).
* '''[[മേഴത്തൂർ]] യജ്ഞഭൂമി''': മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രിയുടെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ യാഗശാലാ പൈതൃക കേന്ദ്രം (ഏകദേശം 4 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rajendu |first=S. |title=Valluvanad Charithram |year=2012 |publisher=K.B.S. Publications |location=Calicut}}&lt;/ref&gt;
* '''[[പന്നിയൂർ വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]]''': തൃത്താല-കുംഭിടി മേഖലയിലുള്ള പുരാതന വരാഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം (ഏകദേശം 6 കി.മീ).
* '''രായിരനെല്ലൂർ മല''': പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ നാറാണത്ത് ഭ്രാന്തന് ദേവീദർശനം ലഭിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന മലയും ക്ഷേത്രവും (ഏകദേശം 10 കി.മീ).
* '''[[പട്ടാമ്പി നേർച്ച|പട്ടാമ്പി നേർച്ച പള്ളി]] &amp; കൈതളി ക്ഷേത്രം''': ഭാരതപ്പുഴയോരത്തെ പുരാതന ആരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങൾ (ഏകദേശം 7 കി.മീ).

== എത്തിച്ചേരുവാൻ ==
തൃത്താല - വളാഞ്ചേരി പാത വഴിയും പട്ടാമ്പി - കുറ്റിപ്പുറം റോഡ് വഴിയും പാർക്കിലേക്ക് വളരെ എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം.
* **ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ**: [[പട്ടാമ്പി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 7 കി.മീ), [[പള്ളിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 4 കി.മീ), [[കുറ്റിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 12 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/pattambi-ptb/1485 |title=Pattambi Railway Station Details |publisher=India Rail Info |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;
* **ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം**: [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ - ഏകദേശം 56 കി.മീ), [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി - ഏകദേശം 90 കി.മീ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aai.aero/en/airports/calicut |title=Calicut International Airport Profile |publisher=Airports Authority of India |access-date=7 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==
* [[തൃത്താല]]
* [[പരുതൂർ]]
* [[ഭാരതപ്പുഴ]]
* [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം]]
* [[പട്ടാമ്പി]]
* [[പാലക്കാട് ജില്ല]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പാർക്കുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തൃത്താല]]</text>
      <sha1>a55giacmcyie3obll169ox932xqbi1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mr-M</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671527</id>
    <redirect title="ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:أبو متين" />
    <revision>
      <id>4665678</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanBonne</username>
        <id>147006</id>
      </contributor>
      <comment>SanBonne എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mr-M]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:أبو متين]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Mr-M|Mr-M]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/أبو متين|أبو متين]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>4665678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="mbg4pqfrmrvriwaqwpkxiq9rcb4nxpg" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:أبو متين]]</text>
      <sha1>mbg4pqfrmrvriwaqwpkxiq9rcb4nxpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Premnair406306</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671528</id>
    <revision>
      <id>4665716</id>
      <timestamp>2026-09-08T02:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6855" sha1="mp6kxm339sznqifq2xbtaf95gnu21dm" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Premnair406306 | Premnair406306 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:59, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mp6kxm339sznqifq2xbtaf95gnu21dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശ്രേയ ധന്വന്തരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671529</id>
    <revision>
      <id>4665722</id>
      <timestamp>2026-09-08T04:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>'ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്ത...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="f9c29nqnlcq4m4wo9u7ba9oq9677eg9" xml:space="preserve">ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, സോണി ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.[3]</text>
      <sha1>f9c29nqnlcq4m4wo9u7ba9oq9677eg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665723</id>
      <parentid>4665722</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1269" sha1="agmplckki7s5lgjqhlmpremopu6toqj" xml:space="preserve">ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, സോണി ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.[3]
==അവലംബം==</text>
      <sha1>agmplckki7s5lgjqhlmpremopu6toqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665725</id>
      <parentid>4665723</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="p18y7wqolqwksdn23x73ibpa66fzgu1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| image              = Shreya Dhanwanthary at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg
| caption            = 2023-ൽ ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| birth_date         = {{Birth date and age|1988|8|29|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Prime Video&quot;&gt;{{cite AV media |title=The Family Man Casts Answers Slam Book Questions Ft. Sunny Hinduja, Sharib Hashmi |url=https://www.youtube.com/watch?v=PN0jImPOMMw&amp;t=70s |publisher=[[Amazon Prime Video]] |date=13 June 2021 |time=1:10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraphindia_1806268&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Priyanka |date=10 February 2021 |title=I will start shutting up, when discovered: Shreya Dhanwanthary |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/i-will-start-shutting-up-when-discovered-shreya-dhanwanthary/cid/1806268 |access-date=16 June 2021 |newspaper=[[The Telegraph (India)]] |quote=which has put the 32-year-old actress firmly in the spotlight.}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ഹൈദരാബാദ്]], ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ
| occupation         = നടി
| years_active       = 2009–നിലവിൽ
| education          = [[എൻ.ഐ.ടി. വാറങ്കൽ]]
}}
ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, സോണി ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.&lt;ref name=indianexpress_6924715&gt;{{Cite news |title=Seven times Scam 1992 actor Shreya Dhanwanthary impressed us with her personal style |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/shreya-dhanwanthary-scam-1992-photos-6924715/ |work=The Indian Express |date=17 November 2020 |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==</text>
      <sha1>p18y7wqolqwksdn23x73ibpa66fzgu1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665727</id>
      <parentid>4665725</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* അവലംബം */</comment>
      <origin>4665727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="8uds888eyq9i0z8v99v9scy2i39swse" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| image              = Shreya Dhanwanthary at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg
| caption            = 2023-ൽ ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| birth_date         = {{Birth date and age|1988|8|29|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Prime Video&quot;&gt;{{cite AV media |title=The Family Man Casts Answers Slam Book Questions Ft. Sunny Hinduja, Sharib Hashmi |url=https://www.youtube.com/watch?v=PN0jImPOMMw&amp;t=70s |publisher=[[Amazon Prime Video]] |date=13 June 2021 |time=1:10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraphindia_1806268&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Priyanka |date=10 February 2021 |title=I will start shutting up, when discovered: Shreya Dhanwanthary |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/i-will-start-shutting-up-when-discovered-shreya-dhanwanthary/cid/1806268 |access-date=16 June 2021 |newspaper=[[The Telegraph (India)]] |quote=which has put the 32-year-old actress firmly in the spotlight.}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ഹൈദരാബാദ്]], ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ
| occupation         = നടി
| years_active       = 2009–നിലവിൽ
| education          = [[എൻ.ഐ.ടി. വാറങ്കൽ]]
}}
ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, സോണി ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.&lt;ref name=indianexpress_6924715&gt;{{Cite news |title=Seven times Scam 1992 actor Shreya Dhanwanthary impressed us with her personal style |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/shreya-dhanwanthary-scam-1992-photos-6924715/ |work=The Indian Express |date=17 November 2020 |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name}}
* {{BH person}}
* {{Instagram}}</text>
      <sha1>8uds888eyq9i0z8v99v9scy2i39swse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665729</id>
      <parentid>4665727</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T04:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11342" sha1="gxo3i4ipyu318rd96g5l3y8egrf3s1g" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| image              = Shreya Dhanwanthary at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg
| caption            = 2023-ൽ ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| birth_date         = {{Birth date and age|1988|8|29|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Prime Video&quot;&gt;{{cite AV media |title=The Family Man Casts Answers Slam Book Questions Ft. Sunny Hinduja, Sharib Hashmi |url=https://www.youtube.com/watch?v=PN0jImPOMMw&amp;t=70s |publisher=[[Amazon Prime Video]] |date=13 June 2021 |time=1:10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraphindia_1806268&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Priyanka |date=10 February 2021 |title=I will start shutting up, when discovered: Shreya Dhanwanthary |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/i-will-start-shutting-up-when-discovered-shreya-dhanwanthary/cid/1806268 |access-date=16 June 2021 |newspaper=[[The Telegraph (India)]] |quote=which has put the 32-year-old actress firmly in the spotlight.}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ഹൈദരാബാദ്]], ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ
| occupation         = നടി
| years_active       = 2009–നിലവിൽ
| education          = [[എൻ.ഐ.ടി. വാറങ്കൽ]]
}}
ഹിന്ദി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, സോണി ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.&lt;ref name=indianexpress_6924715&gt;{{Cite news |title=Seven times Scam 1992 actor Shreya Dhanwanthary impressed us with her personal style |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/shreya-dhanwanthary-scam-1992-photos-6924715/ |work=The Indian Express |date=17 November 2020 |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;
== ഫിലിമോഗ്രഫി ==
=== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ===
{{Pending films key}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |വർഷം
! scope=&quot;col&quot; |ചലച്ചിത്രം
! scope=&quot;col&quot; |കഥാപാത്രം
! scope=&quot;col&quot; |ഭാഷ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|അവലംബം
|-
|2009
|''[[Josh (2009 Telugu film)|ജോഷ്]]''
|ഭാവന
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Telugu language|തെലുങ്ക്]]
| അരങ്ങേറ്റ ചിത്രം
|  |
||
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
||
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|
|&lt;ref name=bollywoodhungama_20210701&gt;{{cite web |date=1 July 2021 |title=Scam 1992 and The Family Man star Shreya Dhanwanthary to play a crucial role in Taapsee Pannu-Tahir Raj Bhasin's Looop Lapeta |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/scam-1992-family-man-star-shreya-dhanwanthary-play-crucial-role-taapsee-pannu-tahir-raj-bhasins-looop-lapeta/ |access-date=1 July 2021 |work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Chup: Revenge of the Artist|ചുപ്: റിവെഞ്ച് ഓഫ് ദി ആർട്ടിസ്റ്റ്]]''
|നിലാ മേനോൻ
|
|&lt;ref name=indianexpress_7563418&gt;{{Cite news |date=11 October 2021 |title=R Balki's Dulquer Salmaan-Shreya Dhanwanthary starrer gets title, first look out |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/r-balkis-dulqer-salman-shreya-dhanwantary-starrer-gets-title-first-look-out-7563418/ |newspaper=The Indian Express |access-date=29 May 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|''[[Adbhut|അത്ഭുത്]]''
|ഡോ. ശ്രുതി റാവത്ത്
|
|&lt;ref name=bollywoodhungama_20211006&gt;{{Cite web |date=6 October 2021 |title=Sabbir Khan's Adbhut stars Nawazuddin Siddiqui, Diana Penty, Shreya Dhanwanthary and Rohan Mehra |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sabbir-khans-adbhut-stars-nawazuddin-siddiqui-diana-penty-shreya-dhanwanthary-rohan-mehra/ |access-date=6 October 2021 |work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|''[[The Great Shamsuddin Family|ദി ഗ്രേറ്റ് ഷംസുദ്ദീൻ ഫാമിലി]]''
| ഇറാം ഷംസുദ്ദീൻ
|[[JioHotstar|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]] ചിത്രം
|&lt;ref name=indiatoday_2829854&gt;{{Cite web |title=The Great Shamsuddin Family: Farida Jalal heads ensemble cast of JioHotstar drama|url=https://www.indiatoday.in/entertainment/ott/story/the-great-shamsuddin-family-trailer-farida-jalal-sheeba-chadha-kritika-kamra-purab-kohli-jiohotstar-drama-2829854-2025-12-03|access-date=7 December 2025 |website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''നൗസിഖിയേ'' {{dagger}}
|
| ചിത്രീകരണത്തിൽ
|&lt;ref name=indiatimes_98269718&gt;{{Cite news|title=Abhimanyu Dassani, Shreya Dhanwanthary and Amol Parashar are staying in Bhopal for Nausikhiye|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shreya-dhanwanthary-abhimanyu-dassani-and-amol-parashar-are-staying-in-bhopal-and-not-coming-back-for-another-30-days-exclusive/articleshow/98269718.cms|access-date=27 February 2023|website=Times of India|date=27 February 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
=== ടെലിവിഷൻ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| വർഷം
! scope=&quot;col&quot;| ശീർഷകം
! scope=&quot;col&quot;| കഥാപാത്രം
! scope=&quot;Col&quot;| ഭാഷ
! scope=&quot;col&quot;| നെറ്റ്‌വർക്ക് / പ്ലാറ്റ്‌ഫോം
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|അവലംബം
|-
! scope=&quot;row&quot;|2016
|''ലേഡീസ് റൂം''
|രാധിക ഖന്ന
| ഇംഗ്ലീഷ്
|Rowspan=&quot;2&quot;|യൂട്യൂബ്
| വെബ് അരങ്ങേറ്റം
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ladies Room |url=https://www.yashrajfilms.com/movies/ladies-room |access-date=7 August 2021 |website=yashrajfilms.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2018
|''ദി റീയൂണിയൻ''
|ദേവാംശി ടെയ്‌ലർ
|Rowspan=&quot;7&quot;|[[Hindi|ഹിന്ദി]]
|
|&lt;ref name=indianexpress_5185163&gt;{{cite news |last1=Kameshwari |first1=A. |date=21 May 2018 |title=The Reunion actor Anuj Sachdeva: I feel shy when people call me a hunk |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/the-reunion-actor-anuj-sachdeva-5185163/ |work=The Indian Express |access-date=18 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2019–നിലവിൽ
|''[[The Family Man (Indian TV series)|ദി ഫാമിലി മാൻ]]''||സോയ
|[[Amazon Prime Video|ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ]]
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Family Man: Krishna DK downplays Lonavala mystery as Priyamani gets trolled, says 'shouldn't get this kind of importance' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/the-family-man-krishna-dk-downplays-lonavala-mystery-as-priyamani-gets-trolled-says-shouldnt-get-this-kind-of-importance |access-date=1 May 2022 |work=Free Press Journal |date=19 July 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2020
|''[[A Viral Wedding|എ വൈറൽ വെഡ്ഡിംഗ്]]''
|നിഷ അഹൂജ
|യൂട്യൂബ്
|സംവിധായിക, തിരക്കഥാകൃത്ത്, നിർമ്മാതാവ് എന്നീ നിലകളിലും
|&lt;ref name=indianexpress_7048244&gt;{{Cite web |date=21 December 2020 |title=2020 has been phenomenal: Shreya Dhanwanthary |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shreya-dhanwanthary-2020-has-been-phenomenal-7048244/ |access-date=7 August 2021 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2020
|''[[Scam 1992|സ്കാം 1992]]''
|[[Sucheta Dalal|സുചേത ദലാൽ]]
|[[SonyLIV|സോണിലിവ്]]
|
|&lt;ref name=indianexpress_6715688&gt;{{Cite news |last=Farzeen |first=Sana |date=8 October 2020 |title=Shreya Dhanwanthary on Scam 1992: Hansal Mehta has outdone himself once again |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shreya-dhanwanthary-on-scam-1992-and-playing-sucheta-dalal-6715688/ |access-date=7 August 2021 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2021
|''[[Mumbai Diaries 26/11|മുംബൈ ഡയറീസ് 26/11]]''
| മാൻസി ഹിറാനി
|Rowspan=&quot;2&quot;|[[Amazon Prime Video|ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ]]
|
| &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; |
|---|
| 2022 |
| ''[[Unpaused: Naya Safar |
| ആകൃതി |
| &quot;ദി കപ്പിൾ&quot; എന്ന വിഭാഗത്തിൽ |
| &lt;ref name=thehindu_38328849&gt;{{cite news |
| - |
| ! scope=&quot;row&quot; |
| ''[[Guns &amp; Gulaabs |
| യാമിനി |
| [[Netflix |
|
|&lt;ref name=deadline_1235084455&gt;{{Cite news |last=Shackleton |first=Liz |date=4 August 2022 |title=Netflix Strikes Creative Partnership With Indian Filmmakers Raj &amp; DK |url=https://deadline.com/2022/08/netflix-india-raj-dk-d2r-films-1235084455/ |access-date=30 August 2022 |work=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}
=== ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
!ശീർഷകം
!കഥാപാത്രം
!ഭാഷ
!ചാനൽ
!കുറിപ്പുകൾ
|-
|2012
|''ദി ഗേൾ ഇൻ മി''
|ടീന / താര
|Rowspan=&quot;2&quot;|[[Hindi Language|ഹിന്ദി]]
| Rowspan=&quot;2&quot;| യൂട്യൂബ്
|-
|2023
|''നെക്സ്റ്റ്, പ്ലീസ്''
|
|&lt;ref name=femina_104759288&gt;{{cite magazine |title=Shreya Dhanwanthary announces her next – 'Next, Please' |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/shreya-dhanwanthary-announces-her-next-next-please/articleshow/104759288.cms |magazine=Femina |date=27 October 2023 |access-date=18 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bollywoodhungama_20231028&gt;{{Cite news |title=Debutant director Rishav Kapoor on Next, Please starring Jim Sarbh at MAMI 2023; says, &quot;We've really endeavoured to break new ground with this&quot; 2023 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/debutant-director-rishav-kapoor-next-please-starring-jim-sarbh-mami-2023-says-weve-really-endeavoured-break-new-ground/ |work=Bollywood Hungama |date=28 October 2023 |access-date=18 November 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name}}
* {{BH person}}
* {{Instagram}}</text>
      <sha1>gxo3i4ipyu318rd96g5l3y8egrf3s1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665753</id>
      <parentid>4665729</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wiki user KL</username>
        <id>202319</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4665753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11363" sha1="hnckkznrwh8bjdsr4fc8376hyv9t20q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| image              = Shreya Dhanwanthary at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg
| caption            = 2023-ൽ ശ്രേയ ധൻവന്തരി
| birth_date         = {{Birth date and age|1988|8|29|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Prime Video&quot;&gt;{{cite AV media |title=The Family Man Casts Answers Slam Book Questions Ft. Sunny Hinduja, Sharib Hashmi |url=https://www.youtube.com/watch?v=PN0jImPOMMw&amp;t=70s |publisher=[[Amazon Prime Video]] |date=13 June 2021 |time=1:10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraphindia_1806268&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Priyanka |date=10 February 2021 |title=I will start shutting up, when discovered: Shreya Dhanwanthary |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/i-will-start-shutting-up-when-discovered-shreya-dhanwanthary/cid/1806268 |access-date=16 June 2021 |newspaper=[[The Telegraph (India)]] |quote=which has put the 32-year-old actress firmly in the spotlight.}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ഹൈദരാബാദ്]], ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, ഇന്ത്യ
| occupation         = നടി
| years_active       = 2009–നിലവിൽ
| education          = [[എൻ.ഐ.ടി. വാറങ്കൽ]]
}}
[[ഹിന്ദി]] സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ ഷോകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്ത്യൻ]] നടിയാണ് '''ശ്രേയ ധൻവന്തരി''' (ജനനം: 29 ഓഗസ്റ്റ് 1988). 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജോഷ്' എന്ന [[തെലുങ്ക്]] ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. [[ആമസോൺ പ്രൈം]] വീഡിയോയുടെ ത്രില്ലർ പരമ്പരയായ 'ദി ഫാമിലി മാൻ' (2019–2021)-ലെ പ്രകടനം അവർക്ക് വലിയ വഴിത്തിരിവായി. തുടർന്ന്, [[സോണി]] ലിവ്വിന്റെ ജീവചരിത്ര ഡ്രാമ പരമ്പരയായ 'സ്കാം 1992' (2020)-ൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാലിനെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ അവർ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.&lt;ref name=indianexpress_6924715&gt;{{Cite news |title=Seven times Scam 1992 actor Shreya Dhanwanthary impressed us with her personal style |url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/shreya-dhanwanthary-scam-1992-photos-6924715/ |work=The Indian Express |date=17 November 2020 |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;

== ഫിലിമോഗ്രഫി ==
=== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ===
{{Pending films key}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |വർഷം
! scope=&quot;col&quot; |ചലച്ചിത്രം
! scope=&quot;col&quot; |കഥാപാത്രം
! scope=&quot;col&quot; |ഭാഷ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|അവലംബം
|-
|2009
|''[[Josh (2009 Telugu film)|ജോഷ്]]''
|ഭാവന
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Telugu language|തെലുങ്ക്]]
| അരങ്ങേറ്റ ചിത്രം
|  |
||
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
||
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|
|&lt;ref name=bollywoodhungama_20210701&gt;{{cite web |date=1 July 2021 |title=Scam 1992 and The Family Man star Shreya Dhanwanthary to play a crucial role in Taapsee Pannu-Tahir Raj Bhasin's Looop Lapeta |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/scam-1992-family-man-star-shreya-dhanwanthary-play-crucial-role-taapsee-pannu-tahir-raj-bhasins-looop-lapeta/ |access-date=1 July 2021 |work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Chup: Revenge of the Artist|ചുപ്: റിവെഞ്ച് ഓഫ് ദി ആർട്ടിസ്റ്റ്]]''
|നിലാ മേനോൻ
|
|&lt;ref name=indianexpress_7563418&gt;{{Cite news |date=11 October 2021 |title=R Balki's Dulquer Salmaan-Shreya Dhanwanthary starrer gets title, first look out |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/r-balkis-dulqer-salman-shreya-dhanwantary-starrer-gets-title-first-look-out-7563418/ |newspaper=The Indian Express |access-date=29 May 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|''[[Adbhut|അത്ഭുത്]]''
|ഡോ. ശ്രുതി റാവത്ത്
|
|&lt;ref name=bollywoodhungama_20211006&gt;{{Cite web |date=6 October 2021 |title=Sabbir Khan's Adbhut stars Nawazuddin Siddiqui, Diana Penty, Shreya Dhanwanthary and Rohan Mehra |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sabbir-khans-adbhut-stars-nawazuddin-siddiqui-diana-penty-shreya-dhanwanthary-rohan-mehra/ |access-date=6 October 2021 |work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|''[[The Great Shamsuddin Family|ദി ഗ്രേറ്റ് ഷംസുദ്ദീൻ ഫാമിലി]]''
| ഇറാം ഷംസുദ്ദീൻ
|[[JioHotstar|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]] ചിത്രം
|&lt;ref name=indiatoday_2829854&gt;{{Cite web |title=The Great Shamsuddin Family: Farida Jalal heads ensemble cast of JioHotstar drama|url=https://www.indiatoday.in/entertainment/ott/story/the-great-shamsuddin-family-trailer-farida-jalal-sheeba-chadha-kritika-kamra-purab-kohli-jiohotstar-drama-2829854-2025-12-03|access-date=7 December 2025 |website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''നൗസിഖിയേ'' {{dagger}}
|
| ചിത്രീകരണത്തിൽ
|&lt;ref name=indiatimes_98269718&gt;{{Cite news|title=Abhimanyu Dassani, Shreya Dhanwanthary and Amol Parashar are staying in Bhopal for Nausikhiye|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shreya-dhanwanthary-abhimanyu-dassani-and-amol-parashar-are-staying-in-bhopal-and-not-coming-back-for-another-30-days-exclusive/articleshow/98269718.cms|access-date=27 February 2023|website=Times of India|date=27 February 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
=== ടെലിവിഷൻ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| വർഷം
! scope=&quot;col&quot;| ശീർഷകം
! scope=&quot;col&quot;| കഥാപാത്രം
! scope=&quot;Col&quot;| ഭാഷ
! scope=&quot;col&quot;| നെറ്റ്‌വർക്ക് / പ്ലാറ്റ്‌ഫോം
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|അവലംബം
|-
! scope=&quot;row&quot;|2016
|''ലേഡീസ് റൂം''
|രാധിക ഖന്ന
| ഇംഗ്ലീഷ്
|Rowspan=&quot;2&quot;|യൂട്യൂബ്
| വെബ് അരങ്ങേറ്റം
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ladies Room |url=https://www.yashrajfilms.com/movies/ladies-room |access-date=7 August 2021 |website=yashrajfilms.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2018
|''ദി റീയൂണിയൻ''
|ദേവാംശി ടെയ്‌ലർ
|Rowspan=&quot;7&quot;|[[Hindi|ഹിന്ദി]]
|
|&lt;ref name=indianexpress_5185163&gt;{{cite news |last1=Kameshwari |first1=A. |date=21 May 2018 |title=The Reunion actor Anuj Sachdeva: I feel shy when people call me a hunk |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/the-reunion-actor-anuj-sachdeva-5185163/ |work=The Indian Express |access-date=18 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2019–നിലവിൽ
|''[[The Family Man (Indian TV series)|ദി ഫാമിലി മാൻ]]''||സോയ
|[[Amazon Prime Video|ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ]]
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Family Man: Krishna DK downplays Lonavala mystery as Priyamani gets trolled, says 'shouldn't get this kind of importance' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/the-family-man-krishna-dk-downplays-lonavala-mystery-as-priyamani-gets-trolled-says-shouldnt-get-this-kind-of-importance |access-date=1 May 2022 |work=Free Press Journal |date=19 July 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2020
|''[[A Viral Wedding|എ വൈറൽ വെഡ്ഡിംഗ്]]''
|നിഷ അഹൂജ
|യൂട്യൂബ്
|സംവിധായിക, തിരക്കഥാകൃത്ത്, നിർമ്മാതാവ് എന്നീ നിലകളിലും
|&lt;ref name=indianexpress_7048244&gt;{{Cite web |date=21 December 2020 |title=2020 has been phenomenal: Shreya Dhanwanthary |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shreya-dhanwanthary-2020-has-been-phenomenal-7048244/ |access-date=7 August 2021 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2020
|''[[Scam 1992|സ്കാം 1992]]''
|[[Sucheta Dalal|സുചേത ദലാൽ]]
|[[SonyLIV|സോണിലിവ്]]
|
|&lt;ref name=indianexpress_6715688&gt;{{Cite news |last=Farzeen |first=Sana |date=8 October 2020 |title=Shreya Dhanwanthary on Scam 1992: Hansal Mehta has outdone himself once again |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shreya-dhanwanthary-on-scam-1992-and-playing-sucheta-dalal-6715688/ |access-date=7 August 2021 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|2021
|''[[Mumbai Diaries 26/11|മുംബൈ ഡയറീസ് 26/11]]''
| മാൻസി ഹിറാനി
|Rowspan=&quot;2&quot;|[[Amazon Prime Video|ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ]]
|
| &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; |
|---|
| 2022 |
| ''[[Unpaused: Naya Safar |
| ആകൃതി |
| &quot;ദി കപ്പിൾ&quot; എന്ന വിഭാഗത്തിൽ |
| &lt;ref name=thehindu_38328849&gt;{{cite news |
| - |
| ! scope=&quot;row&quot; |
| ''[[Guns &amp; Gulaabs |
| യാമിനി |
| [[Netflix |
|
|&lt;ref name=deadline_1235084455&gt;{{Cite news |last=Shackleton |first=Liz |date=4 August 2022 |title=Netflix Strikes Creative Partnership With Indian Filmmakers Raj &amp; DK |url=https://deadline.com/2022/08/netflix-india-raj-dk-d2r-films-1235084455/ |access-date=30 August 2022 |work=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}
=== ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
!ശീർഷകം
!കഥാപാത്രം
!ഭാഷ
!ചാനൽ
!കുറിപ്പുകൾ
|-
|2012
|''ദി ഗേൾ ഇൻ മി''
|ടീന / താര
|Rowspan=&quot;2&quot;|[[Hindi Language|ഹിന്ദി]]
| Rowspan=&quot;2&quot;| യൂട്യൂബ്
|-
|2023
|''നെക്സ്റ്റ്, പ്ലീസ്''
|
|&lt;ref name=femina_104759288&gt;{{cite magazine |title=Shreya Dhanwanthary announces her next – 'Next, Please' |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/shreya-dhanwanthary-announces-her-next-next-please/articleshow/104759288.cms |magazine=Femina |date=27 October 2023 |access-date=18 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bollywoodhungama_20231028&gt;{{Cite news |title=Debutant director Rishav Kapoor on Next, Please starring Jim Sarbh at MAMI 2023; says, &quot;We've really endeavoured to break new ground with this&quot; 2023 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/debutant-director-rishav-kapoor-next-please-starring-jim-sarbh-mami-2023-says-weve-really-endeavoured-break-new-ground/ |work=Bollywood Hungama |date=28 October 2023 |access-date=18 November 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name}}
* {{BH person}}
* {{Instagram}}</text>
      <sha1>hnckkznrwh8bjdsr4fc8376hyv9t20q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GBVLPS</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671530</id>
    <revision>
      <id>4665736</id>
      <timestamp>2026-09-08T05:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="q3jc7zbvjwr016suoh6hg55mniu2zlw" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: GBVLPS | GBVLPS | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:22, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q3jc7zbvjwr016suoh6hg55mniu2zlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം 3</title>
    <ns>4</ns>
    <id>671531</id>
    <revision>
      <id>4665747</id>
      <timestamp>2026-09-08T06:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>കന്തൽ സൂപ്പി മദനി</username>
        <id>222669</id>
      </contributor>
      <comment>'  ​കന്തൽ സൂപ്പി മദനി - സമ്പൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം ​വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളും കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും ​പേര്: കന്തൽ സൂപ്പി മദനി (Kanthal Sooppi Madani) ​ജനനത്തീയതി: 1968 മേയ് 29 (ബുധൻ) ​ജനനം / സ്വദ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5567" sha1="tgw43zdpz8bgezju3pogq5g9o0gcvy7" xml:space="preserve">

​കന്തൽ സൂപ്പി മദനി - സമ്പൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം
​വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളും കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും
​പേര്: കന്തൽ സൂപ്പി മദനി (Kanthal Sooppi Madani)
​ജനനത്തീയതി: 1968 മേയ് 29 (ബുധൻ)
​ജനനം / സ്വദേശം: കാസർഗോഡ് ജില്ല, പുത്തിക പഞ്ചായത്തിലെ കന്തൽ
​നിലവിലെ താമസം: റിഫായി നഗർ, പുത്തിക പഞ്ചായത്ത് (കാസർഗോഡ് ജില്ല)
​പിതാവ്: പരേതനായ ദർക്കാസ് അബ്ദുല്ല (എ. എ. റഹ്മാൻ) - എക്സ്. സർവീസ് മാൻ
​മാതാവ്: ബീഫാതിമ്മ ഹജ്ജുമ്മ (ബാപ്പാലിപുനം)
​സഹോദരങ്ങൾ:
​പരേതനായ പി. എം. മുഹമ്മദ് (ദർക്കാസ്, ഒളയത്തെടുക്ക)
​എ. ഡി. അബ്ദുൽ റഹ്മാൻ
​ഖദീജമ്മ (പള്ളത്തടുക്ക)
​ആയിഷ (ഉടുവട്ട്)
​റുഖിയ (കട്ടത്തെടുക്ക)
​സുഹ്‌റ (തുർക്കമൂല)
​ഭാര്യ: നഫീസത്തുൽ മിസിരിയ്യ ഹജ്ജുമ്മ
​മക്കൾ:
​ഫാത്തിമത്ത് സുഫൈദ
​മുഹമ്മദ്‌ സുഹൈൽ
​ഖദീജത്ത് സുജൈദ
​വിദ്യാഭ്യാസം &amp; മതപഠനം
​ലൗകിക വിദ്യാഭ്യാസം: എസ്.എസ്.എൽ.സി (SSLC)
​കന്തൽ എ.എൽ.പി സ്കൂൾ (Kanthal ALP School)
​ജി.എച്ച്.എസ് അംഗടിമുഗർ (GHS Angadimugar)
​മതപഠനം / ബിരുദം:
​എം.ഡി.എ കോളേജ് (തളങ്കര മാലിക്കുദ്ദീനാർ, കാസർഗോഡ്)
​തങ്ങളെ പള്ളി (പി. കെ. നഗർ, കുമ്പോൽ)
​സയ്യിദ് മദനി അറബിക് കോളേജ് (ഉള്ളാൾ, ദക്ഷിണ കന്നഡ, കർണ്ണാടക) - ഇവിടെ നിന്ന് 'മദനി' ബിരുദം നേടി.
​ഔദ്യോഗിക ജീവിതവും പ്രവർത്തന മേഖലയും
​പ്രവൃത്തി പരിചയം:
​കട്ടത്തെടുക്ക മുഹിമ്മാത്ത് ഓഫീസ് അഡ്മിൻ കം മുഅല്ലിം
​ദേളി ജാമിയ സഅദിയ്യ അറബിയ്യ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം (മോറൽ ടീച്ചർ)
​ദുബായ് സഅദിയ്യ
​നിലവിൽ: ഉപ്പള സി.എം ട്രാവൽസ് ഹജ്ജ് &amp; ഉംറ ചീഫ് അമീർ (Chief Ameer)
​സാംസ്കാരിക മേഖല: പ്രമുഖ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതൻ, സുന്നി സംഘടനാ നേതാവ്, മതപ്രഭാഷകൻ. സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ (കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ വിഭാഗം) ഉം അനുബന്ധ സംഘടനകളായ SYS, SSF എന്നിവയുമായും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
​ഗ്രന്ഥങ്ങൾ
​ചെങ്കിസ്ഖാൻ: താർത്താർ ആക്രമണത്തിന്റെ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തെ ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പഠനഗ്രന്ഥം.
​ഉംറ യാത്രാ സഹായി: ഉംറ തീർത്ഥാടകർക്ക് ഏറെ ഉപകാരപ്പെടുന്ന യാത്രാമാർഗ്ഗരേഖ.
​മാധ്യമ &amp; രചനാ സംഭാവനകൾ
​പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ: സെൻസിംഗ്, ഇർഫാദ്, അൽ മുബാറക്, സുന്നി വോയിസ്, രിസാല തുടങ്ങിയ സുന്നി വാരികകളിലും മാസികകളിലും മുൻപ് സ്ഥിരമായി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിരുന്നു.
​ദിനപത്രങ്ങൾ: 'ഉത്തരദേശം', 'മനോരമ' തുടങ്ങിയ ദിനപത്രങ്ങളിലും ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
​സോഷ്യൽ മീഡിയ: നിലവിൽ ഫേസ്ബുക്ക്, വാട്സാപ്പ് തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ &quot;കാര്യം പറയാതെ വയ്യ&quot; എന്ന ശീർഷകത്തിൽ സമകാലിക-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ കുറിപ്പുകൾ എഴുതുന്നു.
​ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമഗ്രമായ ഒരു പ്രൊഫൈൽ പൂർത്തിയായിട്ടുണ്ട്!</text>
      <sha1>tgw43zdpz8bgezju3pogq5g9o0gcvy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665751</id>
      <parentid>4665747</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>കന്തൽ സൂപ്പി മദനി</username>
        <id>222669</id>
      </contributor>
      <origin>4665751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="jdo3ls76dt1jgpk2ekuz6pd0q3p43w4" xml:space="preserve">

​കന്തൽ സൂപ്പി മദനി - സമ്പൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം
​വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളും കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും
​പേര്: കന്തൽ സൂപ്പി മദനി (Kanthal Sooppi Madani)
​ജനന തീയതി : 1968 മേയ് 29 (ബുധൻ)
​ജനനം / സ്വദേശം: കാസർഗോഡ് ജില്ല, മഞ്ചേശ്വരം മണ്ഡലം
പുത്തിഗെ പഞ്ചായത്തിലെ കന്തൽ, ദർക്കാസ്.
​നിലവിലെ താമസം: രിഫായി നഗർ, പുത്തിഗെ പഞ്ചായത്ത് (കാസർഗോഡ് ജില്ല)
​പിതാവ്: പരേതനായ ദർക്കാസ് അബ്ദുല്ല (എ.എ.റഹ്മാൻ) - എക്സ്. സർവീസ് മാൻ
​മാതാവ്: ബീഫാതിമ്മ ഹജ്ജുമ്മ (ബാപ്പാലിപുനം)
​സഹോദരങ്ങൾ:
​പരേതനായ പി.എം. മുഹമ്മദ് (ദർക്കാസ്, ഒളയത്തെടുക്ക)
​എ.ഡി. അബ്ദുൽ റഹ്മാൻ
​ഖദീജമ്മ (പള്ളത്തടുക്ക)
​ആയിഷ (ഉടുവട്ട്)
​റുഖിയ (കട്ടത്തെടുക്ക)
​സുഹ്‌റ (തുർക്കമൂല)
​ഭാര്യ: നഫീസത്തുൽ മിസിരിയ്യ ഹജ്ജുമ്മ
​മക്കൾ:
​ഫാത്തിമത്ത് സുഫൈദ
​മുഹമ്മദ്‌ സുഹൈൽ
​ഖദീജത്ത് സുജൈദ
​വിദ്യാഭ്യാസം &amp; മതപഠനം
​ലൗകിക വിദ്യാഭ്യാസം: എസ്.എസ്.എൽ.സി (SSLC)
​കന്തൽ എ.എൽ.പി സ്കൂൾ (Kanthal ALP School)
​ജി.എച്ച്.എസ് അംഗടിമുഗർ (GHS Angadimugar)
​മതപഠനം / ബിരുദം:
​എം.ഡി.എ കോളേജ് (തളങ്കര മാലിക്കുദ്ദീനാർ, കാസർഗോഡ്)
​തങ്ങളെ പള്ളി (പി. കെ. നഗർ, കുമ്പോൽ)
​സയ്യിദ് മദനി അറബിക് കോളേജ് (ഉള്ളാൾ, ദക്ഷിണ കന്നഡ, കർണ്ണാടക) - ഇവിടെ നിന്ന് 'മദനി' ബിരുദം നേടി.
​ഔദ്യോഗിക ജീവിതവും പ്രവർത്തന മേഖലയും
​പ്രവൃത്തി പരിചയം:
​കട്ടത്തെടുക്ക മുഹിമ്മാത്ത് ഓഫീസ് അഡ്മിൻ കം മുഅല്ലിം
​ദേളി ജാമിയ സഅദിയ്യ അറബിയ്യ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം (മോറൽ ടീച്ചർ)
​ദുബായ് സഅദിയ്യ( പി ആർ ഒ )
​നിലവിൽ: ഉപ്പള സി.എം ട്രാവൽസ് ഹജ്ജ് &amp; ഉംറ ചീഫ് അമീർ (Chief Ameer)
​സാംസ്കാരിക മേഖല: പ്രമുഖ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതൻ, സുന്നി സംഘടനാ നേതാവ്, മതപ്രഭാഷകൻ. സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയും (കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ വിഭാഗം) അനുബന്ധ സംഘടനകളുമായ എസ് വൈ എസ്,എസ്എസ്എഫ്, കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് എന്നിവയുമായും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.മേൽ സംഘടനകളുടെയെല്ലാ ജില്ലാ സാരധ്യം വഹിക്കുകയും സംസ്ഥാന കൗൺസിലർ ആവുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 
​ഗ്രന്ഥങ്ങൾ
​ചെങ്കിസ്ഖാൻ: താർത്താർ ആക്രമണത്തിന്റെ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തെ ആസ്പദമാക്കി രചിച്ചതും കോഴിക്കോട് പൂങ്കാവനം ബുക്സ്ഠ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതുമായ ഗ്രന്ഥം.
​ഉംറ യാത്രാ സഹായി: ഉംറ തീർത്ഥാടകർക്ക് ഏറെ ഉപകാരപ്പെടുന്ന യാത്രാമാർഗ്ഗരേഖ.
​മാധ്യമ &amp; രചനാ സംഭാവനകൾ
​പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ: സെൻസിംഗ്, ഇർഫാദ്, അൽ മുബാറക്, സുന്നി വോയിസ്, രിസാല തുടങ്ങിയ സുന്നി വാരികകളിലും മാസികകളിലും മുൻപ് സ്ഥിരമായി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിരുന്നു.
​ദിനപത്രങ്ങൾ: 'ഉത്തരദേശം' ' കാരവൽ ' 'മനോരമ''സിറാജ്' തുടങ്ങിയ ദിനപത്രങ്ങളിലും ലേഖനങ്ങൾ യഥേഷ്ടം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
​സോഷ്യൽ മീഡിയ: നിലവിൽ ഫേസ്ബുക്ക്, വാട്സാപ്പ് തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ &quot;കാര്യം പറയാതെ വയ്യ&quot; എന്ന ശീർഷകത്തിൽ സമകാലിക-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ കുറിപ്പുകൾ എഴുതുന്നു.</text>
      <sha1>jdo3ls76dt1jgpk2ekuz6pd0q3p43w4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665752</id>
      <parentid>4665751</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T06:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>കന്തൽ സൂപ്പി മദനി</username>
        <id>222669</id>
      </contributor>
      <origin>4665752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6183" sha1="82i98t1eay2upzbk6gw3bm0rzmghyge" xml:space="preserve">

​കന്തൽ സൂപ്പി മദനി - സമ്പൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം
​വ്യക്തിഗത വിവരങ്ങളും കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും. കുടുംബം : പ്രദേശത്തെ അറിയപ്പെട്ട ദക്കാസ് കുടുംബം. 
​പേര്: കന്തൽ സൂപ്പി മദനി (Kanthal Sooppi Madani)
​ജനന തീയതി : 1968 മേയ് 29 (ബുധൻ)
​ജനനം / സ്വദേശം: കാസർഗോഡ് ജില്ല, മഞ്ചേശ്വരം മണ്ഡലം
പുത്തിഗെ പഞ്ചായത്തിലെ കന്തൽ, ദർക്കാസ്.
​നിലവിലെ താമസം: രിഫായി നഗർ, പുത്തിഗെ പഞ്ചായത്ത് (കാസർഗോഡ് ജില്ല)
​പിതാവ്: പരേതനായ ദർക്കാസ് അബ്ദുല്ല (എ.എ.റഹ്മാൻ) - എക്സ്. സർവീസ് മാൻ
​മാതാവ്: ബീഫാതിമ്മ ഹജ്ജുമ്മ (ബാപ്പാലിപുനം)
​സഹോദരങ്ങൾ:
​പരേതനായ പി.എം. മുഹമ്മദ് (ദർക്കാസ്, ഒളയത്തെടുക്ക)
​എ.ഡി. അബ്ദുൽ റഹ്മാൻ
​ഖദീജമ്മ (പള്ളത്തടുക്ക)
​ആയിഷ (ഉടുവട്ട്)
​റുഖിയ (കട്ടത്തെടുക്ക)
​സുഹ്‌റ (തുർക്കമൂല)
​ഭാര്യ: നഫീസത്തുൽ മിസിരിയ്യ ഹജ്ജുമ്മ
​മക്കൾ:
​ഫാത്തിമത്ത് സുഫൈദ
​മുഹമ്മദ്‌ സുഹൈൽ
​ഖദീജത്ത് സുജൈദ
​വിദ്യാഭ്യാസം &amp; മതപഠനം
​ലൗകിക വിദ്യാഭ്യാസം: എസ്.എസ്.എൽ.സി (SSLC)
​കന്തൽ എ.എൽ.പി സ്കൂൾ (Kanthal ALP School)
​ജി.എച്ച്.എസ് അംഗടിമുഗർ (GHS Angadimugar)
​മതപഠനം / ബിരുദം:
​എം.ഡി.എ കോളേജ് (തളങ്കര മാലിക്കുദ്ദീനാർ, കാസർഗോഡ്)
​തങ്ങളെ പള്ളി (പി. കെ. നഗർ, കുമ്പോൽ)
​സയ്യിദ് മദനി അറബിക് കോളേജ് (ഉള്ളാൾ, ദക്ഷിണ കന്നഡ, കർണ്ണാടക) - ഇവിടെ നിന്ന് 'മദനി' ബിരുദം നേടി.
​ഔദ്യോഗിക ജീവിതവും പ്രവർത്തന മേഖലയും
​പ്രവൃത്തി പരിചയം:
​കട്ടത്തെടുക്ക മുഹിമ്മാത്ത് ഓഫീസ് അഡ്മിൻ കം മുഅല്ലിം
​ദേളി ജാമിയ സഅദിയ്യ അറബിയ്യ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം (മോറൽ ടീച്ചർ)
​ദുബായ് സഅദിയ്യ( പി ആർ ഒ )
​നിലവിൽ: ഉപ്പള സി.എം ട്രാവൽസ് ഹജ്ജ് &amp; ഉംറ ചീഫ് അമീർ (Chief Ameer)
​സാംസ്കാരിക മേഖല: പ്രമുഖ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതൻ, സുന്നി സംഘടനാ നേതാവ്, മതപ്രഭാഷകൻ. സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയും (കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ വിഭാഗം) അനുബന്ധ സംഘടനകളുമായ എസ് വൈ എസ്,എസ്എസ്എഫ്, കേരള മുസ്‌ലിം ജമാഅത്ത് എന്നിവയുമായും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.മേൽ സംഘടനകളുടെയെല്ലാ ജില്ലാ സാരധ്യം വഹിക്കുകയും സംസ്ഥാന കൗൺസിലർ ആവുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 
​ഗ്രന്ഥങ്ങൾ
​ചെങ്കിസ്ഖാൻ: താർത്താർ ആക്രമണത്തിന്റെ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തെ ആസ്പദമാക്കി രചിച്ചതും കോഴിക്കോട് പൂങ്കാവനം ബുക്സ്ഠ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതുമായ ഗ്രന്ഥം.
​ഉംറ യാത്രാ സഹായി: ഉംറ തീർത്ഥാടകർക്ക് ഏറെ ഉപകാരപ്പെടുന്ന യാത്രാമാർഗ്ഗരേഖ.
​മാധ്യമ &amp; രചനാ സംഭാവനകൾ
​പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ: സെൻസിംഗ്, ഇർഫാദ്, അൽ മുബാറക്, സുന്നി വോയിസ്, രിസാല തുടങ്ങിയ സുന്നി വാരികകളിലും മാസികകളിലും മുൻപ് സ്ഥിരമായി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിരുന്നു.
​ദിനപത്രങ്ങൾ: 'ഉത്തരദേശം' ' കാരവൽ ' 'മനോരമ''സിറാജ്' തുടങ്ങിയ ദിനപത്രങ്ങളിലും ലേഖനങ്ങൾ യഥേഷ്ടം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
​സോഷ്യൽ മീഡിയ: നിലവിൽ ഫേസ്ബുക്ക്, വാട്സാപ്പ് തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ &quot;കാര്യം പറയാതെ വയ്യ&quot; എന്ന ശീർഷകത്തിൽ സമകാലിക-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ കുറിപ്പുകൾ എഴുതുന്നു.</text>
      <sha1>82i98t1eay2upzbk6gw3bm0rzmghyge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:കന്തൽ സൂപ്പി മദനി</title>
    <ns>3</ns>
    <id>671532</id>
    <revision>
      <id>4665748</id>
      <timestamp>2026-09-08T06:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6921" sha1="nc1svjsje02uthesr5vehby92dsrqpj" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: കന്തൽ സൂപ്പി മദനി | കന്തൽ സൂപ്പി മദനി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:20, 8 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nc1svjsje02uthesr5vehby92dsrqpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സീതി സാഹിബ് ലൈബ്രറി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671533</id>
    <revision>
      <id>4665767</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ASHRAF KODUNGALLOOR</username>
        <id>217610</id>
      </contributor>
      <comment>'ദുബായ് കെഎംസിസി ആരംഭിച്ച ലൈബ്രറിയാണ് സീതിസാഹിബ് ലൈബ്രറി. ദുബായിലെ അബു ഹൈലിലെ  അസ്ഥാനത്താണ് ലൈബ്രറി നിലനിൽക്കുന്നതു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 14 നു പാണക്കാട് സയ്യിദ് സാദി...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4665767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="gkw5ml55h38ki35kolduq1jomljys4i" xml:space="preserve">ദുബായ് കെഎംസിസി ആരംഭിച്ച ലൈബ്രറിയാണ് സീതിസാഹിബ് ലൈബ്രറി. ദുബായിലെ അബു ഹൈലിലെ  അസ്ഥാനത്താണ് ലൈബ്രറി നിലനിൽക്കുന്നതു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 14 നു പാണക്കാട് സയ്യിദ് സാദിഖ്അലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ ഉത്‌ഘാടനം നിർവഹിച്ചു &lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;

മുൻ നിയമസഭാ സ്‌പീക്കറും, മുസ്ലിം നവോത്ഥാന നായകനും, കേരളത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക നേതാക്കളിൽ ഒരാളുമായ കെ എം സീതി സാഹിബിന്റെ നാമധേയത്തിലാണ് ലൈബ്രറി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/K._M._Seethi_Sahib|title=}}&lt;/ref&gt;

2026 സെപ്തംബര് 11 മുതൽ ഒക്ടോബര് 10 വരെ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന മെമ്പർഷിപ് ക്യാമ്പയിന് ശേഷം ലൈബ്രറി കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക്‌ ഇതിന്റെ സൗകര്യങ്ങൾ എത്തിക്കും &lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gkw5ml55h38ki35kolduq1jomljys4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4665768</id>
      <parentid>4665767</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ASHRAF KODUNGALLOOR</username>
        <id>217610</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>22</comment>
      <origin>4665768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="db72taihl67ebzw0zpcaorlctmdk7ph" xml:space="preserve">ദുബായ് കെഎംസിസി ആരംഭിച്ച ലൈബ്രറിയാണ് സീതിസാഹിബ് ലൈബ്രറി. ദുബായിലെ അബു ഹൈലിലെ  അസ്ഥാനത്താണ് ലൈബ്രറി നിലനിൽക്കുന്നതു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 22 നു പാണക്കാട് സയ്യിദ് സാദിഖ്അലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ ഉത്‌ഘാടനം നിർവഹിച്ചു &lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;

മുൻ നിയമസഭാ സ്‌പീക്കറും, മുസ്ലിം നവോത്ഥാന നായകനും, കേരളത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക നേതാക്കളിൽ ഒരാളുമായ കെ എം സീതി സാഹിബിന്റെ നാമധേയത്തിലാണ് ലൈബ്രറി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/K._M._Seethi_Sahib|title=}}&lt;/ref&gt;

2026 സെപ്തംബര് 11 മുതൽ ഒക്ടോബര് 10 വരെ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന മെമ്പർഷിപ് ക്യാമ്പയിന് ശേഷം ലൈബ്രറി കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക്‌ ഇതിന്റെ സൗകര്യങ്ങൾ എത്തിക്കും &lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>db72taihl67ebzw0zpcaorlctmdk7ph</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>